II SA/Łd 193/21

II SA/Łd 193/21 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2021-05-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-03-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Grosińska-Grzymkowska /przewodniczący/
Robert Adamczewski /sprawozdawca/
Tomasz Porczyński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1394/21 - Wyrok NSA z 2022-04-28
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 808
art. 2 pkt 2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.
Dz.U. 2020 poz 111
art. 2 pkt 1, art. 3 pkt 1 lit. c tiret 14, pkt 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1359
art. 128, art. 133 par. 1, art. 135 par. 1
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 2, art. 32 ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 134 par. 1, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.) Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 maja 2021 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...] roku (znak [...]). dc
Uzasadnienie
II SA/Łd 193/21
Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęła skarga J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] (znak [...]) utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. odmawiającą prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz skarżącego na okres od 1 października 2020 r.
Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z 25 sierpnia 2020 r. J. G. wystąpił o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na własną rzecz na okres świadczeniowy 2020/2021, do wniosku załączając m.in. zaświadczenie Komornika Sądu przy Sądzie Rejonowym dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi z 25 sierpnia 2020 r. o bezskuteczności egzekucji alimentów od W. G. na rzecz J. G..
Organ I instancji w związku z faktem, iż z zaświadczenia komornika załączonego do wniosku wynikały niejasne informacje: egzekucja bezskuteczna "tak", a jednocześnie wskazano, iż na rzecz wierzyciela alimentacyjnego w roku 2019 wyegzekwowano kwotę 38.932,69 zł i wskazano stan zadłużenia na rzecz wierzyciela 0,00 zł, wystąpił do Komornika o nadesłanie jednoznacznego zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji.
Odpowiadając na w/w wezwanie zaświadczeniem z 20 października 2020 r. Komornik Sądowy dla Łodzi -Śródmieścia w Łodzi potwierdził, iż egzekucja bezskuteczna jest od stycznia 2020 r.
Rozpatrując powyższy wniosek organ I instancji uznał jednak, iż egzekucja jest skuteczna i decyzją z [...] r. (znak [...]) odmówił J. G. prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na jego rzecz na okres od 1 października 2020 r.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył J. G., który zakwestionował ustalenie co do braku bezskuteczności egzekucji jakoby wynikającej z zaświadczenia wystawionego 20 października 2020 r. przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi wywiedzionego z faktu, że należność wierzyciela alimentacyjnego na dzień wystawienia przez komornika zaświadczenia zostały uregulowane w całości, a co za tym idzie wynoszą 0,00 zł, w sytuacji gdy od grudnia 2019 r. dłużnik W. G. nie dokonał żadnej wpłaty tytułem bieżących alimentów. Skarżący następnie wyjaśnił, iż egzekucja komornicza alimentów od dłużnika W. G. została rozpoczęta 2014 r., ale z powodu niemożności wyegzekwowania bieżących i zaległych alimentów, egzekucja jednak jest kontynuowana przez innego komornika sądowego poprzez zajęcie lokalu mieszkalnego dłużnika alimentacyjnego. Do grudnia 2018 r. matka skarżącego B. G. pracowała w firmie Makro Cash and Carry i jej dochody nie pozwalały na ubieganie się o wypłatę świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Do 2018 r. zadłużenie alimentacyjne urosło do kwoty 37.539,20 zł. Od grudnia 2018 r. decyzją sądu, matka skarżącego zaczęła pełnić funkcję zawodowej specjalistycznej rodziny zastępczej i skarżący wraz z siostrą A. zaczął pobierać alimenty z Funduszu Alimentacyjnego. W tym samym roku doszło do podziału pieniędzy z licytacji dla wierzycieli dłużnika. W wyniku tego podziału rodzina skarżącego otrzymała w grudniu 2019 r. zwrot zaległych alimentów z ustawowymi odsetkami w wysokości 38.383,03 zł (to kwota, która narosła do grudnia 2018 r. od czasu rozpoczęcia egzekucji). Fundusz Alimentacyjny również w wyniku tego podziału otrzymał zwrot pieniędzy na poczet świadczeń wypłaconych skarżącemu i jego siostrze do września 2019 r. Od grudnia 2019 r. dłużnik nie dokonał żadnej wpłaty tytułem bieżących alimentów (przez ten okres fundusz alimentacyjny wypłacał świadczenie dla skarżącego i jego siostry, zatem należności wierzyciela alimentacyjnego były w całości zaspokojone, ale nie przez dłużnika - tylko przez państwo polskie).
Ponadto skarżący wyjaśnił, iż od 1 października 2020 r. jest studentem I roku Informatyki na Politechnice [...] i wskazał, że alimenty w wysokości 500 zł to kwota, która jest ważna w rodzinnym budżecie, gdyż matka strony sama wychowuje skarżącego, siostrę A. (11 lat) i A. (3,5 lat - - dziecko z orzeczeniem o niepełnosprawności) w rodzinie zastępczej.
W dniu 3 grudnia 2020 r. zostały do Kolegium przekazane dodatkowe materiały dowodowe w sprawie, tj. pismo J. G. z 27 listopada 2020 r. wraz z zaświadczeniem od Komornika o zajęciu dłużnikowi alimentacyjnemu W. G. zasiłku dla bezrobotnych na pokrycie świadczeń alimentacyjnych na rzecz J. G. i A. G..
Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję organu I instancji. Jako podstawę prawną wskazano art. 2 pkt 2 i pkt 11, art. 9 ust. 1 - 4b oraz art. 15 i art. 18 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj.: Dz.U. z 2020 r., poz. 808, ze zm.), art. 3 pkt 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz.U. z 2020 r., poz. 111).
Kolegium nie zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji co do braku w niniejszym przypadku bezskuteczności egzekucji, bowiem z przedstawionego zaświadczenia Komornika z 20 października 2020 r. wprost wynika, iż egzekucja jest bezskuteczna od stycznia 2020 r. (spłata przez dłużnika alimentacyjnego zaległości określonych na daną datę (na grudzień 2019 r.) nie oznacza zaprzestania prowadzenia postępowania egzekucyjnego alimentów bieżących).
Jednakże zdaniem organu odwoławczego o utrzymaniu w mocy decyzji o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na jego rzecz w okresie od 1 października 2020 r. przesądza fakt, iż nie spełnia on przesłanki do otrzymania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, bowiem dochód na osobę w jego rodzinie - wyliczony na gruncie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - przekracza kryterium dochodowe wynikające z art. 9 ust. 2 powoływanej ustawy.
Powyższe Kolegium wyjaśniło następująco: rodzina J. G. składa się z 3 osób. W roku bazowym 2019 r. B. G. (mama wnioskodawcy) uzyskała dochód opodatkowany w wysokości 17.490,45 zł (dochód pomniejszony o należny podatek i składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne zweryfikowany na podstawie danych o dochodach z Ministerstwa Finansów oraz danych z ZUS) oraz dochód nieopodatkowany z tytułu wyegzekwowanych alimentów na dzieci J. G. i A. G. w wysokości 38.932,69zł (oświadczenie wnioskodawcy z 25 sierpnia 2020 r., zaświadczenie Komornika o wyegzekwowanych kwotach, wydruk potwierdzenia dokonania 5 grudnia 2019 r. przelewu od Komornika Sądowego dla Łodzi -Śródmieścia w Łodzi na kwotę 38.383,03 zł). Dochodów powyższych nie można uznać jako dochodów utraconych, bowiem nie spełniają definicji dochodu utraconego, a wprost z definicji stanowią dochód. Tym samym rodzina skarżącego uzyskała dochód w wysokości 56.423,14 zł, co czyni miesięczny dochód w wysokości 4.701,93 zł, a to czyni dochód na osobę w wysokości 1.567,31 zł.
W ocenie Kolegium w niniejszej sprawie nie ma możliwości zastosowania normy art. 9 ust. 2a przedmiotowej ustawy i przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości proporcjonalnej do przekroczenia kryterium dochodowego, bowiem dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza 900,00 zł o kwotę wyższą niż kwota świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie uprawnionej w okresie świadczeniowym.
W swej skardze do tut. Sądu J. G. zarzucił organowi naruszenie:
1) przepisów prawa materialnego - art. 9 ust. 1, 2a, 2b, 3 w zw. z art. 20 ust. 1, 2, art. 2 ust. 2, 11 i ust. 18 pkt. a-i ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w zw. z art. 3 ust. 1 pkt c ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędną wykładnię, art. 128 i 133 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przez niewłaściwe niezastosowanie i nieuprawnione zrównanie alimentów bieżących z alimentami zaległymi stanowiącymi dług alimentacyjny;
2) przepisów prawa procesowego - art. 7, 7a § 1, 15, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, niezebranie całego materiału dowodowego w sprawie i dwukrotne rozpoznanie sprawy przy innych ustaleniach faktycznych i podstawie prawnej, co narusza zasadę dwuinstancyjności.
W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Skarżący wywodzi, iż organ I instancji odmowę przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego uzasadnił wyłącznie brakiem spełniania przesłanki dotyczącej "bezskuteczności egzekucji", zaś organ odwoławczy utrzymując w mocy decyzję organu I instancji odwołał się do odmiennej podstawy rozstrzygnięcia oraz innych ustaleń od tych, które czynił i powinien był czynić organ I instancji. Postępowanie w zakresie swego orzeczenia Kolegium przeprowadziło w całości po raz pierwszy, co oznacza, że organ odwoławczy sam przeprowadził postępowanie dowodowe w sprawie i swym działaniem naruszył zasadę dwuinstancyjności. Dalej skarżący podniósł, iż Kolegium dokonując wyliczenia dochodu - przyjmując do dochodu kwotę zaległych alimentów nie uwzględnia, iż kwota ta nie spełnia definicji z art. 2 pkt. 18 ustawy - "uzyskania dochodu", co zdaniem skarżącego pozbawia wywody Kolegium legalności. Podobnie sprawa przedstawia się na gruncie art. 3 pkt. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Ponadto skarżący wskazał, iż niezrozumiałym jest dla niego przytaczanie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 maja 2018 r., I OSK 261/17, w sytuacji, gdy Kolegium cytując to orzeczenie nie wykazało jaką to podwójną pomoc uzyskał skarżący - w jakim i za jaki okres, ponadto jakie były jego uzasadnione potrzeby w rozumieniu przepisów o alimentach z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Skarżący zarzucił również, że Kolegium nie wykazuje ważnego interesu publicznego, który wykluczałby korzystną dla uprawnionego wykładnię, która w istocie przekreśla sens ustawy, wyrażony w jej preambule. Zdaniem skarżącego bezsporne jest, że jego ojciec nie świadczył nigdy alimentów na jego rzecz, gdy przez to musiał znosić niedostatek, a organ nawet nie badał, jakie niespełnione potrzeby z przeszłości zaspokoiło przyznanie mu zaległych alimentów, gdy w istocie karany jest za próby odzyskania należności. Skarżący uznał, że zaskarżona decyzja jawi się jako niesłuszna i wadliwa.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Na wstępie wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 z późn. zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.
Stosownie do treści rozporządzenia Rady Ministrów z 16 października 2020 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz.U. z 2020 r., poz. 1829) począwszy od 17 października 2020 r. miasto na prawach powiatu Łódź, będące siedzibą tutejszego Sądu, zostało objęte strefą czerwoną. Powyższe oznacza, że odpowiednie zastosowanie ma również zarządzenie nr 39 Prezesa NSA z 16 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w NSA działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem Miasta Stołecznego Warszawy obszarem czerwonym (§ 1 w zw. § 3 tego rozporządzenia).
Reasumując powyższe, z dniem 17 października 2020 r. w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odwołuje się rozprawy, kontynuując działalność orzeczniczą Sądu w trybie rozpoznawania spraw na posiedzeniach niejawnych, zaś sprawy wyznaczone do rozpatrzenia na rozprawie kieruje się do załatwienia na posiedzeniu niejawnym, co też uczyniono w niniejszej sprawie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W zakresie swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.
W wyniku takiej kontroli decyzja (postanowienie) może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.].
Dokonując kontroli Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, powinien jednak rozstrzygać w granicach danej sprawy, co wynika wprost z treści art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.
Dokonując kontroli zgodność z prawem zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Na gruncie niniejszej sprawy sporne okazało się pojmowanie bezskuteczności egzekucji alimentów na rzecz skarżącego oraz zaliczanie wyegzekwowanych alimentów do dochodów w roku bazowym.
Co do oceny przesłanki bezskuteczności egzekucji skład orzekający w niniejszej sprawie przychyla się do poglądu zaprezentowanego w uzasadnieniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego.
Zgodnie z obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji art. 2 pkt 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz.U. z 2020 r., poz. 808, ze zm.) [dalej: ustawa o pomocy uprawnionym do alimentów] gdy mowa o bezskuteczności egzekucji oznacza to w szczególności egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Bezskuteczność egzekucji jako przesłanka przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oznacza sytuację, w której dłużnik nie uiszcza alimentów, jak i nie ma prawnej możliwości wyegzekwowania od niego takich należności. Chodzi więc o taki stan, kiedy nie jest możliwe uzyskanie w żaden prawnie dopuszczalny sposób należności z majątku dłużnika (co istotne w niniejszej sprawie: zarówno do zaległych jak i bieżących zobowiązań alimentacyjnych) i w związku z tym konieczna jest pomoc finansowa państwa osobom uprawnionym.
Z akt sprawy wynika, że egzekucja alimentów na rzecz skarżącego jest ponownie bezskuteczna od stycznia 2020 r. (zaświadczenie Komornika z 20 października 2020 r.). Słusznie Kolegium przyjęło, że spłata przez dłużnika alimentacyjnego zaległości określonych na daną datę (na grudzień 2019 r.), nie oznacza zaprzestania prowadzenia postępowania egzekucyjnego alimentów bieżących, co w przypadku skarżącego i jego dłużnika alimentacyjnego ma właśnie miejsce.
Odnosząc się zaś do sposobu zaliczenia kwoty wpłaconej w grudniu 2019 r. na rzecz skarżącego i jego rodziny (z tytułu egzekucji zaległych należności alimentacyjnych) skład orzekający zwraca uwagę, iż jest świadomy występowania w orzecznictwie sądów administracyjnych rozbieżnych poglądów na ten temat i jednocześnie przyjmuje jako własne stanowisko przedstawione w uzasadnieniu wyroku Naczelnego sądu Administracyjnego z 21 lipca 2020 r., I OSK 3225/19.
W kwestii dochodu i jego obliczania ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów odsyła do przepisów ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2020 r., poz. 111) [dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych] (art. 2 pkt 1). Stosownie do art. 3 pkt 1 litera c) tiret 14 powoływanej ustawy, za dochód uważa się, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym alimenty na rzecz dzieci.
Ustawodawca uwzględniając w definicji dochodu zawartej w ustawie o świadczeniach rodzinnych również środki uzyskane z tytułu alimentów na rzecz dzieci nie dokonał jakiejkolwiek ich dywersyfikacji z uwagi na okres, za jaki zostały wypłacone. Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w punkcie V podpunkcie 9 uzasadnienia wyroku z 10 grudnia 2002 r., P 6/02 (OTK-A 2002/7/91), normę prawną rekonstruuje się zawsze z całokształtu obowiązujących przepisów prawnych. Należy zatem sięgnąć do zasad wykładni, zgodnie z którymi znaczenie przepisu zależy nie tylko od jego językowego sformułowania (kontekst językowy), ale także od treści innych przepisów (kontekst systemowy) oraz całego szeregu wyznaczników pozajęzykowych takich jak cele, funkcje regulacji prawnej. Sądy winny stosować Konstytucję wprost - kierując się podstawową dyrektywą wykładni, mającej znaczenie systemowe - wykładni przepisu w zgodzie z Konstytucją; w pierwszym rzędzie, spośród kilku możliwych znaczeń przepisu za pośrednictwem reguł wykładni, poszukiwany winien być zawsze taki sens normatywny, który pozwala na uzgodnienie przepisu z Konstytucją - zgodnie z domniemaniem zgodności normy ustawowej z Konstytucją (uzasadnienie wyroku TK z 8 listopada 2000 r., SK 18/99, OTK 7/00, s.1273).
Zatem w tak rozumianym kontekście systemowym należy dokonać analizy roli i charakteru świadczeń alimentacyjnych, zasądzonych od jednego z rodziców na rzecz dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie. Przepis art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, sformułował treść obowiązku alimentacyjnego, którym jest dostarczanie uprawnionemu przez zobowiązanego środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Stosownie zaś do art.133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba ,że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie jego kosztów utrzymania i wychowania. Przeznaczeniem środków utrzymania jest zapewnienie uprawnionemu mieszkania, ogrzewania, oświetlenia, wyżywienia, odzieży, itp., a także opieki lekarskiej, lekarstw, pielęgnacji w chorobie (por. wyrok SN z 19 maja 1975 r., III CRN 55/75, OSN 1976, nr 6, poz.133). Natomiast treść obowiązku alimentacyjnego względem dziecka jest szersza, ponieważ obejmuje dostarczanie mu tego wszystkiego, co jest potrzebne do jego fizycznego i umysłowego rozwoju (uchwała SN z 6 lutego 1969 r., III CZP 129/68, OSN 1969, Nr 10, poz.170), a więc zapewnienie pielęgnacji i pieczy, odpowiedniego wykształcenia, przygotowania do życia w społeczeństwie, rozwijania zainteresowań kulturalnych i uzdolnień (zob. K. Pietrzykowski, Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Komentarz, Warszawa 2015, s. 775). Jak stanowi art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Oznacza to, że świadczenia alimentacyjne służą zaspokajaniu usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, a ich wysokość uwarunkowana jest kosztami utrzymania (wyżywienie, mieszkanie, odzież, leczenie) i wychowania, a w odniesieniu do dzieci również kosztami pielęgnacji, opieki, dbałości o fizyczny i intelektualny rozwój.
Świadczenia alimentacyjne służą zaspokajaniu głównie potrzeb bieżących, których wysokość może być określana w wyroku sądu powszechnego, w ugodzie zawieranej przed tym sądem lub w drodze dobrowolnej umowy stron. Świadczenia alimentacyjne w swej istocie stanowią świadczenia cykliczne, wypłacane regularnie co miesiąc celem zaspokojenia bieżących potrzeb dzieci, kosztów ich utrzymania. Taki też charakter tych świadczeń należy mieć na uwadze, analizując treść art. 3 pkt lit. c) tiret 14 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Oznacza to, że w skład dochodu wchodzą alimenty na rzecz dzieci we wskazanym rozumieniu, otrzymywane w roku bazowym, a nie alimenty rozumiane jako spłata długu alimentacyjnego za poprzednie lata, jako że w tym ostatnim wypadku przyjęte rozumienie przedmiotowego elementu dochodu pozostawałoby nie do pogodzenia z konstytucyjnie chronioną zasadą sprawiedliwości społecznej i równości wobec prawa. Przy czym kwota otrzymana z tytułu jednorazowej spłaty długu alimentacyjnego niejednokrotnie może nie być wcale przeznaczona na zaspokojenie bieżących potrzeb dzieci i kosztów ich utrzymania, lecz na pokrycie długów powstałych w okresie, w którym dłużnik alimentacyjny nie wywiązywał się ze swojego obowiązku alimentacyjnego. Wobec tego do dochodu, o którym mowa w art. 3 pkt 1 lit. c) tiret 14 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 2 pkt 1 tej ustawy, wlicza się uzyskane w danym roku kalendarzowym kwoty tytułem alimentów, będące wynikiem bieżącego regulowania zobowiązań alimentacyjnych, czy też skapitalizowanej formy wypłaty rat alimentacyjnych za bieżący (dany) rok. Zatem kwota wyegzekwowanych zaległych alimentów za poprzednie lata nie może być w całości doliczona do dochodu w roku, w którym zostały one wyegzekwowane. Przy ustalaniu dochodu może być uwzględniona tylko ta część alimentów, która - zgodnie z tytułem wykonawczym - przypada na dany rok.
Odmienna wykładnia art. 3 pkt 1 lit. c tiret 14 w zw. z art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozostawałaby w sprzeczności z zasadą sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) i zasadą równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). Jeżeli bowiem wierzyciel alimentacyjny wystąpił w obronie swych praw na drogę legalnego postępowania sądowego, a następnie egzekucyjnego, nie mając wpływu na możliwość zaspokojenia swej wierzytelności na bieżąco ani też na czas, w którym dojdzie do wyegzekwowania zaległych alimentów, to nie może być dotknięty sankcją w postaci pozbawienia prawa do wnioskowanych świadczeń (w przedmiotowej sprawie świadczenia wychowawczego).
Wobec powyższego uwzględnienie całej kwoty alimentów otrzymanych przez skarżącego i jego rodzinę w grudniu 2019 r. przy obliczaniu przeciętnego dochodu tej rodziny w roku bazowym, stanowiło naruszenie prawa materialnego (art. 3 pkt 1 lit. c) tiret 14 w zw. z art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych) oraz przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.)., a w ponownie przeprowadzonym postępowaniu, organy zobligowane będą przyjąć jako dochód kwotę faktycznie otrzymanych w 2019 r. alimentów, z wyłączeniem kwot zaległych. Dopiero tak ustalona kwota pozwoli na ustalenie i ocenę, czy spełnione jest kryterium dochodowe przewidziane w analizowanej ustawie.
Dodatkowo zauważyć należy, iż w toku postępowania nie wyjaśniono jaką kwotę otrzymali wierzyciele alimentacyjni w grudniu 2019 r: czy to było 38.383,03 zł (jak wynika z przelewu) czy jednak 38.932,69 zł (jak wynika z oświadczenia strony i pisma komornika).
Niezależnie od wyżej wskazanego uchybienia organy dopuściły się również innych, równie istotnych naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.).
Przy obliczaniu dochodu rodziny w roku bazowym pomniejszono dochód matki skarżącego o składki zdrowotne tylko z jednego źródła, a pominięto w tym zakresie kwotę składek zdrowotnych 234,99 zł, uiszczoną w związku z zatrudnieniem u poprzedniego pracodawcy. Kwota ta jest ujęta w rozliczeniu w 2019 r., chociaż prawdopodobnie wiąże się ze stosunkiem pracy, który ustał w 2018 roku. Zatem zamiast pomijać ją milczeniem organ powinien wyjaśnić czy można ją uwzględnić w roku bazowym.
Następnie, z treści odwołania wynika, że rodzina skarżącego składa się 4 osób: skarżący, jego siostra, jego matka oraz dziecko, dla którego matka skarżącego jest rodziną zastępczą. Tymczasem organu obu instancji przyjmowały, że rodzina skarżącego składa się z 3 osób. Kwestia ta wymaga bezwzględnie wyjaśnienia, bowiem ma decydujący wpływ na wyliczenie przeciętnego miesięcznego dochodu członka rodziny skarżącego osiągniętego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy. Ponadto, nie ustalono czy z tytułu sprawowania pieczy zastępczej matka skarżącego otrzymuje wynagrodzenie i ewentualnie jaka jest jego wysokość, co także ma znaczenie dla prawidłowego obliczenia dochodu rodziny.
W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organy uwzględnią wyżej poczynione uwagi.
Należy w tym miejscu wyjaśnić, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny legalności sąd na podstawie art. 135 ustawy p.p.s.a. stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Obowiązkiem sądu administracyjnego jest bowiem stworzenie takiego stanu, aby w obrocie prawnym nie istniał i funkcjonował żaden akt organu administracji publicznej niezgodny z prawem (por. T. Woś (w:) T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 629).
Mając powyższe na uwadze, a także uznając, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane w szczególności na skutek nieprawidłowej wykładni art. 3 pkt 1 lit. c) tiret 14 w zw. z art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż bezpośrednio determinowało treść obu decyzji, sąd za uzasadnione uznał wyeliminowanie ich z obrotu prawnego i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) w zw. z art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.
Reasumując, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają przepisy prawa materialnego i procesowego, co obligowało Sąd do ich uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
B.A.