II SA/Łd 236/19

II SA/Łd 236/19 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2019-10-17
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2019-03-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Sławomir Wojciechowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6164 Wspólnoty gruntowe
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 122/21 - Wyrok NSA z 2023-08-04
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 200, art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Dz.U. 1963 nr 28 poz 169
art. 8o
Ustawa z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych.
Dz.U. 2014 poz 700
art. 33 ust. 2
Ustawa z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów - tekst jednolity
Sentencja
Dnia 17 października 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędziowie Sędzia WSA Bożena Kasprzak, Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.), , Protokolant Pomocnik sekretarza Mariola Kaźmierczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2019 roku sprawy ze skargi M. S. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie uzupełnienia wykazu osób uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Starosty [...] z dnia [...] , nr [...]; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej M. S. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. a.bł.
Uzasadnienie
Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] roku, nr [...], po rozpatrzeniu zażalenia M.S., utrzymał w mocy postanowienie Starosty [...] z dnia [...] roku, znak: [....] odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie uzupełnienia wykazu osób uprawnionych do udziału we Wspólnocie Gruntowej.
Stan faktyczny sprawy przedstawia się w sposób następujący:
W dniu 19 listopada 2018 roku M. S. skierowała do Starosty [...] pismo z wnioskiem o wzruszenie wykazu udziałowców Wspólnoty Gruntowej O. z dnia 12 czerwca 1964 roku. Wnioskodawczyni chciała skorygowania w zakresie wpisania jako członka wspólnoty swojego ojca S. Ś. na datę sporządzenia wykazu tj. 12 czerwca 1964 roku, a na chwilę obecną siebie, jako jedynego prawnego spadkobiercy, jak i prowadzącej nadal nieprzerwalnie gospodarstwo rolne po ojcu. Na poparcie swojego stanowiska, wnioskodawczyni w załączeniu przesłała szereg dokumentacji wskazującej na to, iż S.Ś. był uprawniony do udziału we Wspólnocie Gruntowej.
Starosta [...] postanowieniem z dnia [...] roku odmówił wszczęcia postępowania w sprawie uzupełnienia wykazu osób uprawnionych do udziału we Wspólnocie Gruntowej użytkowanej rolniczo, położonej w m. S. w rejonie przedmieścia O., zatwierdzonego decyzją Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] czerwca 1964 roku, nr [...]. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 roku, poz. 2096 ze zm., dalej jako: "K.p.a.") w zw. z art. 8o ustawy z dnia 29 czerwca 1963 roku o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 roku, poz. 703, dalej jako: "ustawa"). W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż przepis art. 8o ustawy wyklucza możliwość prowadzenia postępowania z uwagi na upływ 5 lat od dnia, w którym stała się ostateczna decyzja o ustaleniu, które nieruchomości stanowią wspólnotę gruntową, ustaleniu wykazu uprawnionych do udziału we wspólnocie oraz wykazu obszarów gospodarstw rolnych przez nich posiadanych i wielkości przysługujących im udziałów we wspólnocie. Decyzją Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. już w 1964 roku ustalono, że grunty położone w mieście S. o powierzchni około 200 ha stanowią wspólnotę gruntową miasta S., więc z całą pewnością określony w art. 8o ustawy termin upłynął.
Kwestionując powyższe postanowienie zażalenie wniosła M.S., która wskazała na niezasadne powołanie się przez organ na art. 61a § 1 K.p.a., ponieważ wykazała w dokumentach zarówno swoją podmiotowość, jak i przedmiotowość. Ponadto przedstawione materiały dowodzą niezgodności listy adresowej pomiędzy wykazem z dnia 12 czerwca 1964 roku, a mapami geodezyjnymi dla tamtego okresu oraz wykazem podatku od nieruchomości. Według strony lista z dnia 12 czerwca 1964 roku jest wadliwa, dlatego też wobec rażących błędów należałoby zastanowić się nad jej całkowitym unieważnieniem. Wobec nieprawidłowości, które mogły być popełnione przy sporządzaniu listy uprawnionych osób, S. Ś. może być wpisany na liście, ale pod błędnym zapisem z imienia i adresu. Fakt niewiarygodności listy uprawnionych obala podstawy do zastosowania art. 8o ustawy z uwagi na to, że nie może być prawomocna lista z ewidentnymi błędami, mimo upływu ustawowego terminu.
Wojewoda [...], przywołaną na wstępie decyzją, po rozpoznaniu odwołania, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania i cytując treść art. 8o ustawy wskazał, iż nie może zmienić decyzji z 1964 roku o co wnioskuje strona z tego względu, iż nie ma on możliwości zastosowania art. 145-145b oraz art. 154-156 K.p.a., ponieważ od wydania decyzji minęło około 55 lat. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. decyzją z dnia [...] stycznia 1964 roku (nr [...]) ustaliło, że grunty położone w mieście S. o powierzchni ogólnej około 200 ha stanowią Wspólnotę Gruntową miasta S.. Następnie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. wydało w dniu [...] kwietnia 1964 roku decyzję (nr [...]) w sprawie zatwierdzenia wykazu osób uprawnionych do udziału we Wspólnocie Gruntowej użytkowanej rolniczo, położonej w m. S. Również ten sam organ wydał w dniu [...] czerwca 1964 roku dwie decyzje (dla rejonu przedmieścia O. oraz dla rejonu przedmieścia O.) w sprawie zatwierdzenia wielkości udziałów we Wspólnocie Gruntowej użytkowanej rolniczo w m. S. Wojewoda podzielił pogląd Starosty [...], iż z uwagi na ilość lat, która minęła od decyzji ostatecznej, organ nie ma podstawy prawnej, aby móc wznowić takiego postępowania.
Przepis art. 8o ustawy został wprowadzony nowelizacją do ustawy w dniu 1 stycznia 2016 roku, ale przepisy ustawy nie przewidują żadnych ograniczeń w stosowaniu przepisu art. 8o, co oznacza, że ww. przepis znajduje zastosowanie także w stosunku do decyzji wydanych przed dniem jego wejścia w życie, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna.
W ocenie Wojewody, ewentualne pominięcie osoby w wykazie uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej mogłoby stanowić przesłankę do wznowienia postępowania, która została określona w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., ale z uwagi na treść art. 8o ustawy prowadzenie takiego postępowania jest niemożliwe.
Odnosząc się do załączonego do zażalenia wniosku z dnia 30 grudnia 2016 roku złożonego w trybie art. 8a ustawy organ wyjaśnił, iż celem tego przepisu nie jest umożliwienie zainteresowanym podmiotom dokonania zmian w wykazie osób uprawnionych do udziału we wspólnotach gruntowych, uprzednio ustanowionych na mocy decyzji wydanych na podstawie obowiązującej od 1963 roku ustawy. W sytuacji, gdy wspólnota gruntowa funkcjonuje w obrocie prawnym, ustanowiony został wykaz osób uprawnionych do udziału we wspólnocie, to wszelkie późniejsze zmiany w tym zakresie powinny odbywać się przy zastosowaniu art. 18 ust. 2 ustawy. Przepis art. 8a ustawy nie służy do zmiany wykazu osób uprawnionych we wspólnocie gruntowej, tym bardziej, że strona wywodzi swoje uprawnienie do udziału we wspólnocie gruntowej od osoby, która nie została w nim uwzględniona. Reasumując Wojewoda stwierdził, iż kontestowane w zażaleniu postanowienie jest słuszne i brak jest podstaw do jego zmiany.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skardze M. S. wskazała na naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:
1. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez przyjęcie, jako podstawy do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia pierwotnego, istnienie wykazu osób uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej z 1964 roku;
2. art. 6, art. 7, art. 8, art. 78 § 1 K.p.a., poprzez brak zbadania dowodów i okoliczności opisanych we wniosku skarżącej w zakresie zasadności zmiany decyzji z 1964 roku i umieszczenia jej ojca na liście osób uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej, której ta decyzja dotyczy.
Ponadto autorka skargi wskazała na naruszenie prawa materialnego, tj.:
1. art. 6a w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 10 lipca 2015 roku o zmianie ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. nr 1276), poprzez bezzasadne przyjęcie, że przepisy tej ustawy nie mają zastosowania, w konsekwencji błędne przyjęcie, że ojciec skarżącej, a wobec następstwa prawnego – sama skarżąca, nie ma prawa udziału we wspólnocie chociaż spełnia wszystkie warunki do udziału w tej wspólnocie;
2. art. 8a ustawy, poprzez jego niezastosowanie, co skutkowało tym, że Starosta [...] nie wydał decyzji o ustaleniu wykazu uprawnionych do udziału we wspólnocie poprzez wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej wykaz uprawnionych do udziału we Wspólnocie Gruntowej O. i wydaniem przez Wojewodę [...]postanowienia utrzymującego w mocy postanowienie Starosty.
Opierając się na wskazanych zarzutach autorka skargi wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewodzie [...] do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu kosztów postępowania sądowego.
W motywach skargi jej autorka podkreśliła, iż żaden z organów nie przeprowadził postępowania dowodowego, podczas gdy tych jest w sprawie dużo. Z przekazanych przez stronę do Starostwa materiałów wynika, że wykaz z dnia 12 czerwca 1964 roku jest pełen błędów w zakresie danych osobowych i adresowych udziałowców. Biorąc pod uwagę bałagan z adresami i osobami na wykazie bardzo prawdopodobne jest, iż S. Ś. na nim się znajduje, tyle że pod błędnym zapisem z imienia i nazwiska. O przynależności ojca skarżącej do wspólnoty świadczy niewątpliwie fakt jego członkostwa w Spółce do Zagospodarowania Wspólnoty Gruntowej O. i bycie od 1982 roku jej prezesem. Poza tym to pod adres S.Ś. były dostarczane nakazy płatnicze na Wspólnotę (tak zresztą jest do dzisiaj). Wspólnota, a w szczególności Spółka prężnie działały. Już w 1966 roku została założona, księga kasowa, a jej prowadzenie udokumentowane jest aż do 1985 roku. Oprócz tego protokoły Walnego Zgromadzenia, sprawozdania, listy obecności itp. Na wszystkich tych dokumentach można znaleźć imię i nazwisko S. Ś. - ojca skarżącej wraz z jego własnoręcznymi podpisami. Skarżąca wskazała na wiele dokumentów, również na świadków, którzy mogą potwierdzić, że S. Ś. był członkiem Wspólnoty i powinien znaleźć się w wykazie. Niestaranność wydanej w 1964 roku decyzji, jak i cała późniejsza działalność wskazują, że te sprawy zasługują na prawne uregulowanie.
Następnie skarżąca napisała, iż przepis art. 6a ustawy daje możliwość wystąpienia ze stosownym wnioskiem nie tylko wtedy, gdy nigdy nie została wydana decyzja wraz z wykazem osób uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej, ale również gdy – z czym mamy do czynienia w sprawie – istnieje ogromny bałagan i nieścisłości na liście z lat sześćdziesiątych, że nie da się stwierdzić, kto jest lub był faktycznie uprawniony. Ujęcie w art. 6a ustawy słów "nie jest możliwe ustalenie uprawnionych" nie ogranicza się li tylko do sytuacji braku wydania w stosownym czasie decyzji z wykazem. Zatem nowelizacja ustawy miała na celu ułatwienie uregulowania stanu prawnego wspólnot gruntowych przez wydanie decyzji administracyjnych ustalających, które nieruchomości stanowią wspólnotę gruntową, ustalenie wykazu uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej oraz wykazu obszarów gospodarstw rolnych przez nich posiadanych i wielkości przysługujących im udziałów we wspólnocie. Nie dotyczy to tylko sytuacji, gdy wcześniej decyzji takich nie wydano, a zatem stan prawny gruntów stanowiących wspólnotę był nieuregulowany. Oznacza ona także możliwość wzruszenia wykazu z dnia 12 czerwca 1964 roku poprzez ustalenie na nowo osób uprawnionych. W tym też celu niezbędne byłoby przeprowadzenie stosownego postępowania dowodowego, a tego zabrakło. Przeciwny pogląd prowadzi do sytuacji skrajnie nieracjonalnych, gdyż wykaz osób uprawnionych, wydany na podstawie obowiązującej od 1963 roku ustawy, jest kompletnie bezużyteczny z uwagi na poprzekręcanie nazwisk i adresów.
Zdaniem autora skargi, niezależnie od powyższego, złożenie wniosku dotyczącego wskazania następcy prawnego po S. Ś., jako osoby uprawnionej do udziału we wspólnocie, skutkował obowiązkiem wydania decyzji administracyjnej o zmianie decyzji z dnia [...] czerwca 1964 roku na mocy art. 8a ustawy. Dokonanie zmian w ewidencji gruntów to czynności materialno-techniczna, a wypisy z ewidencji gruntów mają charakter dokumentów informacyjno-technicznych, a nie kształtujących prawa i obowiązki podmiotów wynikające z decyzji administracyjnych. Przepis art. 18 ust. 2 ustawy nie stoi w sprzeczności z art. 8a ust. 5 ustawy. Sporządzenie aktualnego wykazu uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej jest podstawą do jej działania zgodnego z przepisami. W przeciwnym wypadku funkcjonowanie wspólnoty będzie mocno utrudnione, o ile w ogóle niemożliwe.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, ale z innych przyczyn niż podane w jej treści.
W rozpatrywanej sprawie sporna jest interpretacja uregulowania prawnego, zawartego w art. 8o ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, obowiązującego od dnia 1 stycznia 2016 roku, w odniesieniu do decyzji o ustaleniu, które nieruchomości stanowią wspólnotę gruntową, ustaleniu wykazu uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej oraz wykazu obszarów gospodarstw rolnych przez nich posiadanych i wielkości przysługujących im udziałów we wspólnocie. Zgodnie z art. 8o ustawy, do postępowań dotyczących wzruszenia decyzji ostatecznych wydanych na podstawie niniejszej ustawy nie stosuje się art. 145-145b oraz art. 154-156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym stała się ostateczna, decyzja o ustaleniu, które nieruchomości stanowią wspólnotę gruntową, ustaleniu wykazu uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej oraz wykazu obszarów gospodarstw rolnych przez nich posiadanych i wielkości przysługujących im udziałów we wspólnocie.
Eliminacja z obrotu prawnego decyzji lub części decyzji dotyczących ustalenia nieruchomości wchodzących w skład wspólnoty gruntowej uzasadniona np. fragmentaryczną trafnością wniosków pochodzących od nielicznych uczestników postępowania, a często już ich następców prawnych, może utrwalać stan niepewności prawnej dla wielu podmiotów. Wskazane rozwiązanie prawne podyktowane więc zostało wolą utrzymania ustalonych przed wieloma laty stosunków własnościowych dotyczących nieruchomości, z uwagi na doniosłe znaczenie ochrony ich trwałości. Przejawiło się to w wyłączeniu możliwości wzruszenia decyzji ostatecznych, dotyczących zazwyczaj wzajemnie powiązanych praw do nieruchomości wielu osób. Podobny zabieg normatywny ustawodawca zastosował np. w odniesieniu do scalania gruntów w art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 26 marca 1982 roku o scalaniu i wymianie gruntów (tekst jedn. Dz. U. z 2014 roku poz. 700 ze zm.), poprzez przyjęcie że przepis ten wyklucza możliwość wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji zatwierdzającej projekt scalenia gruntów oraz zastosowania do tej decyzji art. 158 § 2 K.p.a. Zgodnie z art. 33 ust. 2 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów do postępowań dotyczących wzruszenia decyzji ostatecznych nie stosuje się art. 145-145b oraz art. 154-156 k.p.a., jeżeli od dnia, w którym decyzja o zatwierdzeniu projektu scalenia lub wymiany gruntów stała się ostateczna upłynęło 5 lat. Przepis ten został wprowadzony ustawą z dnia 30 sierpnia 2013 roku o zmianie ustawy o scalaniu i wymianie gruntów (Dz. U. z 2013 roku, poz. 1157), obowiązującą od dnia 16 października 2013 roku.
Zarówno art. 8o ustawy, jak i art. 33 ust. 2 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów uniemożliwiają stwierdzenie wydania ostatecznej decyzji z naruszeniem prawa. Z uwagi na tożsamość obu przywołanych regulacji Sąd przy wykładni stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej przepisu sięgnął do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 kwietnia 2019 roku, sygn. SK 21/17 (publ. Dz. U. z 2019 roku, poz. 861). W przywołanym wyroku Trybunał ocenił, iż art. 33 ust. 2 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów w zakresie, w jakim uniemożliwia stwierdzenie wydania ostatecznej decyzji o zatwierdzeniu projektu scalania z naruszeniem prawa, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W motywach stanowiska Trybunał wyjaśnił, że instytucja stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa pozwala zrealizować zarówno zasadę praworządności, jak i zasadę zaufania obywatela do państwa i wywodzone z niej zasady bezpieczeństwa prawnego, pewności prawa i stabilności stosunków prawnych z jak najmniejszym uszczerbkiem dla nich. Jednocześnie stwierdzenie wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa jest niezbędne do dochodzenia odpowiedzialności organów władzy publicznej za szkody wyrządzone ostateczną decyzją administracyjną. Trybunał zaakcentował, iż stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa nie usuwa z obrotu prawnego wadliwej decyzji, ale daje podstawę do wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym na drodze sądowej – obecnie na podstawie art. 4171 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny, a wcześniej na podstawie art. 160 K.p.a. Kontrolując zgodność art. 33 ust. 2 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji, Trybunał stwierdził, że kwestionowana norma prawna zamyka drogę sądowego dochodzenia naruszonych praw i wolności, a ponadto uniemożliwia rozpoznanie sprawy przez sąd właściwy do orzekania o odpowiedzialności odszkodowawczej, ponieważ nie pozwala stwierdzić, że ostateczna decyzja o zatwierdzeniu projektu scalania wydana została z naruszeniem prawa. Ze względu na normę prawną wyprowadzoną z art. 33 ust. 2 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów prawo do sądu stało się iluzoryczne. Kontrolowana norma prawna uniemożliwiła stwierdzenie, że ostateczna decyzja o zatwierdzeniu projektu scalania wydana została z naruszeniem prawa, i wobec tego uzyskanie prejudykatu niezbędnego do uzyskania odszkodowania za szkodę wyrządzoną ostateczną decyzją administracyjną. Bez tego prejudykatu wykluczona jest skuteczna ochrona praw majątkowych na drodze sądowej. Sąd orzekający o roszczeniu odszkodowawczym jest bowiem związany rozstrzygnięciem stwierdzającym wydanie ostatecznej decyzji z naruszeniem prawa. Przepis art. 33 ust. 2 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów unicestwia prawo do sądu, rozumiane jako 1) prawo do uruchomienia postępowania przed niezależnym, bezstronnym i niezawisłym sądem, 2) prawo do odpowiednio ukształtowanej procedury sądowej, zgodnie z zasadami sprawiedliwości i jawności i 3) prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia sprawy. Jego konsekwencją jest unicestwienie prawa do sądu zarówno w ujęciu formalnym, czyli dostępności drogi sądowej, jak i ujęciu materialnym, czyli możliwości prawnie skutecznej ochrony praw na drodze sądowej.
Kształtując skutki prawne wyroku Trybunał stwierdził, że nie jest nim utrata mocy obowiązującej art. 33 ust. 2 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów, a wyeliminowanie znaczenia tego przepisu, które zostało wskazane w sentencji orzeczenia Trybunału jako niekonstytucyjne. W stanie prawnym ukształtowanym wyrokiem organy administracji i sądy do czasu zmiany art. 33 ust. 2 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów mają obowiązek zastosować wykładnię zgodną z Konstytucją i dokonać takiej jego interpretacji, której rezultatem będzie otwarcie możliwości stwierdzenia, czy ostateczna decyzja o zatwierdzeniu projektu scalania wydana została z naruszeniem prawa.
Jak wskazano wcześniej zarówno art. 8o ustawy, jak i art. 33 ust. 2 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów uniemożliwiają stwierdzenie wydania ostatecznej decyzji z naruszeniem prawa. Jakkolwiek Trybunał Konstytucyjny nie wypowiadał się w przedmiocie zgodności z Konstytucją art. 8o ustawy, na podstawie którego wydane zostało zaskarżone postanowienie, to nie oznacza, że przywołany wyrok z dnia 18 kwietnia 2019 roku, sygn. SK 21/17, nie ma żadnego znaczenia w tej sprawie. Z uwagi na tożsame brzmienie obu przepisów, dokonując wykładni art. 8o ustawy – a wykładnia tego przepisu po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 kwietnia 2019 roku jest niezbędna, gdyż bez umotywowanych racji nie należy identycznym sformułowaniom nadawać różnych znaczeń – nie można pominąć treści tego wyroku. Wyrok ten, w okolicznościach rozpatrywanej przez Sąd sprawy, przyjąć trzeba jako wskazówkę interpretacyjną.
W piśmiennictwie i orzecznictwie przyjmuje się, że oczywistość niezgodności przepisu z Konstytucją oraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału stanowią wystarczające przesłanki do odmowy przez sąd zastosowania przepisów ustawy. W tak bowiem oczywistych sytuacjach trudno oczekiwać, by sądy uruchomiały procedurę pytań prawnych (por. R. Hauser, A. Kabat, glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2002 roku, sygn. I SA/Po 461/01, publ. OSP z 2003/2/73-75; M. Wiącek, Pytania prawne do Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 20011, s. 269; uchwała NSA z dnia 16 października 2006 roku, sygn. I FPS 2/06).
Jak wyjaśnił Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 maja 2007 roku, sygn. SK 36/06 (OTK ZU 50/6/A/2007), stwierdzenie przez Trybunał niekonstytucyjności określonej normy prawnej nie pozostaje bez znaczenia dla stosowania normy zamieszczonej w przepisie tożsamym. W takim przypadku dochodzi bowiem do obalenia domniemania konstytucyjności przepisu, który nie podlegał rozpoznaniu przed Trybunałem.
Prezentowane poglądy orzecznictwa i doktryny dały podstawę do wyrażenia zaprezentowanego stanowiska w zakresie wykładni spornej w tej sprawie normy art. 8o ustawy, w której sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie opowiada się za uwzględnieniem ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 kwietnia 2019 roku, sygn. SK 21/17. Rozstrzygając w ten sposób Sąd nie stwierdza niekonstytucyjności art. 8o ustawy, lecz odmawia jedynie zastosowania tego przepisu z uwagi na jego sprzeczność z aktem wyższego rzędu, tj. z Konstytucją.
Z przytoczonych rozważań wprost wynika dopuszczalność, a wręcz obowiązek, zastosowania ocen prawnych wyrażonych przez Trybunał na tle brzmienia konkretnego przepisu prawa, także do innych regulacji prawnych o analogicznej treści. Zatem pomimo tego, że przytoczony wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi się bezpośrednio do art. 33 ust. 2 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów, to jednak, co wynika z przedstawionych rozważań, ma on również zastosowanie do normy prawnej zawartej w art. 8o ustawy ze względu na podobieństwo regulacji. Dzieje się tak za sprawą obowiązku prokonstytucyjnej wykładni tego przepisu, pozwalającej na zastosowanie ocen zawartych w ww. orzeczeniu trybunalskim do normy prawnej zawartej wprawdzie w innym akcie prawnym, ale o prawie dosłownym brzmieniu. Nie sposób bowiem pominąć, przy ocenie konstytucyjności tej regulacji, stwierdzenia Trybunału, iż przepis ten uniemożliwiając stwierdzenie wydania ostatecznej decyzji z naruszeniem prawa narusza art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji.
Odnosząc się do zarzutów skargi należy dostrzec, iż zmierzają one do wykazania wadliwości decyzji zatwierdzającej wykaz osób uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej i jako takie będą przedmiotem uwagi w toku ponownie prowadzonego postępowania w sprawie. Okoliczności te, z powodów wskazanych wcześniej, nie miały wpływu na rozstrzygnięcie. Sąd nie analizował bowiem kwestii czy decyzja zatwierdzająca wykaz osób uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej istotnie jest dotknięta wadliwością.
Rozpoznając sprawę ponownie organ administracji publicznej winien dokonać wykładni art. 8o ustawy, mając na uwadze przedstawioną powyżej wykładnię tego przepisu, którą to wykładnią jest związany z mocy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 roku, poz. 1302 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a.").
Z opisanych powodów Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" w zw. z art. 135 P.p.s.a.
O zwrocie kosztów postępowania Sąd postanowił w punkcie drugim wyroku na mocy art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. Na zasądzoną kwotę 580 zł złożył się uiszczony przez skarżącą wpis od skargi w kwocie 100 zł oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata ustalone na mocy § 14 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 ze zm.) w wysokości 480 zł.
dc