II SA/Lu 924/21

II SA/Lu 924/21 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2022-03-10
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-12-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Brygida Myszyńska-Guziur
Grażyna Pawlos-Janusz /przewodniczący sprawozdawca/
Joanna Cylc-Malec
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 3899/18 - Wyrok NSA z 2021-04-26
I OSK 1294/21 - Wyrok NSA z 2022-02-23
I OSK 1294/22 - Wyrok NSA z 2025-06-12
IV SA/Wa 1105/17 - Wyrok WSA w Warszawie z 2017-09-08
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1899
art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2, art. 216 ust. 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
art. 5 ust. 1 i 3
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur Protokolant Starszy sekretarz sądowy Marzena Okoń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2022 r. sprawy ze skargi Gminy L. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia 9 listopada 2021 r. nr GN-V.7534.2.73.2021 w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 9 listopada 2021 r., znak: GN-Y.7534.2.73.2021, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania Prezydenta Miasta Lublin, Wojewoda Lubelski utrzymał w mocy decyzję Starosty Lubelskiego z 16 lipca 2021 r., znak: IGM.6821.29.2020.MR o zwrocie na rzecz E. V. wywłaszczonej nieruchomości na obszarze dawnych działek nr [...] i [...], położonych w L. przy ul. [...], oznaczonych jako projektowane działki nr [...] i nr [...] oraz umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu pozostałej części wywłaszczonej nieruchomości, wchodzącej w obszar aktualnych działek nr [...], nr [...] i nr [...].
Stan sprawy przedstawia się następująco.
Decyzją Prezydenta Miasta Lublin z 30 września 1975 r. znak: GK.IV.6602/1/75 została wywłaszczona na rzecz Państwa nieruchomość położona w L. w dzielnicy Z. , wykazana na planie jako działki nr [...] i [...] o pow. 1,0700 ha, stanowiąca własność G. P.. Wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło na wniosek Miejskiego Zarządu Gospodarki Terenami w trybie przepisów ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., nr 10, poz. 64, dalej: ustawa z 1958 r.), zgodnie z lokalizacją budowy zbiornika retencyjnego w L. - Z. , ustaloną przez organ do spraw planowania przestrzennego i uwzględnioną w zatwierdzonych planach gospodarczych - urbanistycznych Państwa i miasta L..
Wnioskiem z 17 kwietnia 2020 r. E. V. jako spadkobierczyni byłej właścicielki, zgodnie z aktem poświadczenia dziedziczenia Rep A Nr [...] z [...] kwietnia 2020 r., wystąpiła do Prezydenta Miasta Lublin o zwrot nieruchomości oznaczonej jako dawne działki nr [...] i [...] w części niezagospodarowanej pod cel wywłaszczenia.
Postanowieniem z 27 kwietnia 2020 r., znak: GN.IV.7534.2.27.2020.KR Wojewoda Lubelski wyłączył Prezydenta Miasta Lublin od prowadzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej uprzednio jako działka nr [...] i [...], położonych w L. przy ul. [...], w obszarze aktualnych działek ewidencyjnych nr [...] oraz nr [...] i jednocześnie wyznaczył Starostę Lubelskiego do jej prowadzenia.
W toku prowadzonego postępowania działka nr [...] uległa podziałowi, a zawnioskowany do zwrotu grunt stanowi część działek ewidencyjnych nr [...] i [...]. Z załączonych do akt kopii archiwalnych dokumentów wywłaszczeniowych wynika, że pod zbiornik retencyjny przeznaczona była jedynie działka nr [...] o pow. 0,3600 ha, natomiast działka nr [...] o pow. 0,7100 ha pozostawała poza granicami planowanej inwestycji.
Na zlecenie organu I instancji sporządzona została dokumentacja geodezyjno-prawna wywłaszczonej nieruchomości, z której wynika, że wnioskowana do zwrotu część wywłaszczonej nieruchomości wchodząca w obszar działki ewidencyjnej nr [...] odpowiada granicom dawnej działki nr [...], a dawna działka nr [...] leży w obszarze działek ewidencyjnych nr [...] i [...] (aktualnie nr: [...], [...] i [...]).
Podczas przeprowadzonych w dniu 26 października 2020 r. oględzin stwierdzono, że dawna działka nr [...], której odpowiada aktualna działka ewidencyjna nr [...], niemal w całości użytkowana jest rolniczo, niewielka część działki stanowi wyjeżdżony przejazd ograniczony prywatnym szlabanem. Od strony ul. [...] w granicy działki ustawiono 2 słupy oświetleniowe. Wywłaszczona działka nr [...] użytkowana jest rolniczo wraz z działką nr [...]. Część tej działki stanowi pas zieleni pomiędzy ścieżką rowerową, a użytkiem rolnym. Pozostała część wywłaszczonej działki nie stanowiła przedmiotu niniejszego postępowania, bowiem została zajęta pod zbiornik wodny. Pełnomocnik wnioskodawczyni złożył oświadczenie, że zakres wniosku o zwrot nieruchomości zostanie zmodyfikowany tak, by poza wnioskiem o zwrot pozostała infrastruktura rekreacyjna istniejąca na nieruchomości.
Pismem z Wydziału Gospodarowania Mieniem Urzędu Miasta Lublin z dnia 6 listopada 2020 r. poinformowano, że działka nr [...] (aktualnie nr [...] i [...]) stanowi przedmiot umowy dzierżawy zawartej pomiędzy Gminą L. a Miejskim Ośrodkiem Sportu i Rekreacji "B. w L. sp. z o.o. Umowa została zawarta na czas nieoznaczony z datą obowiązywania od dnia [...] września 2011 r.
Przy piśmie z 16 listopada 2020 r. pełnomocnik wnioskodawczyni przedłożył mapę terenu z oznaczeniem obszaru, co do którego ogranicza wniosek o zwrot nieruchomości. Geodeta sporządził nową dokumentację geodezyjno-prawną, zarejestrowaną pod nr [...], uwzględniającą modyfikację wniosku o zwrot.
W związku z powyższym 16 czerwca 2021 r. organ I instancji przeprowadził ponowne oględziny wnioskowanej do zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, podczas których pełnomocnik wnioskodawcy oświadczył, że podtrzymuje wniosek o zwrot zaprojektowanych w dokumentacji geodezyjno-prawnej działek nr [...] o pow. 0,6042 ha i nr [...] o pow. 0,0183 ha, a w pozostałym zakresie wniosek wycofuje. Podczas oględzin stwierdzono, że projektowana działka nr [...] niemal w całości zajęta jest pod zasiewy i użytkowana jest rolniczo. Niewielki obszar w północno-wschodnim narożniku działki, jak również kilkumetrowy pas terenu biegnący wzdłuż wschodniej granicy działki o szerokości nie przekraczającej 0,5 m, pozostaje poza uprawami rolnymi, stanowi obszar wykoszony. W granicy działki od strony ul. [...] ustawiono dwie latarnie. Projektowana działka nr [...] w całości użytkowana jest rolniczo. Na terenie, co do którego wycofano wniosek o zwrot, znajduje się ścieżka rowerowa wraz z chodnikiem dla pieszych, barierkami i oświetleniem oraz pasem zieleni o szerokości 5 do 6 m pomiędzy ścieżką rowerową.
Decyzją z 16 lipca 2021 r., znak: IGM.6821.29.2020.MR, Starosta Lubelski orzekł zwrot nieruchomości położonej w L. przy ul. [...], oznaczonej w dokumentacji geodezyjno-prawnej jako projektowana działka nr [...] o pow. 0,6042 ha oraz projektowana działka nr [...] o pow. 0,0183 ha na rzecz E. V. oraz umorzył postępowanie w zakresie pozostałej części wywłaszczonej nieruchomości wchodzącej w obszar aktualnych działek ewidencyjnych nr [...], nr [...] i [...] wobec wycofania wniosku o zwrot. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wnioskowana do zwrotu część wywłaszczonej nieruchomości nie została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia, wobec czego zachodzą przesłanki do jej zwrotu.
Od decyzji organu I instancji w części tj. w pkt I oraz od pkt III do X odwołanie wniósł Prezydent Miasta Lublin.
W toku postępowania odwoławczego pismem z 8 października 2021 r. Wojewoda Lubelski, działając na podstawie art. 136 k.p.a., zlecił organowi I instancji uzupełnienie materiału dowodowego o dokumentację geodezyjno-prawną z zaznaczeniem na niej działek wywłaszczonych nr [...] i [...] na tle aktualnej ewidencji gruntów oraz zawierającej rozliczeniowe numery działek, w tym przewidzianych do zwrotu na rzecz spadkobiercy byłej właścicielki. Ze sporządzonej przez uprawnionego geodetę mapy wynika, że orzeczona do zwrotu działka nr [...] stanowi część wywłaszczonej działki nr [...], a orzeczona do zwrotu działka nr [...] stanowi część działki nr [...].
Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji, Wojewoda Lubelski przytoczył art. 136 ust. 3 oraz art. 137 ust. 1 i 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r. poz. 1899, dalej: u.g.n.). W ocenie organu, ustalony w niniejszej sprawie stan faktyczny i prawny nie budzą wątpliwości. Zawnioskowany do zwrotu teren został wywłaszczony pod budowę zbiornika retencyjnego w L.. Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że część terenu dawnej działki nr [...] oraz cały teren dawnej działki nr [...] nie zostały wykorzystane na cele wywłaszczenia. Grunt ten (projektowana działka nr [...] i projektowana działka nr [...]) użytkowany jest rolniczo. Powyższe ustalenia potwierdzają dwukrotne oględziny terenu, jak również załączona dokumentacja fotogrametryczna map Geoportal Miejski. Jak wynika z odpisu księgi wieczystej KW Nr LU [...]/5 i KW Nr LU [...]/9 przedmiotowe działki stanowią własność Gminy L., a działka nr [...] i nr [...], z której pochodzi projektowana działka nr [...], są przedmiotem umowy dzierżawy na rzecz Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji "B. " w L. sp. z o.o.
Powyższe ustalenia doprowadziły organ odwoławczy do konkluzji, że w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki z art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n., bowiem cel wywłaszczenia - budowa zbiornika retencyjnego na wnioskowanej do zwrotu nieruchomości nie został zrealizowany, zaś tereny rekreacyjne w postaci ścieżki rowerowej z wydzielonym pasem zieleni o szerokości ok. 5-6 m od granicy ścieżki zostały geodezyjnie wydzielone i nie są przedmiotem roszczenia o zwrot. Aktualny stan prawny nieruchomości pozwala na orzeczenie o jej zwrocie, bowiem działka stanowi własność Gminy L. i nie ustanowiono na niej prawa użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich.
W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że była właścicielka, wobec faktu zamiaru wywłaszczenia działki nr [...], zawnioskowała o wywłaszczenie całej nieruchomości, tj. również działki nr [...], która nie była przeznaczona do wywłaszczenia pod budowę zbiornika retencyjnego. Przeprowadzone postępowanie wykazało, że na części wywłaszczonej działki nr [...] przejętej na cel publiczny tj. budowę zbiornika retencyjnego, oznaczonej w dokumentacji geodezyjno-prawnej jako projektowana działka nr [...] o pow. 0,0183 ha, nie wybudowano zbiornika retencyjnego, ani też nie stanowi ona urządzonego nadbrzeża tego zbiornika, lecz użytkowana jest rolniczo (w całości pod zasiew), co powoduje możliwość dokonania jej zwrotu na rzecz spadkobiercy byłego właściciela. Zwrot tej części wywłaszczonej na cel publiczny działki powoduje również możliwość zwrotu części działki "dowłaszczonej" na wniosek byłego właściciela, tj. projektowanej działki nr [...] o pow. 0,6042 ha bez badania przesłanek do jej zwrotu.
W skardze na tę decyzję Gmina L. zarzuciła:
1) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez nienależytą i powierzchowną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i poczynienie błędnych ustaleń faktycznych co do celu, na jaki nastąpiło wywłaszczenie,
2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. poprzez uznanie, że na przedmiotowej nieruchomości nie został zrealizowany cel wywłaszczenia i jako zbędna powinna zostać zwrócona spadkobiercy byłego właściciela, pomimo że na wywłaszczonej nieruchomości, tj. dawnej działce [...] został zrealizowany cel wywłaszczenia - budowa zbiornika retencyjnego w L. - Z. , natomiast dawna działka nr [...] nie była objęta przymusowym wywłaszczeniem a została "dowłaszczona" na wyraźną prośbę dawnego właściciela i aktualnie stanowi pas nadbrzeżny.
W oparciu o powyższe zarzuty Gmina L. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody Lubelskiego oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Starosty Lubelskiego z 16 lipca 2021 r. znak: IGM.6821.29.2020.MR w pkt I oraz od pkt lll-X, a także zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.
W ocenie skarżącej, cel wywłaszczenia w postaci budowy zbiornika został zrealizowany. Działki wnioskowane do zwrotu stanowią pas nabrzeża zajęty pod zielone tereny rekreacyjne, sąsiadujące ze ścieżką rowerową, na działkach ewidencyjnych nr [...] i [...].
Skarżąca podkreśliła, że wnioskiem o wywłaszczenie na cele budowy zbiornika retencyjnego w Lublinie-Zemborzycach objęta była tylko działka nr [...], wymieniona w ofercie o dobrowolnym odstąpieniu nieruchomości z dnia 28 listopada 1974 r., znak: GK.GT.II.630-1/20/67/74. Znajdujące się w aktach sprawy podanie G. P. z dnia 13 grudnia 1974 r. zawierające zwrot "zwracam się z prośbą o wywłaszczenie całej mojej działki położonej w Z. w ilości 1,07 ha", co świadczy, w ocenie G. L., o tym, iż działka [...] o pow. 0,7100 ha, nie była objęta przymusowym wywłaszczeniem, a została "dowłaszczona" jako nieruchomość zbędna dla realizacji inwestycji, jednak nienadająca się do dalszego korzystania przez właściciela.
W ocenie Gminy L., archiwalna dokumentacja poprzedzająca wydanie decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości jednoznacznie wskazuje, że na cel wywłaszczenia, jakim była budowa zbiornika retencyjnego, niezbędna była jedynie działka nr [...] o pow. 0,3600 ha, natomiast działka [...] o pow. 0,7100 ha pozostawała poza granicami planowanej inwestycji. W związku z tym, że teren stanowiący dawną działkę nr [...] został "dowłaszczony" na wniosek G. P., nie miał określonego celu, przez pryzmat którego można dokonywać oceny jego zbędności. Zatem decydujące znaczenie ma tu kwestia realizacji celu wywłaszczenia na dawnej działce nr [...]. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego niewątpliwie wynika, że na nieruchomości oznaczonej uprzednio jako działka nr [...] o pow. 0,3600 ha cel wywłaszczenia w postaci budowy zbiornika retencyjnego został zrealizowany. Zbiornik retencyjno-rekreacyjny - Zalew Z. funkcjonuje od 1974 r., a pozostała część dawnej działki nr [...] stanowi pas nadbrzeżny i jest zagospodarowana pod zielone tereny rekreacyjne. Teren ten stanowi funkcjonalnie powiązaną całość, bowiem pas nadbrzeżny sąsiadujący ze ścieżką rowerową jest infrastrukturą Zalewu Z. , powstałą przy budowie samego zbiornika. Nie można zatem odnieść realizacji celu wywłaszczenia tylko do fragmentu wywłaszczonej nieruchomości, jak to uczyniły organy I i II instancji, błędnie uznając, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do zwrotu nieruchomości. Jak wynika z powyższego, w związku z realizacją celu wywłaszczenia na dawnej działce nr [...] brak jest jakichkolwiek podstaw do zwrotu nieruchomości "dowłaszczonej" stanowiącej dawną działkę nr [...].
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.
Przedmiotem sporu jest zwrot projektowanych działek o numerach [...] i [...], położonych w L., stanowiących własność Gminy L., na rzecz E. V., spadkobierczyni byłej właścicielki tych nieruchomości.
Projektowana działka nr [...] stanowi część działki oznaczonej nr [...], wywłaszczonej na rzecz Państwa decyzją Prezydenta Miasta Lublin z 30 września 1975 r., znak: GK.IV.6602/1/75 na wniosek Miejskiego Zarządu Gospodarki Terenami w trybie przepisów ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w celu budowy zbiornika retencyjnego w L. – Z. . Projektowana działka nr [...] o pow. 0,0183 ha jest użytkowana rolniczo, nie została ona zatem wykorzystana na cel wywłaszczenia.
Z kolei przylegająca do działki nr [...] projektowana działka nr [...] o pow. 0,6042 ha stanowi część działki nr [...] nabytej przez Państwo w trybie przepisów wyżej powołanej ustawy na wniosek G. P.. Działka ta w całości jest użytkowana rolniczo.
Nabycie działki nr [...] nastąpiło w trybie art. 6 ustawy z 1958 r. Natomiast nabycie działki nr [...] nastąpiło w trybie art. 5 tej ustawy ze względu na to, że działka ta nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania na cele dotychczasowe.
Ustawa, pod rządami której dokonano wywłaszczenia działki nr [...], przewidywała dopuszczalność wywłaszczenia nieruchomości na rzecz Państwa, jeżeli wywłaszczana nieruchomość była ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonywania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych (art. 3 ust. 1). Ustawa ta przewidywała także, że wywłaszczeniem może być objęta cała nieruchomość lub jej część, jednakże na żądanie właściciela wywłaszczenie powinno objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia części, pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe (art. 5 ust. 1 i 3 ustawy z 1958 r.). Oznacza to, że w trybie art. 6 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 3 tej ustawy mogło dojść do zbycia nieruchomości zbędnej na cele publiczne poprzez zawarcie umowy sprzedaży w formie aktu notarialnego.
Ustawa nie posługiwała się przy tym pojęciem "zbędności nieruchomości", od którego aktualnie obowiązująca ustawa o gospodarce nieruchomościami uzależnia zwrot nieruchomości przejętej przez Skarb Państwa bądź jednostkę samorządu terytorialnego. Zgodnie jednak z art. 216 ust. 1 u.g.n przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa m. in. na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z 1958 r. W związku z tym, rozpoznając wniosek o zwrot nieruchomości wywłaszczonej lub nabytej przez Skarb Państwa na podstawie ustawy z 1958 r., organ winien w pierwszej kolejności dokonać analizy materiałów związanych z tą procedurą, aby ustalić zakres i cel wywłaszczenia, a także tryb, w jakim do niego doszło oraz, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany.
Bezspornie wywłaszczenie działki nr [...], której część aktualnie stanowi projektowana działka nr [...], nastąpiło w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z 1958 r., gdyż po przejęciu na cel publiczny polegający na budowie zbiornika retencyjnego działki nr [...], działka nr [...] nie nadawałby się do racjonalnego użytkowania na cele dotychczasowe. Takie zbycie dokonywane jest na wniosek właściciela, a jego przesłanką nie jest realizacja celu publicznego. Zbycie to towarzyszy wywłaszczeniu na cel publiczny i w tym zakresie istnieje pomiędzy nimi związek polegający na tym, że bez wywłaszczenia działki nr [...] na cel publiczny nie można było dokonać sprzedaży działki nr [...], zbędnej do dotychczasowego użytku w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z 1958 r.
Wskutek tego "dowłaszczona" nieruchomość (nr [...]) dzieli los działki zasadniczej (nr [...]), co oznacza, że zwrot części terenu wywłaszczonego na wniosek byłego właściciela jest możliwy jedynie wtedy, gdy zostaną spełnione przesłanki zbędności tej części terenu, który został wywłaszczony dla realizacji celu wywłaszczenia. Zbędność ta podlega zatem ocenie przez pryzmat zbędności tej części, którą wywłaszczono dla realizacji celu z ustaloną uprzednio lokalizacją i ze względu na którą uwzględniono wniosek byłego właściciela o dowłaszczenie części nienadającej się do dalszego samodzielnego wykorzystywania przez tego właściciela (por. m.in. wyroki NSA z: 1 kwietnia 1996 r., IV SA 1626/94; 13 stycznia 2011 r., I OSK 430/10; 17 marca 2011 r., I OSK 681/10; 25 marca 2015 r. I OSK 1752/13; 18 stycznia 2017 r., I OSK 488/16, dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl; M. Wolanin w: J. Jaworski, A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, Warszawa 2013, s. 1110-1111).
Wyłączone jest zatem stosowanie art. 136 ust. 3 u.g.n. do zwrotu części nieruchomości wywłaszczonej w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z 1958 r. na wniosek właściciela, jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki zwrotu także innej części nieruchomości wywłaszczonej na cel wskazany w decyzji wywłaszczeniowej (por. wyroki NSA z 26 lipca 2001 r., II SA/Gd 910/00 i z 29 maja 2003 r., II SA/Kr 2414/01, dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W związku z tym w sprawach dotyczących zwrotu działek wywłaszczonych w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z 1958 r. organ powinien w pierwszej kolejności ustalić, czy działka wywłaszczona na podstawie art. 6 tej ustawy, do której na mocy art. 216 ust. 1 u.g.n. stosuje się aktualne przepisy dotyczące zwrotu nieruchomości, podlega zwrotowi zgodnie z obowiązującymi przepisami.
W myśl art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Stosownie do treści art. 137 ust. 1 ustawy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (art. 137 ust. 2 u.g.n.).
Przedmiotem kontrolowanego przez Sąd postępowania jest zwrot części działki nr [...] wywłaszczonej na cel publiczny oraz zwrot części działki nr [...], która nie była niezbędna na potrzeby realizacji jakiegokolwiek celu publicznego, a została wywłaszczona na wniosek jej właściciela na zasadach art. 5 ust. 3 ustawy, tj. w związku z brakiem możliwości racjonalnego użytkowania tej części przez właściciela na cele dotychczasowe. Tym samym w ramach nieruchomości wywłaszczonej należy wyróżnić część wywłaszczoną w znaczeniu ścisłym (tj. przejętą przez Państwo na potrzeby realizacji konkretnego celu publicznego) oraz tzw. część "dowłaszczoną" (przejętą dodatkowo, tylko z uwagi na potrzebę zapobieżenia naruszeniu interesu byłego właściciela, polegającym na pozostawieniu w jego rękach nieruchomości nie nadającej się do racjonalnego wykorzystania).
O ile rozróżnienie na część wywłaszczoną i dowłaszczoną nie miało znaczenia z punktu widzenia skutków rzeczowych wywołanych orzeczeniem wywłaszczeniowym (w odniesieniu do obu tych części dochodziło bowiem jednocześnie do pozbawienia prawa własności dotychczasowego właściciela oraz nabyciu tego prawa przez Państwo), o tyle ma ono znaczenie z punktu widzenia oceny wystąpienia przesłanek do zwrotu nieruchomości w trybie uregulowanym w art. 136 ust. 3 i nast. u.g.n. Oczywistym jest bowiem, że w stosunku do części dowłaszczonej bezprzedmiotowym byłoby stosowanie kryteriów zbędności na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu z art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. (żaden taki cel nie był bowiem w odniesieniu do tej części ustalany). Nie oznacza to jednak braku związku pomiędzy częścią wywłaszczoną i dowłaszczoną, bowiem zwrot nieruchomości dowłaszczonych na wniosek właściciela na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy z 1958 r. jest możliwy, jeżeli zbędna w rozumieniu art. 137 u.g.n. stanie się nieruchomość wywłaszczona na wniosek podmiotu publicznego ubiegającego się o wywłaszczenie (por. wyrok WSA w Warszawie z 11 lipca 2013 r., I SA/Wa 639/13).
Nie ulega wątpliwości, że wnioskowana do zwrotu część wywłaszczonej nieruchomości, obecnie oznaczona jako projektowana działka nr [...], nie została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia, tj. budową zbiornika retencyjnego, wobec czego zachodzą przesłanki do jej zwrotu. Zwrot tej części wywłaszczonej na cel publiczny działki skutkuje zatem zasadnością zwrotu przylegającej do niej części działki "dowłaszczonej" na wniosek byłego właściciela, tj. projektowanej działki nr [...] bez badania przesłanek jej zwrotu.
Innymi słowy, zachodzą przesłanki do zwrotu również przedmiotowej działki jako działki "dowłaszczonej" następcy prawnemu byłej właścicielki, bowiem część nieruchomości objętej tą decyzją, wywłaszczona bezpośrednio na potrzeby realizacji celu publicznego (część działki nr [...]), okazała się zbędna na cel wywłaszczenia.
W świetle powyższych ustaleń podnoszone w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku.
Z powyższych względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329).