II SA/Łd 190/04

II SA/Łd 190/04 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2004-11-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-03-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Anna Łuczaj /sprawozdawca/
Ewa Markiewicz /przewodniczący/
Jolanta Rosińska
Symbol z opisem
6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Markiewicz, Sędziowie: Sędzia NSA Anna Łuczaj (spr.), Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Protokolant asystent sędziego Katarzyna Orzechowska, po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi M.D. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich i odmowy przyznania uprawnień wdowy po kombatancie 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku, 3. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz M.D. kwotę 100 (sto) zł tytułem zwrotu kosztów są- dowych.
Uzasadnienie
II SA/Łd 190/04
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia [...], Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych orzekł o pozbawieniu M.D. uprawnień kombatanckich przyznanych przez Zarząd Wojewódzki Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w P. decyzją z dnia [...] z tytułu ,,walki o utrwalania władzy ludowej od dnia 12 lipca 1947 r. do dnia 31 grudnia 1947 r."
Jako podstawę prawną decyzji powołano art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz.U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 ze zm.).
W uzasadnieniu decyzji podano, że w okresie zaliczanym przez ZBoWiD jako działalność kombatancką, M.D. pełnił służbę w Wojsku Polskim. Z akt sprawy nie wynika, aby podczas tej służby M.D. brał udział w walkach z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6 powołanej wyżej ustawy. W związku z tym Kierownik Urzędu stwierdził, że M.D. na mocy dotychczasowych przepisów uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 ,,w charakterze uczestnika walk o ustanawianie i utrwalanie władzy ludowej", a w myśl przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 wskazanej wyżej ustawy pozbawia się takie osoby uprawnień kombatanckich.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zaznaczył przy tym, że nie jest obowiązany do wyjaśnienia, czy istnieją inne przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w przepisie art. 1 ust. 2, art. 2 i 4 ustawy.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M.D. podniósł, że brał udział w walkach z bandami UPA. Faktu tego nie potwierdził dokumentami, ponieważ kiedy ubiegał się o uprawnienia kombatanckie nie było takiej potrzeby. Poinformował także, że zwrócił się o nadesłanie dokumentów potwierdzających jego udział w ramach [...] Brygady Ochrony Pogranicza w G. w walkach z UPA do Centralnego Archiwum Wojskowego, które przesłało pismo do Archiwum Straży Granicznej w S. M.D. zwrócił się o umożliwienie złożenia tych dokumentów po ich otrzymaniu.
Decyzją z dnia[...], Nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] o pozbawieniu M.D. uprawnień kombatanckich.
Organ podkreślił, iż uprawnienia kombatanckie M.D. uzyskał wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 2 wskazanej ustawy, co stanowi podstawę prawną pozbawienia tych uprawnień. W okresie bowiem uznawanym za działalność kombatancką M.D. pełnił służbę w Wojsku Polskim /[...] Brygada WOP/ w okresie po 30 czerwca 1947 r. oraz nie brał udziału w walkach z oddziałami, o których mowa w przepisie art. 1 pkt 2 ust. 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 ze zm.).
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego (sygn. akt II SA/Łd 530/01) M.D. wniósł o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji oraz o umorzenie postępowania w sprawie, podtrzymując argumentację zawartą we wniosku skierowanym do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zarzucił, iż nie uwzględniono okoliczności powołanych przez niego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
M.D. zmarł w dniu [...].
Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie przyznania uprawnień kombatanckich przysługujących wdowie po M.D. – M.D. W treści postanowienia organ wskazał, iż M.D. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie uprawnień przysługujących wdowie po zmarłym kombatancie. Ponadto organ stwierdził, iż z uwagi na to, że uprawnienia wdowy po kombatancie mają charakter pochodny w stosunku do uprawnień kombatanckich jej zmarłego męża, wniosek M.D. zostanie rozpoznany po wydaniu orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny i zwrocie akt.
M.D. złożyła oświadczenie, iż popiera skargę wniesioną przez jej męża M.D. w dniu 9 marca 2001 r. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich.
Wyrokiem z dnia 22 lipca 2003 r., sygn. akt II SA/Łd 530/01 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na naruszenie przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przepisów postępowania administracyjnego – art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Sąd podkreślił, iż rozpoznając niniejszą sprawę organ administracyjny, z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów, nie odniósł się w żaden sposób do twierdzeń skarżącego zawartych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, a przede wszystkim nie wyjaśnił, dlaczego do akt administracyjnych nie zostały złożone dokumenty, o nadesłanie których M.D. zwracał się do CAW. W grę wchodziło także bezpośrednie zwrócenie się przez organ o nadesłanie stosownych informacji. Jednocześnie, biorąc pod uwagę zawartość akt administracyjnych Sąd stwierdził, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji organ uwzględnił informacje zawarte w pismach Archiwum Straży Granicznej w K. z dnia 15 lipca 1998 r. i 12 listopada 1998 r., nadesłanych do innych spraw. Wynika z nich, że w posiadanych dokumentach [...] Brygady WOP w G. w latach 1946-1948 i 1947-1949 brak jest danych o udziale w walce ze zbrojnymi formacjami podziemia i o walkach przeciwko oddziałom UPA i grupom Wehrwolfu. Z naruszeniem art. 77 § 4 k.p.a. organ nie poinformował strony o tych faktach znanych mu z urzędu, czym uniemożliwił jej zajęcie w tym przedmiocie stanowiska, a także nie odniósł się do tych dokumentów w uzasadnieniu swojej decyzji. Uzasadnia to postawienie zarzutu niedopełnienia przez organ obowiązku zgromadzenia pełnego materiału dowodowego i niepełnej jego oceny.
Postanowieniem z dnia [...], Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podjął z urzędu zawieszone postępowanie w sprawie przyznania uprawnień wdowy po kombatancie M.D.
Decyzją z dnia [...], Nr [...], wydaną na podstawie przepisów art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 i art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz.U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...], Nr [...] o pozbawieniu uprawnień kombatanckich M.D. i odmówił M.D. przyznania uprawnień wdowy po kombatancie.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wykonując zalecenia Naczelnego Sądu Administracyjnego organ zwrócił się do Archiwum Straży Granicznej o podanie, czy mąż zainteresowanej w czasie pełnienia służby wojskowej walczył z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii lub grupami Wehrwolfu. Z pisma Archiwum Straży Granicznej z dnia 5 listopada 2003 r. wynika, że mąż zainteresowanej nie walczył w czasie odbywania służby wojskowej z oddziałami UPA i grupami Wehrwolfu. Wskazany dowód korzysta z domniemania prawdziwości dokumentów urzędowych przewidzianego w treści art. 76 k.p.a., które to domniemanie nie zostało obalone. Tak więc w odniesieniu do strony nie ma zastosowania przesłanka pozytywna z art. 1 ust. 2 pkt 6 powołanej wyżej ustawy.
W ocenie organu nie budzi wątpliwości fakt, że uprawnienia kombatanckie mąż zainteresowanej uzyskał wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej w ramach służby w Ludowym Wojsku Polskim, co potwierdzają obiektywne dowody z wyjaśnień strony postępowania jak również z dokumentów w postaci akt Zarządu Wojewódzkiego ZBOWiD w P., w tym zaświadczenie Woskowej Komendy Uzupełnień w T. z dnia 6 października 1977 r., w którym stwierdzono, że mąż zainteresowanej pełnił służbę w Ludowym Wojsku Polskim w okresie od 12 lipca 1947 r. do 27 września 1949 r., w tym w jednostce wojskowej, która brała udział w walkach z "reakcyjnym podziemiem".
Fakt, iż mąż zainteresowanej brał udział w "utrwalaniu władzy ludowej" i wyłącznie z tego tytułu uzyskał uprawnienia zgodnie z art. 25 ust 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst, jedn. Dz.U. z 2002 r. nr 42, poz. 371 z późn. zm.) stanowi samoistną podstawę do pozbawienia uprawnień kombatanckich. Jednocześnie organ podkreślił, że w sprawie brak jest dowodów świadczących o tym, aby mąż zainteresowanej spełniał przesłanki przewidziane w treści przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 zd. 2 wskazanej wyżej ustawy warunkujące zachowanie dotychczasowych uprawnień kombatanckich (takimi okolicznościami są: uczestnictwo w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, uzyskanie uprawnień z mocy obecnie obowiązującej ustawy oraz pełnienie z poboru służby wojskowej w Wojsku Polskim w okresie od dnia 10 maja 1945 r. do dnia 30 czerwca 1947 r.).
Ponadto Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że zgodnie z treścią art. 20 ust. 3 ustawy uprawnienia przysługują wdowom lub wdowcom - emerytom i rencistom pozostałym po kombatantach i innych osobach uprawnionych. Zgodnie z orzecznictwem zarówno Sądu Najwyższego jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego uprawnienia wdów po kombatantach nie mają pierwotnego charakteru - są uprawnieniami pochodnymi, których istnienie zależy od istnienia uprawnień pierwotnych i braku przesłanek do pozbawienia tychże uprawnień pierwotnych. Z istoty praw pochodnych wynika, że nie mogą one istnieć bez uprawnień pierwotnych, a zatem gdyby osoba, od której wywodzi się uprawnienia pochodne była pozbawiona uprawnień pierwotnych, to w takiej sytuacji istnieją także przesłanki do pozbawienia lub odmowy przyznania uprawnień osoby powołującej się jedynie na uprawnienia pochodne (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 1996 r., sygn. akt III AZP 32/95, OSNAP nr 15 z 1996 r., poz.206).
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pouczył stronę, że od powyższej decyzji służy skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w terminie 30 dni od otrzymania decyzji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M.D. wskazała, że uprawnienia kombatanckie jej mężowi zostały przywrócone, wobec czego skarżąca nie rozumie, dlaczego po śmierci męża podejmowane są czynności zmierzające do znalezienia przesłanek, aby utrzymać pozbawienie już przywróconych uprawnień kombatanckich. Skarżąca powołała się na przytoczony wyżej wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2003 roku, sygn. akt II SA/Łd 530/01 i wniosła o przyznanie uprawnień wdowy po kombatancie jako pochodnych od pierwotnych uprawnień męża, które zostały mu przywrócone.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie wywodząc zbieżnie z argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Stosownie do art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) decyzja /lub postanowienie/ podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi:
– po pierwsze, naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
– po drugie, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
– po trzecie, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Stosownie do treści przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sąd sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeśli ustawa nie stanowi inaczej.
Kontrola legalności zaskarżonych decyzji obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organy administracji.
Sąd stwierdza nieważność decyzji /lub postanowienia/ w całości lub w części, jeśli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach – art. 145 § 1 pkt 2 powołanej wyżej ustawy.
Jedną z przyczyn stwierdzenia nieważności, o jakich mowa w art. 156 § 1 k.p.a. jest wydanie decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa - § 1 pkt 2.
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
W tym świetle skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja wydana została z rażącym naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego - art. 127 § 3 k.p.a. i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. To zaś stanowi podstawę uwzględnienia skargi z przyczyn wskazanych w art. 145 § 1 pkt 2 powołanej na wstępie ustawy.
W niniejszej sprawie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych połączył rozpatrzenie sprawy pozbawienia uprawnień kombatanckich M.D. ze sprawą uprawnień wdowy po kombatancie M.D.
W przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich M.D. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 22 lipca 2003 r., sygn. akt II SA/Łd 530/01 uchylił zaskarżoną decyzję tj. decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], Nr [...] /utrzymującą w mocy decyzję własną z dnia [...] o pozbawieniu M.D. uprawnień kombatanckich/. A zatem Naczelny Sąd Administracyjny uchylił decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydaną po rozpoznaniu wniosku M.D. o ponowne rozpatrzenie sprawy pozbawienia uprawnień kombatanckich. Oznacza to, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych winien ponownie wydać decyzję w przedmiocie uprawnień kombatanckich M.D. w trybie art. 127 § 3 k.p.a., a więc orzekając w przedmiocie zakreślonym decyzją własną z dnia [...]. Wbrew przekonaniu skarżącej M.D., wyrokiem z dnia 22 lipca 2003 r., sygn. akt II SA/Łd 530/01 Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przywróceniu M.D. uprawnień kombatanckich, lecz o konieczności ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ administracji publicznej.
W tym stanie rzeczy, po wyroku Sądu przed Kierownikiem Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych toczyło się postępowanie w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich M.D. oraz drugie, odrębne postępowanie - w przedmiocie uprawnień wdowy po kombatancie M.D.
Pierwsze z tych postępowań powróciło do etapu rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – art. 127 § 3 k.p.a. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji – zdanie drugie art. 127 § 3 k.p.a. Wobec tego zakres ponownego rozstrzygnięcia wyznaczony jest zakresem rozstrzygnięcia sprawy po raz pierwszy /decyzja wydana w pierwszej instancji/ przez naczelny organ administracji publicznej.
Drugie z postępowań zostało wszczęte na wniosek M.D. o przyznanie uprawnień wdowy po kombatancie i winno podlegać rozpatrzeniu w pierwszej instancji.
Tymczasem Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydał decyzję z dnia [...] orzekając jednocześnie w pierwszej instancji - w przedmiocie uprawnień wdowy po kombatancie M.D. i stosując przepisy odwoławcze - w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich M.D.
Niedopuszczalne jest łączne rozpatrywanie sprawy rozpoznawanej w pierwszej instancji oraz sprawy rozpoznawanej w trybie art. 127 § 3 k.p.a. i wydanie w tych sprawach jednej decyzji. Stanowi to zarazem niedopuszczalne pozbawienie strony jednej instancji. Takie działanie organu administracji publicznej nosi znamiona rażącego naruszenia prawa.
W postępowaniu w trybie art. 127 § 3 k.p.a. organ nie może orzekać w przedmiocie nieobjętym uprzednio postępowaniem w pierwszej instancji. Takie rozszerzenie zakresu przedmiotowego prowadzi do pozbawienia strony prawa do dwukrotnego rozstrzygania sprawy.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych winien wydać decyzję w trybie art. 127 § 3 k.p.a. w przedmiocie uprawnień kombatanckich M.D. po powtórnym rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i odrębną decyzję w postępowaniu pierwszoinstancyjnym w przedmiocie uprawnień wdowy po kombatancie M.D.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) – dalej w skrócie p. s. a. orzekł jak w sentencji.
W punkcie drugim wyroku orzeczono na podstawie art. 152 p.s.a.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p. s. a.