II SA/Łd 152/25

II SA/Łd 152/25 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-07-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Grosińska-Grzymkowska
Piotr Mikołajczyk /przewodniczący/
Tomasz Porczyński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 17 ust. 1, art. 24 ust. 2, 2a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2023 poz 1429
art. 63 ust. 1-3
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Sentencja
Dnia 11 lipca 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.) Protokolant Starszy asystent sędziego Jarosław Moraczewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2025 roku sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 23 grudnia 2024 roku nr KO.441.163.2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 23 grudnia 2024 r., nr KO.441.163.2024 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1060 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 572) – dalej : k.p.a.; art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 323) – dalej: u.ś.r.; Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Paradyż z dnia 24 września 2024 r., nr GOPS.SR.522.56.2024 o odmowie przyznania A.S. świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym synem A.S.1.
Z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, że wnioskiem z dnia 5 września 2024 r. skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym synem, na zasadach obowiązujących od dnia 1 stycznia 2024 r. Do wniosku strona załączyła kserokopię orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Opocznie z dnia 28 stycznia 2021 r. zaliczającego A.S.1. do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie wydano na czas określony do dnia 1 lutego 2026 r. Strona przedłożyła nadto zaświadczenia lekarskie (z dnia 28 sierpnia 2024 r. oraz z dnia 13 czerwca 2024 r.), na okoliczność schorzeń syna i wynikającej z nich konieczności ciągłej opieki. Z przedłożonej dokumentacji wynika, że niepełnosprawny A.S.1. jest osoba pełnoletnią, urodzoną w roku [...].
Z akt sprawy wynika również, że w oparciu o powyżej wskazane orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Opocznie z dnia 28 stycznia 2021 r. skarżącej, na jej wniosek złożony w dniu 24 lutego 2021 r., decyzją Wójta Gminy Paradyż z dnia 16 marca 2021 r. przyznano świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowana opieką nad niepełnosprawnym A.S.1., na okres od dnia 1 marca 2021 r. do dnia 28 lutego 2026 r. Wnioskiem z dnia 18 września 2023 r. skarżąca wystąpiła do organu pomocowego o uchylenie świadczenia pielęgnacyjnego oraz zaprzestanie, z dniem 15 września 2023 r. opłacania z powyższego tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, z uwagi na podjęcie zatrudnienia. Uwzględniając powyższy wniosek, decyzją z dnia 19 września 2023 r. Wójt Gminy Paradyż orzekł o zmianie decyzji własnej z dnia 16 marca 2021 r. w zakresie okresu na jaki przyznano skarżącej świadczenie pielęgnacyjne, w ten sposób, iż przedmiotowe świadczenie przysługuje stronie do dnia 14 września 2023 r.
Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 29 września 2024 r. Wójt Gminy Paradyż, powołując przepis art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących o dnia 1 stycznia 2024 r., z uwagi na fakt ukończenia przez A.S.1. 18 roku życia.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucała naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. w zw. z art. 32 Konstytucji RP poprzez jego błędną wykładnie i przyjęcie, że wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, ponieważ osobą nad którą sprawowana jest opieka ukończyła 18 lat, podczas gdy kryterium to w sposób niezgodny z Konstytucją wyklucza spośród uprawnionych opiekunów osób niepełnosprawnych, które ukończyły 18 lat. Z uwagi na powyższe pełnomocnik skarżącej wnosił o zmianę, przez organ I instancji kwestionowanej decyzji i przyznanie stronie wnioskowanego świadczenia, ewentualnie o uchylenie decyzji organu I instancji i orzeczenie, co do meritum sprawy poprzez przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia.
W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej wskazywał na wadliwe zastosowanie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uwzględnienie zawartego w nim kryterium wieku osoby niepełnosprawnej, nad która sprawowana jest opieka, podkreślając, iż pozostaje to w sprzeczności z wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP zasadą równości. Wskazywał nadto na motywy rezygnacji przez skarżącą z pobieranego wcześniej świadczenia pielęgnacyjnego, związane z możliwością podjęcia zatrudnienia, które ustało z dniem 31 sierpnia 2024 r. oraz wsparciem w sprawowanej w tym okresie opiece nad synem ze strony matki. Strona skarżąca podkreślała również stale pogarszający się stan zdrowia A.S.1., pogłębiający jego niepełnosprawność, uniemożliwiający kontynuację zatrudnienia przez skarżącą. Pełnomocnik wskazał nadto, iż syn skarżącej stara się o przyznanie świadczenia wspierającego, jednakże z uwagi na dwustopniowy tryb ustalania prawa do powyższego świadczenia, nie jest możliwym określenie, kiedy to świadczenie zostanie mu przyznane. Co więcej, beneficjentem świadczenia wspierającego jest osoba niepełnosprawna, co powoduje, iż osoba sprawująca opiekę pozbawiona jest jakichkolwiek środków do życia.
Zaskarżoną niniejszą skargą decyzją z dnia 23 grudnia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że w dniu 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (u.ś.w.), która znowelizowała ustawę przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.), wprowadzając nowe zasady związane z ustalaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W obecnym stanie prawnym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje określonym prawem podmiotom, sprawującym opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 17 ust. 1 u.ś.r.). Kolegium wskazało również, że na zasadach określonych w art. 63 ust. 1 u.ś.w. ustawodawca przewidział możliwość stosowania przepisów obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do którego prawo powstało przed w/w datą. Dotyczy to sytuacji, gdy osoba uprawniona przed wejściem w życie znowelizowanych przepisów złożyła skutecznie, kompletny wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (art. 24 ust. 2 u.ś.r.), który nie został rozpatrzony przez organy do dnia 31 grudnia 2023 r.
W ocenie organu odwoławczego, w sprawie bezsporne pozostaje, iż przedmiotowy wniosek skarżącej u ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożony został po dacie 31 grudnia 2023 r., a co za tym idzie nie podlega on rozpatrzeniu na podstawie przepisów u.ś.r. sprzed nowelizacji. Jednocześnie, z uwagi na fakt, iż wymagający opieki A.S.1. jest osobą, która ukończyła 18 rok życia, brak jest podstaw do uwzględnienia żądania skarżącej, na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r.
Odnosząc się natomiast do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, iż nie negując niewątpliwie trudnej sytuacji skarżącej, podkreślenia wymaga, iż decyzja w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego jest decyzją związaną, zależną od spełnienia przez wnioskodawcę ustawowych przesłanek, co w rozpoznawanej sprawie nie ma miejsca. Stąd też podnoszona argumentacja, co do stanu zdrowia niepełnosprawnego syna skarżącej, jak i przyczyn rezygnacji z wcześniej pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego na syna pozostają bez wpływu na wynik sprawy.
Końcowo Kolegium wskazało na stwierdzone uchybienie art. 107 § 3 k.p.a. polegające na lakonicznym uzasadnieniu decyzji organu I instancji, podkreślając jednocześnie, iż uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy.
W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A.S., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucała naruszenie:
- art. 17 ust. 1 u.ś.r. w zw. z art. 32 Konstytucji RP poprzez jego błędną wykładnie i przyjęcie, że wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, ponieważ osobą nad którą sprawowana jest opieka ukończyła 18 lat, podczas gdy kryterium to w sposób niezgodny z Konstytucją wyklucza spośród uprawnionych opiekunów osób niepełnosprawnych, które ukończyły 18 lat;
- art. 63 u.ś.w. w zw. z art. 32 Konstytucji RP poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, ponieważ osoba, która o nie wystąpiła, przed zmiana jego treści nie wystąpiła z wnioskiem o jego przyznanie, co prowadzi do różnicowania pozycji opiekunów, którzy złożyli wniosek przed 1 stycznia 2024 r., a opiekunów którzy sprawują opiekę nad osobami niepełnosprawnymi pozbawionymi możliwości samodzielnej egzystencji i takiego wniosku przed 1 stycznia 2024 r. nie złożyli.
Z uwagi na powyższe strona skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości; ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji; zobowiązanie organów administracji, na podstawie art. 145a p.p.s.a., do wydania decyzji przyznającej skarżącej wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne; a nadto zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie art. 193 Konstytucji RP z pytaniem prawnym dotyczącym zgodności z Konstytucją wskazanego w art. 17 u.ś.r. kryterium wieku osób, nad którymi sprawowana jest opieka i wykluczenie spośród beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów osób, które ukończył 18 rok życia, w chwili zmiany treści przepisu nie pobierały świadczenia pielęgnacyjnego. Pełnomocnik skarżącej wnosiła nadto o zasądzenie kosztów postępowania sadowoadministracyjnego według norm przepisanych.
W obszernym uzasadnieniu, wskazując na dokonane w sprawie ustalenia faktyczne, w tym stan zdrowia A.S.1. i wynikającą zeń konieczność sprawowania stałej opieki przez skarżącą, wykluczającą możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej, pełnomocnik skarżącej wywodził, iż pozbawienie, w stanie prawnym obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r., prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi, które ukończyły 18 rok życia, w sposób rażący i nieuzasadniony narusza wyrażona w art. 32 konstytucji RP zasadę równości. Na zasadność powyższego pełnomocnik odwołał się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 stwierdzający niezgodność art. 32 ust. 1 Konstytucji RP art. 17 ust. 1 b u.ś.r. , w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności; oraz do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2016 r., V CSK 377/15, w którym wskazano, że w przypadku oczywistej niezgodności przepisu z Konstytucja RP, popartej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego uprzednio niezgodność przepisu o takim samym brzmieniu, jak zawarty w obowiązującej ustawie, to sąd nie może zastosować tego przepisu w rozpoznawanej sprawie ze względu na jego niezgodność z Konstytucją. Pełnomocnik podkreślił, że kwestia zgodności kwestionowanego art. 17 u.ś.r. z art. 32 Konstytucji RP, pomimo stawianych zarzutów odwołania, została całkowicie pominięta przez organ odwoławczy. Zdaniem pełnomocnika błędne zastosowanie art. 17 u.ś.r. przez procedujące w sprawie organy administracji skutkuje nieuzasadnionym i krzywdzącym pozbawieniem skarżącej środków niezbędnych do utrzymania.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim wnosiło o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Obecny na rozprawie, w dniu 11 lipca 2025 r. pełnomocnik skarżącej popierał wniesiona skargę, zawarte w niej argumenty oraz wnioski.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) - dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Przedmiotem skargi A.S. uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 23 grudnia 2024 r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Paradyż z dnia 24 września 2024 r., nr GOPS.SR.522.56.2024 o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym synem A.S.1., na zasadach obowiązujących od dnia 1 stycznia 2024 r.
Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 323 ) - dalej: u.ś.w.
Wskazać na wstępie należy, że z dniem 1 stycznia 2024 r., na podstawie art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm.) - dalej: u.ś.w. dokonano nowelizacji przepisów u.ś.r., w tym między innymi jej art. 17 ust. 1.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego
- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W rozpoznawanej sprawie bezsporne pozostają te ustalenia faktyczne, iż na podstawie złożonego w dniu 5 września 2024 r. roku wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących od dnia 1 stycznia 2024 r., skarżąca ubiega się o przyznanie przedmiotowego świadczenia w związku ze sprawowaną opieką nad synem A.S.1. Wyżej wymieniony legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Opocznie z dnia 28 stycznia 2021 r. o zaliczeniu do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie wydano na czas określony do dnia 1 lutego 2026 r. Fakt sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym synem nie jest kwestionowany przez procedujące w sprawie organy. Niesporna pozostaje również ta okoliczność faktyczna, iż wymagający opieki A.S.1. (ur. w roku [...]) jest osobą, która ukończyła 18 rok życia.
Wobec powyższego, nie ulega wątpliwości, że w aktualnie obowiązującym stanie prawnym, uwzględniając wiek osoby wymagającej wsparcia ze strony bliskich, świadczenie to nie może być przyznane skarżącej.
Dalej, odnosząc się do zasadniczego zarzutu skargi, to jest sprzeczności art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowiącego podstawę wydania kwestionowanego skargą rozstrzygnięcia z art. 32 Konstytucji RP wskazać należy, iż zgodnie ze wskazaną normą ustawy zasadniczej wszyscy są równi wobec prawa oraz mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne (ust. 1), nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny (ust. 2).
Przywołany wyżej przepis art. 32 ust. 1 Konstytucji RP konstytuuje tzw. zasadę równości wobec prawa polegającą na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, tzn. według jednakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Podkreślenia również wymaga, że wyrażona w powołanym przepisie zasada równości nie jest bezpośrednim źródłem konstytucyjnych praw podmiotowych. Może ona natomiast stanowić wzorzec kontroli, ale konieczne jest wskazanie innego prawa lub wolności konstytucyjnych, w związku z którymi zasada ta została naruszona. Przepis ten nie określa w sposób samodzielny treści obowiązku ciążącego na organach władzy publicznej i nie może stanowić samodzielnej podstawy do żądania konkretnego działania lub zaniechania ze strony tych organów na rzecz jednostki. Obowiązek równego traktowania zostaje skonkretyzowany dopiero w kontekście konkretnej regulacji "podkonstytucyjnej", przyznającej podmiotom prawa określone uprawnienia lub nakładającej określone obowiązki. Jednostka może sprecyzować żądania konkretnych działań lub zaniechań mających na celu zapewnienie równego traktowania na tle regulacji prawnej przyznającej podmiotom prawa określone uprawnienia lub nakładającej określone obowiązki. Zasada równości w rozumieniu konstytucyjnym nie ma charakteru abstrakcyjnego i absolutnego; zgodnie z powszechnie przyjętym założeniem nie oznacza identyczności (tożsamości) praw wszystkich podmiotów. Równość (prawo do równego traktowania) funkcjonuje zawsze w pewnym kontekście sytuacyjnym, odniesiona musi być do zakazów lub nakazów albo nadania uprawnień określonym podmiotom (grupom podmiotów) w porównaniu ze statusem innych podmiotów (grup). (por. wyroki SN z 19 marca 2024 r., III USKP 8/23, LEX nr 3694951; 15 listopada 2023, III USKP 67/23, LEX nr 3862919).
O konstytucyjnej zasadzie równości wobec prawa i jej znaczeniu Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie wypowiadał się w swoim orzecznictwie, zaznaczając, iż wynika z niej dla ustawodawcy obowiązek równego traktowania obywateli. Trybunał Konstytucyjny podkreślał jednakże, że nie ma bezwzględnej równości obywateli. Z zasady równości wynika nakaz jednakowego traktowania wszystkich obywateli w obrębie określonej klasy (kategorii). Wszystkie podmioty charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną (relewantną) powinny być potraktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań, zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących (wyrok TK z 5 listopada 1997 r., K 22/97; OTK 1997/3-4/41 i podane tam orzeczenia). Trybunał Konstytucyjny konsekwentnie wskazuje, że zasada równości nie ma charakteru bezwzględnie obowiązującego w tym znaczeniu, iż zrównuje sytuację wszystkich podmiotów ze względu na cechy, jakimi się charakteryzują. Zasada równości wymaga bowiem, aby podmioty traktowane były w równym stopniu równo, jeśli charakteryzują się daną cechą. Równość oznacza zatem - według Trybunału - także akceptację różnego traktowania przez prawo różnych podmiotów. Wynika to z faktu, że równe traktowanie przez prawo tych samych podmiotów pod pewnymi względami, oznacza z reguły różne traktowanie tych samych podmiotów pod innymi względami (wyroki TK: z 6 lutego 2002 r., SK 11/01, OTK-A 2002/1/2; z 7 czerwca 2004 r., P 4/03, OTK-A 2004/6/55; z 10 kwietnia 2002 r., K 26/00, OTK-A 2002/2/18). Inaczej mówiąc za dopuszczalne i nie naruszające konstytucyjnej zasady równości uznać należy różnicowanie podmiotów prawa charakteryzujących się wspólną cechą istotną, ale warunkiem sine qua non jest jasno sformułowane kryterium, na podstawie którego owo zróżnicowanie jest dokonywane. Nie wolno dokonywać zróżnicowania według dowolnie ustalonego kryterium. Kryterium to musi mieć charakter relewantny, czyli pozostawać w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów, w których zawarta jest kontrolowana norma oraz ma służyć realizacji tego celu i treści. Wprowadzone zróżnicowanie musi mieć zatem charakter racjonalnie uzasadniony, a kryterium zróżnicowania pozostawać w odpowiedniej proporcji do wagi interesów, które zostają naruszone w wyniku nierównego traktowania podmiotów podobnych. Musi ponadto pozostawać w związku z zasadami, wartościami i normami konstytucyjnymi uzasadniającymi odmienne traktowanie podmiotów podobnych. Wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach(wyroki TK: z 19 kwietnia 2011 r., P 41 /09 ,OTK-A 2011/3/25; z 18 czerwca 2013 r., K 37/12 OTK-A 2013/5/60; z 5 listopada 2013 r., K 40/12, OTK-A 2013/8/120; z 17 czerwca 2014 r. P 6/12 (OTK-A 2014/6/62).
Podobny pogląd wyrażany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym na gruncie art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasady wynika nakaz jednakowego traktowania podmiotów znajdujących się w zbliżonej sytuacji oraz zakaz różnicowania w tym traktowaniu bez przyczyny znajdującej należyte uzasadnienie w przepisie rangi co najmniej ustawowej. Zasady sprawiedliwości wymagają przy tym, aby zróżnicowanie prawne podmiotów (ich kategorii) pozostawało w adekwatnej relacji do różnic w ich sytuacji faktycznej, jako adresatów danych norm prawnych (por. wyroki NSA z 11 stycznia 2013 r., II OSK 2331/11; z 16 listopada 2011 r., I OSK 607/11; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z uwagi na powyższe odnosząc się do zawartego w skardze wniosku pełnomocnika skarżącej o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie art. 193 Konstytucji RP z pytaniem prawnym dotyczącym zgodności z Konstytucją wskazanego w art. 17 u.ś.r. kryterium wieku osób, nad którymi sprawowana jest opieka i wykluczenie spośród beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów osób, które ukończył 18 rok życia, w chwili zmiany treści przepisu nie pobierały świadczenia pielęgnacyjnego, stwierdzić należy, że w ocenie Sądu rozpoznającego przedmiotową skargę, wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie.
Wskazywany przez stronę skarżącą art. 193 Konstytucji RP niewątpliwie upoważnia sąd administracyjny do przedstawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, w sytuacji, gdy od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Przy czym użyty w tym przepisie zwrot "może" nie oznacza obowiązku, a ocena w tym zakresie została pozostawiona sądowi orzekającemu. Warunkiem wystąpienia z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego jest, po pierwsze, wątpliwość powstała w składzie orzekającym co do zgodności przepisu prawa z Konstytucją RP, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, po drugie, warunkiem wystąpienia z takim pytaniem jest też by od odpowiedzi na to pytanie prawne zależało rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Przy tak określonych przesłankach zadania pytania prawnego Sąd w składzie orzekającym nie znalazł podstaw do wystąpienia z pytaniem prawnym sformułowanym przez skarżącą do Trybunału Konstytucyjnego.
W ocenie Sądu, obowiązywanie normy prawnej art. 17 ust. 1 u.ś.r. i jej treść nie nasuwają wątpliwości zarówno interpretacyjnych, jak i co do zgodności z ustawą zasadniczą. Odwołując się do wyżej przedstawionej argumentacji, co do charakteru wyrażonej w art. 32 Konstytucji RP zasady równości, nie sposób zatem przyjąć założenia, że skoro osoby niepełnosprawne i ich opiekunowie objęte są wsparciem państwa, to każdy wniosek o udzielenie tego rodzaju pomocy powinien zostać uwzględniony. Podkreślić bowiem należy, co wynika z uzasadnienia projektu ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (druk sejmowy IX 3120), iż zamiarem ustawodawcy było wprowadzenie do systemu prawnego świadczenia wspierającego , jako pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych osób z największymi trudnościami w samodzielnym funkcjonowaniu. Z założeń ustawodawcy wynika, że świadczenie wspierające, w odróżnieniu od świadczeń opiekuńczych (świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego) uregulowanych przepisami u.ś.r. i przeznaczonych dla opiekuna osoby wymagającej opieki będzie świadczeniem kierowanym bezpośrednio do osoby z niepełnosprawnościami. Uprawnionymi do świadczenia będą osoby legitymujące się odpowiednim orzeczeniem potwierdzającym niepełnosprawność oraz decyzją ustalającą odpowiedni poziom potrzeby wsparcia. Wprowadzone świadczenie stanowi między innymi realizacją jednego z priorytetów Strategii na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021-2030 przyjętej przez Radę Ministrów 16 lutego 2021 r. (M.P. 2021 poz. 218). W dokumencie tym zapowiedziano modyfikację systemu świadczeń dla opiekunów osób z niepełnosprawnościami. W priorytecie V ww. strategii w działaniu o nazwie "system wsparcia finansowego osób z niepełnosprawnościami" założono, że zostanie przygotowana zmiana dotychczasowego systemu świadczeń dla opiekunów osób z niepełnosprawnościami, a pomoc zostanie uzależniona od stopnia wsparcia potrzebnego osobie z niepełnosprawnością ze strony opiekuna. Ponadto wskazano, że polityka świadczeń będzie ukierunkowana na upodmiotowienie osoby z niepełnosprawnością, tak aby wsparcie było kierowane do samej osoby. Osoba z niepełnosprawnością ma być podmiotem rozstrzygającym odnośnie do tego, jak wykorzystywane ma być otrzymywane wsparcie. Zapowiedziano także zmiany umożliwiające samodzielne decydowanie osoby z niepełnosprawnością o wyborze opiekuna. Projekt ustawy wpisuje się także w oczekiwania i potrzeby środowisk skupiających osoby z niepełnosprawnościami, ponieważ brak różnicowania wsparcia w odniesieniu do indywidualnych potrzeb związanych z opieką poddawane są krytycznym ocenom ze strony niektórych środowisk opiekunów osób z niepełnosprawnościami. Ponadto projekt zawiera zmiany przepisów u.ś.r. w zakresie zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, między innymi poprzez umożliwienie podejmowania aktywności zawodowej przez opiekunów osób niepełnosprawnych uprawnionych do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna. Co istotne, projekt ustawy wprowadza także szereg regulacji o charakterze osłonowym dla tych opiekunów osób niepełnosprawnych, którzy zaprzestaną pobierać świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy lub zasiłek dla opiekuna w związku z wyborem przez osobę niepełnosprawną świadczenia wspierającego.
Tym samym w ocenie Sądu, uznać należy, iż podmioty wyłączone z uprawnienia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. uzyskały innego rodzaju uprawnienia, niedostępnych z kolei dla podmiotów uprawnionych, o których mowa w w/w przepisie aktualnym brzmieniu, bądź też uprawnionych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. (art. 63 ust. 1-3 u.ś.w.). Powyższe zaś nie pozwala na podzielenie zarzutu skargi, co do naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. w zw. z art. 32 Konstytucji RP. Bez wpływu na to stwierdzenie pozostaje prezentowana w skardze argumentacja (nietrafna zresztą w ocenie Sądu), co do zasadności odwołania się, na gruncie regulacji z art. 17 ust. 1 u.ś.r., do stanowiska Trybunału Konstytucyjnego wyrażonego w wyroku z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 stwierdzającego niezgodność art. 17 ust. 1 b u.ś.r. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.
Za nieuzasadniony w ocenie Sądu uznać również należało zarzut skargi, co do naruszenia art. 63 u.ś.w. w zw. z art. 32 Konstytucji RP. Pomijając brak jakiegokolwiek uzasadnienia tego zarzutu przez pełnomocnika skarżącej wskazać należy, że na warunkach określonych art. 63 u.ś.w., ustawodawca przewidział sytuację, w których w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy możliwym jest stosowanie przepisów w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.
Zgodnie bowiem z art. 63 ust. 1 u.ś.r. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W myśl art. 63 ust. 2 u.ś.w. osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. Stosownie zaś do art. 63 ust. 3 ustawy osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności.
Ustalając zakres stosowania powołanego wyżej przepisu art. 63 ust. 1 u.ś.w. uwzględnić należy art. 24 ust. 2 u.ś.r., który stanowi, iż prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zasadniczo zatem momentem uzyskania prawa do świadczenia rodzinnego jest data złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożono skutecznie przed dniem 1 stycznia 2024 r. (to jest przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a u.ś.w. zamieniającego art. 17 u.ś.r.) organy rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 12 kwietnia 2024 r., II SA/Łd 104/24; wyrok WSA w Warszawie z 15 marca 2024 r., I SA/Wa 1803/23; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 20 marca 2024 r., II SA/Go 629/23; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia wymaga również, że od wyrażonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r. zasady ustawodawca przewidział określony w art. 24 ust. 2a u.ś.r. wyjątek, zgodnie z którym jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Konsekwencją powyższego jest stwierdzenie, że na gruncie art. 63 ust. 1 u.ś.w. w zw. z art. 24 ust. 2a u.ś.r. przyjmować należy, że o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przesądza, nie tylko spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. ( w brzmieniu sprzed nowelizacji) na dzień złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, gdy wniosek został złożony do dnia 31 grudnia 2023 r., ale również spełnienie tych przesłanek do 31 grudnia 2023 r., jeżeli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia został złożony po 31 grudnia 2023 r., jednakże z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r., w sytuacji gdy wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności został złożony do 31 grudnia 2023 r., a ustalony stopień niepełnosprawności również datowany jest na dzień przypadający do 31 grudnia 2023 r. (por. wyrok WSA w Poznaniu z 29 maja 2025 r., IV SA/Po 350/25; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Natomiast w art. 63 ust. 2 i 3 u.ś.w. ustawodawca ustalił zasady ochrony praw nabytych dla osób, którym wcześniej przyznano prawo do przedmiotowego świadczenia. Przepisy te miały na celu zapewnienie stabilności i przewidywalności prawa. Zasada ochrony praw nabytych zapewnia ochronę praw podmiotowych, zarówno publicznych jak i prywatnych nabytych w drodze skonkretyzowanych decyzji, przyznających świadczenia, jak i praw nabytych in abstracto (zgodnie z ustawą przed zgłoszeniem wniosku o ich przyznanie), a także ekspektatyw maksymalnie ukształtowanych, tj. takich, które spełniają wszystkie zasadnicze przesłanki ustawowe nabycia praw pod rządami danej ustawy bez względu na stosunek do nich późniejszej ustawy (Trybunał Konstytucyjny: orzeczenie z 11 lutego 1992 r. sygn. K 14/91 i wyrok z 22 czerwca 1999 r. sygn. K 5/99). Powyższa zasada sprowadza się do takiego nakazu stanowienia i stosowania prawa, by obywatel mógł układać swoje sprawy w zaufaniu, że nie naraża się na skutki prawne, których nie mógł przewidzieć w momencie podejmowania decyzji (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 czerwca 1999 r. sygn. K 34/98). Przepisy art. 63 ust. 2 i 3 ustawy o świadczeniu wspierającym urzeczywistniają zatem zasadę demokratycznego państwa prawnego, wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP oraz zasadę praworządności z art. 7 Konstytucji RP, których rozwinięcie zawarte zostało w art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. O ile ustalenia faktyczne wskazują, że wniosek skarżącego jest kontynuacją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i nie zaszły zmiany w okolicznościach faktycznych uzasadniających przyznanie dotychczasowego świadczenia, organ nie może traktować wniosku strony tak, jak gdyby skarżący po raz pierwszy złożył wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia (por. wyrok WSA w Kielcach z 19 lutego 2025 r., II SA/Ke 555/24; wyrok WSA w Szczecinie z 30 października 2024 r., II SA/Sz 649/24; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, iż wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym synem złożony został po dniu 1 stycznia 2024 r., a w sprawie nie wystąpiły przesłanki do zastosowania art. 24 ust. 2a u.ś.r. Bezspornym pozostaje również, iż skarżącej nie przyznano prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z sprawowana opieką nad niepełnosprawnym A.S.1., co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. Co prawda, jak już wcześniej wskazano decyzją Wójta Gminy Paradyż z dnia 16 marca 2021 r. skarżącej przyznano świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowana opieką nad niepełnosprawnym synem, na okres od dnia 1 marca 2021 r. do dnia 28 lutego 2026 r. Jednakże z uwagi na wystąpienie przesłanki wpływającej na przyznane stronie uprawnienie (podjęcie przez skarżącą w dniu 15 września 2023 r. zatrudnienia), Wójt Gminy Paradyż, na wniosek skarżącej, decyzją z dnia 19 września 2021 r. zmienił w/w decyzję własną w zakresie okresu na jaki przyznano skarżącej świadczenie pielęgnacyjne, w ten sposób, że przyznał przedmiotowe świadczenie do dnia 14 września 2023 r.
Wobec powyższego w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek określonych w art. 63 ust. 1 -3 u.ś.w., która uzasadniałaby przyznanie wnioskowanego przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.
is