II SA/Łd 213/23

II SA/Łd 213/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-07-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Beata Czyżewska
Magdalena Sieniuć /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Mikołajczyk
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 1 i par. 3, art. 145 par. 1 pkt 5, art. 146, art. 149 par. 1, art. 151 par. 1 pkt 2 i par. 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, ust. 5 pkt 2 lit. a)
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151, art. 269 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 20 lipca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Asesor WSA Beata Czyżewska Protokolant Asystent sędziego Izabela Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lipca 2023 roku sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 12 grudnia 2022 roku nr SKO.4114.532.2022 w przedmiocie uchylenia po wznowieniu postępowania decyzji dotyczącej świadczenia pielęgnacyjnego i odmowy jego przyznania oddala skargę. MR
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 12 grudnia 2022 r., nr SKO.4114.532.2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, działając na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 i art. 150 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 5 oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a.", i art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.ś.r.", w punkcie 1 uchyliło w całości ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 27 maja 2022 r., nr SKO.4114.249.2022, w zakresie określonym pkt 1 zaskarżonej decyzji wydało nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy - utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy G. z dnia 13 kwietnia 2022 r., nr ŚP.5202.6.2022 o odmowie przyznania J.B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad J.B..
Jak wynika z akt sprawy, decyzją z dnia 27 maja 2022 r., nr SKO.4114.249.2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi po rozpatrzeniu odwołania J.B. uchyliło w całości decyzję Wójta Gminy G. z dnia 13 kwietnia 2022 r., nr ŚP.5202.6.2022, i przyznało J.B. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad J.B. w okresie od 1 stycznia 2022 r. na czas nieoznaczony, w uzasadnieniu wskazując motywy podjętego rozstrzygnięcia.
Następnie decyzją z dnia 23 sierpnia 2022 r., nr ŚP.5202.6.2.2022, Wójt Gminy G. uchylił J.B. z dniem 6 marca 2022 r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. na osobę: J.B., przyznane decyzją ostateczną Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, nr SKO.4114.249.2022.
W dniu 13 września 2022 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi wpłynęły akta sprawy J.B. w związku z jego odwołaniem od decyzji Wójta Gminy G. z dnia 23 sierpnia 2022 r., nr ŚP.5202.6.2.2022, i wówczas Kolegium powzięło informację, że J.B. podjął pracę zarobkową na umowę zlecenie od [...] marca 2022 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi rozstrzygnęło sprawę z odwołania J.B. decyzją z dnia 26 października 2022 r., nr SKO.4114.502.2022, orzekając o uchyleniu decyzji Wójta Gminy G. z dnia 23 sierpnia 2022 r., nr ŚP.5202.6.2.2022, w całości i umorzeniu postępowania w całości.
Jednocześnie postanowieniem z dnia 26 października 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wznowiło postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Kolegium z dnia 27 maja 2022 r., nr SKO.4114.349.2022, umożliwiając stronie – J.B. wzięcie czynnego udziału w toczącym się postępowaniu.
Strona skorzystała z przysługujące jej prawa i zapoznała się z aktami sprawy, jak również w dniu 25 listopada 2022 r. złożyła wyjaśnienia w sprawie, w których oprócz przytoczenia okoliczności, w jakich doszło do złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, podjęcia zatrudnienia, wydania decyzji odmownej i wszczęcia postępowania odwoławczego, zakwestionowała ważność umowy stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania oraz wskazała na jednorazowy charakter podjętego zatrudnienia i wysokość uzyskanego z tego tytułu dochodu.
Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 12 grudnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, po przeprowadzeniu wznowionego postępowania, uchyliło w całości ostateczną własną decyzję z dnia 27 maja 2022 r., nr SKO.4114.249.2022, i wydało nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy - utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy G. z dnia 13 kwietnia 2022 r. o odmowie przyznania J.B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad J.B..
W uzasadnieniu decyzji Kolegium podkreśliło, że podejmując decyzję nr SKO.4114.249.2022 w dniu 27 maja 2022 r. przyjęło na podstawie ówcześnie zgromadzonych dokumentów w sprawie, iż J.B. spełnia przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad J.B. - osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji i w związku z czym przyznane zostało skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 1 stycznia 2022 r. na czas nieokreślony.
Następnie Kolegium dodało, że podjęcie przez J.B. pracy zarobkowej ma istotny wpływ na ustalenie jego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a zdarzenie to nastąpiło na podstawie umowy zawartej w dniu [...] marca 2022 r. (z danych ZUS jak trafnie podnosi strona, wynika, iż objęcie jej ubezpieczeniem społecznym nastąpiło z dniem 29 marca 2022 r. i trwało do 8 sierpnia 2022 r.), a więc przed wydaniem przez Kolegium rozstrzygnięcia zapadłego w wyniku postępowania odwoławczego z odwołania skarżącego (decyzja Kolegium z dnia 27 maja 2022 r., nr SKO.4114.249.2022). Kolegium zwróciło również uwagę, że z dokumentów wynika, iż skarżący podjął pracę zarobkową na podstawie umowy zlecenia obejmującej okres od [...] marca 2022 r. do 8 sierpnia 2022 r. Okoliczność podjęcia pracy przez skarżącego, nieznana Kolegium w dacie decyzji z dnia 27 maja 2022 r. ma istotny wpływ na podjęte rozstrzygnięcie i wypełnia dyspozycję art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., co pozwala ponownie rozpatrzeć sprawę w zakresie podjętego rozstrzygnięcia i daje podstawę do wydania decyzji na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.
Odwołując się do przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.) znajdujących zastosowanie w sprawie, Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika, iż w dniu 11 marca 2022 r. skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ojcem J.B., ur. [...].1935 r., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, orzeczenie wydaje się na stałe, niepełnosprawność istnieje - nie da się ustalić, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 12 stycznia 2022 r. (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności Powiat [...] - [...] z dnia [...] lutego 2022 r., nr [...]). Do wniosku J.B. załączył niezbędne dokumenty i stosowne oświadczenia o sprawowaniu opieki nad ojcem i rezygnacji z zatrudnienia (w tym oświadczył, że zapoznał się z warunkami uprawniającymi do świadczenia pielęgnacyjnego oraz oświadczył, że jest rolnikiem lub małżonkiem albo domownikiem rolnika i zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od dnia [...] stycznia 2022 r. oraz nie ma: ustalonego prawa do emerytury, renty (nie dotyczy renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy), renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej; i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym; nie ma ustalonego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego i zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; nie jest zatrudniony ani nie wykonuje innej pracy zarobkowej; a osoba wymagająca opieki nie została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem: rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce, zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; na osobę wymagającą opieki inna osoba nie ma ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury; na osobę wymagającą opieki nie jest ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; na osobę wymagającą opieki inna osoba nie jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, /formularz wniosku o świadczenie pielęgnacyjne/).
Mając na uwadze powyższe Kolegium wskazało, że rozpatrując wskazany wniosek Wójt Gminy G. decyzją z dnia 13 kwietnia 2022 r., nr ŚP.5202.6.2022, odmówił J.B. wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując brak spełniania przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz wystąpienie przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.
W dalszej kolejności odnosząc się do warunku związanego z datą powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji stwierdzenia lub braku możliwości ustalenia, że niepełnosprawność osoby powstała przed ukończeniem 18 lub 25 roku życia – Kolegium stwierdziło, że uwzględniając wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, należało przyjąć, że moment powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie może stanowić negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby sprawującej faktycznie tę opiekę. Innymi słowami, organy administracji publicznej nie powinny brać pod uwagę tego, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki została stwierdzona w dorosłym życiu.
Następnie Kolegium wskazało, że skarżący podjął pracę zarobkową na podstawie umowy zlecenia z dnia [...] marca 2022 r. (umowa zlecenia nr [...]), która została zawarta na czas określony do 31 grudnia 2022 r. i rozwiązana przez stronę z dniem [...] sierpnia 2022 r. Z oświadczeń wynikających z wyjaśnień J.B. wynika, iż podjął pracę następnego dnia po zawarciu umowy, zaś z wydruku danych ZUS wynika, iż na podstawie tej umowy J.B. został objęty ubezpieczeniami: emerytalnym, rentowym i wypadkowemu w okresie od 29 marca 2022 r. do 8 sierpnia 2022 r. Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że wskazane rozbieżności co do początkowej daty podjęcia pracy na podstawie umowy zlecenia - [...] marca 2022 r. czy też [...] marca 2022 r., nie mają znaczenia w sprawie o tyle, iż obydwie daty poświadczające podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez stronę istniały w dacie podjęcia decyzji ostatecznej z dnia 27 maja 2022 r., nr SKO.4114.249.2022, i były nieznane organowi rozstrzygającemu kwestię uprawień J.B. do świadczenia pielęgnacyjnego, a miały istotny wpływ na ustalenie tego prawa.
Kolegium podniosło również, że celem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przy czym nie budzi wątpliwości, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt opieki, ale z tego powodu, że zakres tej opieki w sposób obiektywny stanowi przeszkodę do podjęcia czy kontynuowania zatrudnienia. Podkreśliło przy tym, iż świadczenie pielęgnacyjne przyznawane jest dla opiekuna, nie zaś dla osoby wymagającej opieki. Przesłankę niepodejmowania zatrudnienia przez opiekuna (rezygnacji z zatrudnienia) na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. należy rozumieć i wykładać zgodnie z treścią art. 3 pkt 22 u.ś.r., w którym ustawodawca zawarł legalną definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na gruncie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem, ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej, oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Ustawodawca dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – jak wskazało Kolegium - bezwzględnie wymaga rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Z łącznie czytanych przepisów art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 22 u.ś.r. wynikają zatem dwa zasadnicze wnioski. A mianowicie, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Drugą zaś przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja (lub powstrzymanie się) od zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej (permanentnej) opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Ponadto Kolegium podkreśliło, iż świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy zarobkowej z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Osoba podejmująca się zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nawet jeśli wykonywana praca nie stoi w kolizji ze sprawowaną opieką.
W ocenie Kolegium, podjęcie przez J.B. zatrudnienia w sytuacji wystąpienia i przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego świadczy, iż brak było związku rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowaniem opieki nad osobą ze znacznym stopniem niepełnosprawności, a nadto ukazuje, że podjęte zatrudnienie nie zaburzyło sprawowania opieki nad ojcem, a tym samym opieka ta mogłaby być sprawowana na równi z kontynuowaniem zatrudnienia.
Kolegium zwróciło również uwagę, że w toku postępowania wznowieniowego J.B. podniósł kwestie uzyskanego wynagrodzenia z umowy zlecenia i ilość przepracowanych godzin. Kwestie te – o ocenie Kolegium - pozostają ambiwalentne dla rozstrzygnięcia sprawy. W świetle wywodów wcześniej poczynionych co do istoty świadczenia pielęgnacyjnego - umowa zlecenia jest jedną z form zatrudnienia z art. 3 pkt 22 u.ś.r., umowa ta opiewała okres od [...] marca 2022 r., czy też od [...] marca 2022 r. do [...] sierpnia 2022 r. i w okresie tym J.B. nie zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania opieki, nie spełniał przesłanek do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Strona nie może zatem podnosić argumentu finansowego czy ilości przepracowanych godzin jako okoliczności, które mogłyby mieć w sprawie znaczenie istotne z punktu widzenia zastosowania art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
Zdaniem Kolegium, poza sporem pozostaje, iż J.B. - wbrew twierdzeniom zawartym w jego wyjaśnieniach - był pouczony o zasadach przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego oraz pouczony o obowiązku niezwłocznego informowania organu wypłacającego świadczenia o zmianach mających wpływ na ustalone prawo do świadczenia, jak również zapoznany z definicją nienależnie pobranego świadczenia (został słownie pouczony o zasadach po raz pierwszy hipotetycznie będąc w siedzibie Urzędu Gminy w G. w lutym 2022 r., ponownie składając wniosek o świadczenie pielęgnacyjne w dniu 11 marcu 2022 r. (co poświadczył własnoręcznym podpisem patrz formularz wniosku) i którego wniosku nie wycofał, a nie poinformował wówczas organu o zawartej umowie zlecenia z dnia [...] marca 2022 r. (a formularz umowy tej znajdował się w posiadaniu strony i opiewał okres świadczenia pracy do 31 grudnia 2022 r.), nadto wszczął postępowanie odwoławcze, które zakończyło się decyzją Kolegium z dnia 27 maja 2022 r., nr SKO.4114.249.2022, w obszernym uzasadnieniu tej decyzji jasno zawarto pouczenie co do zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego i konieczności zgłaszania okoliczności mających wpływ na ustalone prawo do tego świadczenia. W świetle powyższych ustaleń wyjaśnienia strony co do braku wiedzy czy świadomości wpływu podjęcia zatrudnienia na świadczenie pielęgnacyjne i niemożności w takim przypadku pobierania świadczenia pielęgnacyjnego nie zostały przez Kolegium uwzględnione.
Nadto Kolegium zaakcentowało, że nie ma dowodów świadczących o tym, że wnioskodawca miał kłopot ze zrozumieniem podpisywanego formularza wniosku i znajdujących się tam pouczeń oraz zgłaszał wątpliwości co do ich treści (we wniosku składał oświadczenia pouczony o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń (za złożenie fałszywego oświadczenia, odbieranego pod rygorem odpowiedzialności karnej, grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8 i w przypadku uzasadnionych wątpliwości konieczne jest zawiadomienie o tym organów ścigania) oraz nie zrozumiał decyzji ostatecznej (jej pouczenie dostosowane jest do percepcji odbiorcy osoby prostej bez wykształcenia prawniczego), nadto żaden przepis powołanej ustawy nie nakłada na organ obowiązku ustalania, czy strona wnosząca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zrozumiała treść pouczenia, które podpisała. Kolegium nie miało podstaw do podważania ważności umowy zlecenia zawartej przez stronę w dniu [...] marca 2022 r. (ewentualne kwestie podważanie tej umowy wykraczają poza przedmiot postępowania i pozostają poza oceną Kolegium), na mocy której podjęła pracę zarobkową, a okoliczność ta co do samego faktu nie jest też kwestionowana przez J.B., a która miała wpływ na ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a nieznana była organowi odwoławczemu w dacie podjęcia decyzji ostatecznej.
Kolegium stwierdziło także, że w przypadku J.B. wystąpiła również negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., tj. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osobą wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, która skutkuje odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt sprawy wynika, iż osoba wymagają opieki - J.B. pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona A.B. - choć jak wykazują liczne zaświadczenia i opinie lekarskie jest osobą schorowaną, nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Choć w decyzji ostatecznej, która jest przedmiotem postępowania wznowieniowego, kwestia wystąpienia przesłanki z art.17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. została dotychczas oceniona pozytywnie dla strony, to Kolegium - uchylając tę decyzję ostateczną i rozstrzygając sprawę co do meritum obowiązane jest uwzględnić wszystkie okoliczności i ustalenia stanu prawnego oraz faktycznego obowiązującego w dacie bieżąco podejmowanego rozstrzygnięcia wznowieniowego.
Następnie odwołując się do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, Kolegium stwierdziło, że skoro decyzja w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego jest decyzją związaną i przy jednoznacznym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jedynym warunkiem umożliwiającym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą, która pozostaje w związku małżeńskim, jest wobec tego posiadanie przez małżonka tej osoby orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny innej niż współmałżonek/współmałżonka osoby wymagającej opieki, konieczne jest, aby współmałżonek/współmałżonka tej osoby wymagającej opieki posiadał/posiadała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Innymi słowy, ustawodawca nie pozwala organowi przyznać świadczenia kierując się np. zasadami współżycia społecznego, czy też słuszności, nawet w razie ciężkiej sytuacji życiowej czy dochodowej małżonków. Jednocześnie Kolegium dodało, iż limitowanie dostępu do świadczenia w oparciu o kryteria zobiektywizowane nie może zostać uznane za naruszenie zasady równości i sprawiedliwości społecznej. Zapewniają one dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, kryteria te nie mają także charakteru dyskryminującego i nie są niemożliwe do spełnienia, bowiem udzielanie świadczenia nie jest oparte o uznanie organu.
W związku z powyższym – zdaniem Kolegium - pozostawanie osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek/współmałżonka, chyba że sam jest niepełnosprawny/a w stopniu znacznym.
Wychodząc z tych ustaleń Kolegium stwierdziło, iż konieczność sprawowania przez J.B. opieki nad niepełnosprawnym ojcem J.B. nie znosi obowiązków określonych w art. 23 k.r.o. ciążących na współmałżonce J.B.- A.B., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a wymóg ustawowy dopuszcza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki wyłącznie, gdy ta pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek/współmałżonka legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tym samym J.B. pomimo zaprzestania podejmowania pracy po dniu 8 sierpnia 2022 r. i możliwego też sprawowania opieki nad swym ojcem J.B. - nie spełnia przesłanek do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i należało odmówić mu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż w jego przypadku wystąpiła negatywna przesłanka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. W konkluzji Kolegium stwierdziło, że powyższe skutkuje utrzymaniem w mocy decyzji organu I instancji o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę na powyższą decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył J.B., zarzucając:
1. naruszenie prawa materialnego:
- błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 w powiązaniu z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. polegająca na przyjęciu stanowiska, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art.17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostająca w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.), co jest sprzeczne ze stanowiskiem tego samego organu -Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi wyrażonym siedem miesięcy wcześniej w tej samej sprawie przy istnieniu tożsamych stanów faktycznych i prawnych w decyzji nr SKO.4114.249.2022 r. z dnia 27 maja 2022 r., które przyznało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu mimo braku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności przez współmałżonka osoby niepełnosprawnej. Dodatkowo jest sprzeczne z wypracowanym stanowiskiem orzecznictwa sądowoadministracyjnego, że mając na uwadze uregulowania art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz zasady konstytucyjne wynikające z art. 2, art. 18, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, ograniczenie wynikające z art.17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. może doznać odstępstwa, gdy współmałżonek osoby niepełnosprawnej ze względów obiektywnych nie jest w stanie sprawować opieki;
- błędną subsumpcję stanu faktycznego dotyczącą przyjęcia stanowiska, że formalny czas trwania umowy zlecenia [...].03-[...].08.2022 r. jest faktycznym czasem trwania pracy zarobkowej skarżącego w rozumieniu art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 u.ś.r. przy całkowitym pominięciu faktu, że skarżący w okresie 01.01-12.12.2022 r. jednocześnie spełniał przesłanki art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 u.ś.r. z tytułu nieprowadzenia gospodarstwa rolnego;
- błędną wykładnię art. 3 ust. 22 u.ś.r. polegającą na przyjęciu stanowiska, że jednorazowe wykonanie pracy w marcu 2022 r. na początku umowy zlecenia (co było czynnością jednokrotną w czasie sześciu miesięcy trwania umowy zlecenia od dnia [...].03.2022 r. do [...].08.2022 r.) jest tożsame z podjęciem pracy zarobkowej i jej wykonywania przez cały okres trwania umowy zlecenia, bez uwzględnienia okoliczności przedstawionych przez skarżącego, że czynność wykonywania pracy wystąpiła jednorazowo na początku marca 2022 r. (jeszcze przed wydaniem decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez Wójta Gminy G. w dniu 13 kwietnia 2022 r. i uchyleniem tej decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi w dniu 27 maja 2022 r.), była jednorazowa, nie miała kontynuacji, przyniosła dochód w kwocie 143,67 zł;
- literalne zastosowanie normy prawnej wynikającej z art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 3 pkt 22 u.ś.r w okresie trwania umowy zlecenia [...].03-[...].08.2022 r. przez przyjęcie stanowiska, że trwająca formalnie umowa zlecenie bez świadczenia pracy jest podjęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co było przesłanką do uchylenie decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie było przesłanką dla Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi do przyznania tego świadczenia w okresie 01.01.2022-06.03.2022 r. oraz w okresie 09.08.2022 -12.12.2022 r., kiedy skarżący nie był zatrudniony i nie prowadził innej pracy zarobkowej, czyli spełniał literalnie wszystkie przesłanki normy prawnej wynikającej z art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku art. 3 pkt 22 u.ś.r. niezbędne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ale Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi nie podjęło decyzji o jego przyznaniu;
2. naruszenie przepisów postępowania:
a) art. 8 k.p.a. poprzez brak pogłębionego zaufania obywateli do organów administracji publicznej poprzez wydawanie odmiennych i sprzecznych ze sobą decyzji przy istnieniu tożsamych stanów faktycznych i prawnych, a mianowicie:
- uchylenie decyzji Wójta Gminy G. nr ŚP.5202.6.2022 z dnia 11 marca 2022 r., odmawiającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. i przyznanie go decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi nr SKO.4114.249.2022 z dnia 27 maja 2022 r., na podstawie spełniania przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 i art.17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.,
- uchylenie decyzji Wójta Gminy G. nr ŚP.5202.6.2.2022 z dnia 23 sierpnia podjętej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi w dniu 26 października 2022 r.,
- wznowienie w dniu 26 października 2022 r. postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi nr SKO.4114.249.2022 z dnia 27 maja 2022 r.;
- uchylenie w całości w dniu 12 grudnia 2022 r. przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi własnej decyzji nr SK0.4114.249.2022 z dnia 27 maja 2022 r. i utrzymanie w mocy decyzji Wójta Gminy G. nr ŚP.5202.6.2022 z dnia 13 kwietnia 2022 r. na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.;
b) art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. polegające na nieprzeprowadzeniu szczegółowego i rzetelnego postępowania wyjaśniającego, niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy skarżący poprzez jednorazowe świadczenie pracy wykonane w marcu 2022 r. i uzyskanie dochodu w kwocie 143,67 zł oraz brak dalszego wykonywania pracy do dnia [...].08.2022 r., kiedy formalnie rozwiązana została umowa zlecenia, faktycznie podjął zatrudnienie lub inną pracę zarobkową w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., którą należy rozumieć i wykładać zgodnie z treścią wynikającą z art. 3 pkt 22 u.ś.r. o podjęciu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na gruncie przepisów u.ś.r.;
c) art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1, art. 78 oraz art. 80 k.p.a. w powiązaniu z art. 107 § 3 k.p.a. polegającą na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w przyjęciu przez organ II instancji stanowiska, że przedstawione przez skarżącego wyjaśnienia dotyczące umowy zlecenia są ambiwalentne dla rozstrzygnięcia sprawy:
- całkowity brak uwzględnienia faktu nieprowadzenia w okresie [...].03-[...].08.2022 r. działalności rolniczej i spełniania z tej działalności przesłanek art. 17 ust. 1 w powiązaniu z art. 3 pkt 22 u.ś.r.;
- przyjęcie stanowiska o podjęciu pracy zarobkowej w okresie [...].03-[...].08.2022 r., w sytuacji braku otrzymywania wynagrodzenia za pracę po jednorazowym wpływie kwoty 143,67 zł za inwentaryzację w marcu 2022 r.;
- pozostawienie poza oceną organu II instancji kwestii podważenia ważności umowy zlecenia ze względu na brak zachowania warunku ważności czynności prawnej;
- brak określenia przez organ II instancji faktycznego okresu, w jakim skarżący podjął pracę zarobkową, dla organu nie ma znaczenia, czy podjęcie pracy nastąpiło w dniu [...].03.2022 r., czy zgodnie z danymi ZUS w okresie [...].03-[...].08.2022 r.;
- nierozpatrzenie przedstawionych faktów dotyczących umowy zlecenia (określenia ilości godzin pracy, wynagrodzenia, braku świadczenia pracy, brak świadomości prawnej skarżącego, że podejmując jednorazową pracę nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia) jako kwestii nieistotnych dla sprawy, skoro według stanowiska Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi fakt podjęcia pracy został stwierdzony;
d) art. 138 k.p.a. poprzez wydanie w dniu 26 października 2022 r. wyłącznie decyzji uchylającej decyzję Wójta Gminy G. nr ŚP.5202.6.2.2022 r. z dnia 23 sierpnia 2022 r. o uchyleniu świadczenia pielęgnacyjnego i umorzeniu postępowania organu I instancji w całości bez równoczesnego orzeczenia co do istoty sprawy w sytuacji, gdy przepis ten stanowi, że uchylenie decyzji organu I instancji może mieć miejsce tylko w połączeniu z równoczesnym orzeczeniem co do istoty sprawy bądź umorzeniem postępowania I instancji (§ 1 pkt 2) albo w połączeniu z przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji (§ 2).
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że jestem rolnikiem i prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni [...] hektarów fizycznych, które jest głównym i jedynym źródłem utrzymania jego rodziny. Dodał, że przed złożeniem wniosku o orzeczenie niepełnosprawności wydzierżawił posiadane gospodarstwo rolne bratu, gdyż jednym z wymogów do otrzymania świadczenia jest rezygnacja z pracy zawodowej.
Następnie skarżący wyjaśnił, że jego tata – J. B. złożył wniosek o orzeczenie niepełnosprawności i w dniu [...] lutego 2022 r. je otrzymał. Jednocześnie skarżący dodał, że w Urzędzie Gminy G. uzyskał informację, że niepełnosprawność taty powstała po 25 r. życia i nie spełnia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., dodatkowo jego żona nie posiada orzeczenia o znacznej niepełnosprawności i nie spełnia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., czyli nie ma sensu, aby składać wniosek o świadczenie pielęgnacyjne, gdyż zostanie on odrzucony. Skarżący podniósł, że skoro nie miał szans na otrzymanie świadczenia, a gospodarstwo wydzierżawił bratu, to zaczął szukać jakiejś pracy. W Internecie znalazł ofertę umowy zlecenia firmy I. na jednorazowe wykonanie inwentaryzacji, szybko ją podpisał w dniu [...] marca 2022 r. (umowa zlecenie nr [...]) i wziął udział kolejnego dnia w tej inwentaryzacji, za co uzyskał dochód w kwocie 143,67 zł i już nigdy więcej nie podjął żadnej pracy zarobkowej dla tej firmy.
Zdaniem skarżącego, nieotrzymanie kopii wniosku i oświadczeń spowodowało, że aż do otrzymania wezwania w celu złożenia wyjaśnień z dnia 1 sierpnia 2022 r., nie miał świadomości i właściwego rozeznania co do istoty pouczeń zawartych we wniosku i oświadczeniach do niego złożonych. W ocenie skarżącego, nie miał świadomości, że podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia powoduje utratę świadczenia, gdyż nie spełnia wtedy przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Skarżący wskazał również, że nie otrzymał informacji, że nawet jednokrotne podjęcie pracy jeszcze przed złożeniem wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, skutkować będzie odmową jego przyznania.
W dalszej kolejności skarżący podniósł, że nie posiadał wiedzy z prawa pracy, iż mimo tego, że faktycznie nie pracuje, dla organu administracji publicznej jest zatrudniony, bo umowa zlecenie formalnie trwa nadal i według stanowiska organów administracji publicznej jest osobą pracującą. Skarżący dodał przy tym, że nie miał wtedy świadomości prawnej, że dla organów administracji publicznej nie liczy się stan faktyczny, iż tylko jednorazowo w marcu wykonał pracę i nie pracował w kolejnych sześciu miesiącach, aż do rozwiązania umowy, ale liczy się tylko fakt, że umowa zlecenie trwała w okresie [...].03-[...].08.2022 r.
Skarżący wyjaśnił również, że żona osoby niepełnosprawnej - A.B. jest 75-letnią osobą, bardzo schorowaną, o czym świadczą liczne zaświadczenia i opinie lekarskie znajdujące się w aktach sprawy i sama wymaga opieki, wobec czego z przyczyn obiektywnych i od siebie niezależnych, niewynikających z jej woli, nie jest zdolna do sprawowania opieki nad mężem.
Jednocześnie skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, że podjął pracę zarobkową, ale gdyby nawet przyjąć stanowisko Kolegium, to – zdaniem skarżącego - odmowa przyznania świadczenia w oparciu o brak spełniania przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. miała uzasadnienie w terminie podjęcia decyzji przez Wójta Gminy G. nr ŚP.5202.62022 z dnia 13 kwietnia 2022 r., ale nie ma uzasadnienia od dnia 8 sierpnia 2022 r., gdy umowa zlecenia uległa rozwiązaniu.
Skarżący podniósł również kwestię dotyczącą ważności ww. umowy zlecenia i wskazał, że analizując umowę zlecenie z firmą I. nr [...] zauważył, że nie jest ona zgodna z art. 60 i 78 Kodeksu cywilnego. Dokument ten sporządzony w formie pisemnej nie zawiera oświadczeń woli obu stron i nie jest podpisany przez każdą ze stron.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Pismem z dnia 17 kwietnia 2023 r. skarżący wniósł o przeprowadzenie rozprawy przed terminem 25.06.-12.07.2023 r. z uwagi na wyjazd zagraniczny w tym czasie z rodziną.
W dniu 7 czerwca 2023 r. do akt sądowych wpłynęło orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności A. B. z dnia [...] maja 2023 r. wraz z dokumentacją medyczną.
Na rozprawie w dniu 20 lipca 2023 r. skarżący poparł skargę i oświadczył, że A.B. złożyła odwołanie od orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i sprawa będzie dzisiaj rozpoznawana.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga podlega oddaleniu.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu (decyzji lub postanowienia) nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.
Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w granicach tak zakreślonej kognicji sądów administracyjnych Sąd stwierdził, że decyzja ta odpowiada prawu, a tym samym skarga jako niezasadna podlega oddaleniu.
W tym kontekście należy przede wszystkim wskazać, że wznowienie postępowania jest jednym z nadzwyczajnych trybów weryfikacji decyzji ostatecznych. Ta instytucja procesowa stwarza prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w jakim doszło do jej wydania, było dotknięte jedną z kwalifikowanych wad procesowych enumeratywnie wyliczonych w art. 145 § 1, art.145a, art. 145aa oraz art. 145b k.p.a.
Przesłanki wznowienia postępowania zostały enumeratywnie określone przez ustawodawcę w art. 145 § 1 pkt 1-8 k.p.a. oraz art. 145a § 1 k.p.a., art. 145aa k.p.a. i art. 145b § 1 k.p.a. Warunkiem jego uruchomienia jest przede wszystkim funkcjonowanie w obrocie prawnym ostatecznej decyzji, której owo postępowanie miałoby dotyczyć.
Zgodnie z art. 151 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której: pkt 1 - odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa k.p.a. lub art. 145b, albo pkt 2 - uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa k.p.a. lub art. 145b i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy.
Z powołanych przepisów wynika, że wznowienie postępowania administracyjnego samo w sobie nie otwiera możliwości ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy administracyjnej, ponieważ w pierwszej kolejności nakierowane jest na zbadanie, czy w realiach konkretnej sprawy wystąpiła przesłanka wznowienia postepowania, czy też taka przesłanka nie wystąpiła. Dopiero pozytywne ustalenie przez organ wystąpienia (istnienia) przesłanki wznowienia, otwiera organowi drogę do ewentualnego uchylenia decyzji ostatecznej i wydania nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy, chyba że wystąpią okoliczności określone w art. 151 § 2 k.p.a. w zw. z art. 146 k.p.a. Natomiast negatywne ustalenia w powyższym zakresie, tj. stwierdzenie braku wystąpienia ustawowej przesłanki wznowienia postępowania, zamyka organowi drogę do merytorycznego rozpatrzenia sprawy administracyjnej.
Dokonując analizy akt kontrolowanej sprawy z perspektywy przywołanych regulacji należy wskazać, że skarżący podjął pracę zarobkową na podstawie umowy zlecenia obejmującej okres od [...].03.2022 r. do [...].08.2022 r. Okoliczność podjęcia pracy przez J.B., nieznana była Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Łodzi w dacie podejmowania pozytywnej dla niego decyzji ostatecznej z dnia 27 maja 2022 r., nr SKO.4114.249.2022, miała zaś istotny wpływ na podjęte rozstrzygnięcie. Powyższe wypełniało zatem dyspozycję art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., zgodnie z którym, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.
Wskazana okoliczność skutkowała ponownym rozpatrzeniem sprawy w zakresie podjętego rozstrzygnięcia i stanowiła podstawę do wydania zaskarżonej decyzji, w oparciu o art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.
Nie ulega przy tym wątpliwości, że Kolegium rozstrzygając sprawę w ramach wznowienia postępowania zakończonego pierwotnie decyzją z dnia 27 maja 2022 r. zobowiązane było uwzględnić stan prawny obowiązujący w dacie orzekania (dacie wydawania decyzji w trybie wznowienia postępowania administracyjnego). To zaś oznacza, że w dacie orzekania Kolegium nie mogło pominąć wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wynikającej z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego podjętej w dniu 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22.
Wyjaśnić przy tym należy, że w okresie poprzedzającym podjęcie tej uchwały, a z tego okresu niewątpliwie pochodzi decyzja z dnia 27 maja 2022 r. objęta trybem wznowienia postępowania, na tle wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowały się dwa stanowiska, które w odmienny sposób odnosiły się do tego, pod jakim warunkiem opiekunowie osób pozostających w związku małżeńskim, a nie będący ich małżonkami, mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Według pierwszego stanowiska, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstaje nie tylko w sytuacji, gdy współmałżonek osoby wymagającej wsparcia legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale także wówczas, gdy z przyczyn obiektywnych nie jest on w stanie realnie sprawować opieki. Natomiast według drugiego stanowiska warunkiem koniecznym dla uzyskania tego prawa jest legitymowanie się przez tego małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zgodnie z literalnym brzmieniem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.
Z uwagi na powyższą rozbieżność orzecznictwa w wykładni art.17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił o podjęcie uchwały przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego. W dniu 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę, w której w pkt 2 stwierdził, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).
Jednocześnie podkreślić należy, że w uzasadnieniu powołanej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, iż z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a oraz w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym. Nie wymaga także czynienia ustaleń pojęciowych z odwołaniem się do zasad języka "powszechnego", nie jest bowiem określeniem należącym do tego języka. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki) rozróżnione zostały w art. 3 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności wydawane są przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, powoływane zgodnie z przepisami wymienionej wyżej ustawy. Z orzeczeniami tych zespołów o znacznym stopniu niepełnosprawności zrównane są orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, o jakich mowa w art. 5 pkt 1 i 1a tej ustawy. Pod względem językowym przepis nie budzi zatem wątpliwości. Ustawodawca posłużył się określeniem należącym do języka prawnego, a więc legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym. Powyższą regulację dotyczącą stopni niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, w tym o znacznym stopniu niepełnosprawności, można więc traktować jak przypadek definicji legalnej. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał również, że w kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a czy art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym. Odnosząc się do podnoszonych w orzecznictwie wątpliwości co do zgodności rozważanych przepisów u.ś.r. z zasadami konstytucyjnymi, Sąd dostrzegł, że limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu. Zdaniem NSA, regulacja ta nie jest także sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP zasadą sprawiedliwości społecznej. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą.
Stanowisko i argumentację NSA wyrażone w przytoczonej uchwale podziela Sąd orzekający w kontrolowanej sprawie. Wiąże ono wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych i dopóki nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne zobowiązane są je respektować (art. 269 § 1 p.p.s.a.), podobnie zresztą jak pozostali uczestnicy postępowania przed sądami administracyjnymi.
Mając na uwadze powyższe, zdaniem Sądu w składu orzekającym w niniejszej sprawie, Kolegium zasadnie stwierdziło, że podjęta przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwała z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, nie pozostawia wątpliwości, że w przypadku, gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, organ administracji nie może przyznać świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom. Nie może w konsekwencji zatem badać innych okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na ustalenie możliwości sprawowania opieki przez małżonka.
Kierując się powyższym stanowiskiem NSA Kolegium prawidłowo zatem przyjęło, że przeprowadzone postępowanie dało podstawę do stwierdzenia, że skarżący nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (małżonka osoby wymagającej opieki żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności), co skutkowało odmową przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego i utrzymaniem w mocy odmownej decyzji Wójta Gminy G. z dnia 13 kwietnia 2022 r.
Jednocześnie, w ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie nie zostały naruszone reguły postępowania dowodowego, a postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone z uwzględnieniem zasad wynikających z art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i 80 k.p.a. Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja została oparta na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który wbrew zarzutom skargi pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy (zarówno przedstawiona umowa zlecenie zawarta w dniu [...] marca 2022r., jak i dane ZUS o podleganiu ubezpieczeniom społecznym z tytułu podjętej ww. umowy zlecenia 29.03.2022 r. do 08.2022 r. potwierdzają podjęcie przez J.B. zatrudnienia i fakt ten istniał w dacie wydania decyzji Kolegium z dnia 27 maja 2022r., nr SKO.4114.249.2022, a był nieznany Kolegium, miał zaś istotny wpływ na ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego). Trafnie przy tym Kolegium przyjęło, że kwestie uzyskanego wynagrodzenia z umowy zlecenia i ilość przepracowanych godzin oraz jednorazowy charakter pracy pozostają ambiwalentne dla rozstrzygnięcia sprawy.
Wskazać przy tym należy, że rozstrzygnięcie sprawy poprzedzone zostało prawidłowo wydanym na podstawie 149 § 1 k.p.a. postanowieniem Kolegium z dnia 26 października 2022 r., nr SKO.4114.532.2022, o wznowieniu postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Kolegium z dnia 27 maja 2022 r. W toku postępowania wznowieniowego J.B. miał zapewniony czynny udziału w toczącym się postępowaniu. Ustalenia poczynione w ramach przeprowadzonego postępowania wynikają ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i wszystkie istotne kwestie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, spełnia ona także wszelkie inne wymogi określone w art. 107 § 1 i 3 k.p.a.
Ponadto Kolegium trafnie za niezrozumiały i wykraczający poza przedmiot niniejszej sprawy uznało zarzut naruszenia art. 138 k.p.a. (pkt 4 skargi) odnoszący się do decyzji ostatecznej wydanej przez Kolegium w dniu 26 października 2022 r., nr SKO.4114.502.2022, mocą której w wyniku postępowania odwoławczego - uchylona w całości została decyzja Wójt Gminy G. z dnia 23 sierpnia 2022 r., nr SP.5202.6.2.2022, uchylająca J.B. z dniem 6 marca 2022 r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. na osobę: J.B., przyznane decyzją ostateczną Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi nr SKO.4114.249.2022. i umorzone zostało postępowanie organu I instancji. Decyzja ta jest decyzją odrębną, aniżeli zaskarżona decyzja i mogła być kwestionowana w odrębnym trybie.
Na kanwie powyższych rozważań Sąd uznał działanie Kolegium w kontrolowanej sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego, nie dopatrzył się przy tym naruszeń przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkowało oddaleniem skargi w całości.
Z powyższych względów Sąd, nie podzielając zasadności zarzutów skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.