II SA/Łd 1895/01

II SA/Łd 1895/01 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2004-04-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2001-09-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Anna Łuczaj /sprawozdawca/
Grzegorz Szkudlarek /przewodniczący/
Jolanta Rosińska
Symbol z opisem
6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Sentencja
Dnia 20 kwietnia 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek Sędziowie: Sędzia NSA Anna Łuczaj (spr.) Sędzia WSA Jolanta Rosińska Protokolant : Arkadiusz Widawski po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2004 roku na rozprawie sprawy ze skargi J. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzje oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku, 3. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz J. K. kwotę 10,00 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
II S.A./Łd 1895/01
U Z A S A D N I E N I E
Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił J. K. uprawnień kombatanckich przyznanych przez Zarząd Wojewódzki ZBoWiD w Ł. z tytułu walki o utrwalanie władzy ludowej od dnia 22 września 1947 roku do 31 grudnia 1948 roku.
Jako podstawę prawną decyzji powołano art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t. j. Dz. U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 ze zm.).
W uzasadnieniu decyzji podano, iż J. K. w okresie zaliczonym przez b.ZBoWiD jako działalność kombatancka pełnił służbę w Wojsku Polskim. Jak z akt sprawy wynika, podczas tej służby nie brał udział w walkach z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust.2 pkt 6 cyt. ustawy. Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie akt b.ZBoWiD.
W związku z tym Kierownik Urzędu stwierdził, że J. K. uzyskał na mocy dotychczasowych przepisów uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w "charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". W myśl art. 25 ust.2 pkt 2 cyt. ustawy pozbawia się takie osoby uprawnień kombatanckich.
Zgodnie z treścią powołanego przepisu Kierownik Urzędu nie jest obowiązany do wyjaśniania, czy istnieją inne przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. 1 ust.2, art. 2 i 4 cyt. ustawy. Stanowisko to znalazło potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego.
J. K. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniósł o "utrzymanie " uprawnień kombatanckich. Skarżący podkreślił, że w latach 1947 - 1949 pełnił służbę obowiązkową w Wojsku Polskim na granicy.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji podano, iż J. K. otrzymał uprawnienia kombatanckie na podstawie zaświadczenia WKU Z. z dnia [...] roku stwierdzającego, że pełnił służbę w LWP od dnia 22 września 1947 roku do dnia 26 września 1949 roku w jednostce wojskowej, która prowadziła walki z reakcyjnym podziemiem od 22 września 1947 roku do dnia 31 grudnia 1947 roku i od dnia 1 stycznia 1948 roku do dnia 26 września 1949 roku w jednostce WOP.
Prowadząc postępowanie wyjaśniające organ otrzymał pismo z dnia 7 sierpnia 2001 roku informujące, że w zasobie aktowym ASG nie odnaleziono dokumentów potwierdzających udział w/wym. oraz jednostki, w której pełnił służbę ( 42 komenda odcinek 9 Oddz. WOP) w walkach z oddziałami UPA lub grupami Wehrwolfu.
Z powyższego wynika, że J. K. otrzymał uprawnienia kombatanckie w ZBoWiD wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej w ramach służby wojskowej pełnionej po 30 czerwca 1947 roku.
W myśl art.25 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t. j. Dz. U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 ze zm.) pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które je otrzymały wyłącznie z tytułu działalności w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej w latach 1944 – 1956. Uprawnienia te zachowują osoby, które otrzymały je z tytułów określonych w ustawie oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim od dnia 10 maja 1945 roku do dnia 30 czerwca 1947 roku.
Mając powyższe na uwadze Kierownik Urzędu nie znalazł podstaw do zmiany lub uchylenia decyzji własnej z dnia 20 listopada 2000 roku.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego J. K. podkreślił, iż pełnił służbę w LWP od dnia 22 września 1947 roku do dnia 26 września 1949 roku w jednostce wojskowej, która prowadziła walki z oddziałami UPA. Była to 6 Dywizja Pomorska, 14 pułk piechoty stacjonujący w Tarnowie. Z Tarnowa skarżący został przeniesiony na granicę do 190 Strażnicy w Lipnicy. Skarżący zaznaczył, iż koledzy, którzy byli z nim w jednym pułku "mają wymienione stare legitymacje na nowe ".
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie i stwierdził, iż J. K. otrzymał uprawnienia wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej w okresie od 22 września 1947 roku do dnia 31 grudnia 1948 roku w ramach pełnionej służby w LWP.
Wobec powyższego zasadne jest zastosowanie art.25 ust.2 pkt 1 lit.a) w zwiazku z art.21 ust.2 pkt 4 lit.c) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t. j. Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.). Okoliczności podniesione przez skarżącego w skardze odnośnie przebiegu postępowania weryfikacyjnego oraz działalności kombatanckiej nie mają wpływu na wynik sprawy w świetle obowiązujących przepisów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) - w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji - pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze "uczestników o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust.2, w art. 2 oraz w art. 4 (zdanie pierwsze art. 25 ust.2 pkt 2 ustawy).
Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936 - 1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 roku do 30 czerwca 1947 roku (zdanie drugie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy).
Przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 powołanej wyżej ustawy stanowi samodzielną podstawę prawną do pozbawienia uprawnień kombatanckich osób, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" bądź też z innych tytułów niż te, o których mowa w art. 1 ust. 2, w art. 2 i w art. 4 ustawy.
Nie dotyczy to osób wymienionych w zdaniu drugim art. 25 ust. 2 pkt 2 tejże ustawy jak też osób, o jakich mowa w zdaniu pierwszym art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy, które nadto prowadziły działalność kombatancką lub działalność równorzędną z działalnością kombatancką w rozumieniu ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz.950 ze zm.).
Te osoby mogą być pozbawione uprawnień kombatanckich, jeżeli ich działalność kwalifikuje je do kręgu osób wymienionych w art. 25 ust.2 pkt 1 ustawy.
Osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie jako "uczestnik walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", a ponadto prowadziły działalność kombatancką lub działalność równorzędną z działalnością kombatancką w rozumieniu ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz.U. z 1997 r., Nr 142, poz.950 z późn.zm.) nie tracą uprawnień na mocy art. 25 ust.2 pkt 2 tej ustawy, chyba że zachodzi przypadek określony w jej art. 21 ust.2 (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 września 1993 r. - V SA 205/93 - ONSA z 1994 r., nr 2, poz.83 - uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 1993 r. - II UZP 25/93 - OSNCP 1994 z.11. poz.200).
J. K. nabył uprawnienia kombatanckie z tytułu "walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w okresie od 22 września 1947 roku do dnia 31 grudnia 1948 roku w ramach pełnionej służby w LWP. (orzeczenie Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD w Ł. z dnia 24 lipca 1984 roku). Podstawę przyznania uprawnień stanowiło zaświadczenie Wojskowej Komendy Uzupełnień w Z. z dnia [...] potwierdzające służbę w Wojsku Polskim od dnia 22 września 1947 roku do dnia 26 września 1949 roku roku, w tym od dnia 1 stycznia 1948 roku do dnia 26 września 1949 roku w jednostce WOP i "udział w walkach z reakcyjnym podziemiem".
Skarżący powołał się na udział w walce z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii w czasie pełnienia służby w jednostkach Wojska Polskiego. Akta administracyjne wskazują na próbę wyjaśnienia przez organ tych okoliczności i zgromadzenia dowodów na powyższe okoliczności. Organ nie zauważył jednak, iż w piśmie Archiwum Straży Granicznej jest mowa o 42 komendzie odcinka 9 Oddziału WOP podczas, gdy w książeczce wojskowej skarżącego widnieje adnotacja : " 22.IX.1947 wcielony do 6 Pom. Dyw. Piech. 23.IX.1947 przydzielony do 14 K.P.P. 2 kom. C.K.M. strzelec. 23.X.1947 przeniesiony do 9 Oddz. WOP 4 kom. 190 Strażnica – strzelec ". To zaś budzi uzasadnione wątpliwości co do prawidłowości ustalenia stanu faktycznego, w oparciu, o który wydano decyzję.
Na udział w walkach zbrojnych z oddziałami UPA skarżący wskazywał od chwili ubiegania się o uprawnienia kombatanckie tj. od 1984 roku. W życiorysie i deklaracji ZBoWiD wskazał rejon prowadzonych walk a także nazwisko i stopień wojskowy oficera dowodzącego akcjami oraz nazwy jednostek wojskowych.
W tej sytuacji zachodzi konieczność wyjaśnienia okoliczności udziału skarżącego w walkach z oddziałami UPA w czasie służby w Wojsku Polskim - stosownie do art. 7, art. 77 § 1 kpa. Organ administracji publicznej winien ustalić w sposób nie budzący wątpliwości, czy jednostki Wojska Polskiego, w których służył skarżący brały udział w walkach z oddziałami UPA - chociażby poprzez uzyskanie informacji z Archiwum Straży Granicznej i Centralnego Archiwum Wojskowego.
Jako podstawę prawną pozbawienia uprawnień kombatanckich organ administracji publicznej powołał art. 25 ust.2 pkt 2 ustawy o kombatantach z 1991 roku.
Jednocześnie podkreślono - w decyzji z dnia [...] - , iż zgodnie z treścią tego przepisu organ nie jest obowiązany do wyjaśnienia, czy istnieją przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnie kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 4 tejże ustawy, co znalazło potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie wskazał jednak żadnego z orzeczeń. Jest to o tyle istotne, iż orzecznictwo Sądu Najwyższego w tym zakresie jest niejednolite i zmienne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie orzekającym reprezentuje pogląd, iż w toku postępowania weryfikacyjnego organ administracji publicznej obciąża stosownie do art. 7, art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa obowiązek należytego wyjaśnienia i rozważenia sprawy w świetle przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie. Dotyczy to sytuacji, gdy z akt administracyjnych (zwłaszcza akt dotyczących przyznania uprawnień kombatanckich) wynika, iż uprawnienia kombatanckie osoba weryfikowana mogła uzyskać nie tylko z tytułu walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej.
W sprawach administracyjnych, w których prawa lub obowiązki stron wynikają ze stanu faktycznego i prawnego, uregulowanego przez tę samą ustawę, a także, w których właściwy jest ten organ administracji publicznej, może toczyć się jedno postępowanie dotyczące tej samej sprawy i nie ma potrzeby prowadzenia odrębnego postępowania.
Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 21 grudnia 1993 roku wskazał, że mogą występować sytuacje, gdy osoba, która uzyskała uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, otrzymała je lub mogła otrzymać nie tylko z tytułu działalności w latach 1945-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, ale także z innego /innych/ tytułu np. z tytułu pobytu w hitlerowskich obozach koncentracyjnych albo hitlerowskich więzieniach, z powodu uczestnictwa w ruchu oporu. W takich przypadkach należy odnieść się do art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy, co oznacza, że o zachowaniu dotychczasowych uprawnień lub ich utracie będzie decydować to, czy osoby te dopuściły się zachowań określonych w tym przepisie.
(podobnie: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 września 1996 r., III ARN 30/96, OSNAPiUS 1997, nr 6, poz. 83, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 września 1993 roku V SA 205/93).
Odmienny pogląd zawarł Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 marca 1996 r. - III ARN 80/95 (OSAPiUS 1996, nr 18, poz. 261), podtrzymany m.in. w wyroku z dnia 26 marca 1997 roku - III RN 8/97 (OSNAPiUS 1997, nr 23, poz. 454).
Nie negując twierdzenia, że pozbawienie uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach nie wyklucza ich przyznania w drodze decyzji potwierdzającej działalność wymienioną w art. 1 pkt 2 i w art. 2 albo fakty, o jakich mowa w art. 4, chyba że zachodzą przesłanki o których mowa w art. 21 ust. 2 (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21marca 1996 roku - III ARN 80/95) zwrócić należy uwagę na aspekt celowości prowadzenia dwu odrębnych postępowań administracyjnych w przedmiocie uprawnień kombatanckich w określonych, zindywidualizowanych stanach faktycznych.
Prowadzenie dwu odrębnych postępowań w przedmiocie uprawnień kombatanckich:
• postępowania weryfikacyjnego zakończonego wydaniem decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich a następnie
• postępowania o przyznanie uprawnień kombatanckich
w sytuacji, gdy dotychczasowe akta administracyjne bądź postępowanie weryfikacyjne wskazują, że osoba której dotyczy postępowanie weryfikacyjne otrzymała uprawnienia kombatanckie lub mogła je otrzymać na innej podstawie prawnej, nasuwa nieodparcie pytanie o celowość takiego rozwiązania. W takim przypadku prowadzenie dwu odrębnych postępowań przez ten sam organ kłóci się, zdaniem Sądu, z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, a w szczególności z zasadą prawdy obiektywnej, uwzględniania słusznego interesu obywateli, pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 7 - 9 kpa).
Konkludując należy stwierdzić, że jeżeli materiał zebrany w sprawie wskazuje, że osoba której dotyczy postępowanie weryfikacyjne otrzymała uprawnienia kombatanckie lub mogła je otrzymać nie tylko (a zatem nie "wyłącznie") z tytułu walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej to organ orzekający nie może pozbawić jej uprawnień kombatanckich bez należytego i wszechstronnego wyjaśnienia sprawy w tymże postępowaniu weryfikacyjnym.
Podobny kierunek orzecznictwa zaprezentował Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 stycznia 2001 roku, III RN 77/00 (OSNAPiUS 2001, nr 15, poz. 475), stwierdzając, że procedura weryfikacji uprawnień kombatanckich nie wyłącza możliwości wykazania w tym samym lub innym postępowaniu, że uprawnienia przysługują nie tylko z tytułu "utrwalania władzy ludowej" lecz także na podstawie innego tytułu prawnego (art. 1 ust. 2 - art. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t. j. Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm. oraz § 2 ust. 1 i § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 roku w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzenia weryfikacji tych uprawnień, Dz. U. Nr 116, poz. 745).
W wyroku z dnia 14 marca 2002 roku, III RN 158/01(OSNAPiUS 2002, nr 20, poz. 477) Sąd Najwyższy przyjął, że nieprecyzyjne określenie działalności kombatanckiej w decyzji ZBoWiD nie może przesądzać o pozbawieniu kombatanta uprawnień z ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach (...), jeżeli istnieją dowody przedstawione przy ubieganiu się o członkostwo tego Związku, świadczące o przysługiwaniu uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 oraz nie zachodzą przesłanki do ich pozbawienia z art. 25 ust. 2 tej ustawy (por. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 2002 roku, III RN 210/01, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 479).
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm. ) orzekł jak w sentencji.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej wyżej ustawy– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm. ).
W punkcie drugim wyroku orzeczono na podstawie art. 152 powołanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm. ).