II SA/Sz 961/23

II SA/Sz 961/23 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2024-01-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Joanna Świerzko-Bukowska
Joanna Wojciechowska /przewodniczący/
Katarzyna Sokołowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.), Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 25 września 2023 r. nr SKO.4111.1501.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 14 marca 2023 r., K. K., dalej: "wnioskodawczyni", "strona", "skarżąca", wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem – M. K..
Decyzją z dnia 13 kwietnia 2023 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej "k.p.a.") i art. 17, art. 20 ust. 3, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), dalej "u.ś.r.", Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., działając z upoważnienia Wójta Gminy S., odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia.
W oparciu o dołączone do sprawy dokumenty organ I instancji ustalił, że wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad mężem, który legitymuje się orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Powodem odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia było wystąpienie negatywnej przesłanki określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wynikającej z nabytego od dnia 20 listopada 2015 r. uprawnienia strony do emerytury.
K. K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, odwołała się od powyższej decyzji zarzucając błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegającą na pominięciu celów ww. ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania wnioskowanego świadczenia.
Wyjaśniła, że korzysta z tej formy pomocy (emerytury), bowiem dotychczasowe regulacje prawne uniemożliwiły jej skuteczne ubieganie się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem kwestia jej wyboru, ale sytuacja wymuszona okolicznościami. Nadto odwołując się do wyrażonego w orzecznictwie poglądu nie zgodziła się na akceptację stanowiska "przymuszania" obywatela do wystąpienia o świadczenie mniej korzystne, na skutek wydania przepisów niekonstytucyjnych, których negatywne skutki godzące w stabilność sytuacji prawnej zagwarantowanej ostateczną decyzją administracyjną nie zostały przez prawodawcę należycie wyeliminowane.
W wyniku rozpoznania sprawy na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie decyzją z dnia 25 września 2023 r., nr [...], działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że M. K. legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w K., z dnia 14 grudnia 2022 r., jako osoba niezdolna do pracy oraz trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. Niezdolność do pracy, ustalona na podstawie art. 12 ust. 2 i niezdolność do samodzielnej egzystencji, ustaloną na podstawie art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS traktuje się na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Co oznacza, że orzeczenie to ma walor decyzji i nie podlega weryfikacji przez organ. Stałą, codzienną opiekę nad mężem sprawuje żona – wnioskodawczyni, która uzyskała uprawnienie do emerytury od dnia 20 listopada 2015 r., i pobiera je w wysokości 1 554 zł (netto) miesięcznie.
Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji co do tego, że spełniona została negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie świadczenia, wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych ponieważ K. K., jako osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym mężem, uprawniona jest do emerytury, którą pobiera.
Zdaniem organu, dochód wynikający ze świadczenia pracy zastąpiony został prawem do emerytury, a zatem osobie takiej zrekompensowano częściowo stratę finansową z uwagi na rezygnację z aktywności zawodowej. Powyższe oznacza, że strona nie pozostaje bez pomocy państwa z tytułu rezygnacji z pracy w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, bowiem ma zabezpieczony dochód, nawet jeżeli jest on niższy niż wynikający ze świadczenia pielęgnacyjnego. Gdyby uznać zasadność odwołania skarżąca otrzymywałaby dwa świadczenia: emeryturę oraz świadczenie pielęgnacyjne, co sprzeczne jest z regulacją wynikającą z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. oraz konstytucyjną zasadą równości.
Ustawodawca jasno wskazał, że przyczyną uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest "ustalone prawo do emerytury", a nie jej faktyczne pobieranie. Oznacza to, że nawet ewentualne zawieszenie pobierania emerytury nie powinno eliminować negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci ustalonego prawa do emerytury.
Ponadto charakter świadczenia emerytalnego pobieranego przez wnioskodawczynię uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem niemożliwe jest wykazanie spełnienia przesłanki zawartej w art. 17 ust.1 pkt 4 ustawy, polegającej na niepodejmowaniu pracy lub rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą najbliższą. Zdaniem organu, w realiach niniejszej sprawy nie występuje związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia strony w celu opieki nad mężem, którego niepełnosprawność w stopniu znacznym została ustalona w 2022 r., w sytuacji, gdy wnioskodawczyni utrzymuje się z emerytury, do której prawo nabyła po zakończeniu aktywności zawodowej w 2015 r. Z zatrudnienia bowiem zrezygnować mogą (odpowiednio go nie podejmować) tylko osoby aktywne zawodowo (w wieku przedemerytalnym), dla których praca, a nie emerytura jest głównym źródłem utrzymania. Osoby mające ustalone prawo do emerytury "zrezygnowały" z zatrudnienia lub odpowiednio go nie podejmują nie ze względu na opiekę nad inną osobą, lecz z uwagi na nabycie prawa do emerytury.
W ocenie Kolegium okolicznością, która zdecydowała o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia przez organ I instancji jest fakt, że skarżąca zaprzestała aktywności zawodowej ze względu na ustalone prawo do emerytury, co wyczerpuje przesłankę negatywną, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Szczecinie złożyła K. K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Strona zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez uznanie, iż w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a powołanej ustawy, poprzez poprzestanie na literalnej wykładni tego przepisu i uznanie, iż uprawnienie strony do emerytury uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając powyższe na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Zdaniem strony, zakres sprawowanej przez nią opieki nad osobą niepełnosprawną uniemożliwiał i nadal uniemożliwia jej podejmowanie jakiegokolwiek zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej nawet w częściowym wymiarze czasu pracy. Skarżąca jako osoba w "wieku poprodukcyjnym" i uprawniona do emerytury nie jest osobą niezdolną do pracy. Brak jest orzeczenia stwierdzającego takie okoliczności, zatem gdyby nie konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną miałaby ona możliwość podjęcia dodatkowego zatrudnienia. Zatrudnienie takie może być przez nią podjęte mimo uprawnienia do emerytury.
Przy ocenie związku przyczynowego między rezygnacją, niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą brać należy pod uwagę moment złożenia wniosku nie zaś sytuację przeszłą, gdy do rezygnacji z zatrudnienia dojść mogło z innych przyczyn, niż sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Strona na moment złożenia wniosku nie podejmuje zatrudnienia, do którego podjęcia obecnie jest zdolna, w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zatem przyjąć należy, iż w sprawie zachodzi związek przyczynowy między rezygnacją (niepodejmowaniem), a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.
Nadto skarżąca, odwołując się do stanowiska wyrażonego w orzecznictwie sądów administracyjnych podniosła, że podstawy odmowy przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może stanowić fakt pobierania przez nią emerytury. W jej ocenie postępowanie powinno być tak przeprowadzone, aby mogła dokonać wyboru jednego z tych świadczeń. Wybór taki mogłaby zrealizować poprzez złożenie do organu emerytalnego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury. Zawieszenie prawa do emerytury powinno eliminować negatywną przesłankę wynikającą z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Obowiązkiem organu jest natomiast poinformowanie strony o możliwości zawieszenia prawa do świadczenia emerytalno -rentowego, w sytuacji, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Wówczas w przypadku wystąpienia z wnioskiem o zawieszenie jego wypłaty złożonym do właściwego organu emerytalno-rentowego i po przedłożeniu prawomocnej decyzji zawieszającej wypłatę świadczenia emerytalno-rentowego winno jej zostać przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości, tj. zgodnie z art. 17 ust. 3 u. ś. r.
Wezwanie strony do zawieszenia prawa do świadczenia emerytalno-rentowego bez zapewnienia, iż prawo to stanowi ostatnią przeszkodę na drodze przyznania jej wnioskowanego świadczenia nie powinno być uznawane za prawidłowe wywiązanie się z ciążącego na organie administracji obowiązku informacyjnego określonego w art. 9 k.p.a. Skarżąca zawieszając wypłatę jedynego swojego źródła utrzymania musi być pewna, że następnie przyznane jej zostanie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, aby miała możliwość dalszego funkcjonowania.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie wniosło o jej oddalenie oraz utrzymało swoje dotychczasowe stanowisko, wyrażone
w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:
Na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 – j.t.), dalej jako "p.p.s.a.", sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Skarżącej odmówiono przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, iż posiada ustalone prawo do emerytury, a więc zachodzi negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Ponadto, w ocenie organu odwoławczego nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją bądź niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Organ zwrócił uwagę na to, że skarżąca ma ustalone prawo do emerytury od 2015 r., natomiast osoba wymagająca opieki posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności od 2022 r, co zdaniem organu jednoznacznie świadczy o tym, że rezygnacja z zatrudnienia była bezpośrednią konsekwencją osiągnięcia wieku emerytalnego.
Analiza akt postępowania prowadzi do wniosku, że organ prawidłowo ustalił stan faktyczny. Nie ulega wątpliwości, że mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jak również okoliczność, że wymaga stałej i długotrwałej opieki i pomocy w codziennym funkcjonowaniu, którą zapewnia mu skarżąca. Poza sporem pozostaje również, iż skarżąca ma ustalone prawo do emerytury. W dacie wydania zaskarżonej decyzji skarżąca miała świadomość, że okoliczność ta stanowi przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wprost wynika z pisma z dnia 14 września 2023 r., w którym oświadczyła, że po otrzymaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego będzie chciała zawiesić prawo do emerytury.
Oznacza to, że w dniu wydania decyzji przez organ I i II instancji skarżąca nie spełniała warunków do przyznania świadczenia, zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługiwało, jeżeli osoba sprawująca opiekę miała ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia.
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, że zawieszenie prawa do emerytury powoduje wyeliminowanie negatywnej przesłanki, o której mowa w treści tego przepisu i umożliwia przyznanie świadczenia, przy czym przyznanie świadczenia stawało się możliwe od dnia złożenia dokumentu potwierdzającego zawieszenie prawa do emerytury (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 sierpnia 2022, sygn. akt I OSK 1945/21, z 3 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 436/21, z 17 listopada 2022 r., sygn. akt I OSK 233/22, czy z 7 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 911/22).
Na gruncie badanej sprawy skarżąca takiego dokumentu nie przedłożyła, złożyła jedynie oświadczenie, iż zamierza z wnioskiem o zawieszenie prawa do emerytury wystąpić w przyszłości, co stanowiło podstawę odmowy przyznania świadczenia.
W ocenie Sądu okoliczność, iż organy nie pouczyły skarżącej o tym, że aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne musi uprzednio zawiesić prawo do emerytury nie ma w badanej sprawie znaczenia, bowiem w związku ze zmianą przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne skarżącej nie będzie przysługiwało bez względu na to, czy zawiesi ona prawo do emerytury. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w aktualnym brzmieniu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,
3) opiekunowi faktycznemu dziecka,
4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego
- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W związku ze zmianą przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, wprowadzoną ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429), dalej jako "u.ś.w.", opiekunowie osób niepełnosprawnych, które ukończyły 18. rok życia zostali pozbawieni możliwości ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Możliwe natomiast stało się ubieganie się przez osobę niepełnosprawną o przyznanie świadczenia wspierającego na warunkach określonych w ustawie o świadczeniu wspierającym.
Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Zgodnie z przywołaną regulacją przepisy dotychczasowe nie będą mogły mieć zastosowania w niniejszej sprawie, bowiem na dzień 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej nie powstało, gdyż nie zostały spełnione warunki do jego przyznania.
Zdaniem Sądu o powstaniu prawa do świadczenia można mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie przed dniem 31 grudnia 2023 r. spełniła wszystkie wymagane przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych warunki, a organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Zatem jest to, w ocenie Sądu, rozwiązanie umożliwiające przyznania świadczenia tym osobom, które przed zmianą przepisów złożyły kompletny wniosek, ale organy nie zdążyły go do dnia 31 grudnia 2023 r. rozpoznać.
Regulacja ta nie będzie natomiast mogła mieć zastosowania w takich sprawach, w których przyznanie świadczenia przed dniem 31 grudnia 2023 r. było niemożliwe z uwagi na niespełnienie przez wnioskodawcę wszystkich warunków i taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie.
Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.