II SA/Łd 207/25

II SA/Łd 207/25 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-06-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Grosińska-Grzymkowska
Magdalena Sieniuć /przewodniczący sprawozdawca/
Marcin Olejniczak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1576
art. 2 pkt 10, art. 4 ust. 1 i 2, art. 10 ust. 1, art. 13a ust. 1 i 4, art. 18 ust. 1, art. 28 ust. 1
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 25 czerwca 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Asesor WSA Marcin Olejniczak Protokolant st. asystent sędziego Nina Krzemieniewska-Oleszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2025 roku sprawy ze skargi E. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 20 lutego 2025 roku znak: 010070/680/3066820/2024 postępowanie: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 13 maja 2024 r., znak sprawy: 010070/680/3066820/2024 postępowanie: [...]. dc
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 20 lutego 2025 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 maja 2024 r. odmawiającą przyznania E.M. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko S.R.
Z akt sprawy wynika, że powyższą decyzją z dnia 13 maja 2024 r. organ I instancji, po rozpatrzeniu wniosku skarżącej z dnia 30 marca 2024 r. o przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko S.R. na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r., odmówił skarżącej wnioskowanego świadczenia wychowawczego, wskazując, że nie jest uprawniona do złożenia wniosku o to świadczenie, ponieważ nie jest osobą, o której mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
Odwołanie od powyżej decyzji organu I instancji wniosła E.M., zarzucając naruszenie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 11 oraz art. 76 § 1, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte ustalenie stanu faktycznego sprawy i nierozpoznanie w całości materiału dowodowego, a w szczególności brak należytej oceny postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi-W. w Łodzi z dnia [...] marca 2016 r., sygn. akt [...] , a także brak respektowania i rażąco hańbiące niewykonanie prawomocnych orzeczeń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 września 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 566/17 i II SA/Łd 567/17 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 sierpnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2707/17. Wskazała również, że z wymienionych orzeczeń sądów wynika uznanie jej za osobę uprawnioną do otrzymania świadczenia wychowawczego. Z tych względów skarżąca wniosła o uchylenie decyzji I instancji i przyznanie wnioskowanego świadczenia.
Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 20 lutego 2025 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, po rozpatrzeniu powyższego odwołania, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że brak jest podstaw do uchylenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ponieważ skarżąca nie należy do grona osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie wychowawcze, wymienionych w art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie z tym przepisem, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli wystąpił do sądu opiekuńczego z wnioskiem o przysposobienie dziecka, opiekunowi prawnemu dziecka, dyrektorowi domu pomocy społecznej, rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej, albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego.
Jednocześnie organ odwoławczy wyjaśnił, że w świetle art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, osobie sprawującej opiekę nad dzieckiem, w zastępstwie rodziców, u której jednak dzieci nie zostały umieszczone w pieczy zastępczej, nie przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego. W takiej sytuacji organ nie ma możliwości przyznania prawa do świadczenia, z uwagi na brak podstaw prawnych.
Organ II instancji zwrócił przy tym uwagę, że skarżąca sprawuje opiekę nad ww. dzieckiem, jednak nie zostało ono umieszczone u skarżącej w pieczy zastępczej. Zdaniem organu odwoławczego, skarżąca nie należy do ustawowo określonego kręgu osób uprawnionych do świadczenia wychowawczego.
Ponadto organ odwoławczy stwierdził, że z przedłożonego postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi-W. z dnia [...] marca 2016 r., sygn. akt [...] , wynika, że Sąd pozbawił władzy rodzicielskiej ojca dziecka – P.R. i ograniczył władzę rodzicielską matce dziecka – K.M. W punkcie 2 tego postanowienia Sąd powierzył wykonywanie pieczy bieżącej skarżącej i W.M. Organ II instancji ocenił, że piecza bieżąca nie jest formą opieki, która w myśl ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci uprawnia do ubiegania się o świadczenie wychowawcze na dziecko, nad którym sprawowany jest ten rodzaj pieczy.
Końcowo organ II instancji wyjaśnił, że przedłożony przez skarżącą wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 27/24 (w decyzji błędnie wskazano sygn. akt III SA/Łd 27/24 – dop. Sądu), w którym Sąd uchylił decyzję Prezesa ZUS z dnia 23 listopada 2023 r., znak sprawy: 010070/680/4035237/2023, postępowanie: [...], utrzymującą w mocy decyzję ZUS z dnia 25 sierpnia 2023 r., znak sprawy: 010070/680/4035237/2023, postępowanie: [...], o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko S.R. na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r., oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS z dnia 25 sierpnia 2023 r., znak sprawy: 010070/680/4035237/2023, postępowanie: [...], o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko S.R. na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r., nie jest wiążący dla ZUS przy rozpatrywaniu uprawnień do świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r., ponieważ dotyczy świadczenia wychowawczego z poprzedniego okresu świadczeniowego.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła E.M., zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 11 k.p.a. oraz art. 76 § 1, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez nienależyte ustalenie stanu faktycznego sprawy, nierozpoznanie całości materiału dowodowego, brak należytej oceny postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi W. w Łodzi w sprawie sygn. akt. [...] z dnia [...] stycznia 2010 r., a ponadto:
- brak respektowania i rażąco hańbiące niewykonywanie prawomocnych orzeczeń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 września 2017 r. o sygnaturach akt II SA/Łd 566/17 i II SA/Łd 567/17 oraz II SA/Łd 27/24, II SA/Łd 26/24, II SA/Łd 25/24 pomimo wyraźnego i jednoznacznego wezwania przez skarżącą Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do ich respektowania i wykonywania,
- rażące naruszenie art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez nierówne traktowanie dzieci w tożsamym położeniu i sytuacji prawnej w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych, a w szczególności orzeczenia o sygn. akt VIII SA/Wa 833/16 - wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 grudnia 2016 r., a przede wszystkim orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 września 2017 r. o sygn. akt II SA/Łd 566/17 i orzeczenia z dnia 14 września 2017 r., o sygn. akt II SA/Łd 567/17 oraz orzeczeń wskazanych w odnośniku poprzedzającym,
- rażące naruszenie podstawowych zasad, a w szczególności zasady praworządności, zasady prawdy obiektywnej, zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony, zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej, zasady szybkości i prostoty postępowania, a ponadto rażące naruszenie art. 35 § 1, 2 i 3, art. 36 § 1 oraz art. 37 § 5 i 6 k.p.a. poprzez całkowity brak reakcji i celowe, złośliwe, przewlekłe prowadzenie postępowania.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o:
1. uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w całości,
2. stwierdzenie, że zaskarżone decyzje zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa,
3. dołączenie do niniejszej sprawy akt WSA w Łodzi o sygn. akt II SA/Łd 27/24, II SA/Łd 26/24, II SA/Łd 25/24,
4. rozpoznanie niniejszej sprawy wraz ze skargą na decyzję Prezesa ZUS z dnia 20 lutego 2025 r., znak sprawy: 010070/680/7339296/2024, postępowanie: [...], ze względu na ekonomikę procesową.
W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie podniesionych zarzutów, zarzucając przy tym naruszenie art. 74 ust. 1 zd. 1 i ust. 2 Konstytucji oraz rażące naruszenie interesów dziecka. Wskazała także na fakt uporczywego niewydawania przez organ odwoławczy decyzji, załączając egzemplarz złożonej uprzednio skargi i ponaglenia na bezczynność Prezesa ZUS.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniósł o jej odrzucenie, a w razie braku odrzucenia, o oddalenie.
Pełnomocnik organu w zakresie wniosku o odrzuceniu skargi wyjaśnił, że sprawa objęta skargą w zakresie bezczynności jest w toku. Ponadto wskazał, że 30 marca 2024 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem o świadczenie wychowawcze na dziecko S.R., na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. Następnie pismem z dnia 24 maja 2024 r. organ I instancji wezwał skarżącą do nadesłania dokumentów potwierdzających, że jest osobą uprawnioną do ubiegania się o świadczenie na ww. dziecko. Skarżąca została poinformowana, że jeżeli sąd ustanowił ją opiekunem prawnym dziecka, powinna nadesłać orzeczenie sądu opiekuńczego w tej sprawie. Jednocześnie organ wskazał, że jeżeli skarżąca została ustanowiona rodziną zastępczą dla dziecka, powinna przedłożyć zaświadczenie z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie albo od innego organizatora pieczy zastępczej, które potwierdza umieszczenie dziecka u niej w rodzinie zastępczej wraz z datą umieszczenia. W dniu 25 kwietnia 2024 r. skarżąca przesłała pismo POG, w którym żąda przyznania prawa do świadczenia zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Wydział II z dnia 12 marca 2024 r. sygn. akt SA/Łd 27/24. Powyższy wyrok dotyczył wniosku skarżącej o świadczenie wychowawcze na okres 2023/2024. W dniu 6 maja 2024 r. skarżąca przesłała do ZUS pismo zatytułowane "wezwanie", w którym podniosła, że urzędnicy ZUS naruszają prawo odmawiając przyznania jej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko S.R. Dodatkowo skarżąca zażądała niezwłocznego wydania decyzji w swojej sprawie oraz wszczęcia postępowania dyscyplinarnego wobec pracowników ZUS zajmujących się jej sprawą. Do swojego pisma załączyła postanowienie Sądu z dnia [...] marca 2016 r., sygn. akt [...] , w którym Sąd Rejonowy, Wydział Rodzinny i Nieletnich powierzył jej wykonywanie bieżącej pieczy nad małoletnią S.R. oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 27/24. Pismem z dnia 10 maja 2024 r. w odpowiedzi na ww. pismo skarżącej organ I instancji poinformował, że przedłożone postanowienie Sądu z dnia [...] marca 2016 r. nie stanowi dokumentu, którym zobligowany jest przyznać świadczenie wychowawcze. Przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie przewidują uregulowania, które stanowiłoby podstawę prawną do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na podstawie orzeczenia sądu cywilnego wydawanego w ramach rozpatrywania sprawy o ograniczeniu praw rodzicielskich matki. W piśmie organ wskazał, że podstawą do przyznania skarżącej, jako babci dziecka, świadczenia wychowawczego na to dziecko może stanowić uzupełnienie wniosku poprzez załączenie zaświadczenia z PCPR, poświadczające, że dziecko jest umieszczone w pieczy zastępczej, o co organ I instancji wystąpił 25 kwietnia 2024 r.
Dodatkowo w piśmie organ wskazał, że przedłożony przez skarżącą wyrok WSA dotyczy jedynie świadczenia na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. W dniu 12 maja 2024 r. skarżąca przesłała do organu I instancji pismo, w którym wprost oświadczyła, że sprawuje pieczę bieżącą nad dzieckiem S.R. i nie przedłoży dokumentów, o których mowa w wezwaniu z dnia 24 maja 2024 r. Wobec powyższego decyzją z dnia 13 maja 2024 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na ww. dziecko, na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r., a Prezes ZUS decyzją z dnia 20 lutego 2025 r. utrzymał w mocy tę decyzję.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935) - powoływanej dalej jako: "p.p.s.a." - sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).
Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a ponadto może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Sąd kontrolując w świetle zakreślonych wyżej kryteriów legalność zaskarżonej decyzji stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie w całości.
Spór w kontrolowanej sprawie, mimo wcześniejszego stanowiska Sądu wyrażonego w analogicznych sprawach inicjowanych skargami skarżącej dotyczących świadczenia wychowawczego, w tym prowadzonych także z udziałem Rzecznika Praw Dziecka (sprawa o sygn. akt II SA/Łd 27/24 dotycząca świadczenia wychowawczego za okres świadczeniowy od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r.), sprowadza się do rozbieżności stanowisk organów i skarżącej w kwestii uprawnienia skarżącej do ubiegania się o przyznanie prawa do przedmiotowego świadczenia wychowawczego.
W tym względzie przede wszystkim należy wskazać, że podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1576 ze zm.), powoływanej także jako: "u.p.p.w.d.". Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d., celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Stosownie zaś do art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje:
1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo
2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo
3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo
4) dyrektorowi domu pomocy społecznej.
Z kolei w świetle definicji zawartej w art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d., opiekunem faktycznym dziecka, jest osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka.
Jednocześnie wyjaśnić należy, że postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego prowadzi oraz świadczenie wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych (art. 10 ust. 1 u.p.p.w.d.). Przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji (art. 13a ust. 1 u.p.p.w.d.). W sprawach odmowy przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego oraz nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję (art. 13a ust. 4 u.p.p.w.d.). Prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 czerwca do dnia 31 maja roku następnego (art. 18 ust. 1 u.p.p.w.d.).
W myśl zaś art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d., w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, z zastrzeżeniem ust. 2 oraz z zastrzeżeniem, że organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Dokonując analizy zgromadzonego w kontrolowanej sprawie materiału dowodowego z perspektywy powołanych regulacji należy stwierdzić, że z akt niniejszej sprawy wynika, że Sąd Rejonowy dla Łodzi – W. w Łodzi postanowieniem z dnia [...] marca 2016 r. (sygn. akt [...] ) pozbawił władzy rodzicielskiej ojca dziecka i ograniczył władzę rodzicielską matce dziecka, a w pkt. 2 tego postanowienia powierzył wykonywanie bieżącej pieczy nad małoletnią S.R. E. i W. małżonkom M., ustanowił ich kuratorami do spraw majątkowych małoletniej oraz postanowił, że miejscem pobytu małoletniej będzie każdorazowe miejsce zamieszkiwania E. i W. małżonków M. W powyższym postanowieniu Sąd Rodzinny nie określił czasu trwania tej opieki, co oznacza, że w braku innych postanowień Sądu, może ona trwać do uzyskania przez małoletnią wnuczkę skarżącej pełnoletniości.
W zaskarżonej decyzji organ wskazał, że piecza bieżąca nie jest formą opieki, która w myśl ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci uprawnia do ubiegania się o świadczenie wychowawcze na dziecko, nad którym sprawowany jest ten rodzaj pieczy i kierując się literalnym brzmieniem art. 4 ust. 2 w związku z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d. odmówił skarżącej prawa do ubiegania się o przedmiotowe świadczenie wychowawcze, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji.
W ocenie Sądu, prezentowane przez organy stanowisko skutkujące odmową przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego, z uwzględnieniem jedynie literalnego brzmienia powołanych przepisów, należy uznać za nieprawidłowe. Pozbawienie przez organy małoletniej pozostającej pod bieżącą pieczą skarżącej dostępności do świadczenia wychowawczego w oparciu jedynie o literalną wykładnię art. 4 ust. 2 w związku z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d. nie uwzględnia bowiem istoty tego świadczenia oraz praw wynikających z Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka, a tym samym stanowi naruszenie przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci mających zastosowanie w kontrolowanej sprawie. Przepisy te powinny być interpretowane z uwzględnieniem norm konstytucyjnych i obowiązków państwa wynikających z ratyfikowanej Konwencji o Prawach Dziecka, w szczególności z uwzględnieniem art. 72 ust. 1 zd. 1 i ust. 2 Konstytucji RP oraz przepisów wskazanej Konwencji (art. 20, art. 3, art. 27 ust. 3).
W tym aspekcie należy podkreślić, że zgodnie z art. 8 Konstytucji RP, Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej, zaś jej ust. 2 stanowi, że przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej. Stosownie zaś do art. 72 ust. 1 Konstytucji, Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Każdy ma prawo żądać od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją. W myśl z kolei ust. 2 tego artykułu, dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych.
Zauważyć przy tym należy, że zgodnie z art. 20 Konwencji o Prawach Dziecka, dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa. We wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, nadrzędną zasadą powinno być jak najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka (art. 3 ust. 1 Konwencji). W rozważanym aspekcie istotny jest również art. 27 ust. 3 Konwencji, który przewiduje, że Państwa-Strony, zgodnie z warunkami krajowymi oraz odpowiednio do swych środków, będą podejmowały właściwe kroki dla wspomagania rodziców lub innych osób odpowiedzialnych za dziecko w realizacji tego prawa oraz będą udzielały, w razie potrzeby, pomocy materialnej oraz innych programów pomocy, szczególnie w zakresie żywności, odzieży i mieszkań.
Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd w składzie niniejszym w pełni podziela ugruntowany już w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, zgodnie z którym, osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której państwo powierzyło bieżącą pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem na mocy orzeczenia sądowego, ma nie tylko prawo skutecznego domagania się pomocy, ale państwo ma obowiązek tę pomoc zapewnić, w tym również pomoc materialną, a więc przynajmniej w zakresie częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka. Niezgodne z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka byłoby zawężenie grupy osób legitymowanych do otrzymania świadczenia wychowawczego wyłącznie do osób, które z jednej strony faktycznie opiekują się dzieckiem, a z drugiej jedynie pod warunkiem, że wystąpiły do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Regulacja taka pomija bowiem osoby, które na mocy orzeczenia sądu opiekuńczego wykonują bieżącą pieczę nad dzieckiem. Należy także podkreślić, że odmowa przyznania świadczenia wychowawczego osobie sprawującej bieżącą pieczę nad dzieckiem narusza standardy w zakresie obowiązku równego traktowania podmiotów prawa, o którym mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji. Z zasady równego traktowania wynika nakaz równego, czyli jednakowego traktowania wszystkich adresatów norm prawnych charakteryzujących się w takim samym stopniu tą samą relewantną cechą. Zróżnicowanie bowiem w traktowaniu podmiotów prawa jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na jasno sformułowane obiektywne kryterium. Kryterium to musi mieć charakter relewantny, czyli pozostawać w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów, w których zawarta jest kontrolowana norma. Należy stwierdzić, że tego właśnie wymogu nie spełnia kryterium przyjęte przez ustawodawcę w art. 4 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d., albowiem pominięcie wśród osób uprawnionych do świadczenia wychowawczego, tych które na mocy orzeczenia sądu sprawują bieżącą pieczę nad dzieckiem pozostaje w sprzeczności z celem tej ustawy i celem świadczenia wychowawczego, którym jest częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Stąd też wprowadzając odstępstwo od zasady równości ustawodawca nie może się tylko ograniczyć do jasnego (w sensie językowym) sformułowania kryterium, ale przede wszystkim przyjęte kryterium musi pozostawać w bezpośrednim związku z celem przyjętej regulacji (por. wyrok NSA z dnia 1 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 202/19, wyrok NSA z dnia 1 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 203/19, wyrok WSA w Łodzi z dnia 16 października 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 533/18, wyrok WSA w Krakowie z 29 listopada 2017 r., sygn. III SA/Kr 1140/17, powołany w skardze wyrok WSA w Łodzi z 14 września 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 566/17, oraz wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 2707/17, oddalający skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Łodzi, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 12 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 27/24; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA").
W dalszej kolejności odnosząc się do zawartych w skardze naruszeń przepisów postępowania Sąd podzielił stanowisko skarżącej, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 107 § 1 pkt 4 i 6 oraz § 3 k.p.a. Przepis ten określa elementy decyzji administracyjnej, do których zalicza powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie oraz uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Tymczasem w decyzji z dnia 13 maja 2024 r. organ I instancji w ramach podstawy prawnej wskazał w całości ustawę u.p.p.w.d. Natomiast organ odwoławczy w podstawie zaskarżonej decyzji wskazał jedynie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d., zapominając całkowicie o materialnoprawnej podstawie rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji. Zawarte w decyzji organu I instancji, jak i w zaskarżonej decyzji, uzasadnienie faktyczne nie odpowiada przy tym wymogom powołanego art. 107 § 3 k.p.a. Stan faktyczny sprawy został bowiem przedstawiony w tym uzasadnieniu w wersji szczątkowej, pełne zaś jego przedstawienie organ zamieścił dopiero w odpowiedzi na skargę.
Biorąc pod uwagę powyższe uchybienia, Sąd uznał za konieczne przypomnieć, że na tle powołanego 107 § 3 k.p.a. w orzecznictwie sądów administracyjnych zostały sformułowane cechy prawidłowo sporządzonego uzasadnienia decyzji (dobrego uzasadnienia), do których zaliczono: logiczny związek oraz zgodność z rozstrzygnięciem i jego treścią, brak wywodów sprzecznych lub rozbieżnych z rozstrzygnięciem, ścisłość i dokładność wywodów, ich zwięzłość i prostota ujęcia oraz kompletność motywów (zob. np. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 13 kwietnia 2005 r., sygn. akt II SA/Gd 3959/01, a także wyrok WSA w Poznaniu z dnia 30 listopada 2010 r., sygn. akt III SA/Po 499/10, CBOSA).
Podzielając powyższy pogląd Sąd w składzie niniejszym zwraca uwagę, że organ prowadzący postępowanie nie może zapominać, że w motywach decyzji zgodnie z wymogami powołanego art. 107 § 3 k.p.a. powinien przedstawić ustalony stan faktyczny i prawny sprawy, przeanalizować i ocenić dowody, którymi dysponuje, wskazać, które z nich posiadają wartość dowodową, a którym odmawia wiarygodności i mocy dowodowej. Funkcją uzasadnienia jest bowiem przekonanie strony, że wyrażone przez nią stanowisko w sprawie, w tym stanowisko zawarte w odwołaniu, zostało wzięte pod uwagę, a jeżeli zapadło inne rozstrzygniecie, to że przyczyną tego są istotne powody. Prawidłowe uzasadnienie rozstrzygnięcia powinno umożliwiać stronie zapoznanie się z motywami, którymi kierował się organ. Jednocześnie treść uzasadnienia powinna obrazować szczegółowy tok rozumowania organu, które doprowadziło do wydania konkretnego rozstrzygnięcia, oraz wskazywać i wyjaśniać przesłanki faktyczne, jakimi kierował się organ podejmując konkretne rozstrzygnięcie. Uzasadnienie decyzji wydawanej przez organ odwoławczy powinno nadto zawierać szczegółowe ustosunkowanie się do zarzutów zawartych w odwołaniu. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji wymogów tych nie spełnia, co także dowodzi wadliwości zaskarżonej decyzji z powodu naruszeń przepisów postępowania administracyjnego - art. 107 § 3 w związku z art. 11 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Powyższe wskazuje, że zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja ZUS zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania - tj. art. 107 § 1 pkt 4 - 6 i § 3 w związku z art. 11 k.p.a., zaś w przypadku decyzji organu odwoławczego doszło także do naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji I instancji pomimo przysługujących organowi uprawnień reformatoryjnych wynikających z art.138 § 1 pkt 2 k.p.a.
Jednocześnie Sąd nie dopatrzył się podstaw do stwierdzenia, że zaskarżone decyzje zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji uwzględni powyższą ocenę prawną, uznając, że w okolicznościach faktycznych sprawy, skarżąca sprawująca pieczę bieżącą nad wnuczką S. jest podmiotem uprawnionym do wystąpienia z żądaniem przyznania świadczenia wychowawczego i oceni spełnienie pozostałych przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie tego świadczenia.
Ponadto odnosząc się końcowo do wniosku pełnomocnika organu o odrzucenie skargi Sąd nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia. Skarga na bezczynność organu, wbrew stanowisku przedstawionemu w odpowiedzi na skargę, podlegała rozpoznaniu w toku odrębnego postępowania zakończonego wyrokiem z dnia 21 maja 2025 r. w sprawie o sygn. akt II SAB/Łd 44/25 stwierdzającym, że organ dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa w zakresie rozpatrzenia odwołania skarżącej od decyzji organu I instancji. Załączony egzemplarz wspomnianej skargi na bezczynność organu stanowił jedynie załącznik do skargi inicjującej postępowanie w sprawie niniejszej dotyczącej wskazanej na wstępie decyzji organu odwoławczego i kwestia ta nie budziła wątpliwości.
Z powyższych względów Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.