II SA/Łd 1097/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w ŁodziŁódź2023-03-14
NSAAdministracyjneWysokawsa
uwłaszczenieSkarb PaństwaspółdzielniaKRSpostępowanie administracyjneinteres prawnystrona postępowaniaKodeks postępowania administracyjnegoPrawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił postanowienie SKO o niedopuszczalności odwołania, uznając byłego członka spółdzielni za stronę postępowania dotyczącego nabycia mienia przez Skarb Państwa.

Sprawa dotyczyła postanowienia SKO o niedopuszczalności odwołania byłego członka spółdzielni od decyzji starosty umarzającej postępowanie w sprawie nieodpłatnego nabycia mienia przez Skarb Państwa. SKO uznało, że były członek nie ma interesu prawnego. WSA w Łodzi uchylił postanowienie SKO, stwierdzając, że były członek spółdzielni ma interes prawny do występowania w postępowaniu, a jego odwołanie było dopuszczalne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi rozpoznał skargę W. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu, które stwierdziło niedopuszczalność odwołania od decyzji Starosty Zduńskowolskiego umarzającej postępowanie dotyczące nieodpłatnego nabycia przez Skarb Państwa mienia Spółdzielni Rzemieślniczej Z. w Z. SKO uznało, że były członek spółdzielni nie posiada interesu prawnego w tym postępowaniu, powołując się na wygaśnięcie praw członków z chwilą wykreślenia podmiotu z rejestru oraz możliwość dochodzenia roszczeń na drodze cywilnej. WSA w Łodzi uchylił zaskarżone postanowienie, uznając, że były członek spółdzielni ma interes prawny do występowania w postępowaniu administracyjnym dotyczącym nabycia mienia przez Skarb Państwa na podstawie art. 9 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym. Sąd podzielił stanowisko, że prawa majątkowe członków spółdzielni podlegają ochronie konstytucyjnej, a oni sami powinni być uznawani za strony w postępowaniach dotyczących ich mienia.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, były członek spółdzielni posiada interes prawny w postępowaniu administracyjnym dotyczącym nieodpłatnego nabycia mienia przez Skarb Państwa, a jego odwołanie od decyzji w tej sprawie jest dopuszczalne.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że prawa majątkowe byłych członków spółdzielni podlegają ochronie konstytucyjnej i powinny być uwzględniane w postępowaniach dotyczących ich mienia. Brak możliwości udziału w postępowaniu naruszałby ich interes prawny.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (8)

Główne

k.p.a. art. 134

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji lub postanowienia w przypadku naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego.

Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym art. 9 § 2a

Uznanie podmiotów za wykreślone z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. w przypadku braku wniosku o wpis do KRS do dnia 31 grudnia 2015 r.

Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym art. 9 § 2b

Nieodpłatne nabycie z mocy prawa przez Skarb Państwa mienia podmiotów wykreślonych z rejestru.

Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym art. 9 § 2i

Stwierdzenie nabycia przez Skarb Państwa własności nieruchomości albo użytkowania wieczystego w drodze decyzji przez starostę.

Pomocnicze

k.p.a. art. 28

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Definicja strony postępowania, która obejmuje każdego, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie.

p.p.s.a. art. 119 § 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Możliwość rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Ustawa z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze art. 3

Majątek spółdzielni jest prywatną własnością jej członków.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Były członek spółdzielni posiada interes prawny w postępowaniu dotyczącym nabycia mienia przez Skarb Państwa. Postanowienie SKO o niedopuszczalności odwołania narusza przepisy K.p.a. i p.p.s.a.

Odrzucone argumenty

Były członek spółdzielni nie posiada interesu prawnego, ponieważ jego prawa wygasły z chwilą wykreślenia spółdzielni z rejestru. Roszczenia byłych członków spółdzielni powinny być dochodzone na drodze cywilnej.

Godne uwagi sformułowania

Prawa wspólników, członków spółdzielni i innych osób uprawnionych do udziału w majątku likwidacyjnym wygasają z chwilą wykreślenia podmiotu z rejestru. Interes prawny oparty na prawie materialnym w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 9 ustawy może mieć jedynie podmiot, któremu przysługuje własność (lub użytkowanie wieczyste) nieruchomości będącej przedmiotem postępowania... Sąd rozpoznający niniejszą sprawę doszedł do przekonania, że Kolegium wydając zaskarżone postanowienie naruszyło art. 134 K.p.a. w zw. z art. 28 K.p.a. i w zw. z art. 9 ust. 2b ustawy.

Skład orzekający

Piotr Mikołajczyk

przewodniczący sprawozdawca

Robert Adamczewski

sędzia

Marcin Olejniczak

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie kręgu stron w postępowaniach dotyczących nabycia mienia przez Skarb Państwa w wyniku wykreślenia podmiotu z KRS, ochrona praw majątkowych byłych członków spółdzielni."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wykreślenia podmiotu z KRS z powodu braku wniosku o wpis i późniejszego nabycia mienia przez Skarb Państwa.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii prawnej związanej z ochroną praw majątkowych byłych członków spółdzielni w kontekście przepisów o Krajowym Rejestrze Sądowym i nabycia mienia przez Skarb Państwa.

Czy byli członkowie spółdzielni tracą prawa do majątku po jej likwidacji? Sąd administracyjny odpowiada.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Łd 1097/22 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-03-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Marcin Olejniczak
Piotr Mikołajczyk /przewodniczący sprawozdawca/
Robert Adamczewski
Symbol z opisem
6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I OSK 1328/23 - Wyrok NSA z 2025-02-26
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 28, art. 134
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 1997 nr 121 poz 770
art. 9 ust. 2, art. 9 ust. 2a, art. 9 ust. 2b
Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski Asesor WSA Marcin Olejniczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 marca 2023 r. sprawy ze skargi W. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 11 października 2022 r. nr SKO.4135.14.22 w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji umarzającej postępowanie dotyczące nieodpłatnego nabycia przez Skarb Państwa mienia uchyla zaskarżone postanowienie. MR
Uzasadnienie
Zaskarżonym do tutejszego Sądu postanowieniem z dnia 11 października 2022 r. nr SKO.4135.14.22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu stwierdziło niedopuszczalność odwołania od decyzji Starosty Zduńskowolskiego w przedmiocie umorzenia postępowania.
Jak wynika z akt sprawy decyzją z dnia 30 czerwca 2022 r., znak: GKN-I.6820.1.7.2022, Starosta Zduńskowolski umorzył postępowanie administracyjne w sprawie nieodpłatnego nabycia przez Skarb Państwa mienia Spółdzielni Rzemieślniczej Z. w Z. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w dniu 23 grudnia 2021 r. zwrócono się do Sądu Rejonowego dla Łodzi - Śródmieścia z prośbą o udzielenie informacji, czy Spółdzielnia Rzemieślnicza Z. w Z. złożyła skutecznie do dnia 31 grudnia 2015 r. wniosek o wpis do rejestru na podstawie art. 9 ust. 2a ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym. W związku z otrzymaną w dniu 16 marca 2022 r. informacją o braku takiego wpisu, dnia 25 kwietnia 2022 r. wszczęto postępowanie administracyjne celem wydania decyzji o przejęciu nieruchomości/mienia Spółdzielni przez Skarb Państwa z dniem 1 stycznia 2016 r. Po analizie przepisów prawnych stwierdzono, że w tym przypadku nie jest wymagane wydanie decyzji w sprawie i tym samym postępowanie stało się bezprzedmiotowe.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył W. S. Strona zaznaczyła, że jako były członek Spółdzielni Rzemieślniczej Z. ma interes prawny do występowania w postępowaniu w przedmiocie wydania decyzji na podstawie przepisów ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym w związku z prawem do udziału w majątku likwidacyjnym Spółdzielni. Zgodnie z art. 9 ust. 2i ustawy nabycie przez Skarb Państwa własności nieruchomości albo użytkowania wieczystego stwierdza w drodze decyzji starosta właściwy ze względu na miejsce położenia nieruchomości, zatem nie znajduje uzasadnienia wyrażone w zaskarżonej decyzji twierdzenie, że nie jest wymagane wydanie specjalnej decyzji w tej sprawie przez Starostę. W. S. na poparcie swego stanowiska powołał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 15 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Lu 1005/17, w którym wyrażono pogląd, wedle którego byli członkowie spółdzielni mają przymiot strony w tego rodzaju postępowaniach. Skarżący zwrócił także uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 grudnia 2019 r., sygn. akt P 13/18, w którym stwierdzono, że art. 9 ust. 2b zdanie trzecie ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym jest niezgodny z art. 64 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 1 Konstytucji RP. Skarżący podkreślił ponadto, że organy administracji nie posiadają swobody wyboru formy działania, ale powinny podejmować działania w takiej formie, jaka wynika z przepisów prawa. W związku z tym przedstawił wywody na temat stosowania art. 7 Konstytucji RP.
Wspomnianym na wstępie postanowieniem z dnia 11 października 2022 r. nr SKO.4135.14.22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu stwierdziło niedopuszczalność odwołania od decyzji Starosty Zduńskowolskiego w przedmiocie umorzenia postępowania. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wyjaśniono, że zgodnie z art. 134 K.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Niedopuszczalność odwołania z przyczyn podmiotowych obejmuje przypadki wniesienia odwołania przez podmiot nie mający legitymacji do wniesienia środka zaskarżenia albo też wniesienie odwołania przez stronę nie mającą zdolności do czynności prawnych. Następnie Kolegium wskazało, że stosownie do treści art. 9 ust. 2a ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym, podmioty podlegające obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego zgodnie z przepisami ustawy, o której mowa w art. 1, które były wpisane do rejestru sądowego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia wejścia w życie tej ustawy i które do dnia 31 grudnia 2015 r. nie złożyły wniosku o wpis do rejestru, uznaje się za wykreślone z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. W przypadku, gdy wniosek o wpis złożony przed dniem 1 stycznia 2016 r. został po tej dacie zwrócony, odrzucony, oddalony albo postępowanie o wpis zostało umorzone, skutki określone w niniejszym przepisie oraz przepisach ust. 2b-2g i 2i powstają z dniem następującym po dniu zwrotu, odrzucenia, oddalenia wniosku albo umorzenia postępowania. Zgodnie z art. 9 ust 2b ustawy z dniem 1 stycznia 2016 r. Skarb Państwa nabywa nieodpłatnie z mocy prawa mienie podmiotów, o których mowa w ust. 2a. Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność z nabytego mienia za zobowiązania podmiotów, o których mowa w ust. 2a. Prawa wspólników, członków spółdzielni i innych osób uprawnionych do udziału w majątku likwidacyjnym wygasają z chwilą wykreślenia podmiotu z rejestru. Przepis art. 9 ust. 2i ustawy w pierwszym zdaniu stanowi, że nabycie przez Skarb Państwa zgodnie z ust. 2b własności nieruchomości albo użytkowania wieczystego stwierdza, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce położenia nieruchomości. Kolegium podkreśliło, że w postępowaniu administracyjnym prowadzonym na podstawie art. 9 ust. 2i ustawy pojęcie strony ustalić trzeba w powiązaniu z definicją strony zawartą w art. 28 K.p.a. Kolegium stwierdziło, że w analizowanej sprawie nie ma podstaw do przyjęcia, że skarżący jest stroną postępowania. Stwierdziło, że konstrukcja regulacji zawartych w art. 9 ustawy powoduje, iż zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie przyjmuje się, że byli wspólnicy podmiotu, którego majątek został przejęty na skutek utraty bytu prawnego ze względu na niedopełnienie obowiązku rejestracyjnego przez ten podmiot, nie posiadają przymiotu strony w postępowaniu dotyczącym wydania decyzji deklaratoryjnej z art. 9 ust. 2b i ust. 2i ustawy. Zdaniem organu o ile przepisy materialnego prawa administracyjnego nie kształtują zakresu podmiotowego inaczej, podmiot praw bezwzględnych posiada interes prawny w postępowaniu administracyjnym, jeżeli jego wynik może wpłynąć na treść lub sposób wykonywania posiadanych praw. Mając to na uwadze należy stwierdzić, że interes prawny oparty na prawie materialnym w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 9 ustawy może mieć jedynie podmiot, któremu przysługuje własność (lub użytkowanie wieczyste) nieruchomości będącej przedmiotem postępowania oraz podmiot (następca prawny), którego własność została nabyta na tej podstawie (o ile zachował byt prawny) oraz Skarb Państwa. Do tego kręgu nie należą osoby, które były wspólnikami spółki, która utraciła byt prawny. Kolegium zaznaczyło, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku o sygn. akt P 13/18 zauważył, iż "z uwagi na to, że skutki majątkowe, o których mowa w art. 9 ust. 2b ustawy nastąpiły z mocy prawa 1 stycznia 2016 r., przysługującym środkiem sanacji konstytucyjności jest roszczenie o odszkodowanie z art. 417[1] § 1 k.c". Realizacja ewentualnych roszczeń powinna nastąpić na drodze postępowania cywilnego. Tym samym, w opinii organu wspomnianym wyrokiem TK nie zakwestionował konstytucyjności przepisów, mocą których następuje przejęcie własności w związku z brakiem rejestracji spółki w KRS, a zakwestionował pozbawienie prawa własności bez odszkodowania. Wobec tego Kolegium za nietrafny uznało podnoszony przez W. S. argument, że jako były członek Spółdzielni Rzemieślniczej Z. posiada interes prawny, o którym mowa w art. 28 K.p.a. Nie jest on podmiotem, któremu przysługuje własność (lub użytkowanie wieczyste) nieruchomości będącej przedmiotem postępowania ani jego następcą prawnym. Taki stan rzeczy nie pozwala przypisać mu interesu prawnego uprawniającego do występowania w charakterze strony przedmiotowego postępowania. Od interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, to jest stan, w którym osoba wprawdzie jest bezpośrednio zainteresowana rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego, mającego stanowić podstawę skutecznego żądania stosownych czynności organu administracji. Wobec tego Kolegium stwierdziło, że W. S. nie mógł skutecznie zaskarżyć decyzji Starosty Zduńskowolskiego z dnia 30 czerwca 2022 r., co czyni jego odwołanie niedopuszczalnym.
Skargę na powyższe postanowienie złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi W. S., wnosząc o jego uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. W treści skargi podniesiono zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy tj. art. 28 K.p.a. poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że skarżący nie ma interesu prawnego do występowania jako strona, art. 8 K.p.a. przez naruszenie zasady zaufania obywatela do państwa i prawa oraz art. 134 K.p.a przez jego błędne zastosowanie. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że nie ulega wątpliwości, iż decyzja, o której mowa w ust. 2i ustawy ma charakter deklaratoryjny, gdyż nabycie prawa przez Skarb Państwa następuje z mocy prawa. Nie oznacza to jednak, że w postępowaniu tym, poza organem administracji, nie ma innych stron postępowania. Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze (tekst jedn.: Dz.U. z 2017 r. poz. 1560) "majątek spółdzielni jest prywatną własnością jej członków", którym "przysługuje prawo rozporządzania swoimi roszczeniami do spółdzielni o wypłatę udziałów oraz o zwrot wkładów lub o wypłatę ich równowartości (...).". (art. 27 § 1 Prawa spółdzielczego), które realizowane jest w szczególności na etapie likwidacji spółdzielni. Zdaniem skarżącego to właśnie przepis art. 3 Prawa spółdzielczego jest źródłem interesu prawnego byłych członków spółdzielni w niniejszym postępowaniu.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Zdaniem Kolegium uprawniony był wniosek, że interes prawny oparty na prawie materialnym w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 9 ustawy może mieć jedynie podmiot, któremu przysługuje własność (lub użytkowanie wieczyste) nieruchomości będącej przedmiotem postępowania, podmiot (następca prawny), którego własność została nabyta na tej podstawie (o ile zachował byt prawny) oraz Skarb Państwa. Do tego kręgu nie należą osoby, które były członkami Spółdzielni Rzemieślniczej Z. w Z., która utraciła byt prawny.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, skargę złożoną w niniejszej sprawie rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259, dalej jako: "p.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada więc co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Kontrolując zaskarżone w niniejszej sprawie postanowienie Sąd doszedł do przekonania, że złożona skarga jest zasadna, bowiem kwestionowane postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 134 K.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne.
W rozpatrywanej sprawie spór dotyczy ustalenia, czy były członek Spółdzielni Rzemieślniczej Z. w Z., uznanej za wykreśloną z rejestru na podstawie art. 9 ust. 2a ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. z 1997 r., Nr 121, poz. 770, dalej: ustawa) ma interes prawny w prowadzonym przez starostę postępowaniu w sprawie stwierdzenia z mocy prawa nieodpłatnego nabycia przez Skarb Państwa mienia należącego do spółdzielni.
Zgodnie z powołanym art. 9 ust. 2a ustawy podmioty podlegające obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego zgodnie z przepisami ustawy, o której mowa w art. 1, które były wpisane do rejestru sądowego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia wejścia w życie tej ustawy i które do dnia 31 grudnia 2015 r. nie złożyły wniosku o wpis do rejestru, uznaje się za wykreślone z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. W przypadku gdy wniosek o wpis złożony przed dniem 1 stycznia 2016 r. został po tej dacie zwrócony, odrzucony, oddalony albo postępowanie o wpis zostało umorzone, skutki określone w niniejszym przepisie oraz przepisach ust. 2b-2g i 2i powstają z dniem następującym po dniu zwrotu, odrzucenia, oddalenia wniosku albo umorzenia postępowania. W myśl art. 9 ust. 2b ustawy z dniem 1 stycznia 2016 r. Skarb Państwa nabywa nieodpłatnie z mocy prawa mienie podmiotów, o których mowa w ust. 2a. Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność z nabytego mienia za zobowiązania podmiotów, o których mowa w ust. 2a. Prawa wspólników, członków spółdzielni i innych osób uprawnionych do udziału w majątku likwidacyjnym wygasają z chwilą wykreślenia podmiotu z rejestru.
Warto zaznaczyć, że Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 9 ust. 2b zdanie trzecie ustawy jest niezgodny z art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (wyrok z dnia 11 grudnia 2019 r. sygn. akt P 13/18).
Stosownie natomiast do ust. 2i zdanie 1 art. 9 ustawy nabycie przez Skarb Państwa, zgodnie z ust. 2b, własności nieruchomości albo użytkowania wieczystego stwierdza, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce położenia nieruchomości. W postępowaniach dotyczących mienia i zobowiązań, o których mowa w ust. 2b, oraz w innych sprawach dotyczących gospodarowania tym mieniem Skarb Państwa jest reprezentowany przez starostę, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, właściwego ze względu na ostatnią siedzibę podmiotu, o którym mowa w ust. 2a (ust. 2j).
W dalszej kolejności wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 28 K.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. O tym, czy określonemu podmiotowi przysługują uprawnienia strony, rozstrzygają przepisy prawa materialnego.
Sąd zauważa, że w orzecznictwie sądów administracyjnych pojawia się rozbieżne orzecznictwo w zakresie wspomnianej spornej kwestii interesu prawnego byłych członków Spółdzielni. Nie budzi większych zastrzeżeń, że stroną postępowania nie może być Spółdzielnia jako podmiot wykreślony z rejestru, czyli podmiot pozbawiony bytu prawnego. Jednakże część sądów przyjmuje, że o ile art. 3 ustawy Prawo spółdzielcze stanowi, iż majątek spółdzielni jest prywatną własnością jej członków, to jednak przepis ten nie statuuje zasady, że członkowie spółdzielni są współwłaścicielami nieruchomości spółdzielczych czy też innych praw, a zawiera jedynie określenie majątku spółdzielczego, traktowanego jako mienie prywatne, z ekonomicznego punktu widzenia. Przepis ten zatem zalicza własność należącą do spółdzielni, jako osoby prawnej, do kategorii własności prywatnej, a nie spółdzielczej. Własność taka w rozumieniu przepisów prawa pozostaje jednak własnością cudzą, a jej przedmiot jest cudzym mieniem, także dla członka tej spółdzielni (por. wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 3945/18, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 28 stycznia 2009 r., sygn. akt I SA/Ol 505/08, wszystkie powoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym były członek Spółdzielni nie realizuje własnego interesu prawnego, skoro nie jest właścicielem nieruchomości przejętej przez Skarb Państwa.
Z kolei inne sądy przyjmują i takie też stanowisko podziela Sąd rozpoznający niniejszą skargę, że interes prawny członków będzie się wyrażał m.in. w prawie do dokonania oceny czy zakres, w jakim nieruchomości przechodzą na Skarb Państwa, został prawidłowo w postępowaniu ustalony. Sądy powołują też przepisy art. 16, 19, 20, 27 i 125 ustawy Prawo Spółdzielcze i wskazują, że roszczenia członków spółdzielni o wypłatę wniesionych udziałów, o zwrot wkładów bądź o wypłatę ich równowartości, chronione są przez art. 64 ust. 1 Konstytucji RP jako inne prawa majątkowe. Własność spółdzielni jest w czasie trwania spółdzielni w zasadzie niepodzielna między członków spółdzielni. Podział majątku między członków, z uwzględnieniem praw wierzycieli, jest możliwy dopiero po postawieniu spółdzielni w stan likwidacji lub upadłości. Takie stanowisko przyjął NSA powołując treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt P 13/18 i uznając, że stwierdzenie niezgodności art. 9 ust. 2b zdanie trzecie ustawy z art. 64 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, dotyczy ochrony praw członków spółdzielni. W ocenie NSA proces interpretacji i stosowania wszelkich przepisów dotyczących innych praw majątkowych winien uwzględniać konstytucyjny nakaz ochrony tych praw, a w wypadkach wątpliwych winna przeważać wykładnia służąca tej ochronie (por. wyrok NSA z dnia 19 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1165/20, wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 3842/18, wyrok WSA w Lublinie z dnia 15 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Lu 1005/17).
Wobec powyższego, Sąd rozpoznający niniejszą sprawę doszedł do przekonania, że Kolegium wydając zaskarżone postanowienie naruszyło art. 134 K.p.a. w zw. z art. 28 K.p.a. i w zw. z art. 9 ust. 2b ustawy. Stronami postępowania administracyjnego prowadzonego na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy są bowiem członkowie spółdzielni i inne osoby uprawnione do udziału w majątku likwidacyjnym byłej Spółdzielni oraz Skarb Państwa jako nabywca prawa własności nieruchomości. Stroną jest podmiot, który chce dochodzić swoich praw majątkowych przeciwdziałając ich uszczupleniu, a zarazem stroną jest Skarb Państwa, który doznaje przysporzenia poprzez nabycie prawa własności (użytkowania wieczystego) nieruchomości (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 18 października 2017 r., sygn. akt II SA/Po 463/17).
W świetle powyższego rację ma skarżący, że byłego członka nieistniejącej już Spółdzielni nie można pozbawić przymiotu strony w postępowaniu w przedmiocie wydania decyzji na podstawie art. 9 ust. 2b i 2i ustawy. W konsekwencji uznać należy, że były członek Spółdzielni jest uprawniony do wniesienia odwołania od takiej decyzji.
Sąd powziął informację, wedle której przed Trybunałem Konstytucyjnym zawisła sprawa skargi konstytucyjnej w przedmiocie zgodności art. 9 ust. 2a oraz art. 9 ust. 2b w zw. z art. 2i zdanie pierwsze ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym w zakresie w jakim z mocy prawa uznaje podmioty za wykreślone z rejestru, gdyż w aktualnym brzmieniu powołany przepis narusza konstytucyjną wolność prowadzenia działalności gospodarczej, tj. art. 22 Konstytucji RP, a także zasadę prawa do sądu poprzez brak procedury odwoławczej w przypadku wykreślenia podmiotu z rejestru, tj. narusza art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (sygn. akt SK 15/19). Z uwagi jednak na procesowy charakter kwestionowanego rozstrzygnięcia, nadto dotyczący uprawnienia byłego członka Spółdzielni do udziału w postępowaniu, Sąd uznał, że zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego z tej przyczyny nie będzie konieczne i celowe.
W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie.
es

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI