II SA/Łd 125/25

II SA/Łd 125/25 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-11-07
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-02-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agata Sobieszek-Krzywicka /sprawozdawca/
Piotr Mikołajczyk /przewodniczący/
Tomasz Porczyński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
Art. 17 ust. 1, art. 32 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2023 poz 1429
Art. 63 ust. 1 i 6
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Dz.U. 2024 poz 935
Art. 119 pkt 2, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 250 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 7 listopada 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Porczyński, Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 listopada 2025 roku sprawy ze skargi E.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 14 stycznia 2025 r. nr SKO.4114.321.2024 w przedmiocie zmiany decyzji w części dotyczącej okresu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 18 listopada 2024 roku, znak: SOCII.5111.083534.2021.221645.00000 2.2024; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi M.P. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...] lok. [...] kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. dc
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 14 stycznia 2025 r. nr SKO.4114.321.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi na mocy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm., dalej również jako: "k.p.a.") oraz art. 32 ust. 1 w zw. z art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (w chwili wydawania zaskarżonej decyzji t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 323 z póżn. zm., dalej również jako: "u.ś.r.") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 18 listopada 2024 r., znak: SOCII.5111.083534.2021.221645.00000 2.2024, którą organ I instancji zmienił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego Łodzi z dnia 29 kwietnia 2021 r. nr SKO.4114.146.2021 zmienioną decyzjami Prezydenta miasta Łodzi z dnia 26 listopada 2021 r., 18 grudnia 2022 r. oraz 18 grudnia 2023 r., w części dotyczącej okresu przyznania świadczenia w ten sposób, że orzekł o przyznaniu E.R. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad R.R. w wysokości 1971,00 zł na okres od 1 marca 2021 r. do 31 grudnia 2021 r., w wysokości 2119,00 zł na okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 stycznia 2022 r., w wysokości 1665,00 zł na okres od 1 lutego 2022 r. do 22 lutego 2022 r. Ponadto organ orzekł o odmowie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad R.R. w okresie od 23 lutego 2022 r.
Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną:
Decyzją z dnia 19 marca 2021 r. Prezydent Miasta Łodzi odmówił E. R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad bratem – R.R.. Decyzja ta została uchylona w całości decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 29 kwietnia 2021 r. nr SKO.4114.146.2021, a ponadto organ odwoławczy przyznał E. R. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad bratem – R.R. od dnia 1 marca 2021 r. na czas nieokreślony w kwocie 1.971,00 zł.
Powyższa decyzja organu odwoławczego była zmieniana decyzjami Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 26 listopada 2021 r., 18 grudnia 2022 r. oraz 18 grudnia 2023 r. w zakresie wysokości świadczenia.
Pismem z dnia 11 czerwca 2024 r. pracownik MOPS w Łodzi poinformował Centrum Świadczeń Socjalnych, iż z zebranych informacji wynika, że faktyczną opiekę nad R.R. sprawuje jego matka – I.R., wykonując codzienne czynności opiekuńcze. I.R. wspiera wnuczka N.T., która jest opiekunem prawnym R.R..
W dniu 27 czerwca 2024 r. przeprowadzono w miejscu zamieszkania skarżącej wywiad środowiskowy, w trakcie którego ustalono, że E. R. zamieszkuje wraz z bratem R.R. oraz matką I.R. w mieszkaniu dwupokojowym, którego właścicielem jest N.T. – córka skarżącej. E. R. jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, porusza się na wózku inwalidzkim. Jednocześnie sprawuje ona opiekę nad bratem R. i pobiera z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne, które jest jej jedynym dochodem.
R.R. jest osobą niepełnosprawną, cierpi na częściowe mózgowe porażenie dziecięce, na zadawane pytania odpowiada poprzez grymasy uśmiechu lub niezadowolenia oraz gestykulację. Słowa przez niego wypowiadane są trudne do zrozumienia dla osoby nieprzebywającej z nim na co dzień. Ukończył on szkołę specjalną, samodzielnie wychodzi z domu, w trakcie trwania roku szkolnego od poniedziałku do piątku średnio na 6 godzin dziennie uczęszcza na zajęcia edukacyjne dla osób niepełnosprawnych.
W trakcie wywiadu E.R. oświadczyła, że jej brat samodzielnie załatwia większość potrzeb fizjologicznych i samodzielnie dba o higienę osobistą, wymaga jednak nadzoru lub sporadycznej pomocy osoby drugiej w tych czynnościach. Ponadto skarżąca wskazała, że codzienne opieka, którą sprawuje nad bratem, obejmuje robienie zakupów, pomoc przy ubieraniu, przygotowywanie posiłków oraz podawanie ich, sprzątanie mieszkania, pomoc przy czynnościach związanych z higieną osobistą. Jednocześnie strzyże swojego brata, goli zarost, obcina paznokcie oraz dba o czystą odzież. Zadeklarowała, iż czynności związane ze sprawowaniem opieki nad bratem, gdy nie przebywa on na zajęciach edukacyjnych, absorbują cały dzień. Niektóre posiłki dla całej rodziny przygotowuje I.R., jednak rodzina pozostaje w wieloletnim konflikcie.
R.R. jest całkowicie ubezwłasnowolniony, zaś jego opiekunem prawnym jest N.T. – córka E. R. Złożyła przyrzeczenie opiekuńcze w dniu 23 lutego 2022 r., dba o sprawy formalne i urzędowe wuja.
Sam R.R. w trakcie wywiadu potwierdził, że zarówno mama, jak i siostra sprawują nad nim opiekę. N.T. podała jednak, że w jej opinii większość czynności w opiece nad wujem sprawuje I.R..
Decyzją z dnia 17 lipca 2024 r. Prezydent Miasta Łodzi zmienił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego Łodzi nr SKO.4114.146.2021 z dnia 29 kwietnia 2021 r. zmienioną decyzjami Prezydenta miasta Łodzi z dnia 26 listopada 2021 r., 18 grudnia 2022 r. oraz 18 grudnia 2023 r. w części dotyczącej okresu przyznania świadczenia w ten sposób, że orzekł o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad R.R. w wysokości 1971,00 zł na okres od 1 marca 2021 r. do 31 grudnia 2021 r., w wysokości 2119,00 zł na okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 stycznia 2022 r., w wysokości 1665,00 zł na okres od 1 lutego 2022 r. do 22 lutego 2022 r. Ponadto organ orzekł o odmowie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad R.R. w okresie od 23 lutego 2022 r.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, iż w dniu 1 lipca 2024 r. do organu wpłynęło zaświadczenie o złożeniu w dniu 23 lutego 2022 r. przez N.T. przyrzeczenia opiekuńczego, wobec czego została ona opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionego R.R.. W związku z tym, zdaniem organu, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad R.R. nie przysługuje E.R. od dnia 23 lutego 2022 r.
Powyższa decyzja została uchylona w całości decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 21 sierpnia 2024 r. nr SKO.4114.258.2024. W uzasadnieniu organ odwoławczy podkreślił, iż sam fakt ustanowienia opiekuna prawnego dla R.R. nie wpływa na ustalenie uprawnień E.R. do świadczenia pielęgnacyjnego. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ I instancji powinien zbadać, czy wraz z ujawnieniem się opiekuna prawnego dla osoby wymagającej opieki zaistniały okoliczności mające wpływ na ustalone dla E. R. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a w przypadku potwierdzenia ich wystąpienia należy wydać decyzję na podstawie art. 32 u.ś.r., bądź umorzyć postępowanie w wypadku braku tych okoliczności. W kontrolowanej decyzji organ nie odniósł się w żaden sposób do przeprowadzonego wywiadu środowiskowego i nie poczynił ustaleń okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ I instancji otrzymał pismo pracownika socjalnego z dnia 30 października 2024 r., z którego wynika, iż podczas wizyty w miejscu zamieszkania skarżącej w dniu 3 czerwca 2024 r. pracownik socjalny powziął informację, iż nie sprawuje ona codziennej opieki nad swoim bratem. E. R. była nieobecna podczas wizyty pracownika. I.R. oświadczyła, że jej córka wyjechała na działkę i od 5 dni jest poza domem. Pracownik ustalił, że to I.R. sprawuje bezpośrednią opiekę nad synem – przygotowuje i podaje posiłki, robi zakupy (często przy pomocy wnuczki N.T.), sprząta mieszkanie i pomaga synowi przy czynnościach higienicznych w miarę potrzeb. R.R., zapytany o to, kto opiekuje się nim na co dzień, wskazał na mamę. N.T., z którą pracownik socjalny jest w stałym kontakcie, potwierdziła, że większość czynności opiekuńczych nad R.R. sprawuje I.R.. Podczas wizyty pracownika socjalnego w dniu 28 sierpnia 2024 r. E.R. również była nieobecna z uwagi na pobyt na działce. W trakcie rozmowy z pracownikiem socjalnym I.R. stwierdziła, że nic się nie zmieniło i pomimo podeszłego wieku to ona gotuje, robi pranie, zakupy, wykonuje wszystkie potrzebne czynności higieniczne przy synu. Kolejny kontakt pracownika socjalnego z opiekunem prawnym w dniu 8 października 2024 r. oraz wizyta w miejscu zamieszkania w dniu 21 października 2024 r. nie zweryfikowały posiadanych dotąd informacji. Ustalono, że E. R. tylko okazjonalnie przejmuje obowiązki opiekuńcze nad bratem od matki, natomiast ona sama twierdzi, że przekazywane przez rodzinę informacje nie są prawdziwe i że sprawuje opiekę nad bratem samodzielnie.
Organ I instancji ustalił również, że R.R. otrzymał świadczenie wspierające na okres od dnia 1 marca 2024 r. do 31 stycznia 2031 r.
Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 18 listopada 2024 r., znak: SOCII.5111.083534.2021.221645.00000 2.2024 Prezydent Miasta Łodzi zmienił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego Łodzi nr SKO.4114.146.2021 z dnia 29 kwietnia 2021 r. zmienioną decyzjami Prezydenta miasta Łodzi z dnia 26 listopada 2021 r., 18 grudnia 2022 r. oraz 18 grudnia 2023 r. w części dotyczącej okresu przyznania świadczenia w ten sposób, że orzekł o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad R.R. w wysokości 1971,00 zł na okres od 1 marca 2021 r. do 31 grudnia 2021 r., w wysokości 2119,00 zł na okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 stycznia 2022 r., w wysokości 1665,00 zł na okres od 1 lutego 2022 r. do 22 lutego 2022 r. Ponadto organ orzekł o odmowie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad R.R. w okresie od 23 lutego 2022 r.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wskazał, iż w dniu 13 czerwca 2024 r. do Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi wpłynęło pismo Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Łodzi informujące, iż faktyczną opiekę nad R.R. sprawuje jego matka, wykonując codzienne czynności opiekuńcze, a wspiera ją N.T. - opiekun prawny R.R.. W dniu 1 lipca 2024 r. do Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi wpłynęło zaświadczenie sądu z dnia 23 lutego 2022 r. ustanawiające N.T. opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionego R.R..
Następnie, realizując zalecenia wskazane w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 21 sierpnia 2024 r., Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi w dniu 13 września 2024 r. wystąpiło z wnioskiem do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Łodzi o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. W odpowiedzi organ uzyskał pismo pracownika socjalnego z dnia 30 października 2024 r., z którego wynika, iż E.R. nie wywiązywała się właściwie z obowiązku opiekuna osoby niepełnosprawnej w zakresie stałości opieki. Opieka powinna być bowiem sprawowana codziennie. Ponadto skarżąca nie pozostawała do dyspozycji osoby zależnej, tj. do wykazania ciągłej gotowości do niesienia pomocy. Z uwagi na powyższe okoliczności organ uznał, iż świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad R.R. nie przysługuje E.R. od dnia 23 lutego 2022 r.
Odwołanie do powyższej decyzji wniosła E. R., lecz Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi nie znalazło podstaw do zakwestionowania rozstrzygnięcia organu I instancji i zaskarżoną decyzją utrzymało je w mocy.
Na wstępie swoich rozważań organ odwoławczy podkreślił, że E. R. została pouczona o wynikającym z art. 25 ust. 1 u.ś.r. obowiązku niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego świadczenie o wystąpieniu okoliczności mających wpływ na ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w tym m.in. o konieczności poinformowania organu o uzyskaniu prawa do emerytury, podjęcia zatrudnienia, rozpoczęcia prowadzenia działalności gospodarczej, zaprzestania sprawowania opieki nad osoba niepełnosprawną. Natomiast, co wynika z ustaleń poczynionych przez pracowników socjalnych, skarżąca nie wywiązywała się właściwie z tego obowiązku i nie zawiadomiła o tym organu pomocy społecznej.
Wprawdzie sam fakt ustanowienia opiekuna prawnego dla R.R. w osobie N.T. nie wpływa na ustalenie uprawień E. R. do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad bratem. Z okoliczności sprawy wynika jednakże, iż E. R. nie sprawuje ciągłej opieki nad niepełnosprawnym bratem, co ujawnione zostało od dnia ustanowienia opiekuna prawnego dla osoby niepełnosprawnej, tj. dnia 23 lutego 2022 r. Z ustaleń pracowników socjalnych bezspornie wynika, iż to I.R. sprawuje bezpośrednią i codzienną opiekę nad synem: przygotowuje i podaje posiłki, robi zakupy, sprząta mieszkanie i pomaga synowi przy czynnościach higienicznych w miarę potrzeb.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi nie podważa twierdzenia odwołującej, iż sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym bratem, który niewątpliwie powyższej opieki wymaga, jednakże zakres sprawowanej opieki (okazjonalna pomoc matce przy opiece nad bratem) nie spełnia, w ocenie Kolegium, przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Opieka musi bowiem w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a zatem związek między niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły, czego nie można dostrzec w rozpatrywanym przypadku.
Ponadto R.R. od dnia 1 marca 2024 r. jest uprawniony do świadczenia wspierającego, zaś nieuprawnione jest otrzymywanie za ten sam okres zarówno świadczenia wspierającego, jak i świadczenia pielęgnacyjnego. Konsekwencją nabycia przez osobę niepełnosprawną prawa do świadczenia wspierającego jest utrata prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przez jej opiekuna za okres zbiegu powyższych świadczeń.
Odnosząc się do trudnej sytuacji rodzinnej skarżącej i jej bliskich, Kolegium podkreśliło, że pozostaje to poza jego oceną i nie ma wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.
Konkludując, Kolegium wskazało, że z uwagi na fakt, iż od dnia 23 lutego 2022 r. ujawnione zostało, iż faktycznym opiekunem R.R. jest jego matka, która sprawuje codzienną i ciągłą opiekę nad synem, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad R.R. od powyższej daty nie przysługują E. R.
Skargę na powyższą decyzję wniosła E. R., zaskarżając ją w całości i zarzucając jej naruszenie jej naruszenie art. 7, 77 § 1,80, i 107 § 1 i § 3 k.p.a. wobec oparcia ustaleń faktycznych wyłącznie na stronniczych i niewiarygodnych wyjaśnieniach I.R., mających wynikać wyłącznie z pisma wyjaśniającego organu I instancji z dnia 30 października 2024 r., przy pominięciu konsekwentnych i zgodnych ze złożonymi materiałami zdjęciowymi i filmowymi wyjaśnieniami skarżącej.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła m.in. o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
W uzasadnieniu swojego stanowiska skarżąca wskazała, że organ dowolnie ustalił, iż od 23 lutego 2022 r. skarżąca przestała opiekować się bratem, podczas gdy we wcześniejszym okresie, według ustaleń organu, czyniła to. W ocenie skarżącej złożenie przyrzeczenia przez N.T. nic nie zmieniło w tej sytuacji. Bezsporne jest że nie wykonuje ona żadnej faktycznej opieki nad nim, co potwierdziła nawet I.R., a świadczenie wspierające zostało przyznane jej dopiero od 2024 r. Pozostałe oświadczenia I.R., zdaniem skarżącej, w szczególności że to ona sprawuje opiekę nad synem, są niewiarygodne. Organy nie wyjaśniły, dlaczego opieka miałaby przejść na I.R. akurat od 23 lutego 2022 r. Ponadto I.R. sama wymaga opieki i w sposób oczywisty nie może się nikim opiekować. Nieprawdziwość jej wyjaśnień potwierdza bogaty materiał dowodowy, złożony przez skarżącą do akt sprawy. Skarżąca podkreśliła, że wsteczna odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres ponad 27 miesięcy znacznie pogorszy jej sytuację materialną.
Z uwagi na powyższe okoliczności skarżąca wniosła jak w petitum skargi.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Sądy administracyjne, w świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z póżn. zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji z przepisami prawa.
Sąd w ramach swojej właściwości, ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, z zastrzeżeniem art. 57a, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, albo naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Na wstępie należy także podkreślić, że przedmiotowa skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie organ w treści odpowiedzi na skargę zawarł wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. W dniu 19 sierpnia 2025 r. pełnomocnik skarżącej odebrał wezwanie do wypowiedzenia się w terminie 14 dni czy zgadza się na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym czy wnioskuje o przeprowadzenie rozprawy. Z uwagi na niewypowiedzenie się przez pełnomocnika skarżącej w wyznaczonym terminie w przedmiocie powyższego wniosku, sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne w trybie uproszczonym zarządzeniem z dnia 23 września 2025 r.
Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 14 stycznia 2025 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 18 listopada 2024 r., którą organ I instancji zmienił decyzję przyznającą skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w części dotyczącej okresu przyznania tego świadczenia w ten sposób, że orzekł o przyznaniu E.R. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad bratem R. R. do dnia 22 lutego 2022 r. oraz orzekł o odmowie prawa do świadczenia w okresie od 23 lutego 2022 r.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 32 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że przepis art. 17 u.ś.r. zmieniony został ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm.). W myśl art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Zważywszy, że w kontrolowanej sprawie prawo skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego powstało przed dniem 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie zmian wprowadzonych ustawą o świadczeniu wspierającym.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wobec powyższego nie ulega wątpliwości, że sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym w wymiarze uniemożliwiającym wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest materialnoprawną przesłanką warunkującą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Jak stanowi z kolei 63 ust. 6 ustawy o świadczeniu wspierającym, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego.
Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że decyzją z dnia 29 kwietnia 2021 r. nr SKO. 4114.146.2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi przyznało skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad bratem - Panem R. R. od dnia 1 marca 2021 r. na czas nieokreślony, w kwocie 1971,00 zł. Decyzja ta była następnie zmieniana decyzjami Prezydenta Miasta Łodzi w zakresie wysokości świadczenia, na skutek corocznej waloryzacji kwoty świadczenia pielęgnacyjnego. W dniu 13 czerwca 2024 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Łodzi Wydział Przeciwdziałania Przemocy Domowej przekazał Centrum Świadczeń Socjalnych informację, zgodnie z którą pracownik socjalny w trakcie wykonywania diagnozy w środowisku ustalił, że faktyczną opiekę nad Panem R. R. sprawuje jego matka Pani I.R. przy wsparciu ze strony Pani N.T. (córki skarżącej), będącej opiekunem prawnym R. R. W wyniku podjętych czynności wyjaśniających organ ustalił, że skarżąca nie sprawuje opieki nad swoim bratem od dnia 23 lutego 2022r. Ponadto organy ustaliły, że Pan R.R. jest uprawniony do świadczenia wspierającego od dnia 1 marca 2024 r. do dnia 31 stycznia 2026 r.
Stosownie do art. 32 ust. 1 u.ś.r., organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanym na tle art. 32 ust. 1 u.ś.r. utrwalił się pogląd, podzielany przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie, według którego decyzja w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie rodzinne jest decyzją konstytutywną, kształtującą sytuację strony wyłącznie na przyszłość (ex nunc - od chwili obecnej). Wpływa ona bowiem na dotychczasowy zakres uprawnień strony. Brak jest więc podstaw by w trybie tego przepisu uchylać lub zmieniać decyzję pierwotną z mocą wsteczną ex tunc. Wobec tego przepis ten nie daje podstaw do wstecznego określenia okresu, na który przyznano świadczenie, to jest do ponownego orzeczenia określającego inny (krótszy) okres uprawniający do pobierania świadczenia, niż wynikający z decyzji pierwotnej w sytuacji, gdy okres ten upłynął. Ze względu na powszechnie obowiązującą w prawie polskim zasadę lex retro non agit, po to, aby możliwe było wydanie w danej, konkretnej sytuacji decyzji, która by regulowała na nowo i odmiennie sytuację strony z mocą wsteczną, musiałby takie upoważnienie przepis prawa wyraźnie przewidywać. Ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych takiego uregulowania nie zawiera. W sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w tym trybie, decyzji przyznającej świadczenie. Powinna ona zatem wyeliminować na przyszłość pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego, natomiast w stosunku do okresu wcześniejszego winna znaleźć zastosowanie regulacja dotycząca nienależnie pobranego świadczenia (por. np.: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 19 stycznia 2009 r., I OSK 535/08; 3 listopada 2011 r., I OSK 1035/11; 20 marca 2012 r., I OSK 1919/11; 29 listopada 2012 r., I OSK 945/12; 14 grudnia 2012 r., I OSK 1099/12; 16 stycznia 2013 r., I OSK 1280/12; 16 czerwca 2016 r., I SOK 15/15; 29 kwietnia 2020 r., I OSK 54/20; wyroki: WSA w Lublinie z 9 listopada 2010 r., II SA/Lu 500/10; WSA w Gdańsku z 26 listopada 2008 r., I SA/Gd 711/08; WSA w Łodzi z 20 września 2011 r., II SA/Łd 616/11; 14 lutego 2012 r., II SA/Łd 1360/11; 7 października 2014 r., II SA/Łd 543/14; 29 stycznia 2019 r., II SA/Łd 1033/18; 25 maja 2018 r., II SA/Łd 209/18; 22 maja 2018 r., II SA/Łd 134/18; 23 marca 2023 r., II SA/Łd 1015/22; 19 grudnia 2023 r., II SA/Łd 816/23; 24 września 2024 r., II SA/Łd 392/24, 28 sierpnia 2024 r., II SA/Łd 409/24; wszystkie powoływane wyroki sądów administracyjnych dostępne są pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wypada także wskazać wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 lipca 2022 r., I OSK 1728/21, w którym Sąd wskazuje, iż co do zasady decyzje uchylające decyzje w trybie art. 32 u.ś.r. wydawane są z mocą ex nunc, ale nie można pominąć, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną. Dotyczyć to może przede wszystkim sytuacji, w których zastosowanie takiego skutku odbędzie się z korzyścią dla zainteresowanego.
Wobec powyższego należało stwierdzić, że organy w kontrolowanej sprawie nie były uprawnione do zmiany w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r. decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne poprzez skrócenie okresu, na który przyznano świadczenie w sytuacji, gdy okres ten już upłynął ani też do odmowy przyznania prawa do tego świadczenia za miniony okres, tj. od dnia 23 lutego 2022 r.
Organy obu instancji naruszyły zatem art. 32 ust. 1 u.ś.r. w zakresie, w jakim orzeczono o zmianie decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze skutkiem wstecznym. Przepis ten umożliwia zmianę sytuacji prawnej ustalonej wcześniejszą decyzją, ale jedynie ze skutkiem na przyszłość (ex nunc). W stosunku natomiast do wcześniejszego okresu zastosowanie może znaleźć instytucja nienależnie pobranego świadczenia, co jednak znajduje się poza przedmiotem kontrolowanego postępowania.
Podkreślić należy, że przepis art. 32 ust. 1 u.ś.r. stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznych, dlatego też nie jest dopuszczalna jego interpretacja rozszerzająca i winien być stosowany jedynie w ściśle określonych w nim sytuacjach. Katalog przesłanek warunkujących zmianę lub uchylenie decyzji o przyznaniu świadczeń rodzinnych w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r. ma charakter zamknięty. Wystąpienie chociażby jednej z wymienionych wyżej przesłanek stwarza organowi administracji publicznej prawną możliwość uruchomienia z urzędu postępowania w celu weryfikacji decyzji ostatecznej.
Na gruncie rozpatrywanej sprawy niewątpliwie wystąpiły, stanowiące przesłankę z art. 32 ust. 1, inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń, w postaci niekwestionowanego przez skarżącą faktu przyznania Panu R. R. prawa do świadczenia wspierającego od dnia 1 marca 2024 r. W konsekwencji, stosownie do powołanego powyżej art. 63 ust. 6 ustawy o świadczeniu wspierającym skarżącej nie przysługuje zatem świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad bratem, co jest okolicznością wystarczającą do wszczęcia postępowania i wydania przez organ decyzji ze skutkiem na przyszłość w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r.
Należy zauważyć, że podnoszony przez skarżącą zarzut braku wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy odnośnie daty, od której skarżąca nie sprawuje opieki nad swoim bratem Panem R. R., znajduje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym. W aktach administracyjnych brak jest jakiegokolwiek dowodu na to, że skarżąca zaprzestała opieki nad bratem od dnia 23 lutego 2022 r. Na uchylanie się skarżącej od opieki nad niepełnosprawnym bratem wskazywać może dopiero pismo MOPS do Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi z dnia 11 czerwca 2024 r. Wskazano w nim, że pracownik socjalny w trakcie wykonywania czynności służbowych i diagnozy w środowisku ustalił, że faktyczną opiekę nad R.R. sprawuje jego matka – I.R.. W tymże piśmie nie wskazano jednak, od kiedy taki stan rzeczy miałby mieć miejsce. W szczególności nie ustalono, że nastąpiło to od 23 lutego 2022 r. Okoliczności tej nie potwierdza również treść wywiadu środowiskowego z dnia 27 czerwca 2024 r., pismo MOPS z dnia 30 października 2024 r. Również wyjaśnienia I.R. i N.T. nie wskazują, od kiedy skarżąca miałaby się nie wywiązywać prawidłowo z obowiązków opiekuna. W oświadczeniu z dnia 27 czerwca 2024 r. skarżąca przyznaje, że Pan R.R. w ciągu roku szkolnego od poniedziałku do piątku spędza średnio 6 godzin dziennie w Klubie "[...]". Okoliczność ta niewątpliwie ma znaczenie dla oceny, czy sprawowana przez skarżącą opieka uniemożliwiała jej podjęcie zatrudnienia, choć organy nie ustaliły początkowej daty okresu, w którym niepełnosprawny brat skarżącej uczęszczał do Klubu "[...]". Jednakże w ocenie Sądu nieustalenie powyższych okoliczności nie ma wpływu na rozstrzygnięcie rozpatrywanej sprawy. Ustalenie początkowej daty minionego już okresu, w którym świadczenie mogło być pobrane nienależnie, należy do okoliczności istotnych w odrębnym postępowaniu. W niniejszej sprawie przedmiotem sądowej kontroli jest decyzja organu zmieniająca decyzję o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a nie decyzja o uznaniu za nienależnie pobrane i obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.
Prowadząc ponownie postępowanie administracyjne organ uwzględni zaprezentowaną w niniejszym uzasadnieniu ocenę prawną w zakresie art. 32 ust. 1 u.ś.r. i wyda rozstrzygnięcie odpowiadające prawu.
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.
O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a.