II SA/Łd 202/25

II SA/Łd 202/25 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-06-26
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-03-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Beata Czyżewska /sprawozdawca/
Jarosław Czerw
Michał Zbrojewski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1-4, art. 7 pkt 2-15, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 41 pkt 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Dz.U. 2021 poz 1296
par. 1
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z  pomocy społecznej
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151, art. 250
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 764
par. 23 ust. 1 pkt 1 lit. c, par. 4 ust. 3
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu  terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Zbrojewski, Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Czerw, Asesor WSA Beata Czyżewska (spr.), , Protokolant asystent sędziego Robert Latek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi I.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 30 stycznia 2025 r. znak: KO.4111.4.2025 w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu M.J. prowadzącej Kancelarię Radcy Prawnego przy ul. [...] lok. [...], [...] Ł. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. dc
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 30 stycznia 2025 r. znak: KO.4111.4.2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach, po rozpatrzeniu odwołania I. S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Skierniewice z 10 grudnia 2024 r. znak: MOPR.I.4102.1384.16.2024.AS w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego.
Wspomniana wyżej decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Wnioskiem z 15 listopada 2024 r. I. S. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Skierniewicach o przyznanie specjalnego zasiłku celowego na cele bytowe.
W trakcie aktualizacji wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 5 grudnia 2024 r. strona uzupełniła wniosek z 15 listopada 2024 r. wskazując, że wnosi o przyznanie pomocy finansowej na zbliżające się święta oraz zaspokojenie potrzeb bytowych. Oświadczyła nadto, że nie wnosi o przyznanie świadczeń na inne potrzeby oraz nie skarży żadnej innej czynności.
Decyzją z 10 grudnia 2024 r. Prezydent Miasta Skierniewice przyznał I. S. specjalny zasiłek celowy na cele bytowe w kwocie 500,00 zł wskazując, że wypłata zrealizowana będzie przekazem pocztowym 10 grudnia 2024 r., nadając decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Z ustaleń organu wynika, że dochód strony przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Uwzględniając jednak poczynione ustalenia sytuacji strony organ przyznał jej pomoc, na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Z uwagi na ważny interes strony, tj. konieczność natychmiastowego zapewnienia środków finansowych na zabezpieczenie niezbędnych potrzeb decyzji, zgodnie z art. 108 k.p.a., nadano rygor natychmiastowej wykonalności.
W odwołaniu od powyższej decyzji I. S. przedstawiła swoją trudną sytuację życiową. Wskazała na problemy związane z jej byłym zakładem pracy, które wpłynęły na wysokość uzyskanego po zakończeniu pracy świadczenia emerytalnego i doprowadziły do jej obecnej ciężkiej sytuacji życiowej, zwłaszcza materialnej. Do odwołania strona załączyła kserokopie: pisma z 15 listopada 2024 r., zatytułowanego "Skarga" stanowiącego w rozpatrywanej sprawie wniosek o przyznanie pomocy finansowej, pisma z 17 listopada 2024 r. zatytułowanego "Odwołanie" skierowanego do Prezydenta Miasta Skierniewice oraz pisma Sądu Najwyższego z 4 kwietnia 2022 r. informującego o braku właściwości tego Sądu do załatwienia spraw zainteresowanej.
Powołaną na wstępie decyzją z 30 stycznia 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 572 - dalej w skrócie "k.p.a.") w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 1 i art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r., poz. 1283 - dalej w skrócie "u.p.s."), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Motywując podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy odwołał się do regulacji art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2, ust. 3, art. 7 pkt 2-15, art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 u.p.s., a następnie wyjaśnił, że 15 listopada 2024 r. I. S. złożyła wniosek o przyznanie pomocy finansowej na zaspokojenie potrzeb bytowych, uzupełniony podczas wywiadu środowiskowego 5 grudnia 2024 r. Z poczynionych w toku postępowania ustaleń wynika, że I. S. ma [...]. Dzieci z uwagi na własne trudne sytuacje finansowe nie są w stanie pomagać zainteresowanej finansowo, pomagają jej usługowo i w formie rzeczowej. Wnioskodawczyni zamieszkuje i gospodaruje sama. Mieszka w dwuizbowym, parterowym budynku jednorodzinnym stanowiącym współwłasność zainteresowanej i jej córki. Budynek ogrzewany jest piecem węglowym, do budynku doprowadzona jest instalacja wodna i kanalizacyjna, w mieszkaniu nie ma ciepłej wody. Źródłem utrzymania zainteresowanej i jej dochodem w rozumieniu przepisów u.p.s. jest świadczenie emerytalne z ZUS w wysokości 2.237,30 zł miesięcznie, z dodatkiem pielęgnacyjnym. Stałe obciążenia finansowe zainteresowanej stanowią należności podatkowe oraz opłaty za energię elektryczną, telefon, zakup gazu (butla gazowa). W zakresie sytuacji zdrowotnej strony organ pierwszej instancji ustalił, że jest ona osobą przewlekle chorą (nadciśnienie, nowotwór piersi, choroby kobiece), nie kontynuuje leczenia, czeka na wizytę u onkologa.
Kolegium analizując ustalenia stanu faktycznego sprawy w aspekcie art. 39 i art. 41 u.p.s. stwierdziło, że organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił i ocenił sytuację I. S. uznając, że w przypadku zainteresowanej występują okoliczności przewidziane w art. 7 u.p.s., nie zostało natomiast spełnione kryterium dochodowe kwalifikujące do prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej na podstawie art. 8 ust. 1 u.p.s. W rozpatrywanej sprawie bezsporne jest, że emerytura zainteresowanej pobierana wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości 2.237,30 zł, przewyższa ustawowe kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej - zarówno na dzień wydania zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji (776 zł), jak i na dzień rozpatrzenia odwołania i wydania decyzji przez organ odwoławczy (1010 zł). Okoliczność ta powoduje, że I. S. nie można przyznać świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego, który może zostać przyznany jedynie w przypadku spełnienia kryterium dochodowego. Organ pierwszej instancji, z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, rozpatrzył możliwość przyznania I. S. pomocy celowej stosownie do art. 41 u.p.s., oceniając sytuację zainteresowanej w aspekcie przesłanek określonych w tym przepisie.
Kolegium oceniając decyzję organu pierwszej instancji stwierdziło, że specjalny zasiłek celowy podobnie jak i zasiłek celowy, jest świadczeniem fakultatywnym, nieobowiązkowym, co oznacza, że organ może, ale nie musi przyznać to świadczenie, nawet w sytuacji, gdy osoba lub rodzina występująca o wsparcie kwalifikuje się do pomocy. Decyzje dotyczące przyznania specjalnego zasiłku celowego, podobnie jak zasiłku celowego, mieszcząc się w sferze pozostawionej uznaniu organów pomocy społecznej, pozwalają im na elastyczne reagowanie na wszelkie sytuacje, w których znalazły się osoby albo rodziny o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Orzekanie w sprawach zasiłków celowych odbywa się na zasadzie tzw. uznania administracyjnego, co nie jest równoznaczne z dowolnością działania organów pomocy społecznej. Mimo swobody w zakresie orzekania organ ma obowiązek przed wydaniem decyzji o przyznaniu bądź odmowie przyznania pomocy, ustalić sytuację osoby lub rodziny występującej o pomoc celową i dokonać oceny tej sytuacji. Zarówno więc w przypadku zasiłku celowego, jak i specjalnego zasiłku celowego, o możliwości udzielenia wsparcia decyduje samodzielnie organ pomocy społecznej, kierując się przy tym z jednej strony sytuacją osoby lub rodziny wnioskującej o przyznanie świadczenia i jej uzasadnionymi potrzebami, a z drugiej strony wysokością środków finansowych przeznaczonych w budżecie ośrodka pomocy społecznej na zasiłki celowe.
Według Kolegium, rozpatrzenie przedmiotowej sprawy nastąpiło bez przekroczenia przez organ granic uznania administracyjnego. Organ pierwszej instancji przed wydaniem decyzji przeprowadził, zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej, aktualizację wywiadu środowiskowego (aktualizacja wywiadu z 5 grudnia 2024 r.) i dokonał ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy, obejmujących sytuację życiową I. S., a więc jej sytuację rodzinną, mieszkaniową, zawodową, zdrowotną i finansową. Organ uznał za celowe i zasadne przyznanie zainteresowanej pomocy w kwocie 500 zł na wskazany przez zainteresowaną cel, to jest zaspokojenie potrzeb bytowych z uwzględnieniem, stosownie do wniosku o przyznanie pomocy, również zbliżającego się okresu świątecznego. Oceniając wydane rozstrzygnięcie Kolegium stwierdziło, że ustalona przez organ sytuacja życiowa I. S. jest niewątpliwie trudna, zainteresowana jest bowiem osobą starszą, schorowaną, samotnie gospodarującą, jednak posiadane przez zainteresowaną środki finansowe, biorąc pod uwagę wykazane w postępowaniu wydatki związane z utrzymaniem mieszkania, opłatami, leczeniem (zainteresowana wskazała, że aktualnie nie leczy się), powinny pozwolić na zaspokojenie w znacznej części bieżących potrzeb bytowych zainteresowanej. Przyznawanie zasiłków celowych w świetle regulacji określonych w ustawie o pomocy społecznej należy do zadań własnych gminy, w ramach których organy gminy są zobowiązane do zaspokajania najbardziej pilnych, koniecznych potrzeb jej mieszkańców, w tym przede wszystkim tych osób i rodzin, które nie mają żadnego dochodu lub których dochód nie przekracza wysokości kryterium dochodowego. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.), a dopiero niemożność samodzielnego ich pokonania stanowi przesłankę włączania się instytucji państwa, pomoc społeczna ma bowiem charakter uzupełniający. Istotą specjalnego zasiłku celowego, o którym stanowi art. 41 pkt 1 u.p.s. jest jego wyjątkowość, o czym świadczy brzmienie tego przepisu, który pozwala na przyznanie tego zasiłku w wyjątkowych, szczególnych sytuacjach. Organ odwoławczy zauważył, że chociaż I. S. mieszka sama, to jednak nie jest osobą samotną, zdaną tylko na siebie, ma bowiem dwoje dorosłych dzieci, z którymi utrzymuje kontakty i które wspomagają ją w miarę swoich możliwości usługowo i rzeczowo. Pomoc społeczna jest przeznaczona na zaspokojenie najbardziej koniecznych i podstawowych potrzeb bytowych osób i rodzin wymagających wsparcia, a tym bardziej w sytuacji przekroczenia wysokości kryterium dochodowego. Kryteria dochodowe wprowadzone zostały przez ustawodawcę i ich wysokość nie jest zależna od organów udzielających pomocy, które w swoim działaniu zobligowane są do przestrzegania zasad określonych w obowiązujących przepisach prawa, w tym kryteriów finansowych ustalonych w ustawie o pomocy społecznej. Kolegium podkreśliło, że organ pierwszej instancji od wielu lat w miarę swoich możliwości wspomaga zainteresowaną. W 2024 r. udzielił I. S. wsparcia przyznając specjalny zasiłek celowy: w lutym w kwocie 350 zł, we wrześniu w kwocie 400 zł, w październiku w kwocie 200 zł i w grudniu (zaskarżona decyzja) w kwocie 500 zł. Odnosząc się do treści odwołania Kolegium wskazało, że przedstawione przez zainteresowaną problemy związane z rozliczeniami finansowymi z jej byłym zakładem pracy, stanowiące - jej zdaniem - przyczynę jej trudnej sytuacji materialnej, nie mogą być przedmiotem działania organów pomocy społecznej i wydanych przez nie decyzji.
W tym stanie rzeczy Kolegium, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi I. S. wniosła o jej zmianę i przyznanie wyższego zasiłku celowego, zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu z uwagi na skomplikowany charakter sprawy i brak możliwości prawidłowej obrony swych praw. Wobec zaskarżonej decyzji podniosła zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego i nieprawidłowe ustalenie jej sytuacji życiowej, co miało wpływ na treść decyzji i przyznanie bardzo niskiego zasiłku. W motywach skargi jej autorka przedstawiła trudną sytuację życiową, rodzinną, zdrowotną i finansową w jakiej się znajduje. Odniosła się także do problemów z byłym zakładem pracy.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Kolegium dodało, że organ pierwszej instancji od wielu lat w miarę swoich możliwości wspomaga skarżącą. W 2021 r. udzielił I. S. wsparcia przyznając specjalny zasiłek celowy na dofinansowanie do zakupu pieca w kwocie 700 zł (k. 14). W 2024 r. organ przyznał stronie specjalny zasiłek celowy w lutym w kwocie 350 zł, we wrześniu w kwocie 400 zł, w październiku w kwocie 200 zł i w grudniu (zaskarżona decyzja) w kwocie 500 zł (k. 20, 26, 35, 37).
Postanowieniem z 17 kwietnia 2025 r. referendarz sądowy przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego i umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Postanowieniem z 15 maja 2025 r. Sąd oddalił wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym i skierował sprawę do rozpoznania w trybie zwykłym na rozprawę.
Na rozprawie 26 czerwca 2025 r. pełnomocnik skarżącej poparł skargę i podtrzymał argumentację zaprezentowaną w jej treści. Podniósł zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak uzasadnienia przyznania zasiłku w określonej wysokości oraz odniesienia jej do celu przeznaczenia środków. Wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu w 5-krotnej wysokości z uwagi na poniesiony nakład pracy wskazując, że koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 935 z późn.zm. - dalej w skrócie "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe standardy postępowania przed organami administracji publicznej.
Sąd oceniając we wskazanym wyżej zakresie legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 30 stycznia 2025 r. utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta Skierniewice z 10 grudnia 2024 r. r. o przyznaniu I. S. specjalnego zasiłku celowego w wysokości 500 zł na cele bytowe stwierdził, że odpowiada ona przepisom obowiązującego prawa i brak jest podstaw do usunięcia jej z obrotu prawnego.
Problematyka przyznania specjalnego zasiłku celowego unormowana została w przepisach ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1283 z późn.zm. - dalej w skrócie "u.p.s."). W myśl art. 41 pkt 1 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.
Zgodnie z art. 8 ust. 1 u.p.s. w związku z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r., poz. 1044) w brzmieniu obowiązującym w dacie podjęcia zaskarżonej decyzji Kolegium, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje:
1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 1010 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej",
2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 823 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie",
3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny"
- przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.
Godzi się w tym miejscu wyjaśnić, że w dacie orzekania przez organ pierwszej instancji kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosiło 776 zł, zaś kryterium dochodowe osoby w rodzinie 600 zł (art. 8 ust. 1 u.p.s. w zw. z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz.U. z 2021 r., poz. 1296).
Jak stanowi art. 7 pkt 2-15 u.p.s. pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu: sieroctwa; bezdomności; bezrobocia; niepełnosprawności; długotrwałej lub ciężkiej choroby; przemocy domowej; potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi; potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności; bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych; trudności w integracji cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy, ochronę uzupełniającą lub zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach; trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego; alkoholizmu lub narkomanii; zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej; klęski żywiołowej lub ekologicznej.
Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Pomoc społeczna, zgodnie z art. 3 ust. 1 - 4 u.p.s., wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.
Z przywołanego wyżej art. 41 pkt 1 u.p.s. wynika, że specjalny zasiłek celowy nie jest świadczeniem obligatoryjnym, które organ administracji publicznej musi przyznać, gdy wnioskodawca spełnia określone ustawą kryteria, lecz ma charakter fakultatywny. Jest to świadczenie, które może, lecz wcale nie musi zostać przyznane przez organ administracyjny osobie, której dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, pod warunkiem wystąpienia przesłanek, które ustawodawca określił mianem "szczególnie uzasadnionych przypadków". Decyzja wydawana na podstawie art. 41 u.p.s. ma charakter uznaniowy, a to oznacza, jak wynika z art. 7 k.p.a., załatwienie sprawy zgodnie z interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia żądania każdego obywatela. Organ musi bowiem poruszać się w pewnych racjonalnych granicach, które wyznacza z jednej strony rzetelna i wnikliwa ocena sytuacji wnioskodawcy i miarkowanie pomocy w zależności od usprawiedliwionych potrzeb wnioskodawcy i możliwości organu - z drugiej strony, co wynika wprost z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. Rozpoznając wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku celowego organ winien przy ustalaniu wysokości tej pomocy rozeznać sytuację wnioskodawcy i jego potrzeby, uwzględniając przy tym własne możliwości finansowe w postaci środków, którymi dysponuje na ten rodzaj pomocy oraz ilość innych osób oczekujących na pomoc. Należy podkreślić, że nawet spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o ten zasiłek nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia i to w oczekiwanej przezeń wysokości. W świetle ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych specjalny zasiłek celowy powinien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej.
W orzecznictwie sądów administracyjnych, które tutejszy Sąd w pełni aprobuje ugruntował się pogląd zgodnie, z którym szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 u.p.s. to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 15 listopada 2011 r., I OSK 1083/11; z 12 maja 2011 r., I OSK 164/11; z 29 stycznia 2014 r., I OSK 179/13; z 17 stycznia 2014 r., I OSK 77/13). Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 maja 2025 r., I OSK 1399/24 wskazana w powyższym przepisie forma wsparcia ma charakter szczególny, może więc być przyznana wyłącznie w ekstraordynaryjnych sytuacjach. Warunkiem otrzymania specjalnego zasiłku celowego jest nie tylko wykazanie konieczności zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, ale też zaistnienie "szczególnie uzasadnionego przypadku". Wprowadzenie przez ustawodawcę tej przesłanki związane jest z tym, że świadczenie to może zostać przyznane w sytuacji, gdy wnioskodawca przekracza kryterium dochodowe. Ustawodawca nie zdefiniował co należy rozumieć pod pojęciem "szczególnie uzasadnionego przypadku". Dlatego też wymaga ono odniesienia do każdego indywidulanego przypadku. O uprawnieniu do świadczenia z art. 41 u.p.s. nie decyduje więc dochód strony, lecz sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Z tej formy pomocy społecznej nie można wyprowadzać wniosku, że przyznanie tego rodzaju zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryteria dochodowe. Przyznanie bądź odmowa przyznania specjalnego zasiłku celowego uzależniona jest nie tylko od tego, w jakim stopniu podstawowe potrzeby wnioskodawcy mogą zostać zaspokojone z jego własnych środków, ale przede wszystkim od wystąpienia szczególnych okoliczności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. Musi to być zatem przypadek na tyle charakterystyczny i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na nadzwyczajność zdarzenia, które wystąpiło i jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba sobie z nim nie poradzi, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 marca 2025 r., I OSK 1208/24; z 11 kwietnia 2025 r., I OSK 983/23). "Szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s., nie może sprowadzać się wyłącznie do okoliczności związanych z sytuacją materialną czy zdrowotną osoby ubiegającej się o świadczenie - tego rodzaju okoliczności, nie negując ich uciążliwości dla wnioskodawcy, nie mają jednak charakteru wyjątkowego w stosunku do innych osób ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej - a do takich przypadków ma zastosowanie instytucja opisana w art. 41 pkt 1 u.p.s. (vide: wyrok NSA z 16 grudnia 2024 r., I OSK 2958/23). Osoby, które zwracają się o przyznanie zasiłku celowego specjalnego, a więc osoby, którym pomoc społeczna jest przyznawana w drodze wyjątku winny zdawać sobie sprawę, że w stosunku do nich "uznanie administracyjne" oceniane przez sąd administracyjny poddane jest innym rygorom niż wobec osób, które spełniają kryterium przyznania zasiłku celowego w rozumieniu art. 39 u.p.s. Nie może w gospodarowaniu środkami finansowymi przez organy pomocowe dochodzić do takiej sytuacji, że osoby, które spełniają kryterium z u.p.s. spotkają się z odmową przyznawania świadczenia z uwagi, na rozdysponowanie środków finansowych, na rzecz osób, które przekraczają kryterium bowiem istotą specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. jest jego wyjątkowość o czym świadczy brzmienie przepisu, który pozwala na przyznanie tegoż zasiłku "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 maja 2011 r., I OSK 1911/10).
Wyjaśnić wobec tego trzeba, że zakres sądowej kontroli decyzji opartej na uznaniu administracyjnym jest ograniczony. Rola sądu administracyjnego w takim przypadku ogranicza się do zbadania, czy organ wydający decyzję nie przekroczył granic uznania oraz czy wydana w sprawie decyzja nie nosi cech dowolności. Natomiast sam wybór rozstrzygnięcia, w zakresie przyznanego luzu decyzyjnego nie może być kwestionowany w ramach kontroli zgodności z prawem, gdyż zgodne z prawem są wszystkie możliwe rozstrzygnięcia.
W ocenie Sądu, organy orzekające w sprawie niniejszej wyczerpująco zebrały oraz oceniły materiał dowodowy a następnie działając w granicach uznania administracyjnego, czyli w granicach pozwalających im dokonać wyboru rozstrzygnięcia, wyrobu tego nie dokonały w sposób dowolny. Przy rozstrzyganiu sprawy organy wzięły pod uwagę sytuację życiową, rodzinną, zdrowotną i finansową w jakiej znajduje się skarżąca. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, którego nie zdołała skutecznie podważyć w toku kontrolowanego postępowania skarżąca jak i jej pełnomocnik wynika, że I. S. wnioskiem z 15 listopada 2024 r., uzupełnionym 5 grudnia 2024 r. w trakcie aktualizacji wywiadu środowiskowego zwróciła się do organu pierwszej instancji o przyznanie pomocy finansowej na zbliżające się święta oraz zaspokojenie potrzeb bytowych, wskazując że nie wnosi o inne potrzeby i nie skarży żadnej innej czynności (vide: k. 33 akt administracyjnych). Z niewadliwych ustaleń organu wynika, że strona utrzymuje się ze stałego źródła dochodu w postaci świadczenia emerytalnego z ZUS w wysokości 2237,30 zł miesięcznie wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym. Ma [...]. Posiada dwoje dorosłych dzieci, które są samodzielne i mają swoje własne rodziny. Z uwagi na własną trudną sytuację finansową dzieci pomagają skarżącej usługowo i w formie rzeczowej. Wnioskodawczyni mieszka w dwuizbowym, parterowym domu jednorodzinnym, którego jest współwłaścicielem wraz córką. Budynek jest ogrzewany piecem węglowym, do budynku doprowadzona jest instalacja wodna i kanalizacyjna, nie ma ciepłej wody. Stałe obciążenia finansowe strony stanowią obciążenia podatkowe - 600 zł rocznie, opłaty za energię elektryczną - 380 zł za dwa miesiące, telefon, zakup butli gazowej - 50 zł. Skarżąca choruje na nowotwór piersi, lecz nie kontynuuje leczenia, obecnie oczekuje na wizytę u onkologa. Choruje ponadto na nadciśnienie i choroby kobiece. W oparciu o powyższe okoliczności organ pierwszej instancji, a w ślad za nim Kolegium poprawnie ustaliły, że dochód, którym dysponuje skarżąca przekracza ustawowe kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynoszące w dacie orzekania przez Kolegium 1010 zł, zaś w dacie orzekania przez organ pierwszej instancji 776 zł, uprawniające do ubiegania się o przyznanie innych form pomocy, jak chociażby zasiłku celowego w rozumieniu art. 39 u.p.s. Warto w tym miejscu podkreślić, że skarżąca w dacie wydania decyzji organu pierwszej instancji dysponowała dochodem niemalże trzykrotnie przekraczającym kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, natomiast w dacie wydania zaskarżonej decyzji jej dochód dwukrotnie przekraczał kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. W tej sytuacji osiągnięcie przez skarżącą dochodu przekraczającego kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej obligowało organy administracyjne do rozważenia, czy wnioskodawczyni może być przyznany specjalny zasiek celowy w rozumieniu art. 41 pkt. 1 u.p.s., a ściślej rzecz ujmując, czy sytuacja w jakiej znajduje się skarżąca może być uznana za "szczególnie uzasadniony przypadek". W rozpatrywanej sprawie zarówno organ I jak i II instancji oceniły, że sytuacja życiowa skarżącej uzasadniała przyznanie jej przedmiotowego świadczenia w wysokości 500 zł na zbliżające się święta i zaspokojenie potrzeb bytowych. W motywach zaskarżonej decyzji Kolegium prawidłowo przedstawiło stan faktyczny i prawny sprawy, wskazało składniki dochodu skarżącej, sytuację zdrowotną, rodzinną i finansową skarżącej oraz wyjaśniło okoliczności, które ostatecznie zadecydowały o przyznaniu świadczenia pomocowego w wysokości 500 zł. Oceniając rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji Kolegium uwzględniło posiadane przez skarżącą dochody i zestawiło je z ponoszonymi przez stronę wydatkami, podnosząc że przyznane świadczenie pomocowe pozwoli na zaspokojenie w znacznej części potrzeb bytowych. Motywując wydane rozstrzygnięcie organ drugiej instancji podkreślił, że przyznawanie zasiłków celowych należy do zadań własnych gminy, w ramach których organy gminy zobowiązane są do zaspokajania najbardziej pilnych potrzeb osób i rodzin, które - w odróżnieniu od skarżącej - nie posiadają żadnego dochodu lub których dochód nie przekracza wysokości ustawowego kryterium dochodowego. Kolegium zwróciło również uwagę na charakter rozważanego świadczenia pomocowego i jego wyjątkowość na tle innych świadczeń z pomocy społecznej. Wskazało również, że skarżąca nie jest pozostawiona bez pomocy, a organ pierwszej instancji od wielu lat wspomaga zainteresowaną w miarę własnych możliwości. Tylko w 2024 r. organ pierwszej instancji przyznał skarżącej specjalny zasiłek celowy w wysokości: 350 zł (w lutym), 400 zł (we wrześniu), 200 zł (w październiku) i 500 zł (w grudniu - zaskarżona decyzja), zaś w 2021 r. w wysokości 700 zł. Jednocześnie podkreślić trzeba, że powszechnie znanym jest fakt, iż ośrodki pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą podzielić pomiędzy rosnącą liczbę osób potrzebujących wsparcia. Z tego też względu nie zachodzi konieczność wykazywania w każdym przypadku możliwości finansowych organów pomocy społecznej. Pomoc społeczna nie może być bowiem traktowana jako stałe źródło dochodu, służące do zaspokajania wszystkich zgłaszanych przez stronę żądań. Organy pomocowe działają w oparciu o określony budżet, którym muszą zarządzać, mając na względzie powierzone im w ustawie cele oraz wszystkich beneficjentów pomocy społecznej. Pomoc społeczna nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o nią, jak również udzielać wszelkich świadczeń w oczekiwanej i wnioskowanej przez te osoby wysokości. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego powoduje, że nawet przy spełnieniu wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocowy może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości jaką uzna za zasadną. Uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter subsydiarny, co oznacza że uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej.
Reasumując Sąd stwierdził, że rozstrzygnięcia organów obu instancji wydane zostały w oparciu o obowiązujące przepisy prawa, w sprawie nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego, wobec czego nie można postawić organom administracyjnym zarzutu dowolności w podejmowaniu decyzji, co czyni podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. chybionymi.
Odnosząc się treści skargi wyjaśnić trzeba, że sytuacja skarżącej jest niewątpliwie trudna, niemniej jednak Sąd nie posiada kompetencji do przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. W tym zakresie właściwe są organy pomocy społecznej. Rolą sądu administracyjnego jest wyłącznie ocena legalności wydanych przezeń rozstrzygnięć, co na gruncie kontrolowanej sprawy Sąd uczynił.
W konsekwencji, Sąd nie stwierdziwszy podstaw prawnych do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu Sąd orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku, mając na względzie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2024 r., poz. 764). Przyznając pełnomocnikowi kwotę 480 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej Sąd miał na uwadze nieskomplikowany charakter sprawy, który nie wymagał od pełnomocnika dużego nakładu pracy.
dj