II SA/Łd 1171/10

II SA/Łd 1171/10 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2011-02-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2010-10-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Czesława Nowak-Kolczyńska /sprawozdawca/
Jolanta Rosińska /przewodniczący/
Krzysztof Szczygielski
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Sygn. powiązane
II OSK 1372/11 - Wyrok NSA z 2012-11-30
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2005 nr 239 poz 2019
art. 29 ust. 1 i 3
Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne - tekst jednolity
Sentencja
Dnia 18 lutego 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędziowie Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Protokolant asystent sędziego Agnieszka Gortych-Ratajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2011 roku sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zobowiązania do przywrócenia do stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działkach oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M.K., uchyliło decyzję Burmistrza W. z dnia [...] roku, Nr [...] oraz odmówiło zobowiązania E. i A. R. do przywrócenia do stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działkach oznaczonych Nr ewid. 115 i 116 położonych w miejscowości W., Gm. W.
Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, organ I instancji decyzją z dnia [...] roku, zgodnie z przedstawioną "Opinią geotechniczną dla rozpoznania warunków gruntowo – wodnych w rejonie budynku mieszkalnego M.K. w miejscowości W. wraz z określeniem przyczyn zalewania piwnic wschodnich w tym budynku" orzekł brak zakłóceń stosunków wodnych spowodowanych odpływem wód z działek Nr ewid. 115 i 116 należących do E. i A. R. ze szkodą dla działki Nr 114 należącej do M.K.. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 29 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 roku Prawo wodne (t. j. Dz. U. z 2005 roku Nr 239, poz. 2019 ze zm.).
Po rozpoznaniu odwołania M.K., Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję I instancji i odmówiło zobowiązania właścicieli sąsiedniej nieruchomości do przywrócenia do stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działkach oznaczonych Nr ewid. 115 i 116 położonych w miejscowości W., Gm. W. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż na działce M.K. znajduje się wybudowany 16 lat temu budynek mieszkalny, dwukondygnacyjny, nie otynkowany, podpiwniczony oddalony od granicy z nieruchomością sąsiednią, stanowiącą własność E. i A. R. około 5,60 m. Teren wokół budynku nie jest utwardzony. Budynek wyposażony jest w rynny i rury spustowe. Na narożnikach od strony północnej woda z rur spustowych odprowadzana jest nieszczelnym połączeniem za pomocą rur drenarskich na teren działki w stronę ulicy. Na pozostałych narożnikach, woda opadowa z dachu odprowadzana jest rurą spustową na teren bezpośrednio przyległy do budynku. Piwnica zagłębiona jest w ziemi na około 70 cm. Ściany piwniczne od wewnątrz są otynkowane. W pomieszczeniu piwnicznym od strony południowo – wschodniej brak jest posadzek, w podłożu piach, miejscami zawilgocony. Tuż przy ścianie wschodniej jest wykopana dziura w ziemi w kształcie leja, w której zatrzymywana ma być napływająca od ziemi woda, aby nie przedostawała się do innych pomieszczeń w pozostałej, podpiwniczonej części budynku. W pomieszczeniu po przeciwnej stronie znajduje się piec centralnego ogrzewania. W pomieszczeniu obok (od strony północno – wschodniej), gdzie wykonana jest posadzka, nie ma śladów zawilgocenia, chociaż z załączonych przez odwołującą się zdjęć wynika, że i w tym pomieszczeniu jak i w pomieszczeniu obok znajduje się woda. Za budynkiem w kierunku południowo – zachodnim teren działki obniża się i jest pagórkowaty. Tuż przy granicy z nieruchomością sąsiadów, w miejscu gdzie stoi ogrodzenie, wyraźnie widoczne jest wyższe położenie posesji (około 20 cm). Według twierdzeń odwołującej się, woda zaczęła napływać do budynku od 2003 roku, kiedy to sąsiedzi rozpoczęli budowę domu oraz, że problemy z zalewaniem występują najczęściej w czasie wzmożonych opadów (od listopada do czerwca). Jej zdaniem, sąsiedzi przed rozpoczęciem budowy podwyższyli swoją działkę nawożąc ziemię, (miejscami tam gdzie taras nawet o około 1 m), a w miejscu gdzie wykonano utwardzenie powierzchni nawieziono rozdrobniony asfalt. Ponadto, przed rozpoczęciem budowy rozebrano stary budynek, a materiały z rozbiórki rozplantowano na terenie działki. Budynek sąsiadów jest dwukondygnacyjny ze strychem użytkowym, niepodpiwniczony o wymiarach 10 i 16 m. Budynek usytuowany jest na szczycie działki, a zjazd z działki do drogi posiada naturalny spadek w kierunku ulicy. Teren działki sąsiedniej wyniesiony jest o około 50 cm w stosunku do działki odwołującej się. Budynek sąsiedni usytuowany jest w odległości 3,68 m i 3,80 m od granicy z działką odwołującej się.
W dalszej części uzasadnienia organ napisał, iż zgodnie z treścią art. 29 Prawa wodnego właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich; ani odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie. Na właścicielu gruntu ciąży ponadto obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Jeżeli zaś spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Z cytowanego przepisu wynika ogólny zakaz dokonywania przez właściciela działki jakichkolwiek zmian stanu wody na gruncie oraz kierunku jej spływu, ze szkodą dla gruntów sąsiednich, oraz obowiązek prawny usunięcia wszelkich przeszkód i zmian powstałych na jego działce, jeżeli szkodliwie wpływają one na grunty sąsiednie.
Jak wskazał organ, powołany przepis odnosi się do sytuacji, gdy na skutek pewnych zdarzeń doszło do naruszenia naturalnych stosunków wodnych powodujących szkodę dla gruntów sąsiednich. Nałożenie sankcji w postaci nakazu przywrócenia stanu poprzedniego lub zbudowania urządzeń zapobiegających szkodom jest możliwe gdy nastąpiło naruszenie naturalnych stosunków wodnych na gruncie i istnieje związek przyczynowy pomiędzy spowodowaniem zmiany stanu wód przez właściciela, a wystąpieniem szkodliwych skutków dla nieruchomości sąsiednich.
Zdaniem odwołującej się zdarzeniem, które miało skutkować zmianą stanu wód na gruncie była okoliczność wybudowania przez właścicieli sąsiedniej nieruchomości domu i podwyższenie poziomu działki.
W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, iż działania inwestycyjne na działce sąsiedniej nie wpłynęły na zmianę ukształtowania gruntu powodującą zmianę kierunku odpływu wód opadowych i tym samym zakłócenie stosunków wodnych na działce odwołującej się. Okoliczność tę potwierdza sporządzona w toku postępowania administracyjnego "Opinia geotechniczna dla rozpoznania warunków gruntowo – wodnych w rejonie budynku mieszkalnego M.K. w miejscowości W., wraz z określeniem przyczyn zalewania piwnic wschodnich w tym budynku". Dokument ten został opracowany przez biegłego w zakresie geologii inżynierskiej, hydrogeologii, kartowania geologicznego i mineralogii. W treści tej opinii autor napisał, iż analiza charakterystyki gruntowo – wodnej obu sąsiadujących ze sobą działek wykazała, że ani warunki gruntowo – wodne, ani szeroko rozumiana działalność budowlana E. i A. R. (wzniesienie budynku, wybudowanie drogi przejazdowej, założenie przydomowego systemu odprowadzającego wodę itp.) nie mają żadnego związku z zalewaniem piwnicy w południowo – wschodniej części domu odwołującej się. Głównym powodem takiego stanu rzeczy jest fakt, iż pomiędzy budynkami sąsiadów nie występuje przypowierzchniowa warstwa wody gruntowej. Jednakże nawet gdyby warstwa ta istniała to kierunek odpływu z rejonu domu na działce sąsiedniej ominąłby dom odwołującej się od strony południowo – wschodniej. W jeszcze większej odległości od budynku odwołującej się przepłynąłby strumień wody gruntowej z rejonu studzienki drenażowej znajdującej się na posesji sąsiedniej bez względu na to, czy studzienka ta byłaby sprawna. Rzeczoznawca wykazał, iż woda zalewająca piwnicę odwołującej się to woda gruntowa z terenu jej posesji. Na podstawie powołanej opinii organ przyjął, że nie ma związku między zalewaniem piwnicy, a użytkowaniem posesji sąsiedniej. W tej sytuacji, w świetle art. 29 ust. 3 Prawa wodnego, organ I instancji słusznie stwierdził brak zakłóceń stosunków wodnych spowodowanych odpływem wód z działek Nr 115 i 116.
Odnosząc się do zarzutów odwołania kwestionujących wiarygodność, rzetelność i kompetentność zarówno autora, jak i samej opinii organ uznał je za niezasadne. Brak legitymacji służbowej w trakcie dokonywania czynności technicznych, nie może dyskredytować biegłego znanego z imienia i nazwiska, a ponadto legitymującego się dowodem osobistym. Nie można także nazwać "nachodzeniem i szykanowaniem" stawienia się przez rzeczoznawcę na nieruchomości odwołującej się w celu dokonania zleconych mu czynności.
Odwołująca się twierdzi, iż brak wody w studni przeczy występowaniu wód gruntowych i porowych na jej działce. Wskazała również, iż woda na jej posesji od strony wschodniej pojawia się tylko po opadach, co wyklucza, jej zdaniem, fakt istnienia wód podziemnych stale zalegających w ziemi. Dokumentacja fotograficzna załączona do opinii wskazuje jednakże, iż na posesji odwołującej się występują wody gruntowe, których zwierciadło zalega znacznie wyżej, niż poziom wody w zalanej piwnicy.
W konkluzji organ stwierdził, że przyczyna szkód występujących na działce odwołującej się nie leży w naruszeniu stosunków wodnych spowodowanych działaniem właścicieli sąsiedniej nieruchomości.
Jak stanowi art. 29 ust. 3 Prawa wodnego, jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Zatem w sytuacji, gdy nie stwierdza się tego typu naruszeń, organ winien odmówić zobowiązania do wykonania określonych w cytowanym przepisie obowiązków. Rozstrzygnięcie podjęte przez organ I instancji nie mieści się w dyspozycji art. 29 ust. 3 ustawy, co stanowiło podstawę uchylenia decyzji I instancji i orzeczenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze co do istoty.
Skargę na powyższą decyzję wniosła M.K. argumentując, że budynek stanowiący jej własność został wybudowany zgodnie ze sztuką budowlaną, a jedyną i wyłączną przyczyną zalewania piwnicy jest okoliczność wybudowania domu przez właścicieli sąsiedniej nieruchomości i powiązana z tym zmiana stosunków wodnych na gruncie. Przygotowana na zlecenie organu opinia biegłego jest opracowana w sposób stronniczy, nie opiera się na faktach i ma na celu ukrycie przestępstw właścicieli sąsiedniej nieruchomości.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do postanowień art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada zgodność z prawem (legalność) zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" – "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Stosownie do uregulowania art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala.
Oceniając legalność zaskarżonej decyzji Sąd zważył, że organ II instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie administracyjne, ustalił stan faktyczny i wydał rozstrzygnięcie odpowiadające prawu.
W stanie faktycznym sprawy przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego odmawiająca zobowiązania E. i A. R., czyli właścicieli nieruchomości do przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działkach stanowiących ich własność. Rozstrzygnięcie takie kwestionowała M.K. w drodze odwołania i skargi do sądu administracyjnego wywodząc, że piwnica jej budynku mieszkalnego jest zalewana na skutek zmiany stosunków wodnych na sąsiedniej działce (czyli działce stanowiącej własność E. i A. R.).
Materialno – prawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowił przepis art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 roku Prawo wodne (t. j. Dz. U. z 2005 roku Nr 239, poz. 2019 ze zm.), właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:
1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;
2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie.
Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (art. 29 ust. 2 Prawa wodnego). Jeżeli natomiast spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom (art. 29 ust. 3 Prawa wodnego).
Z treści cytowanego przepisu wynika, iż ustawodawca nie tylko zakazał właścicielowi gruntu dokonywania na nim zmian stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich, ale też zobowiązał go do dbania, aby stosunki wodne na jego gruncie nie powodowały szkód na gruntach sąsiednich i to niezależnie od tego, czy szkody te spowodowały działania właściciela, osób trzecich, czy też spowodowane były zdarzeniami obiektywnymi. Wydanie decyzji na podstawie komentowanego przepisu wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego zmierzającego do ustalenia stanu faktycznego sprawy, czyli np. stwierdzenia czy właściciel dokonał zmiany stosunków wodnych na swoim gruncie i czy zmiany te szkodzą gruntom sąsiednim. Ocena zmiany stosunków wodnych wymaga – co do zasady – wiadomości specjalnych i odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, melioracji wodnych i postępowań wodnoprawnych oraz ewentualnie przeprowadzenia odpowiednich analiz, badań, pomiarów lub obliczeń. Oględziny nieruchomości czy zeznania świadków nie posiadających fachowej wiedzy w odnośnym zakresie nie zawsze mogą być wystarczające dla obiektywnej oceny okoliczności danej sprawy, tj. czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich. W sprawach o przywrócenie stosunków wodnych na gruncie i wydanie decyzji na podstawie art. 29 ust. 3 Prawa wodnego, opinia biegłego jest zatem zasadniczo niezbędna. Zarówno ustalenie czy w ogóle nastąpiła zmiana stanu wód na gruncie i czy ta zmiana została wywołana działaniem właściciela (właścicieli) gruntu, a także czy spowodowało to szkody, jak i następnie ustalenie sposobu zapobiegania szkodom tj. określenie odpowiednich "urządzeń", do wykonania których organ powinien zobowiązać stronę, przekraczają wiedzę ogólną i wymagają fachowej wiedzy i specjalistycznych wyliczeń. W szczególności gdy istnieje różnica stanowisk skarżącego i sprawcy zarzucanego zakłócenia stosunków wodnych, opinia biegłego może być jedynym dowodem przesądzającym o istnieniu związku przyczynowego między określonym działaniem a stanem wód na gruntach sąsiednich oraz wskazującym – w razie przesądzenia tego związku – rodzaj koniecznych do wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.
W stanie faktycznym sprawy, w toku postępowania organ I instancji zlecił przygotowanie biegłemu opinii geotechnicznej dla rozpoznania warunków gruntowo – wodnych w rejonie budynku mieszkalnego skarżącej wraz z określeniem przyczyn zalewania piwnic wschodnich w tym budynku. Opinia została przygotowana przez biegłego z listy wojewody i biegłego sądowego w zakresie m. in. geologii inżynierskiej, jak i hydrogeologii. Z załączonej do akt administracyjnych opinii biegłego wprost wynika, że woda zalewająca piwnicę domu skarżącej to woda gruntowa z terenu jej posesji i nie ma związku między zalewaniem piwnicy domu skarżącej, a jakimkolwiek aspektem użytkowania posesji sąsiedniej. Z opinii wynika też wprost zalecenie ogólne, iż to skarżąca powinna przeprowadzić konkretne, fachowe prace techniczne, które pozwoliłyby odciąć dopływ wody gruntowej do zalewanej piwnicy. Dokument w postaci opinii został opracowany przez biegłego, jest on kompletny, niesprzeczny wewnętrznie i logiczny w swej treści, zdaniem Sądu, jego przydatność dla prowadzonego postępowania administracyjnego nie powinna być kontestowana.
Bezspornym jest to, iż w postępowaniu administracyjnym organy mają obowiązek zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Jeżeli organ wyprowadził określone ustalenia dotyczące stanu faktycznego z posiadanych, nienasuwających zastrzeżeń, dokumentów, to skuteczne ich zakwestionowanie wymaga przeprowadzenia stosownego kontrdowodu z inicjatywy strony toczącego się postępowania. Rozpoznając przedmiotową sprawę organy obu instancji dysponowały, z jednej strony opinią biegłego przygotowaną przez osobę wpisaną na listę prowadzoną przez wojewodę. Z drugiej strony natomiast organ miał twierdzenia skarżącej, iż działania właścicieli sąsiedniej nieruchomości, w szczególności polegające na wybudowaniu domu i podwyższeniu poziomu działki, negatywnie oddziałują na jej nieruchomość.
Ustosunkowując się do tej kwestii, jak i do zarzutów skargi wyjaśnić należy, iż duża ich część poprzez stanowienie, że wybudowanie budynku mieszkalnego przez właścicieli sąsiedniej działki powoduje zalewanie piwnicy w budynku skarżącej, kwestionuje ustalenia zawarte w opinii biegłego. Tym niemniej, przygotowany na zlecenie organu I instancji raport został opracowany przez osobę legitymującą się stosownymi uprawnieniami w zakresie geologii i hydrogeologii. Dokument ten zawiera wszystkie niezbędne informacje. Skoro w toku niniejszego postępowania nie została opracowana – w szczególności na zlecenie skarżącej – opinia, która uwzględniając przepisy prawa, inaczej (odmiennie) określałaby zakres negatywnego oddziaływania inwestycji, jak i działania sąsiadów na grunt skarżącej, to za wiążący uznać wypada ten raport, który w toku sprawy administracyjnej został opracowany i stanowił podstawę rozstrzygnięcia. O ile bowiem w toku postępowania administracyjnego strona nie zgadza się z opinią biegłego, może skorzystać z możliwości zlecenia kontrraportu we własnym zakresie i przedłożenia jego, jako dowodu w sprawie (por. np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 lutego 2007 roku, IV SA/Wa 2383/06, Lex Nr 316627).
W toku postępowania administracyjnego skarżąca powoływała się również na to, iż organy w toku postępowania administracyjnego naruszyły szereg zasad ogólnych postępowania administracyjnego. Jednakże skład orzekający analizując przedmiotową sprawę nie dostrzegł tych uchybień. W szczególności nie doszło do naruszenia zasady praworządności, pogłębiania zaufania do organów państwa. Organy obu instancji szczegółowo uzasadniły swoje stanowisko opierając się na opracowanej opinii biegłego. Organy rozpoznając sprawę, po zapoznaniu się z treścią tej opinii, nie kwestionowały jej merytorycznej zawartości. W szczególności, Sąd nie stwierdził, by strona była pozbawiona czynnego udziału w postępowaniu. Strona składała w toku postępowania środki odwoławcze, do których organy się ustosunkowywały w treści swoich rozstrzygnięć.
Reasumując, Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o oddaleniu skargi.
m.ch.