II SA/Łd 201/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w ŁodziŁódź2021-04-30
NSAochrona środowiskaWysokawsa
ochrona środowiskaocena oddziaływania na środowiskofarma fotowoltaicznapostępowanie administracyjneprawo ochrony środowiskawsauchwałabudowainwestycja

Podsumowanie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił postanowienia organów obu instancji dotyczące potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko dla budowy farmy fotowoltaicznej, stwierdzając naruszenia proceduralne.

Spółka A S.A. zaskarżyła postanowienia organów administracji dotyczące obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko dla planowanej farmy fotowoltaicznej. Zarówno Burmistrz P., jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, nakazały przeprowadzenie takiej oceny, powołując się na potencjalnie znaczący wpływ inwestycji na środowisko. Spółka argumentowała, że przedstawiona dokumentacja jest wystarczająca i nie ma podstaw do nałożenia dodatkowych obowiązków. WSA w Łodzi uznał skargę za zasadną, uchylając zaskarżone postanowienia z powodu naruszeń proceduralnych, w tym braku należytego uzasadnienia i nieuwzględnienia wszystkich opinii organów opiniujących.

Sprawa dotyczyła skargi A Spółki Akcyjnej z siedzibą w P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, które utrzymało w mocy postanowienie Burmistrza P. o potrzebie przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko dla przedsięwzięcia polegającego na budowie elektrowni fotowoltaicznej o mocy do około 16MW. Spółka kwestionowała zasadność nałożenia tego obowiązku, zarzucając organom naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego oraz ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku. W szczególności podnosiła, że organy nie wykazały podstaw faktycznych i prawnych dla konieczności przeprowadzenia oceny, dokonały błędnych ustaleń faktycznych i nieuzasadnienie skomplikowały postępowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał skargę za zasadną. Sąd stwierdził, że oba postanowienia organów zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, w tym art. 7, 11, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazano na brak należytego uzasadnienia postanowień, zwłaszcza w kontekście sprzecznych opinii organów opiniujących (Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska i Wód Polskich). Sąd podkreślił, że organy powinny były szczegółowo odnieść się do wszystkich opinii i argumentów stron, a także wyjaśnić, dlaczego przychyliły się do jednej opinii, ignorując drugą. Ponadto, organ odwoławczy nie odniósł się do zarzutów spółki dotyczących niewykonalności przedstawienia alternatywnego wariantu lokalizacyjnego oraz wiedzy o sąsiedniej inwestycji. W związku z tym, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu pierwszej instancji, nakazując ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem wskazań sądu.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organy obu instancji naruszyły przepisy postępowania, w szczególności poprzez brak należytego uzasadnienia swojej decyzji i nieuwzględnienie sprzecznych opinii organów opiniujących.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy nie wykazały w sposób przekonujący podstaw do nałożenia obowiązku oceny oddziaływania na środowisko, zwłaszcza w sytuacji, gdy jeden z opiniujących organów (Wody Polskie) stwierdził brak takiej potrzeby, a uzasadnienia organów nie odniosły się do tej opinii ani do wszystkich zarzutów strony.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (18)

Główne

u.o.o.ś. art. 59 § 1

Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

Określa przypadki wymagające przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko.

u.o.o.ś. art. 63 § 1

Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

Określa kryteria stwierdzenia obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko dla przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko.

u.o.o.ś. art. 64 § 1

Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

Określa obowiązek zasięgnięcia opinii właściwych organów przed wydaniem postanowienia o potrzebie przeprowadzenia oceny oddziaływania.

u.o.o.ś. art. 65 § 3

Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

Wymaga, aby uzasadnienie postanowienia o obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania zawierało informacje o uwzględnionych uwarunkowaniach.

u.o.o.ś. art. 66

Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

Określa zakres raportu o oddziaływaniu na środowisko.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko art. 3 § 1 pkt 54 lit. b

Klasyfikacja przedsięwzięcia jako mogącego potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko (zabudowa fotowoltaiczna o powierzchni zabudowy nie mniejszej niż 1 ha).

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Naruszenie zasady prawdy obiektywnej i pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa.

k.p.a. art. 11

Kodeks postępowania administracyjnego

Naruszenie zasady przekonywania.

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Naruszenie zasady wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 107 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Naruszenie wymogów dotyczących uzasadnienia decyzji/postanowienia.

u.o.o.ś. art. 77 § 4

Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

Skutek braku odpowiedzi organu opiniującego.

p.p.s.a. art. 119 § 3

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądu administracyjnego.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy uwzględnienia skargi.

p.p.s.a. art. 135

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzekanie o kosztach postępowania.

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zwrot kosztów postępowania.

p.p.s.a. art. 210 § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wykonanie orzeczenia.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy nie wykazały wystarczających podstaw faktycznych i prawnych do nałożenia obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko. Organy nie odniosły się do sprzecznych opinii organów opiniujących (zwłaszcza opinii Wód Polskich). Organ odwoławczy nie rozpoznał wszystkich zarzutów strony w zażaleniu. Uzasadnienia postanowień były wadliwe i nie spełniały wymogów proceduralnych.

Odrzucone argumenty

Zarzut naruszenia art. 124 § 2 k.p.a. (dotyczący uzasadnienia postanowienia) został uznany za nieuzasadniony. Zarzut naruszenia art. 65 ust. 2 u.o.o.ś. (wadliwe pouczenie o braku zażalenia) został uznany za nieuzasadniony, gdyż nie wpłynął na wynik sprawy.

Godne uwagi sformułowania

Sąd stwierdza, że zarówno zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie organu i instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania... Uzasadnienie stanowiące integralną część każdej decyzji jest elementem umożliwiającym sądową kontrolę... Organ administracji, który nie ustosunkowuje się do twierdzeń uważanych przez strony za istotne dla sposobu załatwienia sprawy, uchybia obowiązkom wynikającym z art. 8 i 11 k.p.a. Opinia, jako najsłabsza forma współdziałania pomiędzy organami administracji publicznej, nie ma charakteru wiążącego dla organu prowadzącego postępowanie główne.

Skład orzekający

Robert Adamczewski

przewodniczący

Tomasz Porczyński

sprawozdawca

Agnieszka Grosińska-Grzymkowska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących oceny oddziaływania na środowisko, wymogów uzasadnienia postanowień administracyjnych oraz zasad postępowania odwoławczego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji planowania inwestycji fotowoltaicznej i procedury oceny jej oddziaływania na środowisko.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego tematu ochrony środowiska w kontekście inwestycji OZE, a także pokazuje istotne aspekty proceduralne w postępowaniu administracyjnym, które mogą być interesujące dla prawników i inwestorów.

Farma fotowoltaiczna a ocena oddziaływania na środowisko: WSA uchyla postanowienia organów z powodu błędów proceduralnych.

Sektor

ochrona środowiska

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

II SA/Łd 201/21 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2021-04-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-03-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Grosińska-Grzymkowska
Robert Adamczewski /przewodniczący/
Tomasz Porczyński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Ochrona środowiska
Sygn. powiązane
III OSK 5878/21 - Wyrok NSA z 2025-03-11
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 par. 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2020 poz 283
art. 59, art. 63, art. 64, art. 65
Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz  o ocenach oddziaływania na środowisko - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi A Spółki Akcyjnej z siedzibą w P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko dla przedsięwzięcia 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Burmistrza P. z dnia [...] r., znak [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz A Spółki Akcyjnej z siedzibą w P. kwotę (100) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. dc
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] r. , nr [...] wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.)- dalej: k.p.a.; art. 63 ust. 1 pkt 1, ust. 4, art. 75 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 283)- dalej: u.o.o.ś.; § 3 ust. 1 pkt 54 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz.U. z 2019 r. poz. 1839), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. po rozpatrzeniu zażalenia A S.A. z siedzibą w P. utrzymało w mocy postanowienie Burmistrza P. z dnia [...] r., znak [...] o:
I. wyrażeniu opinii, co do istnienia potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko dla przedsięwzięcia pn. "Budowa w obrębie Ł., gm. P. elektrowni fotowoltaicznej o mocy do około 16MW, składającej się z wolnostojących paneli fotowoltaicznych wraz z infrastrukturą towarzyszącą w tym przyłączami energetycznymi i stacjami elektroenergetycznymi" oraz
II. określeniu zakresu raportu o oddziaływaniu na środowisko, który winien być zgodny z art. 66 u.o.o.ś., ze szczególnym uwzględnieniem następujących elementów:
1.Hydrologii:
poprzez określenie budowy geologicznej oraz warunków hydrologicznych otoczenia projektowanego przedsięwzięcia wraz z określeniem potencjalnego wpływu przedsięwzięcia na środowisko gruntowo-wodne;
2. Odziaływania na środowisko przyrodnicze, w tym:
a. przedstawienie charakterystyki środowiska przyrodniczego w obszarze przedsięwzięcia i obszarze jego potencjalnego oddziaływania na ten element, ze szczególnym uwzględnieniem obszarów podlegających ochronie na podstawie ustawy z 16 kwietnia 2004 r, o ochronie przyrody (tekst. Jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 55), znajdujących się w zasięgu oddziaływania przedsięwzięcia oraz siedlisk przyrodniczych i gatunków podlegających ochronie,
b. załączenie warunków inwentaryzacji przyrodniczej: florystycznej, faunistycznej, fitosocjologicznej na terenie przedsięwzięcia i w strefie oddziaływania, bez względu na status ochrony, dotyczące sezonu wegetacyjnego roślin i rozrodczego większości zwierząt, dokonać waloryzacji terenu, między innymi; poprzez przedstawienie stanowisk chronionych gatunków na mapie, przeanalizować oddziaływanie przedsięwzięcia na każdy z poszczególnych elementów środowiska przyrodniczego (szczególnie na te, które podlegają prawnej ochronie),
c. określenie wpływu planowanego przedsięwzięcia na faunę i florę oraz siedliska przyrodnicze znajdujące się na jego terenie oraz w jego bezpośrednim sąsiedztwie oraz na gatunki, siedliska przyrodnicze i obszary chronione na podstawie ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody,
d. zaproponowanie działań minimalizujących i kompensujących przewidywane oddziaływania,
e. przedstawienie opisu przyjętej metodyki dla wykonania inwentaryzacji przyrodniczej oraz analizy oddziaływania na środowisko przyrodnicze oraz termin jej wykonania,
f. jednoznaczne określenie, czy teren przedsięwzięcia wymaga przeprowadzenia wycinki drzew i krzewów; w przypadku wycinki uwzględnienie jej skali, gatunków planowanych do wycinki drzew i ich funkcję ekologiczną, wpływ na kształtowanie warunków mikroklimatycznych oraz usuwaną masę asymilacyjną, przedstawienie rozwiązań, które w sposób rzeczywisty zrekompensują utracone usługi ekosystemu;
3. Pozostałych zagadnień:
a. przedstawienie dodatkowego wariantu alternatywnego dla przedmiotowego przedsięwzięcia – lokalizacyjnego;
b. uszczegółowienie opisu technologicznego przedsięwzięcia, między innymi sposobu realizacji przedsięwzięcia (montażu instalacji na wodzie), podanie liczby konwerterów oraz transformatorów (w tym izolacyjność akustyczną ścian), rodzaj transformatorów, ilość i maksymalny poziom mocy akustycznej systemów naprowadzających, odległości paneli od granic działki, sposobu konserwacji i mycia paneli na wodzie,
c. jednoznaczne określenie, czy teren przedsięwzięcia będzie oświetlany/doświetlany; w przypadku zastosowania oświetlenia należy przeanalizować oraz uzasadnić skalę i zasięg nocnej emisji sztucznego światła pochodzącego z oświetlenia terenu przedsięwzięcia i obiektów kubaturowych oraz ocenić wpływ emisji światła na przyrodę ożywioną pozostającą w zasięgu tego odziaływania; przedstawienie rozwiązań ograniczających nocną emisje sztucznego światła, w tym rozproszonego poza teren przedsięwzięcia.
Podkreślono, że nadmierna emisja sztucznego światła pochodząca z oświetlenia terenu przedsięwzięcia oraz planowanych obiektów kubaturowych stanowi istotne negatywne oddziaływanie na środowisko, określane mianem zanieczyszczenia światłem. Brak ciemności w nocy wpływa na wiele aspektów zachowań flory i fauny, zaburzając naturalne cykle światła i ciemności (dobowe, miesięczne, roczne). Zanieczyszczenie światłem może zakłócać orientacje przestrzenną zwierząt, zmieniać wzajemne zależności pomiędzy rożnymi gatunkami i wpływać na psychologie, zdobywanie pożywienia, rozmnażanie, komunikację oraz inne istotne zachowania zwierząt. W związku z tym konieczne jest przeanalizowanie skali tego oddziaływania oraz określenie działań minimalizujących to zjawisko.
d. przedstawienie informacji na temat przedsięwzięć projektowanych, realizowanych i zrealizowanych, znajdujących się na terenie, na którym planuje się realizację przedsięwzięcia, oraz w obszarze odziaływania przedsięwzięcia lub których odziaływania mieszczą się w obszarze odziaływania planowanego przedsięwzięcia;
e. odniesienie się do wydanych decyzji dla obszaru planowanego przedsięwzięcia, w tym decyzji Marszałka Województwa [...], dotyczącej udzielenia koncesji na wydobycie kopalin, decyzji środowiskowych Burmistrza P. – w kontekście zgodności określonego kierunku rekultywacji z planowanym przedsięwzięciem; należy załączyć kopie koncesji na wydobywanie kopaliny z przedmiotowego terenu,
f. załączenie dokumentacji fotograficznej terenu przedsięwzięcia,
g. załączenie kopii decyzji uznającej rekultywację za zakończoną.
W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wskazało, że w dniu 13 sierpnia 2020 r. A S.A. z siedzibą w P. wystąpiła do Burmistrza P. z wnioskiem o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia pn. "Budowa w obrębie Ł., gm. P. elektrowni fotowoltaicznej o mocy do około 16MW, składającej się z wolnostojących paneli fotowoltaicznych wraz z infrastrukturą towarzyszącą w tym przyłączami energetycznymi i stacjami elektroenergetycznymi". Do wniosku załączona została między innymi Karta informacyjna przedsięwzięcia (dalej KIP) z mapą obejmującą obszar oddziaływania planowanej inwestycji o promieniu 100 m .
Obwieszczeniem z dnia 18 sierpnia 2020 r. Burmistrz P. zawiadomił o wszczęciu, na wniosek skarżącej spółki postępowania w sprawie wydania decyzji określającej środowiskowe uwarunkowania dla wyżej wymienionego przedsięwzięcia. Jednocześnie Burmistrz P., stosownie do wymogu art. 64 ust. 1 pkt 1, pkt 2, pkt 4 u.o.o.ś., wystąpił do właściwych miejscowo: Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Ł., Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ł. oraz Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie Dyrektora Zarządu Zlewni w Ł., o wydanie opinii, co do konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko dla przedmiotowego przedsięwzięcia.
W odpowiedzi na powyższe Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Ł. w piśmie z dnia 28 września 2020 r. wyraził opinię, z której wynika, że dla przedmiotowego przedsięwzięcia istnieje potrzeba przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko, której zakres winien być zgodny z art. 66 u.o.o.ś., ze szczególnym uwzględnieniem wskazanych w opinii elementów, obejmujących kwestie hydrologii terenu planowanego pod inwestycję, oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko, oraz tzw. pozostałe zagadnienia.
Wniosek skierowany do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ł. pozostał bez odpowiedzi, co zgodnie z art. 78 ust. 4 w zw. z art. 64 ust. 4 ustawy z 3 października 2008 r. skutkuje uznaniem, że organ opiniujący nie zgłaszał zastrzeżeń.
Natomiast PGW Wody Polskie Dyrektor Zarządu Zlewni w Ł. w piśmie z dnia 8 października 2020 r. wyraził opinię o braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko przedmiotowego przedsięwzięcia.
Postanowieniem z dnia [...] r. Burmistrz P. wyraził opinię o istnieniu potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania przedmiotowego przedsięwzięcia na środowisko, wskazując jednocześnie, że zakres raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko winien być zgodny z art. 66 u.o.o.ś., ze szczególnym uwzględnieniem wskazanych w postanowieniu elementów. W ocenie organu I instancji z uwagi na: charakter i skalę zamierzonego przedsięwzięcia, zaliczonego zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 54 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko do przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko; łącznej powierzchni planowanego terenu pod inwestycje wynoszącej 7,957 ha (z czego 3,2 ha to powierzchnia lustra wody, dwóch znajdujących na terenie zbiorników wodnych); jak również na planowaną w bliskim sąsiedztwie przedmiotowego przedsięwzięcia budowę farmy (elektrowni) fotowoltaicznej o mocy do 20 MW, nie można wykluczyć, że zamierzona do realizacji inwestycja spółki będzie znacząco, bądź też negatywnie oddziaływała na poszczególne elementy środowiska, zarówno na etapie jej realizacji oraz późniejszej eksploatacji. Natomiast przedłożona przez spółkę wraz z wnioskiem KIP, zdaniem organu I instancji nie wyjaśnia wszystkich niezbędnych informacji i wątpliwości w powyższym zakresie.
Kwestionując zasadność wydanego rozstrzygnięcia spółka wniosła zażalenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., w którym wnosząc o zmianę wydanego postanowienia, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, zarzucała naruszenie:
- art. 124 § 2 k.p.a. poprzez niewskazanie podstaw faktycznych i prawnych dla konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko;
- art. 7 k.p.a. poprzez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych sprawy;
- art. 12 § 1 k.p.a. poprzez nieuzasadnione skomplikowanie postępowania;
- art. 63 i art. 66 u.o.o.ś. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 54 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. poprzez nałożenie na spółkę obowiązku przeprowadzenia oceny i sporządzenia raportu oddziaływania przedmiotowego przedsięwzięcia na środowisko;
- art. 65 ust. 2 u.o.o.ś. poprzez wadliwe pouczenie, że od wydanego postanowienia nie przysługuje zażalenie.
W ocenie spółki uzasadnienie postanowienia Burmistrza P. nie zawiera jakiejkolwiek argumentacji, która pozwoliłaby na poznanie przesłanek, którymi kierował się organ podejmując decyzję o nałożeniu na stronę obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania przedmiotowego przedsięwzięcia na środowisko. Tym bardziej, że dwa z trzech organów opiniujących orzekły o braku konieczności przeprowadzenia tego rodzaju oceny. Niezrozumiałym dla spółki jest w szczególności nałożony na nią obowiązek określenia budowy geologicznej oraz warunków hydrologicznych otoczenia projektowanego przedsięwzięcia wraz z określeniem potencjalnego wpływu przedsięwzięcia na środowisko gruntowo-wodne, w sytuacji gdy złożona przez nią KIP, w pkt 2.2. zawiera szczegółowy opis technologii w kontekście potencjalnego wpływu na środowisko gruntowo-wodne. Co więcej, organ dysponował opinią wyspecjalizowanego organu PGW Wody Polskie Dyrektora Zarządu Zlewni w Ł., który w piśmie z dnia 8 października 2020 r. wyraził opinię o braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko przedmiotowego przedsięwzięcia. Niezrozumiałym dla strony pozostaje także nałożony na nią obowiązek sporządzenia przedmiotowego raportu, z uwagi na niewyjaśnienie kwestii dotyczącej oświetlenia planowanej inwestycji. W tym zakresie, w pkt 13 KIP wyraźnie wskazano, że planowana inwestycja nie będzie wyposażona w oświetlenie stałe. Natomiast ewentualne wątpliwości organu w tym przedmiocie winny zostać wyjaśnione w drodze wezwania spółki do uzupełnienia wniosku. W ocenie spółki uzasadnienia wobec zgromadzonej dokumentacji nie znajduje również nałożony na nią obowiązek jednoznacznego określenia, czy teren planowanego przedsięwzięcia wymaga przeprowadzenia wycinki drzew i krzewów. Na stronie 16 KIP zamieszczono bowiem informację, że w ramach inwestycji nie będzie dokonywana wycinka drzew i krzewów. Strona zarzuciła także, że nałożony na nią obowiązek przedstawienia wariantu alternatywnego – lokalizacyjnego jest niewykonalny, gdyż warunkiem koniecznym do jego spełnienia jest posiadanie przez spółkę prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, położoną w innej lokalizacji. Spółka wskazała, że dla inwestycji tego rodzaju warianty alternatywne można różnicować jedynie poprzez technologie, bądź też skalę inwestycji, co zresztą strona uczyniła w złożonej KIP. Natomiast, co do nałożonego obowiązku przeanalizowania kumulacji oddziaływań planowanego przez spółkę przedsięwzięcia z tożsamą inwestycją, planowaną w sąsiedztwie, spółka wskazała, że zarówno na etapie sporządzania KIP, jak również w dacie złożenia wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, to jest w dniu 18 sierpnia 2020 r., nie miała wiedzy na temat sąsiedniej inwestycji. Tym bardziej, że postepowanie dla działek sąsiednich wszczęte zostało w dniu 28 sierpnia 2020 r., co winno skutkować uznaniem, że ewentualna konieczność oceny kumulacji oddziaływań tych przedsięwzięć winna dotyczyć postępowania prowadzonego dla sąsiedniej inwestycji. Niezależnie od powyższego zasięg inwestycji planowanej przez spółkę ogranicza się do działek ewidencyjnych objętych inwestycją, a obszar oddziaływania wskazany na załączniku graficznym, wynika wyłącznie z przepisów u.o.o.ś.
Zaskarżonym niniejszą skargą postanowieniem z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. Przywołując treść art. 59 ust. 1 u.o.o.ś. Kolegium wskazało, że obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko może wynikać wprost z przepisów prawa, gdy planowane przedsięwzięcie może zawsze znacząco oddziaływać na środowisko, bądź też może zostać stwierdzone w drodze postanowienia wydawanego na podstawie art. 63 ust. 1 u.o.o.ś. , w sytuacji, gdy planowane przedsięwzięcie może potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko. Rodzaje przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, dla których przeprowadzenie oceny oddziaływania na środowisko jest obligatoryjne lub fakultatywne, określa powołane rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. Objęte przedmiotowym wnioskiem przedsięwzięcie zostało zaliczone, na podstawie § 3 ust. 1 pkt 52 lit. b wskazanego wyżej rozporządzenia, do przedsięwzięć mogących potencjalnie oddziaływać na środowisko. Tym samym uznanie, co do konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania przedmiotowego przedsięwzięcia na środowisko było fakultatywne i nastąpiło w drodze postanowienia organu właściwego do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, po zasięgnięciu opinii właściwych organów, to jest: Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Ł., Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ł. oraz Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie Dyrektora Zarządu Zlewni w Ł.. W ocenie Kolegium, wbrew stanowisku skarżącej spółki zasadność nałożonego na nią obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania przedmiotowego przedsięwzięcia wynika z kontekstu przedłożonych przez stronę dokumentów, w tym złożonej KIP, jak również z uwzględnienia załączonej do akt opinii Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Ł. z dnia 28 września 2020 r. Kolegium stwierdziło bowiem, że w treści przedłożonej KIP brak jest jakiegokolwiek odniesienia do pozostających w obiegu prawnym decyzji administracyjnej wydanej w przedmiocie udzielenia koncesji na wydobycie kopalin z terenu, na którym strona planuje realizację przedmiotowego przedsięwzięcia, jak również zgodności tej inwestycji z określonym, w drodze decyzji administracyjnej, kierunkiem rekultywacji terenu. Tym samym nałożony na spółkę obowiązek wyjaśnienia tych kwestii poprzez załączenie kopii wydanych decyzji administracyjnych oraz dokumentacji fotograficznej planowanego przedsięwzięcia, uznać należało za zasadny. Za uzasadnione, zdaniem organu odwoławczego uznać również należało nałożone na stronę obowiązki wymienione w pkt II.2 dotyczące oddziaływania na środowisko przyrodnicze przedmiotowego przedsięwzięcia. W tym zakresie organ stwierdził, iż w treści przedłożonej KIP, autor opracowania stwierdza, że na terenie inwestycji występuje jedynie uboga roślinność, a sama inwestycja znajduje się poza obszarem korytarzy ekologicznych, a tym samym nie wpłynie ona na lokalne szlaki migracyjne zwierząt. Jednakże stwierdzenie to nie zostało poparte jakąkolwiek dokumentacją wystawioną przez wyspecjalizowane podmioty (np. przyrodników, ornitologów, koło łowieckie). Istotą w tej kwestii pozostaje także planowana w sąsiedztwie przedmiotowego przedsięwzięcia, tożsama inwestycja polegająca na budowie farmy (elektrowni) fotowoltaicznej o mocy do 20 MW wraz z infrastrukturą towarzyszącą w tym przyłączami energetycznymi i stacjami elektroenergetycznymi. W ocenie organu odwoławczego powyższe wątpliwości winny zostać wyjaśnione, tym bardziej, że w pobliżu planowanej inwestycji znajduje się rzeka, która jest naturalnym terenem migracyjnym zwierząt. Odnośnie wymagających wyjaśnienia kwestii z zakresu hydrologii Kolegium wskazało, że zawarte na stronie 12 KIP wyjaśnienia, co do wcześniejszego przekształcenia terenu pod planowaną inwestycję oraz występujących na gruncie klasoużytków: N, Ps, W-Ps nie są wyczerpujące. Podkreślenia wymaga, że na terenie tym znajdują się dwa zbiorniki wodne, co zdaniem organu odwoławczego wymaga przeprowadzenia analizy hydrologicznej, tym bardziej wobec zdiagnozowanego na terenie województwa łódzkiego ubożenia zasobów wodnych. Ponadto inwestor nie sprecyzował, która z dwóch przedstawionych na stronie 9 KIP metod realizacji przedsięwzięcia na części nawodnej, zostanie przez niego zastosowana. Organ podkreślił również, że w KIP inwestor zawarł informacje, z której wynika, że na terenie planowanej inwestycji brak jest jakichkolwiek terenów wodno-błotnych, a samo przedsięwzięcie nie będzie ingerować w zbiorniki i cieki wodne. Nie sposób jednak pominąć, że jak wynika z przedłożonego dokumentu budowa przedmiotowego przedsięwzięcia oparta będzie o zakotwiczone w gruncie, za pomocą odwiertów lub wciśnięcia w grunt, wolno stojące konstrukcje. Tym samym niezbędnym jest wyjaśnienie, czy prowadzenie tego rodzaju prac na obszarze obejmującym prawie 8 ha pozostanie bez wpływu na cieki wodne. Natomiast, co do nałożonego na stronę obowiązku jednoznacznego określenia, czy planowane przedsięwzięcie wymaga przeprowadzenia wycinki drzew i krzewów Kolegium stwierdziło, że w przedłożonej KIP inwestor wskazuje, iż na terenie planowanej inwestycji brak jest jakichkolwiek zadrzewień. Tymczasem z ogólnie dostępnych na stronie internetowej Geoportalu województwa łódzkiego zdjęć wynika, że na objętej planowanym przedsięwzięciem działce o nr ew. 209 widnieją drzewa. Za uzasadniony w ocenie organu odwoławczego uznać należało również nałożony na stronę obowiązek jednoznacznego wyjaśnienia kwestii oświetlenia terenu inwestycji. W tym zakresie organ wskazał, iż jedyne odniesienie się przez inwestora stanowi zawarty na karcie 72 KIP zapis, zgodnie z którym "inwestycja nie będzie wyposażona w stałe oświetlenie". Z uwagi na lakoniczność powyższego stwierdzenia koniecznym jest zatem uszczegółowienie tej kwestii z uwzględnieniem skali i zasięgu nocnej emisji sztucznego światła pochodzącego z oświetlenia planowanej inwestycji, rozwiązań mających na celu ograniczenie tej emisji i odniesienie tej kwestii do tzw. zjawiska zanieczyszczenia światłem, negatywnie wpływającego na wiele aspektów flory i fauny.
Reasumując organ odwoławczy wskazał, że informacje zawarte w KIP pozwalają na stwierdzenie, że zarówno na etapie realizacji, jak i funkcjonowania przedsięwzięcia mogą wystąpić oddziaływania na środowisko. Ocena zasięgu tego oddziaływania będzie możliwa jedynie, gdy inwestor przedstawi w sposób bardziej szczegółowy opis przedmiotowego przedsięwzięcia oraz rozwiązania techniczno-budowlane związane z realizacją i eksploatacją. Ponadto dopiero przeprowadzona ocena oddziaływania na środowisko wykaże, czy oddziaływanie na środowisko przedmiotowego przedsięwzięcia będzie mieściło się w granicach ustalonych norm środowiskowych.
W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A S.A. z siedzibą w P. ponowiła zarzuty, co do naruszenia:
- art. 124 § 2 k.p.a. poprzez niewskazanie podstaw faktycznych i prawnych dla konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko;
- art. 7 k.p.a. poprzez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych sprawy;
- art. 63 i art. 66 u.o.o.ś. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 54 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. poprzez nałożenie na spółkę obowiązku przeprowadzenia oceny i sporządzenia raportu oddziaływania przedmiotowego przedsięwzięcia na środowisko;
- art. 65 ust. 2 u.o.o.ś. poprzez wadliwe pouczenie, że od wydanego postanowienia nie przysługuje zażalenie.
Z uwagi na powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Burmistrza P. z dnia [...] [...] r.
W uzasadnieniu skargi, spółka odnosząc się do nałożonego na nią obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania w kontekście wpływu przedsięwzięcia na wody gruntowe, jak również konieczność przeprowadzenia pogłębionej analizy hydrogeologicznej obszaru planowanej inwestycji wskazała, iż kwestie powyższe przedstawiła w szczegółowy sposób w treści pkt 2.2. przedłożonej KIP. Powoływany przez organ odwoławczy argument pobliskiego położenia rzeki świadczy, zdaniem skarżącej o braku rzetelnej analizy dokumentacji sprawy, gdyż jak wyraźnie wynika z KIP lokalizacja inwestycji jest planowana na działkach sąsiadujących z ciekiem wodnym. Wobec tego, iż przedsięwzięcie nie będzie blokowało światła cieku, to tym samym nie dojdzie do ograniczenia migracji zwierzyny, gdyż lokalne korytarze migracyjne przebiegają wzdłuż cieków wodnych, a nie w ich poprzek. Ponadto organy były w posiadaniu opinii PGW Wody Polskie Dyrektora Zarządu Zlewni w Ł. z dnia 8 października 2020 r., o braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko przedmiotowego przedsięwzięcia. Wobec powyższego niezrozumiałym jest dla strony skarżącej stanowisko organu, który z jednej strony zarzuca brak przedłożenia dokumentacji sporządzonej przez wyspecjalizowane podmioty, w odniesieniu do zagadnień przyrodniczych, z drugiej zaś strony nie uznaje za przesądzającą, w zakresie wpływu inwestycji na środowisko gruntowo-wodne, znajdującej się w aktach sprawy opinii Wód Polskich. Odnośnie stawianego spółce zarzutu nieprzedłożenia dokumentacji sporządzonej przez wyspecjalizowane podmioty strona podnosi, że przedłożona KIP została sporządzona przez osobę spełniającą ustawowe wymagania, a co zostało wykazane w pkt. 14 KIP. Dalej odnosząc się do kwestii oświetlenia inwestycji, spółka wskazała, że zawarty w KIP zapis o braku stałego oświetlenia oznacza, że instalacja będzie wyposażona w czujniki ruchu i jako taka nie będzie emitowała stałego światła. Ponadto zdaniem spółki kwestia oświetlenia, niezależnie od tzw. zanieczyszczenia światłem, ma związek z potencjalnym wpływem światła jako atraktanta dla owadów, a tym samym dla nietoperzy, które mogą kierować się na żerowisko powstałe przy elektrowni fotowoltaicznej, jednocześnie przelatując blisko elektrowni wiatrowej (co w niniejszej sprawie nie ma miejsca), która stanowi dla nich zagrożenie. Spółka podniosła także, iż nałożony na nią obowiązek przedstawienia wariantu alternatywnego lokalizacyjnego, jest niewykonalny, a co najmniej narażający ją na niewspółmierne koszty. Podkreślenia w tym miejscu wymaga bowiem, iż realizacja tego obowiązku wymaga posiadania przez spółkę prawa do dysponowania na cele budowlane innym gruntem, w innej lokalizacji. W tym zakresie, co było podnoszone w zażaleniu na postanowienie organu I instancji, spółka w złożonej KIP wykazała wariant alternatywny polegający na przedstawieniu opcji budowy instalacji o mniejszej mocy, a prawidłowość tego wariantu nie została zakwestionowana przez żaden organ. Rozpatrując zażalenie spółki organ odwoławczy w ogóle nie odniósł się do tej kwestii.
Wobec powyższego spółka uznała, że procedujące w sprawie organy nie wykazały w treści wydanych rozstrzygnięć, z jakich przyczyn nie dały wiary informacjom przedłożonym przez inwestora, a co więcej żądają dostarczenia informacji, w których są posiadaniu.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wnosiło o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarga A S.A. z siedzibą w P. została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej: p.p.s.a. Zgodnie z treścią powołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji (postanowienia) następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit.a) , naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając przedmiotową skargę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, że zarówno zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie organu i instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 11, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe obligowało Sąd do uchylenia zaskarżonych postanowień, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
W niniejszej sprawie przedmiotem skargi spółka uczyniła postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r stwierdzające obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko dla przedsięwzięcia pn. "Budowa w obrębie Ł., gm. P. elektrowni fotowoltaicznej o mocy do około 16MW, składającej się z wolnostojących paneli fotowoltaicznych wraz z infrastrukturą towarzyszącą w tym przyłączami energetycznymi i stacjami elektroenergetycznymi" oraz określające zakres raportu o oddziaływaniu na środowisko. Postanowienie to wydane zostało w ramach zainicjowanego wnioskiem skarżącej spółki z dnia 13 sierpnia 2020 r. postępowania o wydanie decyzji o ustalenie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 283 ze zm.) – dalej: u.o.o.ś. Stosownie do regulacji art. 59 ust. 1 ustawy, przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko wymaga realizacja następujących planowanych przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko: 1) planowanego przedsięwzięcia mogącego zawsze znacząco oddziaływać na środowisko; 2) planowanego przedsięwzięcia mogącego potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, jeżeli obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko został stwierdzony na podstawie art. 63 ust. 1.
Z treści powyżej powołanego przepisu wynika zatem, że rozstrzygnięcie kwestii konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko zależy przede wszystkim od prawidłowej kwalifikacji planowanego przedsięwzięcia do jednej z dwóch wymienionych w art. 59 ust. 1 kategorii planowanych przedsięwzięć.
Klasyfikacja ta dokonywana jest na podstawie zapisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. z 2019 r. poz. 1839) . Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 54 lit. b rozporządzenia do przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko zalicza się zabudowa przemysłowa, w tym zabudowa systemami fotowoltaicznymi, lub magazynowa, wraz z towarzyszącą jej infrastrukturą, o powierzchni zabudowy nie mniejszej niż 1 ha na obszarach innych niż wymienione w lit. a.
Kryteria oceny powyższej kwestii określone zostały w art. 63 ust. 1 u.o.o.ś. Zgodnie z tym przepisem obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko dla planowanego przedsięwzięcia mogącego potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko stwierdza, w drodze postanowienia, organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, uwzględniając łącznie następujące kryteria:
1) rodzaj i charakterystykę przedsięwzięcia, z uwzględnieniem:
a) skali przedsięwzięcia i wielkości zajmowanego terenu oraz ich wzajemnych proporcji, a także istotnych rozwiązań charakteryzujących przedsięwzięcie, b) powiązań z innymi przedsięwzięciami, w szczególności kumulowania się oddziaływań przedsięwzięć realizowanych i zrealizowanych, dla których została wydana decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach, znajdujących się na terenie, na którym planuje się realizację przedsięwzięcia, oraz w obszarze oddziaływania przedsięwzięcia lub których oddziaływania mieszczą się w obszarze oddziaływania planowanego przedsięwzięcia w zakresie, w jakim ich oddziaływania mogą prowadzić do skumulowania oddziaływań z planowanym przedsięwzięciem, c) różnorodności biologicznej, wykorzystywania zasobów naturalnych, w tym gleby, wody i powierzchni ziemi, d) emisji i występowania innych uciążliwości, e) ocenionego w oparciu o wiedzę naukową ryzyka wystąpienia poważnych awarii lub katastrof naturalnych i budowlanych, przy uwzględnieniu używanych substancji i stosowanych technologii, w tym ryzyka związanego ze zmianą klimatu, f) przewidywanych ilości i rodzaju wytwarzanych odpadów oraz ich wpływu na środowisko, w przypadkach gdy planuje się ich powstawanie, g) zagrożenia dla zdrowia ludzi, w tym wynikającego z emisji;
2) usytuowanie przedsięwzięcia, z uwzględnieniem możliwego zagrożenia dla środowiska, w szczególności przy istniejącym i planowanym użytkowaniu terenu, zdolności samooczyszczania się środowiska i odnawiania się zasobów naturalnych, walorów przyrodniczych i krajobrazowych oraz uwarunkowań miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego - uwzględniające:
a) obszary wodno-błotne, inne obszary o płytkim zaleganiu wód podziemnych, w tym siedliska łęgowe oraz ujścia rzek, b) obszary wybrzeży i środowisko morskie, c) obszary górskie lub leśne, d) obszary objęte ochroną, w tym strefy ochronne ujęć wód i obszary ochronne zbiorników wód śródlądowych, e) obszary wymagające specjalnej ochrony ze względu na występowanie gatunków roślin, grzybów i zwierząt lub ich siedlisk lub siedlisk przyrodniczych objętych ochroną, w tym obszary Natura 2000, oraz pozostałe formy ochrony przyrody, f) obszary, na których standardy jakości środowiska zostały przekroczone lub istnieje prawdopodobieństwo ich przekroczenia, g) obszary o krajobrazie mającym znaczenie historyczne, kulturowe lub archeologiczne, h) gęstość zaludnienia, i) obszary przylegające do jezior, j) uzdrowiska i obszary ochrony uzdrowiskowej, k) wody i obowiązujące dla nich cele środowiskowe;
3) rodzaj, cechy i skalę możliwego oddziaływania rozważanego w odniesieniu do kryteriów wymienionych w pkt 1 i 2 oraz w art. 62 ust. 1 pkt 1, wynikające z:
a) zasięgu oddziaływania - obszaru geograficznego i liczby ludności, na którą przedsięwzięcie może oddziaływać, b) transgranicznego charakteru oddziaływania przedsięwzięcia na poszczególne elementy przyrodnicze, c) charakteru, wielkości, intensywności i złożoności oddziaływania, z uwzględnieniem obciążenia istniejącej infrastruktury technicznej oraz przewidywanego momentu rozpoczęcia oddziaływania, d) prawdopodobieństwa oddziaływania, e) czasu trwania, częstotliwości i odwracalności oddziaływania, f) powiązań z innymi przedsięwzięciami, w szczególności kumulowania się oddziaływań przedsięwzięć realizowanych i zrealizowanych, dla których została wydana decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach, znajdujących się na terenie, na którym planuje się realizację przedsięwzięcia, oraz w obszarze oddziaływania przedsięwzięcia lub których oddziaływania mieszczą się w obszarze oddziaływania planowanego przedsięwzięcia - w zakresie, w jakim ich oddziaływania mogą prowadzić do skumulowania oddziaływań z planowanym przedsięwzięciem, g) możliwości ograniczenia oddziaływania.
Zgodnie z art. 65 ust. 3 u.o.o.ś. uzasadnienie postanowienia, o którym mowa w art. 63 ust. 1, niezależnie od wymagań wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego, powinno zawierać informacje o uwarunkowaniach, o których mowa w art. 63 ust. 1, uwzględnionych przy wydaniu postanowienia.
Istotne jest również, że stosownie do przepisu art. 64 ust. 1 u.o.o.ś. postanowienie, o którym mowa w art. 63 ust. 1, wydaje się po zasięgnięciu opinii: 1) regionalnego dyrektora ochrony środowiska; 2) organu, o którym mowa w art. 78, w przypadku przedsięwzięć wymagających decyzji, o których mowa w art. 72 ust. 1 pkt 1-3, 10-19 i 21-27, oraz uchwały, o której mowa w art. 72 ust. 1b; 3) organu właściwego do wydania pozwolenia zintegrowanego na podstawie ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska, jeżeli planowane przedsięwzięcie kwalifikowane jest jako instalacja, o której mowa w art. 201 ust. 1 tej ustawy; 4) organu właściwego do wydania oceny wodnoprawnej, o której mowa w przepisach ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej skargi Sąd stwierdza, że planowane do realizacji przez skarżącą spółkę przedsięwzięcie, polegające na budowie elektrowni fotowoltaicznej o mocy do około 16MW, składającej się z wolnostojących paneli fotowoltaicznych wraz z infrastrukturą towarzyszącą, w sposób prawidłowy zaklasyfikowane zostało do przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 54 lit. b powołanego wczesnej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. Tym samym, stosownie do wymagań art. 64 ust. 1 u.o.o.ś., wydanie postanowienia o stwierdzeniu obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania planowanego przez skarżącą przedsięwzięcia na środowisko, poprzedzono wystąpieniem do właściwych miejscowo: Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Ł., Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ł. oraz do Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie Dyrektora Zarządu Zlewni w Ł. o wydanie opinii w sprawie potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko i zakresu raportu o odziaływaniu na środowisko.
Z załączonych do skargi akt administracyjnych wynika, że w odpowiedzi na powyższe wystąpienie Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Ł. w piśmie z dnia 28 września 2020 r. wyraził opinię, iż dla przedmiotowego przedsięwzięcia istnieje potrzeba przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko, której zakres winien być zgodny z art. 66 u.o.o.ś., ze szczególnym uwzględnieniem wskazanych w piśmie elementów, obejmujących kwestie hydrologii terenu planowanego pod inwestycję, oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko, oraz tzw. pozostałe zagadnienia.
Wniosek skierowany do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ł. pozostał bez odpowiedzi, co zgodnie z art. 78 ust. 4 w zw. z art. 64 ust. 4 ustawy z 3 października 2008 r. skutkowało uznaniem, że wyżej wymieniony organ nie zgłaszał zastrzeżeń.
Natomiast PGW Wody Polskie Dyrektor Zarządu Zlewni w Ł. w piśmie z dnia 8 października 2020 r., po przeanalizowaniu dokumentacji planowanego przedsięwzięcia, w szczególności KIP, wyraził opinię o braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko. W treści dokumentu wskazał między innymi, że planowana inwestycja nie jest położona na obszarach wodno-błotnych lub innych obszarach o niskim poziomie wód gruntowych, w tym siedliskach łęgowych oraz ujściu rzek. Przedsięwzięcie jest lokalizowane w dorzeczu Wisły w obszarze jednolitych części wód powierzchniowych (JCWP) M. Stan JCWP M. określono jako zły, a osiągnięcie celów środowiskowych uznano za niezagrożone. W ocenie organu opiniującego podjęte działania mające na celu osiągnięcie wskaźników zgodnych z wartościami dobry, przyniosą skutek do roku 2027. Organ opiniujący wskazał także , że planowane przedsięwzięcie nie wpłynie na stan jakościowy i ilościowy wód powierzchniowych. Na podstawie informacji zawartych w KIP można stwierdzić brak możliwości wystąpienia oddziaływania o znacznej wielkości lub złożoności, a przedmiotowe przedsięwzięcie zarówno w fazie eksploatacji, jaki w fazie realizacji, przy zachowaniu odpowiednich środków i technik, nie powinno znacząco oddziaływać na środowisko.
Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że opinia, jako najsłabsza forma współdziałania pomiędzy organami administracji publicznej, nie ma charakteru wiążącego dla organu prowadzącego postępowanie główne. Powyższe oznacza, że organ prowadzący postępowanie nie jest zobligowany do podzielenia tej opinii, która jest reprezentowana przez większość organów opiniujących w sprawie. Wbrew przeciwnie, w sytuacji uzyskania sprzecznych opinii przez organów współdziałających, organ właściwy do wydania decyzji środowiskowej może przychylić się do stanowiska jednego z tych organów. Istotą zasięgnięcia opinii, o której mowa w art. 64 ust. 1 u.o.o.ś., jest bowiem przedstawienie poglądu wyspecjalizowanych organów w zakresie ich właściwości, a organ prowadzący postępowanie w sprawie decyzji środowiskowej ocenia te opinie i w oparciu o nie stwierdza, czy należy dla danego przedsięwzięcia przeprowadzić ocenę jego oddziaływania na środowisko, czy też nie ma takiej konieczności - przyjmując wyrażone w opinii stanowisko bądź je negując. Jednakże konsekwencją braku związania treścią opinii organów współdziałających, zarówno w przypadku akceptacji stanowiska organów opiniujących, jak i ich odrzucenia, jest obowiązek organu wydającego postanowienie do wskazania - zgodnie z regułami ogólnymi wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a. - jakimi okolicznościami faktycznymi (znajdującymi potwierdzenie w materiale dowodowym) i prawnymi, kierował się w tym zakresie oraz odnieść się do przesłanek określonych w art. 63 ust. 1 i 2 u.o.o.ś., co wprost wynika z art. 65 ust. 3 ustawy. Inaczej mówiąc, jakkolwiek organ stwierdzający, w drodze postanowienia konieczność przeprowadzenia oceny oddziaływania danego przedsięwzięcia na środowisko, nie jest związany wydanymi w sprawie opiniami organów współdziałających, to jest on zobowiązany do uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia, za które ponosi ostateczną odpowiedzialność. Prawidłowość procesu argumentacji przeprowadzonego w uzasadnieniu postanowienia jest weryfikowana w postępowaniu instancyjnym i sądowym.
Podkreślenia również wymaga, że uzasadnienie stanowiące integralną część każdej decyzji jest elementem umożliwiającym sądową kontrolę w zakresie oceny prawidłowości przeprowadzenia postępowania administracyjnego z poszanowaniem reguł wynikających z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Jego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Powinno się w nim znaleźć pełne odzwierciedlenie i ocena zebranego materiału dowodowego oraz wyczerpujące wyjaśnienie przesłanek jakimi kierował się organ w procesie decyzyjnym. Uzasadnienie powinno przekonywać zarówno co do prawidłowości oceny stanu faktycznego i prawnego, jak i co do zasadności samej treści podjętej decyzji. Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. Zasada ta nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowody czy też twierdzenia lub wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy - okoliczności podnoszonych przez stronę. Organ administracji, który nie ustosunkowuje się do twierdzeń uważanych przez strony za istotne dla sposobu załatwienia sprawy, uchybia obowiązkom wynikającym z art. 8 i 11 k.p.a. Zaniechanie przez organy administracji państwowej uzasadnienia swych decyzji w sposób przekonujący, a więc odnoszący się do wszystkich zarzutów, zgodny z zasadami wyrażonymi w art. 7-9 i 11 k.p.a. skutkuje wadliwością tych decyzji jako naruszających dyspozycję art. 77, 80, 81 i art. 107 § 3 k.p.a. Takie działanie organu pozostaje nadto w sprzeczności z zasadą wyrażoną w art. 8 k.p.a., to jest zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (por. wyrok WSA w Poznaniu z 16 stycznia 2020 r., IV SA/Po 691/19; wyrok WSA w Łodzi z 14 grudnia 2017 r., II SA/Łd 810/17; wyrok WSA w Gdańsku z 8 lipca 2020 r., II SA/Gd 256/20; wyrok WSA w Opolu z 9 marca 2021 r., II SA/Op 376/20; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie organy obu instancji nie dopełniły wyżej wskazanym obowiązkom. Sąd stwierdza bowiem, iż wydane w sprawie postanowienie Burmistrza P. z dnia [...] [...] r. (zarówno jego rozstrzygnięcie, jak i uzasadnienie) stanowi dosłowne powielenie opinii Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Ł. z dnia 28 września 2020 r. Sąd nie kwestionuje uprawnienia organu do przyjęcia, jako własne, stanowiska wyrażonego w opinii wyspecjalizowanego organu, jakim jest niewątpliwe Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Ł.. Niemniej jednak, zgodnie z powyżej przywołanym obowiązkiem prawidłowego uzasadnienia postanowienia kończącego postępowanie w sprawie ustalenia, istnienia bądź nieistnienia przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, niezbędnym w ocenie Sądu było przedstawienie przez Burmistrza P. argumentacji, z której wynikałoby dlaczego podziela, czy też przyjmuje opinię wyrażoną przez Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Ł.. Tym bardziej, że organ był również w posiadaniu opinii PGW Wody Polskie Dyrektora Zarządu Zlewni w Ł. z dnia 8 października 2020 r., który stwierdził brak potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko planowanego przez spółkę przedsięwzięcia. Co istotne, treść przedłożonej opinii odnosi się do kwestii potencjalnego wpływu planowanej inwestycji, zarówno na etapie jej realizacji, jak i funkcjonowania na środowisko wodne, z uwzględnieniem między innymi: położenia terenu planowanej inwestycji, który jak wynika z opinii nie znajduje się na terenach wodno-błotnych lub w innych obszarach o niskim poziomie wód gruntowych w tym siedliskach łęgowych oraz przy ujściu rzek; wpływu na stan ilościowy i jakościowy wód powierzchniowych, wód podziemnych oraz stanu tych wód na terenie planowanej inwestycji; lokalizacji inwestycji względem wybrzeży, obszarów morskich, obszarów górskich, obszarów leśnych, obszarów ochronnych zbiorników wód śródlądowych oraz ujęć wody. Z powyższego wynika, że opinia wydana przez Dyrektora Zarządu Zlewni w Ł., a więc wyspecjalizowanego organu właściwego do wydania oceny wodnoprawnej, odnosiła się częściowo do kwestii z zakresu hydrologii terenu planowanej przez skarżąca spółkę inwestycji, które zgodnie z opinią Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Ł. z dnia 28 września 2020 r., winny zostać wyjaśnione. W ocenie Sądu w takiej sytuacji, Burmistrz P., nakładając na spółkę obowiązek przeprowadzenia oceny odziaływania przedmiotowego przedsięwzięcia na środowisko, której zakres obejmował między innymi zagadnienia z zakresu hydrologii terenu planowanej inwestycji, winien w sposób przekonywujący uzasadnić, dlaczego pomimo treści otrzymanej opinii Dyrektora Zarządu Zlewni w Ł. o braku konieczności przeprowadzenia takiej oceny, pod kątem ochrony środowiska wodnego, przychylił się w tym zakresie do opinii Dyrektora Ochrony Środowiska w Ł.. Pomimo tego, co już wczesnej wskazano, że stanowisko organów współdziałających jest dla organu prowadzącego postępowanie główne niewiążące, zdaniem Sądu, ustawodawca z racjonalnych względów uznał, w art. 64 ust. 1 u.o.o.ś, za konieczne uprzednie wypowiedzenie się, wymienionych w tym przepisie organów w ramach ich właściwości rzeczowej. Tym samym w ocenie Sądu, stanowisko wyrażone przez każdy z tych organów nie może zostać przemilczane, zwłaszcza gdy pozostaje w opozycji do głównego rozstrzygnięcia, jak również do wydanych w sprawie opinii pozostałych organów współdziałających. W niniejszej sprawie powyższa rozbieżność, pomiędzy wyrażonymi stanowiskami dwóch wyspecjalizowanych organów współpracujących została pominięta zarówno przez organ I instancji, jak i przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł.. Jak wynika bowiem z kwestionowanych skargą postanowień, odnośnie opinii sporządzonej przez PGW Wody Polskie Dyrektora Zarządu Zlewni w Ł., to poza lakonicznym stwierdzeniem "o uzgodnieniu przez organ opiniujący realizacji przedsięwzięcia oraz wyrażeniu opinii o braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko", uzasadnienie wyrażonego przez ten organ stanowiska nie znajduje żadnego odniesienia w treści sporządzonych przez organy uzasadnień.
Sąd stwierdza ponadto, że rozpatrując zażalenie skarżącej spółki, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. nie odniosło się w jakikolwiek sposób do podnoszonej przez stronę kwestii niewykonalności nałożonego na nią obowiązku polegającego na przedstawieniu wariantu alternatywnej lokalizacji przedmiotowego przedsięwzięcia; jak również do kwestii, czy na etapie sporządzania KIP, jak i w dacie składania przez skarżącą wniosku o wydanie decyzji o ustalenie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia, strona mogła posiadać wiedzę, co do planowanej w sąsiedztwie, tożsamej inwestycji polegającej na budowie farmy fotowoltaicznej o mocy do 20MW. Uzasadnienie organu odwoławczego nie zawiera również żadnego odniesienia do podniesionych w zażaleniu zarzutów naruszenia przepisów procesowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym organ ponownie rozpoznający sprawę nie może ograniczyć się do powielenia stwierdzeń zawartych w decyzji organu I instancji lub do syntetycznego powtórzenia przyczyn wydania decyzji pierwszoinstancyjnej. Zadaniem organu rozpoznającego sprawę na skutek złożenia środka odwoławczego jest ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Uzasadnienie decyzji organu odwoławczego, w którym brak jest wnikliwego ustosunkowania się do zarzutów odwołania albo odniesienia się i oceny wszystkich okoliczności faktycznych sprawy i dowodów pozwalających na ocenę prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji, czyni zasadnym nie tylko uznanie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem podstawowych zasad postępowania odwoławczego, ale jednocześnie daje podstawę do stwierdzenia, że przy tego rodzaju postępowaniu pod znakiem zapytania pozostają gwarancje wynikające z wyrażonej w art. 15 k.p.a. zasady dwuinstancyjności postępowania (por. wyrok NSA z 23 marca 2021 r., III OSK 178/21; wyrok NSA z 21 października 2020 r., II OSK 2530/20; wyrok WSA w Krakowie z 6 sierpnia 2019 r., III SA/Kr 697/19; wyrok WSA we Wrocławiu z 9 lipca 2019 r., II SA/Wr 252/19; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Za nieuzasadniony Sąd uznał natomiast zarzut skargi, co do naruszenia art. 124 § 2 k.p.a., zgodnie z którym postanowienie powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, jeżeli służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego oraz gdy wydane zostało na skutek zażalenia na postanowienie. Powyżej powołany przepis określa przypadki, w których organ administracji publicznej jest obowiązany sporządzić uzasadnienie prawne i faktyczne postanowienia. Natomiast kwestie związane z zakresem uzasadnienia postanowienia reguluje powołany wcześniej art. 107 § 3 k.p.a., który to przepis znajduje odpowiednie zastosowanie do postanowień, zgodnie z odesłaniem zawartym w art. 126 k.p.a.
Za nieuzasadniony Sąd uznał również zarzut spółki odnoszący się do naruszenia art. 65 ust. 2 u.o.o.ś, polegający na wadliwym pouczeniu strony skarżącej, co od braku możliwości wniesienia zażalenia od postanowienia, o którym mowa w art. 63 ust. 1 u.o.o.ś. W ocenie Sądu uchybienie to pozostawało bez wpływu na wynik sprawy. Wskazać bowiem należy, że pomimo nieprawidłowego pouczenia, spółka skorzystała z przysługującego jej uprawnienia, wnosząc w terminie przewidziany ustawą środek zaskarżenia.
Natomiast, co do zarzutów skargi dotyczących naruszenia prawa materialnego, to jest art. 63 i art. 66 u.o.o.ś., odnoszących się do zasadności nałożenia na spółkę obowiązku sporządzenia oceny oddziaływania przedmiotowego przedsięwzięcia na środowisko oraz niezbędnego zakresu raportu oddziaływania na środowisko, Sąd stwierdza, iż wobec wskazanych wyżej naruszeń prawa procesowego, odniesienie się do tych zarzutów na obecnym etapie sprawy byłoby przedwczesne.
Rozpoznając sprawę ponownie organy administracji publicznej będą zobowiązane do uwzględnienia stanowiska wyrażonego w uzasadnieniu niniejszego wyroku. W szczególności stwierdzając obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania przedmiotowego przedsięwzięcia na środowisko organy zobligowane będą do przeprowadzenia postępowania zgodnie z zasadami procedury administracyjnej, w tym do prawidłowego uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia, zawierającego pełne odzwierciedlenie i ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz wyczerpujące wyjaśnienie przesłanek jakimi kierował się organ w procesie decyzyjnym, z uwzględnieniem wydanych w sprawie, a pozostających w opozycji do siebie opinii organów współdziałających. Ustalając niezbędny zakres raportu oddziaływania organy odniosą się nie tylko do danych wynikających z karty informacyjnej przedsięwzięcia, ale i argumentów podnoszonych przez stronę w toku postępowania. W razie uznania, że karta informacyjna przedsięwzięcia nie odpowiada na wszystkie pytania i nie rozwiewa wszelkich wątpliwości, organ powinien zobowiązać inwestora do jej uzupełnienia lub poprawienia wskazując kwestie tego wymagające.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Burmistrza P. z dnia [...] r.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 2 w zw. z art. 210 § 2 p.p.s.a.
dc

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę