II SA/Po 809/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2023-02-28
NSAAdministracyjneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad niepełnosprawnymustawa o świadczeniach rodzinnychrezygnacja z zatrudnieniadziałalność gospodarczazawieszenie działalnościzwiązek przyczynowyprawo administracyjnepostępowanie sądowoadministracyjne

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że prawo do świadczenia powinno być liczone od daty zawieszenia działalności gospodarczej przez opiekuna, a nie od daty jej wykreślenia.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. M. z tytułu opieki nad matką. Organ pierwszej instancji oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiły przyznania świadczenia, wskazując na brak związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a opieką, ze względu na aktywną działalność gospodarczą skarżącej. WSA w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że kluczowe jest ustalenie daty faktycznego zaprzestania aktywności zarobkowej, czyli zawieszenia działalności gospodarczej, a nie jej późniejsze wykreślenie z rejestru.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozpoznał skargę I. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która w części odmówiła przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 lutego do 30 kwietnia 2022 r. Skarżąca ubiegała się o świadczenie z tytułu opieki nad matką legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności. Problem prawny dotyczył ustalenia daty, od której skarżąca faktycznie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania świadczenia, wskazując na aktywną działalność gospodarczą skarżącej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję organu pierwszej instancji, ale odmówiło przyznania świadczenia za okres do 30 kwietnia 2022 r., uznając, że związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia a opieką istnieje dopiero od maja 2022 r., kiedy to działalność gospodarcza została definitywnie zakończona. WSA w Poznaniu uznał skargę za zasadną. Sąd podkreślił, że zgodnie z prawem przedsiębiorców, zawieszenie działalności gospodarczej ma skutek prawny od daty wskazanej we wniosku, nawet jeśli wpis do CEIDG nastąpił później. W tej sprawie skarżąca zawiesiła działalność od 30 sierpnia 2021 r., co oznaczało utratę możliwości uzyskiwania przychodów z tej działalności. Sąd uznał, że związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia a opieką należy rozważać od daty zawieszenia działalności, a nie jej wykreślenia. W związku z tym, świadczenie pielęgnacyjne powinno być przyznane od 1 lutego 2022 r., czyli od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził koszty postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powinno być liczone od daty faktycznego zaprzestania aktywności zarobkowej, tj. od daty zawieszenia działalności gospodarczej, a nie od daty jej wykreślenia z rejestru.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że zawieszenie działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę wiąże się z utratą możliwości wykonywania pracy zarobkowej i uzyskiwania z niej przychodu, nawet jeśli wpis do CEIDG nastąpił z datą wsteczną. Dlatego związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia a opieką należy rozważać od daty zawieszenia działalności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (24)

Główne

u.ś.r. art. 17 § 1

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 17 § 1a

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 17 § 1b

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Uznany za niezgodny z Konstytucją w zakresie różnicowania prawa do świadczenia w zależności od momentu powstania niepełnosprawności u osoby podopiecznej po ukończeniu przez nią 18. lub 25. roku życia.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa uchylenia zaskarżonej decyzji.

Pomocnicze

u.ś.r. art. 3 § 22

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Definicja zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej obejmuje m.in. prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

P.p. art. 22 § 1

Ustawa Prawo przedsiębiorców

P.p. art. 23 § 1

Ustawa Prawo przedsiębiorców

P.p. art. 24 § 2

Ustawa Prawo przedsiębiorców

Wpis dotyczący zawieszenia działalności ma charakter deklaratoryjny i może być dokonany z datą wsteczną.

P.p. art. 25 § 1

Ustawa Prawo przedsiębiorców

W okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przedsiębiorca nie może wykonywać działalności i osiągać bieżących przychodów.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie art. 14 § 1

k.p.a. art. 7

Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej i dokładnego ustalenia stanu faktycznego.

k.p.a. art. 77

Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek oceny materiału dowodowego.

u.ś.r. art. 20

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 24

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 32

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych...

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19...

k.p.a.

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Ustawa z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych

k.r.o.

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zawieszenie działalności gospodarczej przez opiekuna w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną powinno być traktowane jako rezygnacja z zatrudnienia, od której należy liczyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie różnicującym prawo do świadczenia w zależności od momentu powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z Konstytucją.

Odrzucone argumenty

Organ błędnie uznał, że związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia a opieką istnieje dopiero od daty definitywnego zakończenia działalności gospodarczej, a nie od daty jej zawieszenia.

Godne uwagi sformułowania

Wpis dotyczący zawieszenia ma jedynie charakter deklaratoryjny, a przedsiębiorca może go dokonać z datą wsteczną. Skutkiem jednak, czy to zawieszenia czy wykreślenia działalności z CEIDG jest zaprzestanie aktywnego udziału w obrocie gospodarczym i w konsekwencji zaprzestanie osiągania z tej działalności bieżących przychodów.

Skład orzekający

Edyta Podrazik

przewodniczący

Wiesława Batorowicz

członek

Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie daty faktycznego zaprzestania aktywności zarobkowej przez opiekuna prowadzącego działalność gospodarczą dla celów przyznania świadczenia pielęgnacyjnego."

Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy opiekun prowadził działalność gospodarczą i ją zawiesił.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego świadczenia pielęgnacyjnego i wyjaśnia istotną kwestię prawną dotyczącą prowadzenia działalności gospodarczej przez opiekuna, co jest częstym problemem praktycznym.

Czy zawieszenie działalności gospodarczej to już rezygnacja z pracy? Sąd wyjaśnia, od kiedy przysługuje świadczenie pielęgnacyjne.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Po 809/22 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-02-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz /sprawozdawca/
Edyta Podrazik /przewodniczący/
Wiesława Batorowicz
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2023 poz 221
art. 22 ust 1, art. 23 ust. 1, art. 24 ust. 2, art. 25, art. 26
Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 28 lutego 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska – Tylewicz (spr.) po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 lutego 2023 roku sprawy ze skargi I. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 sierpnia 2022 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Uzasadnienie
Burmistrz Ś. decyzją z dnia 26 kwietnia 2022 r. nr [...] działając na podstawie art. 20 w związku z art. 3 pkt 11 oraz art. 17, art. 24, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 dalej u.ś.r.), § 2, § 10, § 11, § 13 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466), art. 15zzzzzn ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 z późn. zm.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm. dalej k.p.a.) odmówił I. M. (dalej jako skarżąca lub strona) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art.17 ust.1 pkt 4 na osobę: B. S..
Z uzasadnienia decyzji wynika, że I. M. wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z załączonego do wniosku orzeczenia numer [...] z dnia 01 sierpnia 2007 r. wynika, że nie można ustalić daty początkowej powstania niepełnosprawności
Organ wskazał, że mimo faktycznego sprawowania opieki przez skarżącą nad matką, co potwierdza wywiad środowiskowy z dnia 15 marca 2022 r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdyż nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Burmistrz wskazał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 nie doprowadził do uchylenia ww. przepisu wobec czego nadal znajduje on zastosowanie.
Ponadto z przeprowadzonego wywiadu wynika, że nie zachodzi związek przyczynowo- skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad mamą ponieważ skarżąca ma zarejestrowaną działalność gospodarczą. Pomimo oświadczenia skarżącej z dnia 15 marca 2022 r. o wyrejestrowaniu działalności gospodarczej z informacji zyskanych drogą elektroniczną w dniu 21 kwietnia 2022 r. organ ustalił, że status prowadzonej działalności gospodarczej pozostaje aktywny. Powyższe również stanowi negatywną przesłankę do przyznania wnioskowanego świadczenia.
Następnie I. M. reprezentowana przez adwokata odwołała się od decyzji Burmistrza [...] z dnia 26 kwietnia 2022 r., domagając się jej uchylenia i orzeczenia co do istoty sprawy, poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia. W ocenie skarżącej decyzja została wydana z naruszeniem art. 17 ust. 1b u.ś.r. bowiem organ nie uwzględnił skutków prawnych wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K38/13 oraz z naruszeniem art. 17 ust. 1 u.ś.r. gdyż zawiesiła działalność gospodarczą.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 24 sierpnia 2022 r. nr [...] działając na podstawie - art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 570), art. 107 § 1, art. 127 § 2, art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 1, art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 21, art. 17 ust 1, ust. 1b, ust. 3, art. 20 ust. 1-3, art. 23, art. 24 ust. 1, ust. 2, ust. 4, art. 26 ust. 1, art. 32 ust. 1d, ust. 2 u.ś.r. orzekło:
1. uchyla zaskarżoną decyzję w całości;
2. odmawia Pani I. M. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką - P. B. S. w okresie od 1 lutego 2022 r. do 30 kwietnia 2022 r.;
3. przyznaje Pani I. M. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką - Panią B. S. na czas nieokreślony, począwszy od dnia 1 maja 2022 r., przy czym w 2022 r. świadczenie pielęgnacyjne wynosi 2.119,00 zł miesięcznie;
4. zobowiązuje Burmistrza [...] do wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego w terminach i na zasadach przyjętych przez ten organ, z uwzględnieniem późniejszych zmian kwot świadczenia, w wyniku waloryzacji, dokonywanej zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Motywując decyzję Kolegium wskazało, że skarżąca jako córka pani B. S., będącej wdową, należy do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.
W dniu 15 marca 2022 r. został przeprowadzony rodzinny wywiad środowiskowy z I. M., w toku którego ustalono, że zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką - p. B. S., która choruje na reumatoidalne zapalenie stawów, tętniaka aorty brzusznej, jest po operacji endoprotezy, ma problemy krążeniowe, nadciśnienie tętnicze, choroby narządu ruchu, porusza się na wózku inwalidzkim, a skarżąca sprawuje nad nią opiekę w zakresie higieny osobistej (kąpiel, pomoc w codziennej higienie i toalecie), przygotowuje i podaje posiłki, umawia wizyty lekarskie oraz zapewnia transport na te wizyty, realizuje recepty, przygotowuje i podaje leki, załatwia wszystkie sprawy urzędowe, wykonuje wszystkie prace domowe (sprzątanie, pranie), robi zakupy. Pracownik socjalny zaznaczył, że z informacji uzyskanych z CEIDG wynika, że p. I. M. nadal prowadzi własną działalność gospodarczą, zatem nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy między sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia.
SKO zwróciło uwagę, że w dniu 15 lutego 2022 r. skarżąca złożyła oświadczenie, pod rygorem odpowiedzialności karnej, z którego wynika zakres opieki sprawowanej przez nią nad matką (w tym pomoc w czynnościach higienicznych, załatwianie spraw związanych z leczeniem, podanie leków i zastrzyków, pomoc przy posiłkach, ćwiczenia rehabilitacyjne). Skarżąca oświadczyła też, że zamknęła własną działalność gospodarczą, aby zająć się mamą, która potrzebuje całodobowej opieki. W aktach sprawy znajduje się również wypełniony przez stronę w formie tabeli zakres czynności wykonywanych w związku z opieką nad mamą wraz z harmonogramem jej sprawowania (załączniki do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego), których treść jest spójna z ustaleniami pracownika socjalnego i innymi oświadczeniami I. M.. Nadto podopieczna B. S. w odrębnym oświadczeniu potwierdziła, że zamieszkuje z córką I. M., która się nią codziennie opiekuje.
Zdaniem Kolegium wywiad środowiskowy ma kluczowe znaczenie dla oceny zaistnienia w przedmiotowej sprawie przesłanek, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. i w ocenie Kolegium potwierdził - wraz z pozostałym materiałem dowodowym - ich spełnienie w przypadku I. M.. Mając na uwadze stan zdrowia i wiek B. S., potwierdzone zostało, że wymaga ona stałej pomocy osób trzecich w codziennym funkcjonowaniu. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżąca nie tylko zajmuje się prowadzeniem gospodarstwa domowego, ale też wykonuje czynności ściśle związane z osobą matki np. pomoc w czynnościach higienicznych, a także z podawanie posiłków i leków.
W ocenie Kolegium istnieje też związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją przez stronę z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad matką, bowiem zakres tej opieki, dostosowanej do potrzeb B. S., jest na tyle szeroki, że stanowi przeszkodę do podejmowania przez stronę pracy zarobkowej. Zdaniem Kolegium o istnieniu tego związku można jednak mówić dopiero od 01 maja 2022 r. Pani I. M. od 2017 r. prowadziła działalność gospodarczą. Jak wynika z wydruków z CEIDG znajdujących się w aktach sprawy działalność ta została zakończona z końcem kwietnia 2022 r. - stosowny wpis został dokonany dnia 12 maja 2022 r.
Kolegium wskazało, że wprawdzie strona twierdzi, że wcześniej zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej, lecz w ocenie organu zawieszenie tej działalności nie jest równoznaczne z rezygnacją z zatrudnienia. wpis o zawieszeniu przez skarżącą działalności gospodarczej w CEIDG został dokonany w dniu 12 maja 2022 r. (łącznie z wpisem o zakończeniu prowadzenia działalności). Jako datę zawieszenia podano dzień 30 sierpnia 2021 r. a zatem 9 miesięcy przed faktycznym wpisem. W tych okolicznościach Kolegium uznało, że związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad matką istnieje dopiero od 01 maja 2022 r.
Kolegium podzieliło również zarzut odwołania dotyczący naruszenia przez organ art. 17 ust. 1 b u.ś.r. i pominięcia skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r. sygn. akt: K 38/13, który orzekł, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wobec tego przepis ten nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.
Kolegium stwierdziło również, że I. M. wraz z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożyła też szereg oświadczeń, w tym dotyczących kwestii, o których mowa m.in. w art. 17 ust. 5 u.ś.r. i o świadomości odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Z zebranego materiału dowodowego wynika zatem, że w przypadku strony nie zachodzą przesłanki negatywne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, określone w art. 17 ust. 5 u.ś.r.
Reasumując Kolegium stwierdziło, że skarżącej świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, lecz dopiero od miesiąca, w którym zrezygnowała faktycznie z zatrudnienia tj. od maja 2022 r.
I. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 sierpnia 2022 r, nr [...], zaskarżając ją w części tj. za okres, za jaki odmówiono przyznania skarżącej prawa od świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 lutego 2022 roku do dnia 30 kwietnia 2022 roku.
W ocenie skarżącej decyzja narusza art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że zawieszenie przez skarżącą działalności gospodarczej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego, o które I. M. ubiegała się w związku z opieką nad swoją niepełnosprawną w stopniu znacznym mamą B. S.. Z uwagi na treść rozstrzygnięcia Kolegium, jak i stawiane w skardze zarzuty, sporna w niniejszej sprawie była kwestia od kiedy skarżącej przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, co z kolei związane było z określeniem daty, od której uznać należy ze skarżąca zrezygnowała/ nie podejmuje zatrudnienia.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., w tekście jako: "u.ś.r."), obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji, a w szczególności art. 17 u.ś.r.
Wskazać więc należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Według zaś ust. 1a tego przepisu ustawy, osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Stosownie do art. 17 ust 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutkiem powyższego wyroku TK nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej.
W związku z powyższym przepis ten nie mógł stanowić podstawy do odmowy przyznania przez organ I instancji wnioskowanego świadczenia w przedmiotowej sprawie, na co słusznie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze.
Z powołanego na wstępie art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18, CBOSA).
Należy pamiętać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Zarówno charakter omawianego świadczenia, jak i jego cel pozwalają na stwierdzenie, iż stanowi ono pewną formę rekompensaty strat finansowych opiekuna wynikających z rezygnacji z aktywności zawodowej, a co za tym idzie nie może stanowić alternatywnego źródła dochodu. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (niepodejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r.
Pod pojęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ustawodawca rozumie wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 3 pkt 22 u.ś.r.). A zatem chodzi o różne formy podejmowania pracy, w tym w niepełnym wymiarze czasu.
Zatem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19).
W rozpoznawanej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że przesłanka rezygnacji z zatrudnienia jest spełniona dopiero od maja 2022 r. ponieważ od tego miesiąca skarżąca definitywnie zakończyła działalność gospodarczą. Kolegium wskazało, że wykreślenie wpisu o działalności z rejestru CEIDG miało miejsce 12 maja 2022 r. Wtedy też ujawniony został wpis o zawieszeniu działalności przez I. M.. Z kolei skarżąca twierdziła, że już wcześniej zawiesiła działalność, gdyż musiała sprawować opiekę nad matką. Wskazywała, że faktyczne zawieszenie miało miejsce od dnia 30 sierpnia 2021 r. lecz wpisu do ewidencji dokonano dopiero 12 maja 2022 r.
Należy zwrócić uwagę, iż skarżąca na etapie odwołania załączyła wydruk przedstawiający rejestr zmian jakich dokonywała w CEIDG (k. [...] akt II instancji). Wynika z niego, że dnia 12 maja 2022 r. dokonano dwóch wpisów- o godz. 12.29 ujawniony został wpis o zawieszeniu działalności gospodarczej, a o godz. 15.10 o zakończeniu działalności gospodarczej. Zawieszenie działalności gospodarczej nastąpiło od dnia 30 sierpnia 2021 r.- wpisu dokonano z datą wsteczną. Zakończenie działalności gospodarczej nastąpiło z dniem 30 kwietnia 2022 r.
Zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2023 poz. 221, dalej P.p.) przedsiębiorca niezatrudniający pracowników może zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej na zasadach określonych w niniejszej ustawie, z uwzględnieniem przepisów dotyczących ubezpieczeń społecznych. Stosownie do art. 23 ust. 1 P.p. przedsiębiorca wpisany do CEIDG może zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej na czas nieokreślony albo określony, nie krótszy jednak niż 30 dni. Wedle art. 24 ust. 2 P.p. w przypadku przedsiębiorcy wpisanego do CEIDG okres zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej rozpoczyna się od dnia wskazanego we wniosku o wpis informacji o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej i trwa do dnia wskazanego w tym wniosku albo we wniosku o wznowienie wykonywania działalności gospodarczej albo do dnia ustanowienia zarządu sukcesyjnego. Z powyższego przepisu wynika więc, że wpis dotyczący zawieszenia ma jedynie charakter deklaratoryjny, a przedsiębiorca może go dokonać z datą wsteczną. W okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przedsiębiorca nie może wykonywać działalności gospodarczej i osiągać bieżących przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 25 ust. 1). Może jedynie wykonywać pewne czynności zachowawcze określone enumeratywnie w art. 25 ust. 2 P.p. Z kolei zgodnie z art. 26 P.p. z chwilą wykreślenia z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej przedsiębiorca będący osobą fizyczną nie może wykonywać działalności gospodarczej.
Z powyższego wynika, że zawieszenie działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę wiąże się w praktyce z utratą możliwości wykonywania dotychczasowej pracy zarobkowej i uzyskiwania z niej przychodu. Zawieszenie działalności gospodarczej w CEIDG sprawia, że w tym czasie nie można ewidencjonować nowych kosztów uzyskania przychodu oraz dokonywać odpisów amortyzacyjnych od nabytych już środków trwałych, ale też nie reguluje się w tym czasie zobowiązań publicznoprawnych. Różnica pomiędzy zawieszeniem a wykreśleniem działalności gospodarczej związana jest więc z tym, że zawieszenie ma co do zasady charakter czasowy, a wykreślenie ma charakter definitywny. Skutkiem jednak, czy to zawieszenia czy wykreślenia działalności z CEIDG jest zaprzestanie aktywnego udziału w obrocie gospodarczym i w konsekwencji zaprzestanie osiągania z tej działalności bieżących przychodów.
Wobec powyższego na etapie odwołania Kolegium dysponowało już informacją na temat tego, od jakiej daty nastąpiło zawieszenie przez skarżącą działalności gospodarczej tj. z dniem 30 sierpnia 2021 r. Od dnia 1 września 2021 r. skarżąca utraciła więc realną możliwość uzyskiwania przychodów z działalności gospodarczej. W ocenie Sądu rozpatrując więc przesłankę rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia należy czynić to z uwzględnieniem okoliczności zawieszenia działalności gospodarczej, a nie, jak wskazało Kolegium, dopiero od definitywnego wykreślenia działalności z CEIDG. Mając na uwadze, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, to w rozpoznawanej sprawie skarżącej świadczenie pielęgnacyjne przysługiwać powinno od 1 lutego 2022 r. – skoro, jak stwierdziło SKO, spełnia ona wszystkie przesłanki do jego przyznania.
Z powyższych względów Sąd uznał, że organ dopuścił się naruszenia art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie dokładnego ustalenia stany faktycznego sprawy związanego z wystąpieniem przesłanki rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia.
Wobec powyższego rozpoznając sprawę ponownie SKO powinno uwzględnić, że związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad matką należy rozważać w kontekście zawieszenia działalności gospodarczej, a nie daty jej wykreślenia, czy dokonania wpisu w rejestrze. Mając to na uwadze Sąd w pkt 1 sentencji wyroku uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c stawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259 dalej "p.p.s.a."),
O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a., zasądzając od organu odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na którą składa się wynagrodzenie reprezentującego ją adwokata ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.), pamiętając przy tym, iż na mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. skarżąca jest zwolniona od ponoszenia kosztów sądowych.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI