II SA/Łd 1360/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w ŁodziŁódź2012-02-14
NSAAdministracyjneWysokawsa
zasiłek pielęgnacyjnydodatek pielęgnacyjnyświadczenia rodzinneprawo administracyjnepostępowanie administracyjneuchylenie decyzjiwsasamorządowe kolegium odwoławcze

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje dotyczące zasiłku pielęgnacyjnego, stwierdzając błędy proceduralne i wadliwą wykładnię przepisów przez organy niższej instancji.

Sprawa dotyczyła uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego na czas nieokreślony, zmienionej następnie do konkretnego okresu. Skarżąca I.K. zarzucała organom błędy w ustaleniu prawa do zasiłku po ukończeniu 75 roku życia i nabyciu prawa do dodatku pielęgnacyjnego. Sąd administracyjny uznał skargę za zasadną, wskazując na przedwczesne ustalenia organów co do przyznania dodatku pielęgnacyjnego oraz wadliwą wykładnię przepisów dotyczących zmiany decyzji z mocą wsteczną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi rozpoznał skargę I.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi. Organy niższych instancji zmieniły pierwotną decyzję przyznającą zasiłek pielęgnacyjny na czas nieokreślony, ograniczając go do okresu do 31 maja 2007 r. Uzasadniono to tym, że skarżąca po ukończeniu 75 lat nabyła prawo do dodatku pielęgnacyjnego, a zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku. Sąd administracyjny uchylił obie decyzje, stwierdzając naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego. Kluczowe błędy organów polegały na przedwczesnym ustaleniu prawa do dodatku pielęgnacyjnego, opierając się na ogólnym piśmie ZUS zamiast na indywidualnej decyzji, oraz na wadliwej wykładni art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który nie pozwala na zmianę decyzji z mocą wsteczną. Sąd podkreślił, że organy powinny dokładnie zbadać, czy dodatek pielęgnacyjny został faktycznie przyznany i od kiedy, a także że zmiana decyzji o zasiłku pielęgnacyjnym może nastąpić jedynie z mocą od dnia wydania nowej decyzji (ex nunc), a nie wstecz (ex tunc).

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organ nie może ograniczyć okresu przyznania zasiłku pielęgnacyjnego z mocą wsteczną (ex tunc) na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zmiana taka może nastąpić jedynie z mocą od dnia wydania decyzji (ex nunc).

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie pozwala na zmianę decyzji z mocą wsteczną. W przypadku upływu okresu, na jaki świadczenie zostało przyznane, lub gdy świadczenie było przyznane na czas nieokreślony, zmiana może nastąpić tylko z mocą od dnia wydania decyzji. Wsteczne uchylenie lub zmiana decyzji jest zarezerwowana dla decyzji deklaratoryjnych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (16)

Główne

u.ś.r. art. 16 § 6

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 32 § 1

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

u.e.r.f.u.s. art. 75

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

p.p.s.a. art. 145 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uznał, że doszło do naruszenia przepisów w sposób wskazany w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.

Pomocnicze

k.p.a. art. 163

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

u.ś.r. art. 2 § 2

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 23

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 24

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

p.p.s.a. art. 1 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 1 § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 152

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy błędnie ograniczyły okres przyznania zasiłku pielęgnacyjnego z mocą wsteczną. Organy oparły się na nieodpowiednim dowodzie (ogólne pismo ZUS) do ustalenia prawa do dodatku pielęgnacyjnego. Art. 163 k.p.a. nie jest samodzielną podstawą do zmiany decyzji.

Odrzucone argumenty

Argumentacja skarżącej oparta na dobrej woli i braku winy nie miała wpływu na wynik postępowania sądowego, choć mogła być przedmiotem rozważań w postępowaniu o zwrot nienależnie pobranego świadczenia.

Godne uwagi sformułowania

Zasiłek pielęgnacyjny i dodatek pielęgnacyjny to rodzajowo odmienne świadczenia. Nakłada jednocześnie na organy administracji obowiązek należytego zbadania, wnikliwego ustalenia, kiedy osoba uprawniona ukończyła 75 rok życia i w szczególności, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie, czy faktycznie dodatek pielęgnacyjny został jej przyznany i od jakiego okresu. Nie jest zatem wystarczające oparcie się na ogólnej, nieskonkretyzowanej informacji, piśmie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych... Wobec powyższego nie budzi wątpliwości, iż zaskarżone rozstrzygnięcie nie znajduje uzasadnienia prawnego wobec przywołanej wykładni przepisu art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniu rodzinnym. art. 163 k.p.a. nie stanowi samodzielnej podstawy do zmiany lub uchylenia decyzji.

Skład orzekający

Jolanta Rosińska

przewodniczący

Renata Kubot-Szustowska

sprawozdawca

Barbara Rymaszewska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących ograniczenia okresu przyznania zasiłku pielęgnacyjnego z mocą wsteczną oraz znaczenie dowodów w postępowaniu administracyjnym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zbiegu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego oraz stosowania art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje typowe błędy proceduralne popełniane przez organy administracji, które mogą mieć istotne konsekwencje dla obywateli, zwłaszcza osób starszych.

Czy urzędnicy mogą cofnąć zasiłek pielęgnacyjny z mocą wsteczną? Sąd wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Łd 1360/11 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2012-02-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-12-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Barbara Rymaszewska
Jolanta Rosińska /przewodniczący/
Renata Kubot-Szustowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 993/13 - Wyrok NSA z 2014-04-17
I OSK 993/12 - Wyrok NSA z 2012-11-30
II SA/Łd 1290/12 - Wyrok WSA w Łodzi z 2013-02-13
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 163, art. 7, art. 77 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
art. 16 ust. 6, art. 32 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c, art. 135, art. 152
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Dnia 14 lutego 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.) Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Protokolant asystent sędziego Agnieszka Gortych-Ratajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2012 roku sprawy ze skargi I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta Ł. działając na podstawie art. 104 i 163 k.p.a., art. 16 ust. 6, art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.), zarządzenia nr 3335/V/09 Prezydenta Miasta Ł. z dnia 29 czerwca 2009 r. w sprawie upoważnienia pracowników Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. do wydawania decyzji w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej - zmienił własną ostateczną decyzję z dnia 6 września 2005 r. nr FR-US 8121-1/034189-G/013484/2005, zmienioną decyzją z dnia 14 września 2006 r. nr FR-US 8121-1/034189/WAL/2006 przyznającą na czas nieokreślony zasiłek pielęgnacyjny, w części dotyczącej okresu przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, w ten sposób, że przyznał I. K. zasiłek pielęgnacyjny na okres od dnia 1 września 2005 r. do dnia 31 maja 2007 r.
W uzasadnieniu organ wskazał, że od dnia 1 czerwca 2007 r. strona nabyła uprawnienie do dodatku pielęgnacyjnego w związku z ukończeniem 75 roku życia. Zgodnie natomiast z art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Dodatkowo organ poinformował stronę, iż w niniejszej sprawie zostanie wszczęte postępowanie w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń w trybie art. 30 wspomnianej wyżej ustawy.
W odwołaniu od tej decyzji I. K., powołując się na swój stan zdrowia oraz wiek (79 lat), wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji, argumentując, że decyzja w tym przedmiocie winna zostać wydana 4 lata temu, kiedy to faktycznie skończyła 75 lat. Jej zdaniem, organ orzekający bądź też ZUS winny poinformować ją, że przedmiotowy zasiłek nie będzie przysługiwał w sytuacji, gdy nabędzie ona prawo do dodatku pielęgnacyjnego.
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 2 pkt. 2, art.16, art. 23, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
Uzasadniając podjęte rozstrzygniecie organ odwoławczy, przywoławszy treść art. 2 pkt 2, art. 16 ust. 2 pkt 2 i ust. 3, art. 23 ustawy z dnia 28 listopada 2004 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) podniósł, że I. K. we wniosku z dnia 8 sierpnia 2005 r. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego oświadczyła między innymi, iż nie jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego. Do powyższego wniosku strona dołączyła także decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 sierpnia 2004 r. o ustaleniu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, z której wynika, iż zasiłek wypłacany był do dnia 31 sierpnia 2005 r. łącznie z emeryturą, do której strona jest uprawniona. Na podstawie powyższego wniosku, organ I instancji decyzją z dnia 6 września 2005 r. przyznał I. K. zasiłek pielęgnacyjny na okres od dnia 1 września 2005 r. na czas nieokreślony w wysokości 144,00 zł miesięcznie, następnie zaś decyzją z dnia 14 września 2006 r. zmienił pierwotną decyzję w przedmiocie wysokości świadczenia, przyznając zasiłek pielęgnacyjny od dnia 1 września 2006 r. na czas nieokreślony w kwocie zwiększonej w wysokości 153,00 zł miesięcznie. W ocenie Kolegium, bezspornym jest fakt, iż od miesiąca czerwca 2007 r., zgodnie z informacją, dostarczoną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, I.K. uprawniona jest do otrzymywania dodatku pielęgnacyjnego z tytułu ukończenia 75 roku życia. Zgodnie zatem z wolą ustawodawcy, wyrażoną w art. 16 ust. 6 ustawy, od momentu nabycia praw do pobierania przez stronę dodatku pielęgnacyjnego, świadczenie w postaci zasiłku pielęgnacyjnego nie przysługuje stronie, co organ I instancji prawidłowo uwzględnił, zmieniając okres przyznanego świadczenia do dnia 31 maja 2007 r.
Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium podniosło, że składając wniosek w dniu 8 sierpnia 2005 r. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności, strona własnoręcznie podpisała oświadczenie, iż nie jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego oraz zobowiązała się do niezwłocznego powiadomienia podmiotu wypłacającego zasiłek pielęgnacyjny o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do powyższego zasiłku. Taką zmianą jest niewątpliwie nabycie uprawnień do dodatku pielęgnacyjnego. Nadto w powyższym wniosku strona została pouczona, iż zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004r., Nr 39, poz. 353 ze zm.) oraz na podstawie innych ustaw.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi I. K. wniosła o uchylenie decyzji Kolegium, powtarzając zarzuty z odwołania od decyzji organu I instancji. Nadto podkreśliła, że dodatek pielęgnacyjny nie był wyszczególniony w kwocie wypłacanego jej świadczenia emerytalnego. Wskazała, iż jest osobą starszą, samotną, po dwóch operacjach wszczepienia endoprotezy oraz dwóch udarach mózgu, co nie pozostaje bez wpływu na problemy z pamięcią. Zdumienie i oburzenie budzi więc fakt, iż dopiero po 4 latach "niesłusznego" pobierania zasiłku została poinformowana przez urzędników o tym fakcie. Urzędników, posiadających jej wszystkie dane osobowe, zatem dysponujących wiedzą na temat jej wieku. Podkreśliła również, iż zasiłek pielęgnacyjny był jej wypłacany również po dacie otrzymania decyzji o utracie uprawnień do niego.
Odpowiadając na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, powtarzając argumentację, zawartą w motywach zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest uzasadniona.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta, po myśli § 2 tegoż artykułu, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Sąd administracyjny nie rozpoznaje zatem spraw merytorycznie, a bada jedynie legalność zaskarżonej decyzji, tzn. ocenia, czy jest ona zgodna z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje tylko w przypadku wykazania istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei art. 135 p.p.s.a. stanowi, że sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego załatwienia sprawy.
Rozpoznając sprawę w świetle wskazanego kryterium Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż przy wydaniu zaskarżonych decyzji doszło do naruszenia przepisów w sposób, o którym mowa w art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]r., który zmienił decyzję własną z dnia 6 września 2005r., zmienioną decyzją tego organu z dnia 14 września 2006r., w części dotyczącej okresu przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego i postanowił przyznać zasiłek pielęgnacyjny na okres od 1 września 2005r. do dnia 31 maja 2007r.
W ocenie Sądu, analiza argumentacji organu w świetle ustalonego w sprawie stanu faktycznego, prowadzi do uzasadnionego wniosku, iż organy te uznały, że stronie skarżącej od dnia 1 czerwca 2007r. nie przysługuje prawo do otrzymania zasiłku pielęgnacyjnego, ponieważ jest ona uprawniona do otrzymywania dodatku pielęgnacyjnego, czyli zachodzi sytuacja określona w art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wyłączająca prawo skarżącej do tego świadczenia.
W świetle zebranych w sprawie materiałów dowodowych takie stanowisko organów uznać należy za co najmniej przedwczesne i nie znajdujące oparcia w materiale dowodowym.
Lektura uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazuje, iż organ oparł się wyłącznie na ustaleniu, iż z dniem 23 czerwca 2007r. skarżąca ukończyła 75 rok życia, a zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego.
Uznano tak z tego względu, iż stosownie do art. 75 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2009r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.) dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia.
Pamiętać natomiast trzeba, iż zasiłek pielęgnacyjny i dodatek pielęgnacyjny to rodzajowo odmienne świadczenia, dla których uzyskania ustawodawca określił odmienne wymogi. Dodatek pielęgnacyjny ma charakter ubezpieczeniowy, a zasiłek pielęgnacyjny charakter pomocowy. Celem każdego z tych świadczeń jest zatem częściowa rekompensata kosztów związanych z ograniczeniami w samodzielnej egzystencji, kosztów związanych albo niepełnosprawnością, albo z określonym wiekiem.
Istotne jest przy tym, iż jak wynika z przywołanych norm prawnych osoba, której przyznany został zasiłek pielęgnacyjny, traci to uprawnienie wraz z ukończeniem 75 roku życia, gdyż od tego czasu uprawniona jest do dodatku pielęgnacyjnego. Taka regulacja powoduje, iż nie dochodzi do zbiegu prawa do tych dwu odmiennych świadczeń. Nakłada jednocześnie na organy administracji obowiązek należytego zbadania, wnikliwego ustalenia, kiedy osoba uprawniona ukończyła 75 rok życia i w szczególności, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie, czy faktycznie dodatek pielęgnacyjny został jej przyznany i od jakiego okresu.
W niniejszej sprawie organ ustalił wprawdzie, iż skarżąca ukończyła 75 rok życia z dniem 23 czerwca 2007r., niemniej na tym zakończył gromadzenie materiału dowodowego, który winien odzwierciedlać przyjęty stan faktyczny.
Trudno bowiem, wbrew temu co przyjął organ, stwierdzić, iż źródłem takiego stanu faktycznego jest pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 stycznia 2010r.
Pismo to nie zostało bowiem sporządzone w indywidualnej sprawie I.K., ma ono charakter ogólny i zostało wystosowane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi, jak sam autor pisze, na wpływające wnioski o udostępnienie danych zgromadzonych w rejestrze publicznym.
Zakład wyjaśnia w nim, iż sytuacja prawna emerytów i rencistów uprawnionych do dodatku pielęgnacyjnego została uregulowana w art. 75 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Dalej, przytaczając treść tegoż przepisu, dodaje, iż w sytuacjach jasno określonych zdarzeń prawnych, gdy osoby w danym roku kalendarzowym ukończą 75 lat życia organy administracyjne powinny opierać się na obowiązujących w tym zakresie przepisach, a tylko w sytuacjach wątpliwych zwracać się o udzielenie informacji. Zakład z urzędu przyznaje dodatek pielęgnacyjny od miesiąca, w którym osoby kończą 75 lat życia.
W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości, iż pismo, które stało się dla organu pierwszej instancji podstawą do stwierdzenia, iż skarżącej przyznany już został dodatek pielęgnacyjny, nie może być źródłem takiego ustalenia. Organ bowiem, opierając się na nim przyjął, iż przypadek skarżącej należy zakwalifikować, jak to określił Zakład Ubezpieczeń Społecznych, do jasno określonych zdarzeń prawnych. Jednakże na jakiej podstawie organ przyjął takie ustalenie, jeżeli nawet nie zwrócił się do skarżącej o potwierdzenie, czy przyznany jej został dodatek pielęgnacyjny, a jeżeli tak, to od kiedy. Nie wspominając już o wystąpieniu do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o nadesłanie stosownych informacji.
Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela w tym zakresie wypracowane stanowisko judykatury, iż okoliczność posiadania uprawnienia do dodatku pielęgnacyjnego ma charakter kluczowy dla rozstrzygnięcia w sprawie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Należało zatem w sposób nie budzący wątpliwości wykluczyć lub dowieść istnienia tej okoliczności. Uprawnienie do dodatku pielęgnacyjnego nie można wyprowadzić z treści pisma ZUS, któremu nie można przyznać waloru dokumentu urzędowego. Organ powinien ustalić, czy wydana została przez ZUS decyzja o przyznaniu dodatku pielęgnacyjnego oraz decyzja o wstrzymaniu wypłaty dodatku pielęgnacyjnego, a jeśli tak, to w jakiej dacie i z jakiej przyczyny wypłata dodatku została wstrzymana. Potwierdzenie, czy danej osobie przysługuje świadczenie wynikające z przepisów ustawy z 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a także ustalenie, jakie są składniki tego świadczenia, a w szczególności czy świadczenie to obejmuje także dodatek pielęgnacyjny, powinno opierać się przede wszystkim na decyzji wydanej na podstawie tej ustawy (por. wyroki WSA w Warszawie z dnia 24 września 2010r., sygn.akt I SA/Wa 1120/10 oraz z dnia 10 września 2010r., sygn.akt I SA/Wa 1505/10, publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Nie jest zatem wystarczające oparcie się na ogólnej, nieskonkretyzowanej informacji, piśmie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że Zakład z urzędu przyznaje dodatek pielęgnacyjny od miesiąca, w którym osoby kończą 75 lat życia, w sytuacjach jasno określonych zdarzeń prawnych. Wskazane pismo nie jest w jakikolwiek sposób wiążące dla organów prowadzących postępowanie w sprawie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, w odróżnieniu od decyzji, która konkretyzowałaby uprawnienie strony do dodatku pielęgnacyjnego. A skoro tak, to w pełni uprawnione jest stwierdzenie, iż rozstrzygniecie organu w powyższym zakresie było co najmniej przedwczesne i z pewnością nie znajdujące oparcia w materiale dowodowym sprawy. Takie ustalenia prowadzą niewątpliwie do postawienia organom administracji publicznej obu instancji w pełni zasadnego zarzuty naruszenia podstawowych zasad procesowych, sprecyzowanych w przepisach art. 7, art. 77 §1, art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Kolejnym uchybieniem organu I jak i II instancji jest wadliwa wykładnia przepisu art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Wypracowane stanowisko doktryny i judykatury nie pozostawia bowiem wątpliwości, iż na podstawie art. 32 ust. 1 w/w ustawy, uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej świadczenie rodzinne nie może nastąpić z mocą wsteczną. W sytuacji, gdy upłynął już okres, na jaki świadczenie zostało przyznane, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w trybie art. 32 ust. 1 w/w ustawy decyzji przyznającej świadczenie. Decyzja weryfikująca, wydana w oparciu o art. 32 w/w ustawy, jest aktem administracyjnym, którego cechą jest to, że wywołuje skutek prawny od momentu wydania lub od momentu wskazanego w jego rozstrzygnięciu co do uzyskanego przez stronę prawa do świadczenia rodzinnego w okresie, gdy strona z tego prawa korzysta. Decyzja taka wpływa na dotychczasowy zakres uprawnień strony. Ze względu na ten konstytutywny charakter decyzji, może ona wywierać wyłącznie skutki ex nunc - z mocą od wydania decyzji. Brak jest więc jakichkolwiek podstaw, by w trybie art. 32 ust. 1 ustawy uchylać lub zmieniać decyzję pierwotną z mocą wsteczną (ex tunc). Skutki uchylenia decyzji administracyjnej wstecz (ex tunc) doktryna i prawodawca wiąże wyłącznie z decyzjami o charakterze deklaratoryjnym. Oznacza to także, że wystąpienie przesłanek wymienionych w art. 32 ust. 1 ustawy, legitymuje właściwy organ do wydania decyzji orzekającej o utracie lub zmianie wysokości świadczenia, czy też okresu, na jaki świadczenie zostało przyznane, jednak z zastrzeżeniem, że takie działanie możliwe jest jedynie ze skutkiem na przyszłość (por. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2009r., sygn.akt I OSK 535/08; wyrok NSA z dnia 3 listopada 2011r., sygn.akt I OSK 1035/11; wyrok WSA w Ł. z dnia 15 kwietnia 2011r., sygn.akt II SA/Łd 288/11; wyrok WSA w Ł. z dnia 20 września 2011r., sygn.akt II SA/Łd 616/11 – publikowany w Centralnej BAZIE Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
W wyroku z dnia 19 stycznia 2009r., w sprawie o sygn akt I OSK 535/08, Naczelny Sąd Administracyjny wprawdzie orzekał w sprawie, w której przyznano świadczenie na określony, zamknięty czas (jednego roku). Istotna jest jednak ta część rozważań, w której Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że w trybie art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można zmienić czasu przyznania świadczenia, o ile już ten czas upłynął, czyli ponownie orzec o świadczeniu, przyznając je na okres krótszy niż ten, który upłynął przed wydaniem decyzji w trybie art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W takiej sytuacji, według Naczelnego Sądu Administracyjnego, zastosowanie znajduje już tylko materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.
Wobec powyższego nie budzi wątpliwości, iż zaskarżone rozstrzygnięcie nie znajduje uzasadnienia prawnego wobec przywołanej wykładni przepisu art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniu rodzinnym. Wydanie przez organ rozstrzygnięcia na podstawie omawianego przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych możliwe jest tylko wówczas, gdy decyzja w przedmiocie przyznanego zasiłku pozostaje w obrocie prawnym i nie została wykonana w całości. Dotyczy to sytuacji, gdy świadczenie zostało przyznane stronie bezterminowo, bądź wówczas, gdy z chwilą wydania decyzji w trybie art. 32 tej ustawy nie upłynął jeszcze termin, na jaki świadczenie zostało przyznane.
W ocenie Sądu nie było również uprawnione przywołanie w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji przepisu art. 163 k.p.a., a to z tego względu, że przepis ten stanowi, iż organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję, na mocy której strona nabyła prawo, także w innych przypadkach oraz na innych zasadach niż określone w niniejszym rozdziale, o ile przewidują to przepisy szczególne. Zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie reprezentowany jest jednolity pogląd, że art. 163 k.p.a. nie stanowi samodzielnej podstawy do zmiany lub uchylenia decyzji. Podstawę prawną decyzji wydanej w tym trybie stanowić będą zatem przepisy ustaw odrębnych, które - jako przepisy prawa materialnego - winny określać przesłanki, które muszą być spełnione dla zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 8 października 2008r., sygn.akt II SA/Ke 423/08; wyrok WSA w Ł. z dnia 20 września 2011r., sygn.akt II SA/Łd 616/11 – publikowany w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Z kolei argumentacja skargi, zasadzająca się na dobrej woli i braku winy po stronie skarżącej pozostają bez wpływu na wynik niniejszego postępowania. Mogą natomiast być przedmiotem rozważań organów administracji w toku ewentualnie prowadzonego postępowania o zwrot nienależnie pobranego świadczenia.
Przy ponownym rozpoznaniu wniosku organ winien przeprowadzić postępowanie w sposób, który wyeliminuje błędy, uwzględniając zawarte w uzasadnieniu wyroku wytyczne.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a. oraz art. 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
B.C.