II SA/Łd 174/07

II SA/Łd 174/07 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2007-04-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-02-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Ewa Markiewicz
Joanna Sekunda-Lenczewska /przewodniczący/
Sławomir Wojciechowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Sędziowie Sędzia NSA Ewa Markiewicz, Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.), Protokolant Referendarz sądowy Agnieszka Grosińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2007 roku przy udziale sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] znak: [...].
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...], nr [...] Prezydent Miasta Ł. działając na podstawie art. 104 k.p.a oraz art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) oraz art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 992) odmówił M. B. przyznania zaliczki alimentacyjnej na dwójkę dzieci – R. B. i P. B. W uzasadnieniu decyzji organ administracji wskazał, iż do złożonego w dniu [...] wniosku o przyznanie zaliczki alimentacyjnej na dwójkę dzieci wnioskodawca – M. B. załączył oświadczenie córki – K. B. złożone w dniu [...], z którego wynika, że wnioskodawca aktualnie przebywa za granicą, a powrót do kraju planuje dopiero w miesiącu [...]. Odwołując się do treści art. 18 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, organ podniósł, że w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy o świadczeniach rodzinnych, jeżeli nie są sprzeczne z niniejszą ustawą, a także przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie natomiast z art. 1 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenia rodzinne przysługują obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują i przebywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 1 roku przed złożeniem wniosku oraz przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wykazała natomiast aby zaistniała sytuacja spełniała przesłanki ustawowe warunkujące przyznanie wnioskowanego świadczenia.
Od powyższej decyzji działająca w imieniu wnioskodawcy córka – K. B. wniosła odwołanie, w którym wskazała, że ojciec – M. B. był zmuszony wyjechać za granicę, ponieważ ze względu na swój wiek nie mógł znaleźć pracy w kraju. Podniosła, że wniosek o przyznanie zaliczki alimentacyjnej uzupełniła złożonym w dniu [...] oświadczeniem, w którym wskazała, że dwójką małoletnich dzieci – R. B. i P. B. podczas nieobecności ojca opiekuje się wspólnie wraz z młodszą siostrą – M. B. Podniosła, iż podobna sytuacja miała miejsce rok wcześniej i nie rozumie dlaczego decyzja jest odmowna, ponieważ wyjazd ojca za granicę wcale nie polepszył sytuacji materialnej rodziny. Wskazała, iż ojciec pracował tylko chwilowo, a obecnie ma trudności w znalezieniu pracy i nie jest pewna, czy wobec braku zatrudnienia wróci w [...] do kraju. Podniosła, iż rodzina znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, brak jest środków, które wystarczyłby na pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem dwójki małoletnich, uczących się dzieci, a jedyną formą pomocy jaką otrzymują to zasiłek rodzinny w kwocie [...].
Decyzją z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji Prezydenta Miasta Ł. wskazał, że analiza zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wykazała, że wnioskodawca jest obywatelem polskim, jednakże od dłuższego czasu tj. od co najmniej od pół roku zamieszkuje poza granicami Polski i w chwili obecnej nie wiadomo kiedy powróci do kraju. Odnosząc się natomiast do podniesionych w odwołaniu zarzutów organ odwoławczy zaakcentował, że nie mają znaczenia podnoszone przez córkę skarżącego okoliczności, że wnioskodawca pomimo pobytu za granicą utrzymuje kontakt z rodziną oraz fakt, że nie uzyskuje za granicą żadnych dochodów, ponieważ jedynie spełnienie samodzielnej przesłanki, o której mowa w art. 1 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych warunkuje przyznanie wnioskowanej pomocy finansowej. Nie spełnienie natomiast warunków, o których mowa w powołanym przepisie stanowi podstawę do wydania decyzji o odmowie przyznania zaliczki alimentacyjnej.
W skardze skierowanej do sądu administracyjnego skarżący – M. B. wniósł o rozpatrzenie wniosku o wyrównanie zaliczki alimentacyjnej za okres od [...] do dnia [...], ponieważ wypłata zaliczki została wstrzymana z powodu wyjazdu do rodziny w [...]. Podniósł, iż w dniu [...] wyjechał do brata, który przybywa w [...] celem znalezienia zatrudnienia. Podczas nieobecności w kraju do złożenia wniosku o przyznanie zaliczki alimentacyjnej upoważnił na piśmie córkę – K. B. Skarżący wskazał, że podczas pobytu za granicą, który trwał niespełna cztery miesiące nie znalazł zatrudnienia i był na utrzymaniu najbliższej rodziny, która pokryła również koszty podróży. Wskazał, że nie zdawał sobie sprawy, że wyjazd za granicę pozbawi jego dzieci prawa do przyznanej przez sąd zaliczki alimentacyjnej i doprowadzi do utraty środków niezbędnych dla utrzymania i tak pokrzywdzonej przez los rodziny. Liczył bowiem, że wyjazd za granicę pozwoli na znalezienie zatrudnienia, którego nie może znaleźć w kraju i polepszy sytuację materialną rodziny, która obecnie znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, a uzyskiwane środki i powstałe podczas nieobecności w kraju długi nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb małoletnich dzieci.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego.
Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, w tak zakreślonej kognicji Sąd dopatrzył się uchybień, które musiały skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji – Prezydenta Miasta Ł.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, iż celem uchwalenia ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) było zapewnienie środków do życia dzieciom w stosunku, do których zobowiązani do alimentacji (głównie rodzice) nie wypełniają swego obowiązku alimentacyjnego.
W sprawie wyjaśnienia, ale i rozstrzygnięcia wymaga kwestia ustalenia podmiotu uprawnionego do otrzymywania zaliczki alimentacyjnej.
Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w art. 1. ust. 1 pkt. 2 określa zasady przyznawania zaliczek alimentacyjnych dla osób samotnie wychowujących dzieci, uprawnionych do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego.
Już z brzmienia tego przepisu jasno wynika, iż uprawnionym jest dziecko, któremu przysługuje świadczenie alimentacyjne na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna.
Art. 2 pkt. 5 ustawy zawiera definicję osoby uprawnionej, powtarzając niejako zapisy art. 1 ust. 1 pkt. 2 ustawy i wskazując w pkt. a, iż osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Punkt 7 art. 5 zawiera zaś definicję zaliczki alimentacyjnej stanowiąc: "oznacza to kwotę wypłaconą przez organ właściwy wierzyciela osobie uprawnionej na poczet należnego świadczenia alimentacyjnego, ustalonego na podstawie tytułu wykonawczego, jeżeli egzekucja jest bezskuteczna".
Art. 8 pkt. 17 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 992) zawiera definicję osoby samotnie wychowującej dziecko stanowiąc: "oznacza to pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem".
Redakcja przytoczonych przepisów nie pozostawia najmniejszej wątpliwości, że uprawnionym do zaliczki alimentacyjnej jest zawsze dziecko. To dziecko jest wierzycielem i zarazem osobą uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego.
W związku z powyższy zachodzi podstawowe pytanie: w jaki sposób i czy zachowania osoby samotnie wychowującej dziecko mogą pozbawiać to dziecko, czyli uprawnionego należnych mu pieniędzy przyznanych w istocie prawomocnym wyrokiem zasadzającym alimenty.
Dochodzi wtedy do sytuacji, że jedno z rodziców nie łoży na utrzymanie dziecka – osoby uprawnionej, drugie zaś sprawujące bezpośrednią pieczę jako osoba samotnie wychowująca nie spełnia warunków ustawowych, konsekwencje tego stanu rzeczy ponosi małoletni legitymujący się nadto tytułem wykonawczym.
Oczywiście można wskazać na gruncie ustawy na sytuacje wyłączające możliwość otrzymania zaliczki alimentacyjnej, chociażby przekroczenie kryterium dochodowego rodziny i w takiej sytuacji polemika z zapisem art. 7 ust. 2 ustawy wydaje się być niecelowa.
Sytuacja ma się zupełnie inaczej w analizowanym stanie faktycznym. Odmowa wypłaty świadczenia nastąpiła w oparciu o art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 o świadczeniach rodzinnych, który stanowi: "Świadczenia rodzinne przysługują osobom, o których mowa w ust. 2, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 1 roku przed złożeniem wniosku oraz przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne".
W ustalonym stanie faktycznym organ przyjęły, że wyjazd ojca małoletnich dzieci – M. B. za granice państwa polskiego w [...] i przebywanie przez okres około 4 – 5 miesięcy u rodziny w poszukiwaniu pracy, uzasadnia pozbawienie małoletnich R. B. i P. B. przyznania im zaliczki alimentacyjnej.
Po pierwsze, należy wyjaśnić, że zaliczka alimentacyjna przysługuje, osobie uprawnionej, którą jest osoba uprawniona na podstawie tytułu wykonawczego. Uprawnionymi z wyroku rozwodowego do alimentów były z całą pewnością małoletnie dzieci R. B. i P. B., a świadczenie alimentacyjne miało jedynie być wypłacane do rąk przedstawiciela ustawowego – ich ojca M. B.
Po drugie, małoletnie osoby uprawnione w rozumieniu ustawy do otrzymania zaliczki alimentacyjnej zamieszkiwały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 1 roku przed złożeniem w ich imieniu wniosku oraz przez okres zasiłkowy, w którym miały otrzymywać świadczenia. Tak więc do nich nie może mieć zastosowania powołany przez organy przepis.
Po trzecie, opieka w sensie władzy rodzicielskiej w stosunku do małoletnich w okresie pobytu ich ojca za granicami państwa sprawowana była przez pełnoletnie rodzeństwo, co jest dopuszczalne w okresach przejściowych, przemijających.
W kontekście ostatniej z uwag poważne wątpliwości, w ocenie Sądu, budzi również redakcja decyzji organu I instancji a tym samym utrzymującej ją w mocy decyzji organu odwoławczego.
Decyzją organu I instancji odmówiono "przyznania Pani zaliczki alimentacyjnej na dzieci R. B. i P. B." , nie wymieniając w komparycji od kogo wniosek pochodzi. Można domniemywać, że decyzja jest skierowana do K. B. – pełnoletniej siostry uprawnionych, pełnomocnika M. B., która akurat spełniała kryteria art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 o świadczeniach rodzinnych. Idąc tym tokiem rozumowania należy stwierdzić, że albo decyzja była skierowana do osoby niewłaściwej, albo uznano siostrę małoletnich dzieci za uprawnioną do złożenia wniosku. W każdej z omawianych sytuacji decyzja jest wadliwa.
Redakcja decyzji organu II instancji utrzymująca wprawdzie decyzję organu I instancji w mocy rozwiewa w komparycji jedną wątpliwość, a mianowicie, że decyzja jest wydana w sprawie przyznania zaliczki alimentacyjnej wnioskowanej na dzieci P. B. i R. B.
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie ma też najmniejszej wątpliwości, że zaliczka alimentacyjna przyznawana na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej jest świadczeniem należnym małoletnim uprawnionym na podstawie tytułu wykonawczego i w jak najmniejszym stopniu na jej przyznanie winno wpływać zachowanie przedstawicieli ustawowych.
Organ I instancji nie uzasadnił w ogóle wydanej decyzji odmownej, powołując się jedynie na fakt wyjazdu ojca dzieci zagranicę.
Z uzasadnienia natomiast organu odwoławczego wynika, że świadczenia rodzinne przysługują obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium RP według kryteriów wskazanych w art. 1 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W kontekście wcześniejszych wywodów, należy stwierdzić również, że i organ odwoławczy nie podjął próby ustalenia, kto tak naprawdę jest uprawnionym na podstawie ustawy do zaliczki alimentacyjnej i nie dokonał żadnego wyjaśnienia przepisów ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej mających zastosowanie w niniejszej sprawie.
Powyższe, w ocenie Sądu, stanowi naruszenie przepisów prawa materialnego, a to zarówno przepisów art. 1 ust. 1 pkt. 2 , art. 2 pkt. 5 i 7 , art. 7 , art. 8 ust. pkt. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, jak i art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych.
Z uwagi na powyższe, oznacza to dla organu administracji rozpoznającego ponownie sprawę konieczność należytego wyjaśnienia i rozważenia całokształtu okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu zaprezentowanego przez Sąd stanowiska.
Wynik zaś ponownie przeprowadzonego postępowania administracyjnego, niezależnie od jego treści organy uzasadnią zgodnie z wymogami art. 107 § 3 K.p.a. przedstawiając uzasadnienie faktyczne i prawne zapadłej decyzji.
Zarówno uzasadnienie jednozdaniowe decyzji pierwszoinstancyjnej, jak i brak rozważań co do prawa w uzasadnieniu decyzji organu drugiej instancji, nie czyni zadość wymogom powołanego wyżej przepisu.
Naruszenie przepisu art. 107 § 3 K.p.a. niezależnie od innych uchybień procesowych stanowi samoistną podstawę do uchylenia decyzji administracyjnej, gdyż nie pozwala na dokonanie kontroli zaskarżonych decyzji.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera a) i litera c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.
Z uwagi natomiast na charakter prawny rozstrzygnięcia (nie ma przymiotu wykonalności), nie znaleziono podstaw do orzekania w przedmiocie jego wykonania, w trybie art.152 p. p. s. a.