II SA/Łd 219/25

II SA/Łd 219/25 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-09-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agata Sobieszek-Krzywicka /przewodniczący sprawozdawca/
Robert Adamczewski
Tomasz Porczyński
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 685
Art. 38 ust. 1, art. 39 ust. 1 i 3, art. 40 ust. 1
Ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego - t.j.
Dz.U. 2024 poz 1568
Art. 365 § 1
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
Art. 151, art. 250 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1283
Art. 54 ust. 1, 2 i 4, art. 59 ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Dnia 5 września 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 września 2025 roku sprawy ze skargi J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 11 lutego 2025 roku nr KO.440.3.2025 w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat D. P., prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] lok. [...], kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. dc
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 11 lutego 2025 r., znak: KO.440.3.2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim na mocy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572, dalej również jako: "k.p.a.") utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Tomaszów Mazowiecki z dnia 2 grudnia 2024 r., nr GOPS.8226.5.2.2024, którą organ skierował J. S. do domu pomocy społecznej przeznaczonego dla osób przewlekle psychicznie chorych DPS "A" we W. pow. [...].
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną:
Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2024 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w T. umieścił J. S. w domu pomocy społecznej dla osób z zaburzeniami psychicznymi – bez jego zgody. Odpis tego postanowienia został doręczony organowi I instancji w dniu 25 października 2024 r.
Z rodzinnego wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego w dniu 25 listopada 2024 r., wynika, iż J. S. jest kawalerem, osiąga dochód w wysokości 2.570,82 zł, mieszka w jednym podwórku z siostrą, z którą nie zawsze żyje w poprawnych stosunkach (wyzywa ją, odmawia pomocy z jej strony), mimo że czasem korzysta z jej pomocy. Skarżący nie ma żadnych znajomych, nie utrzymuje kontaktu z nikim z zewnątrz. Jest leczony psychiatrycznie. Na przełomie 2023 i 2024 roku przebywał w Centrum Zdrowia Psychicznego w T.. Po wyjściu ze szpitala skarżący jeździ w wyznaczonych terminach do Poradni Zdrowia Psychicznego w T. na zastrzyk, ponieważ wcześniej nie przyjmował systematycznie leków. Sytuacja życiowa J. S. jest bardzo trudna. W ocenie pracownika organu I instancji warunki mieszkaniowe w domu skarżącego urągają godności człowieka, choć to skarżący sam je stworzył, gromadząc śmieci i stare, zużyte ubrania, których nikomu nie pozwala posprzątać. W najbliższym środowisku zachowanie skarżącego uważane jest za ekscentryczne. W trakcie przeprowadzania wywiadu J. S. odmówił pomocy w formie umieszczenia w domu pomocy społecznej.
Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 2 grudnia 2024 r. nr GOPS.8226.5.2.2024 Wójt Gminy Tomaszów Mazowiecki skierował J. S. do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych DPS "A". W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wskazał, iż jego decyzja została wydana na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w T. sygn. [...]. Z wywiadu środowiskowego oraz zgromadzonej dokumentacji wynika, że J. S. wymaga całodobowej opieki pielęgnacyjnej i lekarskiej.
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł J. S., jednak Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim nie znalazło podstaw do zakwestionowania rozstrzygnięcia organu I instancji i zaskarżoną decyzją utrzymało je w mocy.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, iż to sąd opiekuńczy, który orzeka w przedmiocie umieszczenia danej osoby w domu pomocy społecznej bez jej zgody, ocenia istnienie prawnych przesłanek w tym zakresie. Przed wydaniem postanowienia to właśnie sąd powszechny bada, czy w stosunku do osoby wymagającej skierowania do domu pomocy społecznej zachodzą przesłanki do przymusowego umieszczenia jej w takiej placówce. Nie ulega zatem wątpliwości, że przepisy art. 38 i art. 39 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 917, dalej również jako: "u.o.z.p.") mają zastosowanie jedynie w postępowaniu sądowym poprzedzającym wydanie orzeczenia, o jakim mowa w art. 39 ust. 3 u.o.z.p.
Ponadto, zgodnie z art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1568 ze zm.), orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Skutkiem związania jest to, że organ właściwy do wydawania decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej nie ma uprawnienia do badania zasadności umieszczenia takiej osoby, jeżeli została ona skierowana na podstawie orzeczenia sądu. Prawomocne orzeczenie sądowe zastępujące zgodę danej osoby na umieszczenie jej w domu pomocy społecznej, w dalszej kolejności obliguje organ do jego wykonania przez wydanie stosownej decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej. Decyzja organu administracji publicznej o skierowaniu do domu pomocy społecznej, poprzedzona orzeczeniem sądu opiekuńczego o umieszczeniu danej osoby bez jej zgody w domu pomocy społecznej - ma więc charakter wykonawczy.
W tym stanie rzeczy, w ocenie Kolegium, należało uznać, że organ I instancji wydał prawidłową decyzję, w której skierował skarżącego do domu pomocy społecznej przeznaczonego dla osób przewlekle psychicznie chorych. Działał bowiem w wykonaniu prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w T. z dnia 18 czerwca 2024 r. sygn. akt [...], stwierdzającego potrzebę umieszczenia skarżącego w domu pomocy społecznej bez jego zgody, a materiał dowodowy wskazuje na placówkę dla osób przewlekle psychicznie chorych.
Organ odwoławczy przypomniał również, że w ocenie skarżącego stan jego zdrowia nie zagraża nikomu i nie potrzebuje on całodobowej opieki. W aktach sprawy znajduje się jednak opinia pracownika socjalnego dotycząca sprawności psychofizycznej osoby ubiegającej się o skierowanie do domu pomocy z dnia 25 listopada 2024 r., w której wskazano, że skarżący żyje w skrajnych warunkach uwłaczających godności człowieka i z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie prawidłowo funkcjonować w społeczeństwie. Skarżący może występować do sądu opiekuńczego o zmianę orzeczenia o przyjęciu do domu pomocy społecznej, o ile nastąpią zmiany, które mogłyby mieć znaczenia dla umieszczenia i przebywania pacjenta w domu pomocy społecznej. Kolegium w niniejszym postępowaniu nie jest jednak uprawnione do badania tej kwestii, gdyż ocenia jedynie wydaną decyzję. Zatem dopóki orzeczenie sądu nie zostanie zmienione w trybie przewidzianym w art. 41 u.o.z.p., postanowienie sądu opiekuńczego należy traktować jako zgodę na przyjęcie danej osoby do domu pomocy społecznej na stałe.
W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo ustalił zatem stan faktyczny sprawy i orzekł o skierowaniu skarżącego do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych. Z zebranego materiału dowodowego wynika wprost, że skarżący ma być umieszczony w takiego typu placówce. Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów również wynika, że skarżący jest chory psychicznie. Nie jest zdolny do samodzielnego zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych i wymaga stałej opieki i pielęgnacji, a jej brak zagraża jego zdrowiu i życiu.
Skargę na powyższą decyzję wniósł J. S.. W jej uzasadnieniu wskazał, że nie zgadza się na umieszczenie w domu pomocy społecznej dla osób przewlekle i psychicznie chorych. Wprawdzie jest on chory, ale nie jest groźny dla otoczenia, nie potrzebuje opieki całodobowej. Mieszka w domu z siostrą, co miesiąc jeździ sam na zastrzyk, codziennie bierze tabletki, jest świadomy tego, co robi. Skarżący podkreślił, że ma 76 lat i resztę życia chciałby spędzić w domu.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim podtrzymało argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.
W piśmie z dnia 23 czerwca 2025 r. pełnomocnik skarżącego z urzędu podtrzymał skargę, wniósł o przyznanie kosztów pomocy prawnej, udzielonej skarżącemu z urzędu, oświadczając iż nie zostały one uiszczone ani w całości ani w części, a także wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci pisma J. S., skierowanego bezpośrednio do pełnomocnika, na okoliczność stanowiska skarżącego odnośnie umieszczenia go w DPS. W uzasadnieniu powyższego pisma pełnomocnik wskazał również, że skontaktowała się z nim siostra skarżącego, która deklarowała, że stanowisko J. S. wyrażone w skardze jest zgodne z prawdą, brat nie stanowi dla nikogo zagrożenia i dla jego dobra jedynym właściwym postępowaniem jest umożliwienie mu pozostania w domu. Siostra skarżącego wskazała, iż w razie potrzeby jest w stanie zapewnić bratu opiekę, dopilnować przyjmowania lekarstw i wizyt u specjalistów, chociaż jej zdaniem J. S. obecnie nie wymaga kontroli w ww. zakresie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.)., dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Kontrola zaskarżonej decyzji, przeprowadzona na podstawie kryterium zgodności z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, doprowadziła Sąd do stwierdzenia, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Przedmiotem skargi w sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 11 lutego 2025 r. w przedmiocie skierowania skarżącego do domu pomocy społecznej przeznaczonego dla osób przewlekle psychicznie chorych.
Materialną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1283, dalej również jako: "u.p.s."). Zgodnie z art. 54 ust. 1 u.p.s. osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. W myśl art. 54 ust. 2 u.p.s. osobę, o której mowa w ust. 1, kieruje się do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu, zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, z zastrzeżeniem ust. 2a, chyba że okoliczności sprawy wskazują inaczej, po uzyskaniu zgody tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego na umieszczenie w domu pomocy społecznej. Jak natomiast stanowi art. 54 ust. 4 u.p.s., w przypadku gdy osoba bezwzględnie wymagająca pomocy lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają zgody na umieszczenie w domu pomocy społecznej lub po umieszczeniu wycofają swoją zgodę, ośrodek pomocy społecznej, centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, lub dom pomocy społecznej są obowiązane do zawiadomienia o tym właściwego sądu, a jeżeli osoba taka nie ma przedstawiciela ustawowego lub opiekuna - prokuratora.
Jak stanowi art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 917), osoba, która wskutek choroby psychicznej lub upośledzenia umysłowego nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i nie ma możliwości korzystania z opieki innych osób oraz potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, lecz nie wymaga leczenia szpitalnego, może być za jej zgodą lub zgodą jej przedstawiciela ustawowego przyjęta do domu pomocy społecznej. Z kolei według art. 39 ust. 1 powołanej ustawy, jeżeli osoba, o której mowa w art. 38, lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają zgody na przyjęcie jej do domu pomocy społecznej, a brak opieki zagraża życiu tej osoby, organ do spraw pomocy społecznej może wystąpić do sądu opiekuńczego miejsca zamieszkania tej osoby z wnioskiem o przyjęcie do domu pomocy społecznej bez jej zgody.
Powyższe przepisy nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że to sąd powszechny, który orzeka w przedmiocie umieszczenia danej osoby w domu pomocy społecznej bez jej zgody ocenia istnienie prawnych przesłanek w tym zakresie. Rolą sądu opiekuńczego jest zatem ocena czy w sprawie występują okoliczności, o których mówi art. 39 ust. 1 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego oraz wydanie orzeczenia w przedmiocie umieszczenia w domu pomocy społecznej. Przed wydaniem stosownego postanowienia to sąd powszechny bada, czy w stosunku do osoby wymagającej skierowania do domu pomocy społecznej zachodzą przesłanki do przymusowego umieszczenia jej w takiej placówce. Oczywiste zatem jest, że przepisy art. 38 i art. 39 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego mają zastosowanie jedynie w postępowaniu sądowym poprzedzającym wydanie orzeczenia, o jakim mowa w art. 39 ust. 3 tej ustawy (zob. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1298/14, dostępny na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej jako CBOSA). Natomiast organ właściwy do wydawania decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej nie ma uprawnienia do badania zasadności umieszczenia takiej osoby, jeżeli została ona skierowana na podstawie orzeczenia sądu. Prawomocne orzeczenie sądowe zastępujące zgodę danej osoby na umieszczenie jej w domu pomocy społecznej w dalszej kolejności obliguje organ do jego wykonania przez wydanie stosownej decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej.
Jak trafnie wskazał organ w zaskarżonej decyzji, stosownie do art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1974 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805 z późn. zm.), orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Z mocy art. 40 ust. 1 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego zapewnienie realizacji postanowienia sądowego o przyjęciu do domu pomocy społecznej osoby, o której mowa w art. 38, należy do starosty powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania tej osoby. Pobyt i usługi w domu pomocy społecznej należą do świadczeń pomocy społecznej wymienionych w art. 36 pkt 2 lit. o ustawy pomocy społecznej. Przysługuje ono osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych (art. 54 ust. 1 u.p.s.). Jak stanowi art. 59 ust. 1 u.p.s. decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.
Decyzja organu administracji publicznej o skierowaniu do domu pomocy społecznej, poprzedzona orzeczeniem sądu opiekuńczego o umieszczeniu danej osoby bez jej zgody w domu pomocy społecznej - ma charakter wykonawczy (zob. wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2017 r., sygn. I OSK 1694/15, CBOSA). Wydanie zaś przez sąd powszechny orzeczenia o umieszczeniu w domu pomocy społecznej nastąpić może jedynie po uprzednim spełnieniu przesłanek ustawowych, ocena których należała do sądu powszechnego. Sąd administracyjny nie ma kompetencji do merytorycznej oceny tychże przesłanek (por. wyrok NSA z 7 grudnia 2012 r., sygn. I OSK 1077/12; wyrok WSA w Rzeszowie z 24 marca 2022 r., sygn. II SA/Rz 1733/21; CBOSA).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że w kontrolowanym postępowaniu zaistniała sytuacja, o której mowa w art. 54 ust. 4 u.p.s. Skarżący bowiem nie wyraził zgody na umieszczenie go w domu pomocy społecznej; zgoda ta została jednak zastąpiona orzeczeniem Sądu Rejonowego w T. z dnia 18 czerwca 2024 r., sygn. [...]. Z załączonego do akt administracyjnych odpisu wynika, że postanowienie to jest prawomocne od dnia 26 czerwca 2024 r., nie było zatem kwestionowane przez uczestników postępowania. Jak wskazano powyżej, organy administracji są związane prawomocnym rozstrzygnięciem sądu opiekuńczego, zaś wydawane przez nie decyzje mają charakter wyłącznie wykonawczy w stosunku do tego orzeczenia. Argumenty podnoszone w skardze nie mogą zatem zostać uwzględnione w toku niniejszego postępowania, gdyż zarówno organy, jak i sąd administracyjny, nie są kompetentne do badania, czy skarżący może zadbać o siebie samodzielnie, czy też bezwzględnie wymaga pomocy, a brak opieki zagraża jego życiu.
W tym stanie rzeczy, prawidłowo organ I instancji wydał decyzję, utrzymaną w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, w której skierował skarżącego do domu pomocy społecznej przeznaczonego dla osób przewlekle psychicznie chorych. Dysponował bowiem prawomocnym postanowieniem sądu opiekuńczego stwierdzającym potrzebę umieszczenia skarżącego w domu pomocy społecznej bez jego zgody, które to orzeczenie miało dla niego wiążący charakter. Samodzielna ocena przez organ co do słuszności skierowania skarżącego do tego rodzaju placówki stanowiłaby próbę podważenia takiego orzeczenia, co jest oczywiście niedopuszczalne.
W kontrolowanej sprawie nie doszło zatem do naruszenia przepisów prawa materialnego ani też przepisów postępowania. Materiał dowodowy poddany ocenie przez organy obu instancji należało ocenić jako kompletny, wystarczający dla poczynienia ustaleń odnośnie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia a dokonaną przez organy ocenę jako prawidłową, znajdującą podstawę faktyczną. Nie budzi zastrzeżeń Sądu także interpretacja i zastosowanie przepisów prawa materialnego.
Z powyższych względów Sąd w punkcie pierwszym wyroku orzekł o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.
W punkcie drugim wyroku Sąd orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a.
ds