II SA/Łd 1547/02

II SA/Łd 1547/02 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2004-06-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2002-10-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Andrzej Kozerski /przewodniczący/
Krzysztof Szczygielski /sprawozdawca/
Monika Krzyżaniak
Symbol z opisem
605  Ewidencja ludności, dowody tożsamości, akty stanu cywilnego, imiona i nazwisko, obywatelstwo, paszporty
Sygn. powiązane
II OSK 301/05 - Wyrok NSA z 2005-09-30
II OZ 264/05 - Postanowienie NSA z 2005-04-28
Skarżony organ
Wojewoda
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kozerski, Sędziowie WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), p. o. Sędziego WSA Monika Krzyżaniak, Protokolant asystent sędziego Żywilla Krac, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2004 r. sprawy ze skargi P. Ż. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1/ uchyla zaskarżoną decyzję. 2/ orzeka, że do czasu uprawomocnienia się wyroku zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.
Uzasadnienie
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] znak [...] wydaną na podstawie art.15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych i art.138 § 1 pkt 2 kpa po rozpatrzeniu odwołania Pani J. Ż. -Ż. od decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] Nr [...] w sprawie odmowy wymeldowania Pana P. Ż. z pobytu stałego w lokalu nr 71 przy ulicy A. 9 w Ł. uchylił zaskarżoną decyzję i wymeldował P. Ż. z pobytu stałego z lokalu nr 71 przy ulicy A. 9 w Ł.
W uzasadnieniu decyzji stwierdzono:
We wniosku z dnia [...] J. Ż. zawarła żądanie wymeldowania męża P. Ż. z pobytu stałego w lokalu nr 71 przy ulicy A. 9 w Ł. .
Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] orzekł o odmowie wymeldowania P. Ż. z pobytu stałego w przedmiotowym lokalu. Organ I instancji uznał, iż nie istnieją przesłanki niezbędne do wymeldowania określone w pierwszym stanie faktycznym art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Od tej decyzji organu I instancji odwołanie złożyła J. Ż. - Ż.
Organ odwoławczy stwierdził, że materialnoprawną podstawę w rozpatrywanej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Przepisy te mają przede wszystkim charakter porządkowy. Głównym ich celem jest, aby rejestracja osoby w danym miejscu była zgodna ze stanem faktycznym. Celowi temu służy uprawnienie organów administracji do wydania decyzji o wymeldowaniu określonej osoby bez jej oświadczenia woli /zgłoszenia/ w sytuacjach, o których stanowi art.15 ust.2 powołanej ustawy.
Przepis ten zobowiązuje organ administracji do wydania na wniosek strony lub z urzędu decyzji w sprawie wymeldowania osoby w dwojakiego rodzaju sytuacjach.
Po pierwsze - przewidziany skutek powinien nastąpić wówczas, gdy osoba której postępowanie dotyczy, utraciła uprawnienia do przebywania w lokalu /art.9 ust. 2 ustawy/ i bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu.
W drugim przypadku decyzję taką należy podjąć także względem osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić.
W rozpatrywanej sprawie zaskarżona decyzja została oparta na stanie faktycznym przewidzianym w części pierwszej art.15 ust.2 omawianej ustawy. Do wymeldowania w takim przypadku niezbędne było kumulatywne spełnienie następujących przesłanek:
- utrata uprawnienia do przebywania w lokalu,
- opuszczenie lokalu bez wymeldowania się.
Jest poza sporem, że w chwili orzekania przez organ I instancji Pan P. Ż. nie utracił uprawnienia do przebywania w przedmiotowym lokalu. Jednakże, w ocenie Wojewody w dacie orzekania przez niego, przesłanka ta nie ma znaczenia dla negatywnego rozstrzygnięcia sprawy, bowiem wyrokiem z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K.20/01 (Dz. U. Nr 78, poz.176) Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność z Konstytucją przepisu art.9 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Decydujące znaczenie w niniejszej sprawie ma zatem ocena przesłanki "opuszczenia lokalu".
Organ odwoławczy oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy uznał za udowodnioną okoliczność, iż Pan P. Ż. opuścił miejsce pobytu stałego przy ul. A. 9 m 71 w Ł. w rozumieniu art.15 ust.2 powołanej ustawy. Nie dał wiary twierdzeniom Pana P. Ż. , iż opuścił on przedmiotowy lokal jedynie czasowo z uwagi na trwający konflikt i naganne zachowanie żony. Definicję pobytu stałego zawiera art.6 ust.1 w/w ustawy przewidujący, że pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Miejscem pobytu stałego określonej osoby, zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, jest lokal, w którym znajduje się jej centrum życiowe. Zamieszkiwanie zaś polega na stałym korzystaniu z urządzeń lokalu, nocowaniu i spędzaniu wolnego czasu oraz zaspokajaniu swoich funkcji życiowych. Z dowodów zgromadzonych w sprawie wynika, że P. Ż. od 1996 r. swoje podstawowe więzi życiowe i osobiste ześrodkował trwale poza miejscem pobytu stałego w rozumieniu art.6 ust.1 ustawy.
W toku postępowania dowodowego nie ustalono, by P. Ż. miał zamiar przebywania w spornym lokalu. Wręcz przeciwnie, o braku więzi z dotychczasowym miejscem pobytu świadczy podnoszona przez niego okoliczność chęci sprzedaży lokalu. Znaczny upływ czasu, jak i nie podejmowanie przez Pana P. Ż. starań mających na celu przezwyciężenie przeszkód w korzystaniu z lokalu, świadczy o tym, że opuszczenie nie miało jedynie przejściowego charakteru.
Nieporozumienia i konflikty rodzinne pozostają bez wpływu na ocenę spełnienia warunków do wymeldowania w świetle przepisu art.15 ust.2 cyt. ustawy.
Pan P. Ż. w dniu 10 października 2002 r. zaskarżył decyzję Wojewody, wnosząc o jej uchylenie. Zarzucił decyzji:
1/ sprzeczność istotnych twierdzeń z treścią materiału dowodowego polegającą na uznaniu za udowodnioną okoliczność, cyt. "iż p. P. Ż. opuścił miejsce pobytu stałego przy ul. A. 9 m 71 w Ł. w rozumieniu art. 15 ust.2 cyt. na wstępie ustawy",
2/ naruszenie przepisów kpa - art.9, 7, 107, 80, 77 § 1
3/ błędną interpretację wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 roku.
W uzasadnieniu skargi i pismach uzupełniających skargę stwierdził, że nigdy nie zrezygnował z zamiaru stałego przebywania w przedmiotowym lokalu. Powrót do mieszkania uniemożliwia mu przeciąganie sprawy rozwodowej przez J. Z. oraz jej szykany uniemożliwiające skarżącemu spokojne przebywanie w mieszkaniu.
Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przede wszystkim wyjaśnić należy, iż zgodnie z art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz.1271/ sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 styczni 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Zgodnie z art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. nr 153, poz.169/ - sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem.
Oznacza to, że sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Decyzja stosownie do art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz.1270/ podlega uchyleniu, jeżeli sąd stwierdzi:
1/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
2/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania,
3/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
W rozpoznawanej sprawie organ administracyjny II instancji naruszył przepis art.15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /tekst jednolity Dz.U. z 2001 r., Nr 87, poz.960/. Naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art.15 ust.2 powołanej ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji przez Wojewodę, wymeldowanie mogło nastąpić w 2 przypadkach. W pierwszym - osoba mająca być wymeldowana utraciła uprawnienie do przebywania w lokalu wymienione w art. 9 ust. 2 tej ustawy i bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce stałego pobytu.
W drugim przypadku - osoba mająca być wymeldowana opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim, przez co najmniej 6 miesięcy, a nowego miejsca pobytu nie można ustalić.
W rozpoznawanej sprawie zachodzi pierwsza z wymienionych sytuacji, gdyż miejsce pobytu P. Ż. jest znane.
Z punktu widzenia zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie ma znaczenia okoliczność, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01, OTK 2002 nr 3, poz.34 uznał, że przepis art.9 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest niezgodny z art.52 ust.1 i art.83 w związku z art.2 Konstytucji.
Przepis art.9 ust.2 ustawy stanowił, iż przy zameldowaniu na pobyt stały lub czasowy trwający ponad 2 miesiące należy przedstawić potwierdzenie uprawnienia do przebywania w lokalu, w którym ma nastąpić zameldowanie. Zwrócić należy uwagę na fakt, iż mimo utraty z dniem 19 czerwca 2002 r. mocy obowiązującej tego przepisu art.9 ust.2 ustawy, Trybunał nie uchylił w przepisie art.15 ust.2 ustawy odesłania do art.9 ust.2. Przepis ten stanowi: "organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art.9 ust.2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu ...". Analiza tego przepisu w kontekście prawidłowego wyjaśnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego prowadzić musi do wniosku, iż czym innym jest potwierdzenie uprawnienia do przebywania w lokalu, a czym innym samo uprawnienie do takiego przebywania.
Orzekając o niezgodności art.9 ust.2 z wymienionymi wcześniej przepisami Konstytucji, Trybunał uznał, bowiem za niezgodny z Konstytucją "obowiązek", a raczej ciężar - uzyskania formalnego potwierdzenia przez osobę obarczoną obowiązkiem meldunkowym uprawnienia do przebywania w lokalu ze strony właściciela /zarządcy/ nieruchomości. Nie może oznaczać to, że każdy może zameldować swój pobyt w dowolnym lokalu, bez jakiegokolwiek tytułu prawnego, wynikającego np. z własności lokalu, własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego, najmu, użyczenia itp.
Powyższe rozumowanie prowadzi do wniosku, że mimo uchylenia art.9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, ustawodawca świadomie pozostawił w art.15 ust.2 ustawy odesłanie do tego przepisu, uważając jak się wydaje, w sposób wcześniej wskazany, iż czym innym jest niezgodne z Konstytucją żądanie przedstawienia potwierdzenia uprawnień do przebywania w lokalu, a czym innym samo posiadanie takich uprawnień. W przeciwnym przypadku nie dałoby się w sposób racjonalny zrekonstruować normatywnych przesłanek wymeldowania z art.15 ust.2 ustawy. Z treści tego przepisu wynikałoby bowiem, iż istnieją dwa stany faktyczne pozwalające na takie wymeldowanie.
Pierwszy polegałby na opuszczeniu bez wymeldowania z miejsca stałego pobytu, a drugi na opuszczeniu takiego miejsca bez wymeldowania przy jednoczesnym nie przebywaniu w nim przez okres co najmniej 6 miesięcy w sytuacji gdy miejsca nowego pobytu takiej osoby nie można ustalić. Takie odczytywanie art. 15 ust. 2 ustawy sprzeczne byłoby z paradygmatem racjonalnego ustawodawcy, bez którego nie dałoby się interpretować przepisów prawa. W każdym bowiem przypadku do wymeldowania wystarczałby sam fakt opuszczenia lokalu bez wymeldowania. Przesłanki dotyczące okresu nie przebywania w lokalu i nieznanego miejsca nowego pobytu byłyby zbędne. Wszystko to prowadzi do wniosku, iż wolą ustawodawcy było, aby organy administracji badały przed wydaniem decyzji o wymeldowaniu, czy osoba, która ma być wymeldowana posiada, czy też utraciła uprawnienie do przebywania w lokalu.
Skarżący, co jest bezsporne, posiada uprawnienie do przebywania w lokalu wynikające z przysługującego mu własnościowego prawa spółdzielczego do lokalu mieszkalnego. Tym samym w okresie przysługiwania mu powyższego prawa nie może zostać wymeldowany z przedmiotowego lokalu.
Wymeldowanie byłoby możliwe w przypadku spełnienia łącznie obu przesłanek określonych w art.15 ust.2 powołanej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, tj. utraciłby uprawnienie wymienione w art.9 ust.2 oraz bez wymeldowania opuścił dotychczasowe miejsce stałego pobytu czyli lokal nr 71 przy ul. A. 9 w Ł. .
Rozwiązanie przyjęte w decyzji Wojewody wprowadzone zostało dopiero ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz. U. nr 93, poz.887/.
Zgodnie z art.1 pkt 5 powołanej ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. art.15 ust.2 otrzymał brzmienie: "organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się". Wprowadzona zmiana weszła w życie z dniem 1 maja 2004 roku /art.2 ustawy/.
Nie można uznać za trafne zarzutów skargi, dotyczących nieopuszczenia przez skarżącego lokalu oraz naruszenie przez administracyjny organ odwoławczy przepisów art.7, 9, 107 i 77 § 1 kpa.
Skarżący przyznaje, iż od kilku lat nie mieszka w przedmiotowym lokalu i sprawy życiowe skoncentrował poza mieszkaniem, w którym przebywa obecnie jego żona. Opuszczenie lokalu uzasadnia szykanami żony. Jednak skarżący dysponuje kluczami do mieszkania. Powyższą okoliczność potwierdza treść, znajdującego się w aktach administracyjnych, doniesienia do Prokuratury z dnia 6 stycznia 1995 r. W doniesieniu tym Pan P. Ż. wyjaśnił, że żona na jego żądanie oddała klucze /k.54 akt administracyjnych/. Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby skarżący występował do sądu powszechnego o przywrócenie naruszonego posiadania.
Wymienione wyżej okoliczności świadczą o tym, że skarżący nie został faktycznie pozbawiony możliwości przebywania w lokalu nr 71 przy ul. A. 9 w Ł. .
Opuszczenie lokalu spowodowane zostało chęcią uniknięcia spięć związanych z przebywaniem z żoną w jednym mieszkaniu, w okresie długotrwałego procesu rozwodowego.
Organ odwoławczy podjął wszelkie niezbędne czynności zmierzające do wyjaśnienia sprawy. W sposób wyczerpujący informował stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. Przejawem tego jest przekazanie panu skarżącemu odpisu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Cały zebrany materiał dowodowy rozpatrzony został dokładnie. Treść sporządzonego uzasadnienia odpowiada zasadom określonym w art.107 kpa.
Tym samym nie doszło do naruszenia przez organ przepisów kpa wymienionych w skardze.
Organ natomiast naruszył przepis prawa materialnego art.15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art.145 § 1 pkt 1a ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję.
Mając na uwadze art. 152 w/w ustawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.