II SA/Łd 189/24

II SA/Łd 189/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-05-15
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-03-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Jarosław Czerw /przewodniczący/
Sławomir Wojciechowski /sprawozdawca/
Tomasz Porczyński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1629/24 - Wyrok NSA z 2025-08-06
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1964
§ 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 119 pkt 2, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 § 2    § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c    art. 17 ust. 1 pkt 4    art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107   art. 119 pkt 2, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Czerw, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.), Asesor WSA Tomasz Porczyński, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 maja 2024 r. sprawy ze skargi I.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 30 listopada 2023 r. znak: SKO.4114.700.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 18 października 2023 r. znak: [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz skarżącego I. G. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi decyzją z dnia 30 listopada 2023 r., nr SKO.4114.700.2023 - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), dalej jako: "k.p.a." oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), dalej jako: "u.ś.r." - po rozpatrzeniu odwołania I. G. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 18 października 2023 r., nr [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Jak wynika z akt administracyjnych, Prezydent Miasta Łodzi decyzją z dnia 18 października 2023 r. odmówił I. G. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania osobistej opieki nad I. G.1 w okresie od dnia 1 września 2023 r.
W odwołaniu od powyższej decyzji I. G. wskazał na naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Wskazując na powyższe autor odwołania wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawcy ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, przywołaną na wstępie decyzją, po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie wskazując na treść art. art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 3, ust. 4, ust. 5 i ust. 6 u.ś.r. wyjaśnił, że I. G. w dniu 1 września 2023 r. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką – I. G.1. Do akt sprawy załączono m.in. oświadczenie I. G. z dnia 30 sierpnia 2023 r., z którego wynika, iż sprawuje on bezpośrednią opiekę nad matką, zapoznał się z warunkami uprawniającymi do świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest zatrudniony, ani nie wykonuje innej pracy zarobkowej, nie jest rolnikiem, nie jest małżonkiem rolnika, nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalnorentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Ponadto, ze wskazanego oświadczenia wynika, że odwołujący nie ma ustalonego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów członek rodziny osoby wymagającej opieki nie ma ustalonego prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, a ponadto nie przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Do akt sprawy - jak zauważyło Kolegium - dołączono także oświadczenie odwołującego z dnia 18 września 2023 r., z którego wynika, że sprawuje on bezpośrednią opiekę nad matką, opieka polega na byciu codziennie, od rana samego do późnego popołudnia u matki. W tym czasie odwołujący przygotowuje dla mamy wszystkie posiłki, tj. śniadanie, obiad i kolację. W zależności jak się czuje matka, odwołujący podaje posiłki, bardzo rzadko np. naszykowaną kanapkę bierze sama. Przygotowuje na bieżąco herbatę, robi zakupy, wykupuje leki, z pomocą żony załatwia wszystkie sprawy urzędowe. Matka odwołującego po domu porusza się opierając się o meble. Odwołujący aktualnie nie pracuje, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, nie pobiera żadnych świadczeń z ZUS, KRUS, MOPS, ani z CŚS. Nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i żadnych świadczeń z zagranicy na pokrycie wydatków związanych z opieką nie pobiera. Nie podjął żadnej pracy, nie jest rolnikiem. Matka nie została umieszczona w DPS. Odwołujący ma brata ale on bardzo sporadycznie odwiedza mamę, pozostaje w konflikcie. Ponadto do akt dołączono szczegółowy opis czynności dotyczących opieki nad osobą niepełnosprawną oraz szczegółowy wykaz czynności wykonywanych podczas opieki nad I. G.1, a także orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 8 lutego 2012 r., nr akt: [...], z którego wynika, że I. G.1 jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. Ponadto z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddziału w P., z dnia 13 października 2023 r., sygn. [...] wynika, że I. G.1 została zaliczona do drugiej grupy inwalidów z zaznaczeniem, że inwalidztwo istniało od 29 października 1996 r., co wynika z orzeczenia Obwodowej Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia nr [...] w Ł. z dnia 21 listopada 1996 r. W aktach administracyjnych znajduje się także kwestionariusz wywiadu środowiskowego z dnia 18 września 2023 r.
W tak ustalonym stanie faktycznym, Prezydent Miasta Łodzi - po rozpatrzeniu wniosku I. G. - decyzją z dnia 18 października 2023 r. odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad I. G.1, stwierdzając, iż nie zostały spełnione ustawowe przesłanki do przyznania wnioskowanej pomocy.
Jak wskazało Kolegium, warunkiem ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest spełnienie warunków określonych przez ustawodawcę w art. 17 u.ś.r. W ocenie Kolegium, I. G. jest osobą uprawnioną na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, a ponadto w sprawie nie występuje żadna przesłanka negatywna uregulowana w art. 17 ust. 5 u.ś.r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, iż nie podziela stanowiska zawartego w uzasadnieniu decyzji organu I instancji odmawiającej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na warunek związany z datą powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki określony w art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie Kolegium, w tym zakresie należy uwzględnić wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.
W ocenie Kolegium, bezspornie kwestią rzutującą na rozstrzygnięcie jest, ustalenie czy wnioskodawca zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką i czy zakres sprawowanej opieki uniemożliwia wnioskodawcy podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zdaniem organu odwoławczego, czynności sprawowane przez wnioskodawcę nie pozostają w kolizji z podejmowaniem zatrudnienia, bowiem jak wynika z akt sprawy osoba wymagająca opieki – I. G.1 nie wymaga wyręczania jej w podstawowych czynnościach dnia codziennego. Jest zdolna do samodzielnego spożywania posiłków (nie wymaga karmienia przez osobę drugą), nie wymaga pomocy przy zażywaniu leków, czy korzystaniu z toalety. Choć ma trudności w poruszaniu się, to - jak strona sama wskazuje - porusza się samodzielnie przy pomocy balkonika i wychodzi na spacery. Odwołujący przygotowuje posiłki, to jednak I. G.1 samodzielnie może je spożywać. Wnioskodawca wykonuje więc tylko część czynności związanych z opieką nad osobą niepełnosprawną, a aby można było mówić o opiece w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. opieka ta musi ona być stała, długoterminowa i przede wszystkim wynikać z ograniczeń ruchowym osoby niepełnosprawnej. Sprawowana przez odwołującego opieka nie uniemożliwia mu podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a jest to warunek konieczny do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 u.ś.r. Jak zaakcentowało Kolegium, świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane, jako świadczenie dla rodzin, w których są osoby niepełnosprawne - problem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny dotyczy bowiem niemal wszystkich rodzin, których członkami są przedstawiciele różnych pokoleń, w tym osoby starsze, czy schorowane. Świadczenie to adresowane jest wyłącznie do tych osób i rodzin, które w związku ze sprawowaną opieką zmuszone są do rezygnacji z dotychczasowej aktywności zawodowej i związanej z tym utraty źródła utrzymania, a zakres świadczonej opieki uniemożliwia im podjęcie zatrudnienia celem wypełnienia swoich moralnych i prawnych zobowiązań wobec bliskich. Nie każda opieka nad osobą chorą, nawet osobą, co do której wydano orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym, czy niezdolności do samodzielnej egzystencji, automatycznie uprawnia do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. W świetle obowiązujących przepisów, świadczenie przyznane może być wyłącznie w przypadku, gdy zakres sprawowanej opieki, czy jej charakter, są tak rozległe czy absorbujące, że niemożliwym jest równoległe kontynuowanie przez opiekuna pracy zarobkowej. W sprawie czynności, jakie wykonuje odwołujący nie kolidują z zatrudnieniem lub inna pracą zarobkową. I. G. może sprawować opiekę nad matką i jednocześnie świadczyć prace (choćby nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy), bowiem zarówno zakres sprawowanej opieki, jak i stan zdrowotny osoby niepełnosprawnej nie uniemożliwia podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Kolegium ponadto wskazało, że odwołujący jest osobą bezrobotną (zgodnie z weryfikacją o składkach na ubezpieczenie zdrowotne w okresie od dnia 1 stycznia do 16 listopada 2023 r. nie świadczył on pracy). W konsekwencji odwołujący nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Tymczasem, rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest warunkiem koniecznym do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Warunek ten dotyczy absolutnie wszystkich osób ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne. W sprawie wnioskodawca jest osobą bezrobotną (trwale) i nie rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką, co przesadza o braku możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Reasumując Kolegium wskazało, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły, a zakres sprawowanej opieki musi uniemożliwiać świadczenie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W sprawie, jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, nie ma związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki przez wnioskodawcę nad osobą niepełnosprawną, co jest warunkiem koniecznym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z tego powodu, odwołującemu nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skardze I. G. wskazał na naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności z określonymi wskazaniami.
Autor skargi wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 30 listopada 2023 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 18 października 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie I. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto autor skargi wniósł o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z powodów wskazanych w jej uzasadnieniu.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle zaś art. 3 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne właściwe są w sprawach z zakresu kontroli zgodności z prawem uchwał organów jednostek samorządu terytorialnego oraz aktów organów administracji rządowej stanowiących przepisy prawa miejscowego. Zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a) lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Oznacza to, że nie wystarczy by sąd administracyjny stwierdził samo naruszenie prawa materialnego lub przepisów postępowania, lecz nadto, konieczne jest stwierdzenie takiego naruszenia przepisów prawa, które miało lub mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Muszą zatem wystąpić łącznie dwie przesłanki by doszło do uwzględnienia skargi, po pierwsze - sąd musi stwierdzić, że doszło do naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania, a po drugie - wspomniane naruszenia odpowiednio mają lub mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy (na końcowe merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy). Dopiero wówczas, gdy wystąpią te przesłanki łącznie, zachodzi konieczność wyeliminowania zaskarżonego aktu z obrotu prawnego. Ponadto należy podkreślić, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.
Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W sprawie pełnomocnik skarżącego w treści skargi zawarł wniosek o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Natomiast organ w treści odpowiedzi na skargę nie zażądał przeprowadzenia rozprawy, stąd sprawa mocą zarządzenia z dnia 20 marca 2024 r. została skierowana do rozpoznania w trybie postępowania uproszczonego, o czym strony zostały zawiadomione na mocy zarządzenia z dnia 3 kwietnia 2024 r.
Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona z poszanowaniem powyższych reguł doprowadziła do uznania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ wydane w sprawie decyzje obu instancji uchybiają przepisom prawa w stopniu nakazującym ich uchylenie.
Tytułem wstępu należy wskazać, że zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.) oraz stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmując wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.). Organy są zobowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Wynik postępowania wyjaśniającego powinien być przedstawiony w uzasadnieniu decyzji skonstruowanym zgodnie z wymogami zawartymi w art. 107 § 3 k.p.a.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że w stanie prawnym obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało w szczególności osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmowały lub rezygnowały z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).
Z argumentacji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wynika, że skarżący jest osobą uprawnioną na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, a ponadto organ w sprawie nie stwierdził wystąpienia przesłanek negatywnych z art. 17 ust. 5 u.ś.r. Sąd podziela wskazane ustalenia organu odwoławczego. Jednakże, zdaniem Kolegium, skarżący nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, bowiem skarżący jest osobą bezrobotną i w okresie od 1 stycznia do 16 listopada 2023 r. nie świadczył pracy.
W ocenie składu orzekającego, choć zacytowane w uzasadnieniu decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze poglądy judykatury w zakresie wykładni pojęcia "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" zasługują na uwzględnienie, to wnioski do których doszedł organ administracji takiej akceptacji zyskać nie mogą. Organ w swojej ocenie wskazanej przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ograniczył się do stwierdzenia, że skarżący jest osobą bezrobotną i w okresie od 1 stycznia do 16 listopada 2023 r. nie świadczył pracy.
Odnosząc się do powyższej kwestii należy wskazać, że wśród dokumentów załączonych do akt administracyjnych nie ma żadnego dokumentu wskazującego na przebieg zatrudnienia skarżącego w okresie wcześniejszym niż dzień 1 stycznia 2023 r., a w szczególności w okresie kiedy jego matka legitymowała się już orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji (wskazane orzeczenie wydano w dniu 8 lutego 2012 r.) lub orzeczeniem o zaliczeniu matki skarżącego do drugiej grupy inwalidów (co nastąpiło na mocy orzeczenia z dnia 21 listopada 1996 r.). W obliczu powyższego braku materiału dowodowego stwierdzenie Kolegium, że skarżący nie zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką jest przynajmniej przedwczesne. Ponadto, nawet stwierdzenie, że zatrudnienie skarżącego ustało jakiś czas przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie świadczenia nie wyklucza możliwości przyznania wnioskowanego świadczenia. Fakt bowiem, że skarżący w okresie składania wniosku o przyznanie świadczenia, a także w okresie wcześniejszym był osobą bezrobotną, nie świadczy o tym, że nie spełnia on przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia. Zważyć bowiem należy, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeśli wnioskodawca nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie chodzi zatem o bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy oraz czasowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia bądź niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a powstaniem znacznego stopnia niepełnosprawności jego matki. Niewątpliwie przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. określa jako przesłankę przyznania świadczenia nie tylko rezygnację z zatrudnienia, ale także niepodejmowanie zatrudnienia i obie te przesłanki traktuje jako równorzędne. Opieka nad osobą niepełnosprawną musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, czyli powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W każdym razie, związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. W orzecznictwie wskazuje się, że dla oceny istnienia prawnie relewantnego związku pomiędzy (dalszym) "niepodejmowaniem zatrudnienia", a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, istotne znaczenie ma nie to, z jakiego powodu zakończył się ostatni okres zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) opiekuna i od kiedy nie pozostaje on już w zatrudnieniu, lecz to, z jakiego powodu ów opiekun aktualnie, nadal nie podejmuje zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) w czasie sprawowania opieki nad niepełnosprawnym podopiecznym i ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne - czy właśnie w związku ze sprawowaniem tej opieki, czy może z innej przyczyny. Ustawodawca nie określił, jaki czas może upłynąć (maksymalnie) od "popadnięcia" w stan "niepodejmowania zatrudnienia" do momentu rozpoczęcia opieki nad osobą niepełnosprawną (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 22 października 2021 r., sygn. IV SA/Po 729/21, wszystkie powołane orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Dla uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego nie ma znaczenia, od kiedy utrzymuje się taki stan rzeczy, a zatem rezygnacja z zatrudnienia podyktowana opieką mogła nastąpić w znacznym okresie czasu przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wymaga podkreślenia, że art. 17 ust. 1 in fine u.ś.r. nie wymaga bowiem, by opiekun zrezygnował z pracy zarobkowej, lecz wystarczy, by jej (aktualnie) nie podjął z uwagi na opiekę nad osobą niepełnosprawną. Spełnienie tej przesłanki następuje także wówczas, jeżeli osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie podejmuje zatrudnienia w zawiązku z koniecznością sprawowania opieki, przy czym cytowany przepis nie wyznacza żadnych ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej (zob. wyrok NSA z dnia 22 września 2022 r., sygn. I OSK 2156/21; wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2022 r., sygn. I OSK 1939/21; wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2019 r., sygn. I OSK 940/19; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 21 lipca 2022 r., sygn. III SA/Gd 35/22).
W ocenie składu orzekającego, stwierdzenie organu odwoławczego, że skarżący nie zrezygnował z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, jest zatem przedwczesne. A ponadto, w obliczu powyższych uwag fakt, że skarżący nie był w istocie aktywny zawodowo przed złożeniem wniosku, nie wyklucza, co do zasady, możliwości przyznania świadczenia w związku z niepodejmowaniem zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką.
Uzupełniając powyższe należy dodać, że w orzecznictwie wskazuje się, że nie ma podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie świadczenia. Może się zdarzyć taka sytuacja, w której osoba niepełnosprawna z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności nie wymaga opieki, która absorbuje opiekuna w taki sposób, aby rezygnował z zatrudnienia lub z tego powodu jej nie podejmował. Dlatego istotne jest, czy w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wnioskująca osoba spełnia ustawowe przesłanki do jego przyznania (zob. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2022 r., sygn. I OSK 1939/21; wyrok WSA w Krakowie z dnia 15 marca 2023 r., sygn. III SA/Kr 1365/22). Nie tylko rezygnacja z zatrudnienia stanowi o spełnieniu przesłanki niezbędnej do uzyskania świadczenia. Wystąpienie drugiej z przesłanek - niepodejmowanie zatrudnienia w celu sprawowania opieki, jest okolicznością wystarczającą do spełnienia przesłanki przyznania świadczenia, wymaganej przez normę art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jak już wyżej wskazano, ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być dokonywana jako aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym skarżący wystąpił o przyznanie świadczenia. W orzecznictwie wskazuje się, że organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Należy mieć bowiem na uwadze, że przyznanie świadczenia jest niemożliwe w sytuacji, gdy o niepodejmowaniu zatrudnienia zadecydowały inne przyczyny, zwłaszcza leżące po stronie wnioskodawcy (zob. wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2023 r., sygn. I OSK 1557/22; wyrok NSA z dnia 16 listopada 2023 r., sygn. I OSK 1899/22).
Drugą okolicznością, która w sprawie wymaga ustalenia jest wymiar opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną matką. W sprawie należy dostrzec, że wśród dokumentów załączonych do akt administracyjnych jest wywiad środowiskowy z dnia 18 września 2023 r., w którym pracownik socjalny stwierdził, że skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, a rozmiar tej opieki (a ściślej czynności realizowane przez skarżącego) wynikają z załączonego do wywiadu oświadczenia skarżącego z dnia 18 września 2023 r. W ocenie składu orzekającego, w sprawie niezbędna jest weryfikacja oświadczenia skarżącego przez pracownika socjalnego, konieczne jest zatem ustalenie i to przez pracownika socjalnego wymiaru opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną matką. W ramach tych ustaleń powinna znaleźć się także ocena samodzielności (lub jej braku) po stronie matki skarżącego. Dopiero szczegółowe ustalenia w tym zakresie pozwolą organom administracji na ocenę czy wymiar opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką w istocie wyklucza możliwość podjęcia pracy, czy nie, a zatem czy skarżący spełnia przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia.
W toku ponownego rozpatrzenia sprawy organy zobligowane będą do przeprowadzenia postępowania w sposób opisany przez Sąd, a wynikający z podstawowych zasad postępowania administracyjnego. Dopiero wynik tak przeprowadzonego postępowania umożliwi rzetelną ocenę i pozwoli na wydanie rozstrzygnięcia odpowiadającego prawu.
Końcowo należy wskazać, że niewątpliwie organ I instancji niezasadnie doszukiwał się przesłanki odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia w fakcie powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki po ukończeniu przez nią wieku określonego w przepisie art. 17 ust. 1b u.ś.r. W związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, moment powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie ma znaczenia dla możliwości przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Okoliczność, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała w późniejszym niż wymienionym w art. 17 ust. 1b u.ś.r. momencie, nie może stanowić przyczyny odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia tylko z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b u.ś.r.
W obliczu opisanych powodów uchylenia decyzji obu instancji i odnosząc się do zarzutów skargi należy wyjaśnić, że dopiero po uzupełnieniu materiału dowodowego o wskazane ustalenia organ I instancji dokona ponownej oceny, czy skarżący spełnia przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia. Z tego też powodu jako przedwczesne należy ocenić wszelkie argumenty skargi mające na celu wykazanie, że choć opieka sprawowana przez skarżącego nie jest sprawowana przez całą dobę, to mimo wszystko jest stała i długoterminowa. W kategoriach oczywistej, ale niedopuszczalnej omyłki Sąd traktuje fakt, że profesjonalny pełnomocnik skarżącego w osobie adwokata, mimo że wnosi skargę w imieniu skarżącego (czyli mężczyzny) w motywach skargi pisze, jakby wnosił ją w imieniu skarżącej (czyli kobiety).
Konkludując Sąd wyeliminował z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji orzekając jak w punkcie pierwszym wyroku na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a.
W punkcie drugim wyroku Sąd postanowił o zwrocie kosztów postępowania od organu na rzecz skarżącego czyniąc to na mocy art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. Na zasądzoną kwotę 480 zł złożyło się wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.).
ds