II SA/Łd 156/08

II SA/Łd 156/08 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2008-04-17
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2008-02-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Barbara Rymaszewska
Grzegorz Szkudlarek
Sławomir Wojciechowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 1027/08 - Postanowienie NSA z 2010-01-29
I OSK 141/10 - Wyrok NSA z 2010-05-07
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
art. 73 ust. 4
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
art. 129 ust. 1, ust. 5 pkt 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
Sentencja
Dnia 17 kwietnia 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek, Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Protokolant asystent sędziego Paulina Hućko, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2008 roku sprawy ze skargi T. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za grunt przejęty pod ulicę oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Starosta [...] na podstawie art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) w związku z art. 129 ust. 1 i 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) odmówił ustalenia odszkodowania w sprawie wszczętej wnioskiem T. B. z dnia 26 września 2005 r. za część nieruchomości zajętych pod drogę publiczną – drogę gminną – ul. A w Ł., oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki nr [...] o pow. 0,0141 ha i nr [...] o pow. 0,0142 ha dla których w XVI Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego dla Ł. Ś. w Ł. prowadzona jest księga wieczysta [...].
W uzasadnieniu decyzji, organ wskazał, iż na skutek zapoznania się z wnioskiem T. B. z dnia 26 września 2005r. wszczęte zostało postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za część nieruchomości zajętych pod drogę publiczną. Następnie postanowieniem z dnia 22 marca 2006r. Wojewoda [...] wyłączył Prezydenta Miasta Ł. od rozpatrzenia sprawy i wyznaczył Starostę [...].
Prowadząc postępowanie organ ustalił, iż decyzjami Wojewody [...] z dnia [...] Gmina Miasto Ł. nabyła z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999r. na podstawie art. 73 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, własność części nieruchomości położonych w Ł. przy ul.A, oznaczonych jako działki o nr ewid. [...] i [...]. Z decyzji tych, jak i z ksiąg wieczystych sporządzonych dla powyższych nieruchomości wynika, iż przedmiotowe nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998r. stanowiły współwłasność J. i E. małżonków B. i pozostawały w tej dacie we władaniu Gminy Miasto Ł. Natomiast na podstawie umowy darowizny z dnia 3 października 2000r Państwo J. i E. małżonkowie B. darowali w/w nieruchomości swojemu synowi T. B. Wniosek o odszkodowanie złożył w dniu 26 września 2005 r. jedynie T. B., J. i E. małżonkowie B. takiego wniosku nie składali.
Po rozpatrzeniu wniosku T.B., którego Starosta potraktował pierwotnie jako uczestnika postępowania, decyzją z dnia 5 czerwca 2006r. Starosta [...], odmówił przyznania odszkodowania T. B., gdyż nie był on właścicielem nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998r. W wyniku wniesionego przez J. i E. małżonków B. odwołania, decyzją z dnia [...] Wojewoda [...] uchylił w całości zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji, wskazując, iż postępowanie zostało wszczęte na skutek wniosku T. B. w związku z czym tylko on winien być stroną tegoż postępowania i otrzymać wydaną w jego sprawie decyzję. W dniu 15 lutego 2007r. T.B. poinformował o śmierci E. B. Starosta [...] w związku ze śmiercią E. B. zawiesił postanowieniem z dnia 19 lutego postępowanie do czasu ustalenia następców prawnych zmarłej. Wojewoda [...] postanowieniem z dnia 21 czerwca 2007 r. uchylił w całości zaskarżone postanowienie o zawieszeniu postępowania wskazując, iż E.B. pomimo, iż była właścicielką przedmiotowych nieruchomości na dzień 31 rudnia 1998r. nie jest stroną postępowania.
Mając na uwadze powyższe ustalenia organ ponownie rozpatrując wniosek T. B. wskazał na przepis art. 73 ust. 4 w/w ustawy, zgodnie z którym odszkodowanie będzie ustalone i wypłacone według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniu za wywłaszczone nieruchomości na wniosek właściciela nieruchomości, złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001r. do 31 grudnia 2005r., po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Rozpoznawany wniosek wpłynął w dniu 26 września 2005r. i jest to wniosek T. B., który nie był właścicielem przedmiotowych nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r., a więc uprawnionym do żądania wypłaty odszkodowania. W ustalonych okolicznościach została wydana decyzja Starosty [...] z dnia [...].
Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli T.B. i J.B. – wskazany jedynie jako zainteresowany.
T.B. przywołał w uzasadnieniu dotychczasowy stan sprawy, powołując się na przepis art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną i wskazał, iż na podstawie umowy darowizny z dnia 3 października 2000r. stał się właścicielem spornej nieruchomości tym samym zachował termin określony w powołanym przepisie. Jednocześnie odwołujący podniósł, iż "Urząd" nie poinformował J. i E. małżonków B., iż do skutecznego uzyskania odszkodowania potrzebny jest wniosek ich obojga.
Decyzją z dnia 7 stycznia 2008r. Wojewoda [...] na podstawie art. 138 §1 Kpa utrzymał w mocy decyzje organu I instancji.
W pierwszej kolejności organ odwoławczy przytoczył dotychczasowy przebieg postępowania i zajmowane w nim stanowiska stron. Następnie przechodząc do meritum przywołał treść przepisu art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, zgodnie z którym nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998r. we władaniu Skarbu państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999r. stają się z mocy prawa własnością SP lub właściwych jednostek samorządu za odszkodowaniem. Z kolei w myśl ust. 2 odszkodowanie wypłaca gmina w odniesieniu do dróg będących w dniu 31 grudnia 1998r. drogami gminnymi, a Skarb Państwa w odniesieniu do pozostałych. Dalej wyjaśnił, iż podstawą ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości, o których mowa w ust. 1 jest ostateczna decyzja wojewody. Odszkodowanie będzie zaś wypłacane na wniosek właściciela złożony w okresie od 1 stycznia 2001r. do 31 grudnia 2005r., po upływie tego okresu roszczenie wygasa.
W toku czynności wyjaśniających ustalono natomiast, iż na podstawie notarialnie zawartej umowy darowizny z dnia 3 października 2000r. J. i E. małżonkowie B. przekazali przedmiotową nieruchomość synowi T. B. Na dzień 31 grudnia 1998r. właścicielami spornej nieruchomości byli Państwo B. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi Widzewa w Łodzi z dnia 26 marca 2007r. w sprawie sygn. akt II Ns 508/07 spadek po E. B. nabyli mąż, J. B. syn T. B. i córka K. Z. z d. B. po 1/3 każdy. Powyższe ustalenia, w ocenie organu znajdują potwierdzenia zarówno w zapisach ksiąg wieczystych powyższych nieruchomości, jaki w decyzji Wojewody z dnia [...]. Powołując się na stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawarte w uzasadnieniu do wyroku z dnia 7 października 2005r. w sprawie I SA/Wa 1319/04 organ wskazał, iż osobami uprawnionymi do wystąpienia o odszkodowanie byli E. i J. małżonkowie B., gdyż na dzień 31 grudnia 1998r. byli właścicielami nieruchomości, zaś od dnia 3 października 2000 r. właścicielem jest ich syn.
Organ odwoławczy podniósł, dalej że błędne jest stanowisko odwołujących, iż małżonkowie B. nie mogli złożyć wniosku, gdyż z dniem 3 października 2000r. nastąpiło przeniesienie własności nieruchomości. Zgodnie bowiem z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2002r. ostateczna decyzja wojewody, stwierdzająca nabycie z mocy prawa własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną przez Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego stanowi wyłączny dowód nabycia własności (IV CKN 1071/00, OSNC 2003/9/120).
Reasumując organ podkreślił, iż małżonkowie B. utracili prawo własności nieruchomości z dniem 1 stycznia 1999r., T. B. nie utracił w myśl art. 73 prawa własności gdyż nieruchomość ta stanowiła już własność Gminy Miasta Ł. z mocy prawa.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi T. B. zarzucił powyższej decyzji naruszenie art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, poprzez mylne przyjęcie, że użyte w przepisie pojęcie "właściciela nieruchomości" nie obejmuje następcy prawnego osoby będącej właścicielem w dniu 31 grudnia 1998r. oraz art. 64 § 2 Kpa w zw. z art. 25 § 2, art. 8 i art. 9 Kpa przez niedopełnienie obowiązku udzielenia skarżącemu niezbędnej informacji prawnej i zaniechanie wezwania do usunięcia braków podania o przejęcie działek zajętych pod drogę publiczną, przez wezwanie rodziców wnoszącego, J. i E. małżonków B. do podpisania wniosku.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] przytoczył w pełni argumentację z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego.
Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, w tak zakreślonej kognicji Sąd nie dopatrzył się uchybień, które mogłyby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji Wojewody [...] oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji - Starosty Powiatowego w P.
Przystępując do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji należy wskazać, iż podstawę prawną kwestionowanego rozstrzygnięcia - odmawiającego ustalenia odszkodowania za cześć nieruchomości zajętej pod drogę gminną stanowi przepis art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.). Z brzmienia tego przepisu wynika, że nieruchomości pozostające po dniu 31 grudnia 1998 roku we władaniu jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 roku stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem.
Przepis ten wprowadza generalną zasadę uwłaszczenia w odniesieniu do nieruchomości zajętych w dniu 31 grudnia 1998 roku pod drogi publiczne i ma charakter szczególny w stosunku do przepisów wywłaszczeniowych zawartych w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004r., Nr 261, poz. 2603). W przeciwieństwie do nabycia własności w drodze wywłaszczenia na podstawie powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami, które następuje na podstawie decyzji konstytutywnej, nabycie własności z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. na podstawie decyzji Wojewody stwierdzającej powyższe, ma charakter deklaratoryjny.
Podstawą zaś do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości, o których mowa w ust.1, jest ostateczna decyzja wojewody (art. 73 ust. 3 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną). Deklaratoryjna decyzja wojewody stwierdzająca nabycie prawa własności ex lege, jest dokumentem stwierdzającym podstawę wpisu tego prawa do księgi wieczystej i oznacza, że decyzja ostateczna stanowi wyłączny dowód nabycia prawa własności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2002 roku, sygn. akt IV CKN 1071/00 opub. Biul.SN 2003/1/9, wyrok WSA z dnia 8 czerwca 2004 roku, sygn. akt I SA 2398/02).
Skoro zatem przejście prawa własności w myśl cytowanego przepisu następuje z mocy prawa w określonej dacie tj. w dniu 1 stycznia 1999 roku, to w tym zakresie wyłączone jest nabywanie gruntów już zajętych pod drogi publiczne np. w trybie umów cywilnoprawnych.
W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że w dniu 31 grudnia 1998 roku właścicielem nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki nr [...] o pow. 0,0141 ha i nr [...] o pow. 0,0142 ha dla których w XVI Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego dla Ł. Ś. w Ł. prowadzona jest księga wieczysta [...], byli J. i E. małżonkowie B. Darowizna uczyniona przez małżonków B. na rzecz syna T. B. w dniu 3 października 2000 r. nie mogła skutkować, po pierwsze przejściem prawa własności tych części działek, które zostały zajęte pod drogę publiczną, po drugie przejściem uprawnień do skutecznego wystąpienia z wnioskiem o odszkodowanie na obdarowanego. Roszczenie o odszkodowanie nie przechodzi w wyniku zawarcia czynności cywilnoprawnych, a więc dokonanych pod tytułem szczególnym i przynależne jest w dalszym ciągu właścicielowi nieruchomości będącemu w dacie 31 grudnia 1998 r. ( patrz wyrok wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 października 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 1319/2004 ( Lex nr 191265 ). To właściciel nieruchomości na określoną w ustawie datę jest dysponentem uprawnienia o domaganie się odszkodowania, może również zaniechać wystąpienia z takim wnioskiem, z najróżniejszych względów również z powodu niewiedzy. Z dniem 1 stycznia 1999 r. właściciel traci prawo własności gruntów zajętych pod drogę publiczną i ma czas na realizację swego uprawnienie odszkodowawczego do 31 grudnia 2005 r.
W sprawie niniejszej nigdy J. i E. małżonkowie B. nie wystąpili do organów administracji do dnia 31 grudnia 2005 r. z wnioskiem o odszkodowanie.
Za niezasadne należy również uznać zarzuty podniesione w skardze, a odnoszące się do naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.
Organy administracji nie mają obowiązku weryfikowania, ustalania przy wpływie wniosku o odszkodowanie za grunty zajęte pod drogę publiczną, czy z wnioskiem wystąpiła osoba uprawniona czy też nie. Każde w tym zakresie badanie wstępne sprowadzałoby się do rozstrzygnięć prejudycjalnych, nieznanych Kpa. Brak któregoś z elementów stosunku administracyjnego, w tym wypadku podmiotu uprawnionego do skutecznego domagania się odszkodowania skutkować może jedynie odmową jego przyznania. Trudno też w tej sytuacji dopatrzyć się niedopełnienie obowiązku udzielenia skarżącemu niezbędnej informacji prawnej i zaniechania wezwania do usunięcia braków podania o przejęcie działek zajętych pod drogę publiczną, przez wezwanie rodziców wnoszącego, J. i E. małżonków B. do podpisania wniosku. Organy administracji nie mają takie obowiązku, to znaczy ustalania w sprawach o odszkodowanie osób uprawnionych i zawiadamianie, bądź wzywanie ich z urzędu do toczącego się postępowania. Ten brak aktywności organów administracji w niniejszej sprawie nie ma również charakteru zaniechania wezwania do usunięcia braków podania. Brak wystąpienia uprawnionego pomiotu w tym postępowaniu nie stanowi braku formalnego podania (wniosku o odszkodowanie), tak więc nie było podstaw do wzywania kogokolwiek do jego usunięcia, a już na pewno osób, które w nim nie występowały, to znaczy J. i E. małżonków B.
Sytuacji z postępowania odszkodowawczego nie można utożsamiać z toczącym się postępowaniem przed Wojewodą [...] w przedmiocie wydania decyzji deklaratoryjnych z dnia [...] stwierdzających nabycie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Gminę Miasto Ł. części nieruchomości zajętych pod drogę publiczną. Były to dwa zupełnie odrębne postępowania administracyjne.
W jednej sytuacji mogłoby dojść, na gruncie ustalonego stanu faktycznego do skutecznego wystąpienia z wnioskiem o odszkodowanie przez T. B., a mianowicie wtedy gdyby był spadkobiercą swych rodziców, a zgony ich nastąpiłyby w okresie między 4 października 2000 r., a więc po dokonaniu darowizny, a przed 31 grudnia 2005 r., to jest przed upływem terminu na wystąpienie z wnioskiem o odszkodowanie.
W tej sytuacji należy się zgodzić ze stanowiskiem organów orzekających w niniejszej sprawie, że osobami uprawnionymi do otrzymania odszkodowania, o których mowa w powołanym przepisie art. 73 ust. 1 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, są osoby, które w dniu 31 grudnia 1998 roku były właścicielami nieruchomości zajętych pod drogi publiczne lub ich spadkobiercy.
W rozpoznawanej sprawie uprawnionymi byli jedynie J. i E. małżonkowie B., którzy nigdy z takim wnioskiem nie wystąpili co oznacza, że skarżący T.B. nie spełniała przesłanek do otrzymania odszkodowania na gruncie omawianego art. 73 ustawy.
Reasumując powyższe rozważania należy wskazać, iż zaskarżona decyzja, a tym samym poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie narusza przepisów prawa a przytoczona argumentacja organu odwoławczego zasługuje na uwzględnienie. Podnoszone w skardze uchybienia nie stanowią naruszenia prawa materialnego ani naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji – art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W niniejszej sprawie nie zachodzą również przesłanki do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji w myśl art. 145 § 1 pkt 2 powołanej ustawy.
Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.
ar