II SA/Łd 1089/22

II SA/Łd 1089/22 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-09-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agata Sobieszek-Krzywicka /przewodniczący sprawozdawca/
Robert Adamczewski
Tomasz Porczyński
Symbol z opisem
6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 121 poz 770
art. 9 ust. 2a i 4, art. 10 ust. 1
Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 8 par. 1, art. 12 par. 1, art. 77 par. 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200, art. 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 12 września 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek - Krzywicka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 września 2023 roku sprawy ze skargi Kółka Rolniczego w R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 14 października 2022 r. nr KO.431.7.2022 w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego dotyczącego orzeczenia o nieodpłatnym nabyciu z mocy prawa przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim na rzecz strony skarżącej Kółka Rolniczego w R. kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu M. W., prowadzącemu Kancelarię Radcy Prawnego w Ł. przy [...] kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 14 października 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2000), zwanej k.p.a., umorzyło postępowanie wszczęte odwołaniem Kółka Rolniczego w R. od decyzji Starosty [...] z dnia 22 sierpnia 2022 r., znak: RN.6820.1.1.2021, orzekającej o nieodpłatnym nabyciu z dniem 1 stycznia 2016 r., z mocy prawa, przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków nr działek: [...] o pow. 0,20 ha, [...] o pow. 0,21 ha i [...] o pow. 0,39 ha, położonej w obrębie ewid. [...]_R., gm. G., dla której Sąd Rejonowy w R. prowadzi księgę wieczystą Nr [...], stanowiącej dotychczasową własność podmiotu pod nazwą: Kółko Rolnicze w R..
W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazało, że kwestie związane z nabyciem z mocy prawa przez Skarb Państwa własności nieruchomości po podmiocie, który nie uczynił zadość obowiązkowi wpisu do KRS regulują przepisy ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 1997 r. Nr 121, poz. 770 ze zm.) - dalej jako p.w.KRS. lub przepisy wprowadzające KRS.
Następnie organ odwoławczy wyjaśnił, że decyzją z dnia 22 sierpnia 2022 r. znak: RN.6820.1.1.2021, wydaną podstawie art. 9 ust. 2b w związku z art. 9 ust. 2a, 2i, 2j p.w.KRS, Starosta [...] orzekł o nieodpłatnym nabyciu z dniem 1 stycznia 2016 r., z mocy prawa, przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków nr działek: [...] o pow. 0,20 ha, [...] o pow. 0,21 ha i [...] o pow. 0,39 ha, położonej w obrębie ewid. [...]_R., gm. G., dla której Sąd Rejonowy w R. prowadzi księgę wieczystą Nr [...], stanowiącej dotychczasową własność podmiotu pod nazwą: Kółko Rolnicze w R..
Mając na uwadze powyższe Kolegium zwróciło uwagę, że art. 9 ust. 2a p.w.KRS stanowi, że podmioty podlegające obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego zgodnie z przepisami ustawy, o której mowa w art. 1, które były wpisane do rejestru sądowego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia wejścia w życie tej ustawy i które do dnia 31 grudnia 2015 r. nie złożyły wniosku o wpis do rejestru, uznaje się za wykreślone z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. W przypadku gdy wniosek o wpis złożony przed dniem 1 stycznia 2016 r. został po tej dacie zwrócony, odrzucony, oddalony albo postępowanie o wpis zostało umorzone, skutki określone w niniejszym przepisie oraz przepisach ust. 2b-2g i 2i powstają z dniem następującym po dniu zwrotu, odrzucenia, oddalenia wniosku albo umorzenia postępowania. Jednocześnie organ odwoławczy podkreślił, że w myśl art. 9 ust. 2b p.w.KRS z dniem 1 stycznia 2016 r. Skarb Państwa nabywa nieodpłatnie z mocy prawa mienie podmiotów, o których mowa w ust. 2a. Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność z nabytego mienia za zobowiązania podmiotów, o których mowa w ust. 2a. Prawa wspólników, członków spółdzielni i innych osób uprawnionych do udziału w majątku likwidacyjnym wygasają z chwilą wykreślenia podmiotu z rejestru.
Nadto Kolegium wskazało art. 9 ust. 2i p.w.u.KRS, zgodnie z którym nabycie przez Skarb Państwa, zgodnie z ust. 2b własności nieruchomości albo użytkowania wieczystego stwierdza, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce położenia nieruchomości. Użytkowanie wieczyste ustanowione na nieruchomości, której właścicielem jest Skarb Państwa, nie wygasa. Jeżeli nie ma praw obciążających użytkowanie wieczyste lub prawa takie wygasły ani nie zostało wszczęte postępowanie w celu dochodzenia lub zaspokojenia roszczeń określonych w ust. 2c, Skarb Państwa może złożyć wniosek o wykreślenie prawa użytkowania wieczystego z księgi wieczystej. Do wniosku należy dołączyć zaświadczenie starosty o wygaśnięciu lub nieistnieniu praw obciążających użytkowanie wieczyste oraz o nieistnieniu lub wygaśnięciu roszczeń określonych w ust. 2c. Użytkowanie wieczyste wygasa z chwilą uprawomocnienia się wpisu o wykreśleniu. W postępowaniach dotyczących mienia i zobowiązań, o których mowa w ust. 2b, oraz w innych sprawach dotyczących gospodarowania tym mieniem Skarb Państwa jest reprezentowany przez starostę, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, właściwego ze względu na ostatnią siedzibę podmiotu, o którym mowa w ust. 2a (art. 9 ust. 2j p.w.KRS).
Zdaniem organu odwoławczego, z przytoczonych przepisów wynika, że Skarb Państwa nabywa nieodpłatnie z mocy prawa mienie podmiotu, który w wyznaczonym czasie nie złożył wniosku o wpis do KRS.
W niniejszej sprawie – jak wskazał organ odwoławczy - z zarządzenia starszego referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym dla Ł. - [...] w Ł. [...] Wydziału Krajowego Rejestru Sądowego z dnia 12 października 2021 r. sygn. akt [...] bezsprzecznie wynika, iż Kółko Rolnicze w R. nie dochowało obowiązku złożenia wniosku o wpis (przerejestrowanie) do KRS i w dacie 31 grudnia 2015 r. nie było wpisane do KRS. Zaznaczono przy tym, że obecnie wniosek taki nie jest już możliwy. W zarządzeniu wskazano na przepisy art. 9 ust. 2a p.w.u.KRS oraz art. 9 ust. 2b p.w.KRS, zgodnie z którym Skarb Państwa nabywa nieodpłatnie z mocy prawa mienie podmiotów, o których mowa w ust. 2a.
W dalszej kolejności Kolegium zwróciło uwagę, że zgodnie z art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o społeczno-zawodowych organizacjach rolników (Dz. U. z 2022 r. poz. 281), dalej jako: "u.s.o.r", kółka rolnicze są społeczno-zawodowymi organizacjami rolników. Na podstawie art. 15 ust. 1 oraz art. 18 ust. 1 i 3 u.s.o.r., kółko rolnicze jest dobrowolną, niezależną i samorządną, społeczno-zawodową organizacją rolników indywidualnych, reprezentującą całokształt ich interesów zawodowych i społecznych. Kółko rolnicze podlega obowiązkowi rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym. Z chwila dokonania tej rejestracji kółko rolnicze nabywa osobowość prawna.
Następnie Kolegium dodało, że pismem z dnia 21 lipca 2022 r., znak: RN.6820.1.1.2021, Starosta [...] zawiadomił o wszczęciu z urzędu postępowania w przedmiocie nieodpłatnego nabycia z dniem 1 stycznia 2016 r., z mocy prawa, przez Skarb Państwa prawa własności zabudowanej nieruchomości, oznaczonej w ewidencji gruntów nr działek: [...], [...] i [...] o łącznej pow. 0,80 ha, położonej w obrębie [...]_R., gm. G., stanowiącej dotychczas własność Kółka Rolniczego w R.. Zawiadomienie skierowane zostało do Kółka Rolniczego w R..
Kolegium wskazało także, że Kółko Rolnicze w R. złożyło odwołanie od decyzji Starosty [...] z dnia 22 sierpnia 2022 r. stwierdzającej nabycie z dniem 1 stycznia 2016 r. przez Skarb Państwa nieodpłatnie z mocy prawa ww. nieruchomości po Kółku Rolniczym w R. (odwołanie podpisane zostało przez S. B. i R.M.).
Analizując sprawę organ odwoławczy stwierdził, że z wpisu w KRS nr [...] wynika, iż Kółko Rolnicze w R. (nr REGON [...], Nr NIP [...]) zarejestrowane zostało w dniu [...] lutego 2022 r. Podstawą działania tego Kółka Rolniczego jest Statut z dnia [...] grudnia 2021 r., zmieniony uchwałą z dnia [...] stycznia 2022 r. Do reprezentowania Kółka Rolniczego uprawniony jest każdy członek zarządu samodzielnie. W skład zarządu wchodzą: S.B. - przewodniczący, R.M. - sekretarz, K. W. - skarbnik.
Mając powyższe na uwadze Kolegium podkreślił, ż w postępowaniu wstępnym organ odwoławczy obowiązany jest podjąć czynności mające na celu ustalenie, czy odwołanie jest dopuszczalne i czy zostało wniesione z zachowaniem przepisów prawa. Odwołując się do art. 127 § 1 k.p.a. stwierdziło, że fakt doręczenia przez organ administracji decyzji określonemu podmiotowi (w tym przypadku: Kółko Rolnicze w R.) nie świadczy o uznaniu go za stronę. Również dopuszczenie przez organ administracji publicznej jakiejś osoby (jakiegoś podmiotu) do udziału w postępowaniu nie czyni z niej automatycznie strony postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a.
Kolegium zaakcentowało, że przymiot strony należy rozpatrywać z uwzględnieniem charakteru postępowania, w którym wydana została zaskarżona decyzja, a mianowicie, że jest to postępowanie w sprawie stwierdzenia nieodpłatnego nabycia przez Skarb Państwa mienia podmiotu, który nie dopełnił obowiązku wpisu do KRS. Zastosowanie znajdują tu powołane wyżej p.w.KRS. Kółko Rolnicze w R., które miało nadany Nr NIP [...] (na znajdujących się w aktach sprawy fakturach i rachunkach, w których jako nabywca podawane jest Kółko Rolnicze w R. widnieją różne adresy: [...],[...],[...]) nie złożyło w wymaganym terminie wniosku o wpis do KRS, wobec czego ten podmiot należało uznać za wykreślony z rejestru, z mocy prawa, z dniem 1 stycznia 2016 r.
W ocenie Kolegium, Kółko Rolnicze w R. (Nr NIP [...], REGON [...]), które wniosło odwołanie, jest nowopowstałym Kółkiem Rolniczym, zarejestrowanym w KRS pod nr [...] w dniu [...] lutego 2022 r. Jest to nowy podmiot. Nie można zatem przyjmować, że kontynuuje ono działalność Kółka Rolniczego, które miało nadany Nr NIP [...]. Kółko to nie jest zatem stroną w postępowaniu administracyjnym dotyczącym majątku podmiotu, który w wymaganym terminie nie dokonał rejestracji w KRS, a co rodziło skutki określone w art. 9 ust. 2b p.w.KRS.
Jednocześnie organ odwoławczy dodał, że po stronie nowoutworzonego i zarejestrowanego w KRS pod nr [...] Kółka Rolniczego w R. może co najwyżej występować interes faktyczny związany z majątkiem dotychczas funkcjonującego Kółka Rolniczego w R. (Nr NIP [...]), który nie jest tożsamy z interesem prawnym, który musi mieć źródło w normie prawa materialnego, i który stanowiłby podstawę do skutecznego zakwestionowania rozstrzygnięcia organu I instancji.
Zdaniem zatem Kolegium, w tej sytuacji zachodzi brak legitymacji odwoławczej skarżącego Kółka Rolniczego w R. i brak jest podstaw do prowadzenia postępowania odwoławczego w pełnym zakresie, a zatem należało umorzyć postępowanie odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a.
Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyło Kółko Rolnicze w R., zarzucając:
1. naruszenia przepisów postępowania, tj.: art. 7, 11, 28, 77, 80, art. 107 § 1 3 k.p.a., art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez:
- niewyjaśnienie kto jest skarżącym, wobec powzięcia przez Kolegium wątpliwości czy: Kółko Rolnicze, które nie uzyskało wpisu do KRS-u, czy też Kółko, które powstało w 2022 r.;
niewyjaśnienie w sposób dostateczny przesłanek jakimi kierowało się Kolegium, stwierdzając, kto jest stroną w niniejszym postępowaniu (które Kółko);
błędne przyjęcie, iż skarżący nie jest stroną, podczas gdy stroną jest każdy czyjego interesu lub obowiązku dotyczy postępowanie, w sytuacji gdy postępowanie dotyczy Kółka Rolniczego w R. i mienia do niego należącego;
nieprzeprowadzenie przez organ w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w sytuacji powzięcia jakiejkolwiek wątpliwości który podmiot działa jako skarżący;
naruszenie zasady swobodnej oceny materiału dowodowego wbrew zasadom logicznego myślenia i wysnucie błędnego wniosku, iż skarżący nie jest stroną postępowania;
sporządzenie uzasadnienia decyzji w sposób wadliwy bez szczegółowego wyjaśnienia, które to dowody i fakty miałyby wskazywać, iż podmiot który złożył odwołanie nie jest stroną postępowania;
w konsekwencji powyższego błędnego rozumowania, przyjęcia, iż skarżący nie jest stroną zastosowanie błędnej normy art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. w sytuacji gdy przepis ten w ogóle nie powinien zostać zastosowany.
W oparciu o powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu strona skarżąca wskazała, że adresatem decyzji Starosty [...] z dnia 22 sierpnia 2022 r. było Kółko Rolnicze w R.. Niezaprzeczalną okolicznością jest, iż Kółko nie uzyskało wpisu do KRS-u w dacie 31 grudnia 2015 r. Zgodnie ze Statutem Kółka Rolniczego w R., kółko reprezentowało dwóch członków zarządu łącznie. Ostatnimi członkami zarządu są S.B. i R.M., którzy to łącznie podpisali odwołanie.
Zdaniem strony skarżącej, Kolegium błędnie uznało, iż skarżący się nie jest stroną postępowania. W ocenie strony skarżącej, jest to zbyt daleko idąca konkluzja, gdyż kółko rolnicze, które zostało zarejestrowane w 2022 r. jako sposób reprezentacji wskazało, że każdy członek zarządu może je samodzielnie reprezentować. Gdyby intencją skarżącego było, iż stroną postępowania jest nowo powstałe kółko to na odwołaniu nie widniałyby łącznie dwa podpisy, które wymagane były zgodnie ze statutem kółka, którego sprawa dotyczy. Ponadto nowo powstałe Kółko Rolnicze w R. nigdy nie było adresatem decyzji, adresatem tym jest Kółko Rolnicze w R. - nie zarejestrowane w KRS. W związku z tym nowopowstałe kółko nie odwoływałoby się.
Dla skarżącego nie jest zrozumiałe w jaki sposób Kolegium uznało, iż Kółko Rolnicze w R., które wniosło odwołanie jest nowo powstałym kółkiem rolniczym. Wszak wszelkie decyzje Starosta [...] kierował do podmiotu "Kółko Rolnicze w R., [...],[...] G.". Zatem decyzja ta była wydawana do podmiotu który był właścicielem nieruchomości, której decyzja dotyczyła. Starosta bowiem nie mógł wydawać decyzji odnośnie innego podmiotu.
Strona skarżąca wskazała również, że fakt, iż doszło do zarejestrowana w 2022 r. kółka o tożsamej nazwie i adresie nie jest istotny w sprawie. Skoro zdaniem Kolegium Kółko Rolnicze w R., to którego dotyczy decyzja nie może się odwołać to należałoby uznać, że decyzja Starosty [...] jest nieprawidłowa, ponieważ de facto nie istnieje żadna strona tego postępowania. Uznanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, iż odwołania nie złożyła strona a to tylko dlatego, że istnieje drugi podmiot o takiej samej nazwie i adresie - prowadzi do konkluzji, że de facto nikt nie może odwołać się od tej decyzji.
Zdaniem strony skarżącej, ustalić obiektywnie okoliczność tę dałoby się dzięki analizie statutów Kółka Rolniczego w R., którego dotyczy decyzja i w którym wymagana jest reprezentacja łączna i statutu nowo powstałego Kółka Rolniczego w R., gdzie do czynienia mamy z reprezentacją jednoosobową.
Ponadto strona skarżąca wskazało, że jako określenie strony podano jedynie nazwę i adres bez jakiegokolwiek identyfikatora, co również wskazuje, że skarżącym jest podmiot, który nie ma aktualnego wpisu w KRS-ie. W ocenie strony skarżącej, zaskarżona decyzja jest wadliwa, bo tak naprawdę zamyka stronie drogę odwołania się od decyzji merytorycznej poprzez błędne uznanie, bez jakiegoś dogłębnego wyjaśnienia/sprawdzenia, czy rzeczywiście zachodzi jakakolwiek wątpliwość kto jest stroną tego postępowania.
Końcowo strona skarżąca podniosła, że skoro decyzja kierowana była do strony, a Starosta [...] wskazywał, że jest to Kółko Rolnicze w R., to pojawia się pytanie czy decyzja organu została prawidłowo wydana w sytuacji kiedy Kolegium kwestionuje, iż Kółko Rolnicze w R., które nie uzyskało wpisu do KRS-u może być taką stroną. W takiej sytuacji – zdaniem strony skarżącej – jeśli doszlibyśmy do takiego wniosku, to zachodzi okoliczność nieważności całego postępowania, ponieważ nie istnieje żadna strona.
W odpowiedzi na tę skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Pismem z dnia 11 lipca 2023 r. uczestnik postępowania Gmina G. wyraziła zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Pismem z dnia 16 lipca 2023 r. pełnomocnik strony skarżącej oświadczył, że popiera skargę i wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a ponadto o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, przy czym koszty te nie zostały uiszczone w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 z późn. zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), zwanej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym. Zgodnie z art. 9 ust. 2a zd. 1 p.w.KRS podmioty podlegające obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego zgodnie z przepisami ustawy, o której mowa w art. 1, które były wpisane do rejestru sądowego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia wejścia w życie tej ustawy i które do dnia 31 grudnia 2015 r. nie złożyły wniosku o wpis do rejestru, uznaje się za wykreślone z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim ustaliło, że Kółko Rolnicze w R., które miało nadany NIP [...] nie złożyło do dnia 31 grudnia 2015 r., wniosku o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego. Fakt niezłożenia wniosku w powyższym terminie nie jest w sprawie kwestionowany. Istotą sporu pozostaje natomiast zagadnienie, czy prawidłowo organ wywiódł, iż niezłożenie w ww. terminie wniosku o wpis do KRS wywołuje ten skutek, że Kółko Rolnicze w R. należało uznać za wykreślone z rejestru z mocy prawa z dniem 1 stycznia 2016 r. W konsekwencji takiego rozumowania Kolegium wyprowadziło kolejny wniosek uznając, że wobec utraty bytu prawnego przez Kółko Rolnicze w R. istniejące przed 31 grudnia 2015 r., podmiotem który złożył odwołanie może być wyłącznie nowopowstałe Kółko Rolnicze w R., wpisane do KRS w dniu [...] lutego 2022 r. pod numerem [...].
Wobec powyższego, w pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że stosownie do art. 10 ust. 1 zdanie pierwsze p.w.KRS podmiot podlegający zgodnie z przepisami ustawy o krajowym Rejestrze Sądowym obowiązkowi wpisu do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej, wpisany do odpowiedniego rejestru przed dniem 1 stycznia 2001 r., wpisuje się do tego rejestru z urzędu. Sąd rejestrowy może z urzędu wezwać podmiot podlegający obowiązkowi wpisu do rejestru, o którym mowa w ust. 1, do uzupełnienia wniosku, zgodnie z przepisami ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym (ust. 3 ). W razie nieuzupełnienia danych pomimo wezwania, sąd rejestrowy umarza postępowanie o wpis (ust. 4 ). Umorzenie postępowania, o którym mowa w ust. 4, nie stanowi przeszkody do dokonania wpisu podmiotu do rejestru na jego wniosek. Wniosek złożony po umorzeniu postępowania podlega opłacie sądowej (ust. 5). Sąd podziela pogląd wyrażany w orzecznictwie, zgodnie z którym przepis art. 10 ust. 1 przepisów wprowadzających KRS jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 9 ust. 2a tej ustawy, co oznacza, że w przypadku podmiotów nim objętych zastosowanie powinien co do zasady znaleźć tryb przerejestrowania z urzędu określony w art. 10 przepisów wprowadzających KRS, a nie tryb wnioskowy z art. 9 ust. 2a tej ustawy. Reguły tej nie zmienia możliwość złożenia wniosku, o której stanowi art. 9 ust. 4. Jest to uprawnienie podmiotu nie zaś jego obowiązek, z którego niedopełnieniem ustawa łączyłaby skutki zastrzeżone jedynie dla przypadków niewykonania w terminie obowiązku z art. 9 ust. 2a. W przypadku nieskorzystania z uprawnienia do złożenia wniosku przez podmioty określone w art. 10 ust. 1 zdanie pierwsze p.w.KRS nie następuje zatem skutek przewidziany w art. 9 ust. 2a p.w.KRS w postaci uznania podmiotu za wykreślony z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 7 lutego 2019 r., II SA/Lu 946/18, CBOSA).
Treść analizowanego przepisu wskazuje, że tryb wpisu do rejestru z urzędu dotyczy podmiotów, które spełniają łącznie dwojakie warunki. Po pierwsze muszą to być podmioty, które podlegają wpisowi do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej; po drugie: były wpisane do odpowiedniego rejestru przed dniem 1 stycznia 2001 r.
Odnośnie pierwszego z tych warunków należy zauważyć, że zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 685) rejestr składa się z: 1) rejestru przedsiębiorców, 2) rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej; 3) rejestru dłużników niewypłacalnych.
Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o społeczno-zawodowych organizacjach rolników (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 281), rolnicy indywidualni i członkowie ich rodzin oraz inne osoby związane bezpośrednio charakterem swej pracy z rolnictwem mogą zrzeszać się dobrowolnie na zasadach ustalonych w niniejszej ustawie, w społeczno-zawodowych organizacjach pełniących funkcje obrony interesów zawodowych rolników indywidualnych. Do organizacji społeczno-zawodowych rolników ustawa zalicza kółka rolnicze. Art. 15 ust. 1 ustawy stanowi, że kółko rolnicze jest dobrowolną, niezależną i samorządną, społeczno-zawodową organizacją rolników indywidualnych, reprezentującą całokształt ich interesów zawodowych i społecznych. Kółka rolnicze, nie prowadząc zatem działalności gospodarczej i stanowiąc społeczno-zawodową organizację rolników, o jakiej mowa powyżej, należą zdaniem Sądu do podmiotów objętych dyspozycją art. 10 ust.1 przepisów wprowadzających KRS.
Według art. 18 ust. 1 ustawy o społeczno-zawodowych organizacjach rolników w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2001 r. kółko rolnicze i jego statut podlegały rejestracji. Stosownie natomiast do § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 grudnia 1982 r. w sprawie postępowania dotyczącego rejestracji społeczno-zawodowych organizacji rolników (Dz. U. z 1982 r. Nr 45 poz. 302) rejestr kółek rolniczych, rolniczych zrzeszeń branżowych, związków rolników, kółek i organizacji rolniczych oraz związków rolniczych zrzeszeń branżowych, działających na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 października 1982 r. o społeczno-zawodowych organizacjach rolników (Dz. U. Nr 32, poz. 217), zwanej dalej "ustawą", prowadziły sądy rejonowe, którym powierzono prowadzenie rejestrów (sądy rejestrowe), właściwe dla siedziby danej organizacji rolników.
Wobec powyższego zdaniem Sądu nie ulega wątpliwości, że w przypadku kółka rolniczego wpisanego do właściwego rejestru przed dniem 1 stycznia 2001 r. zastosowanie ma art. 10 p.w.KRS. Zważywszy na odrębny tryb przewidziany w tym przepisie (obowiązek rejestracji z urzędu), nie stosuje się tu przepisu art. 9 ust. 2a przepisów wprowadzających KRS statuującego obowiązek złożenia wniosku przez podmiot podlegający wpisowi. Skutkuje to brakiem podstaw do uznania takiego podmiotu za wykreślony z rejestru, nawet jeżeli do dnia 31 grudnia 2015 r. nie został dokonany z urzędu wpis do Krajowego Rejestru Sądowego, rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej.
Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga kwestia utraty bytu prawnego kółka rolniczego, które było wpisane do rejestru przed 1 stycznia 2001 r. i pomimo obowiązku dokonania wpisu z urzędu, nie zostało wpisane do Krajowego Rejestru Sądowego do 31 grudnia 2015 r. Zgodnie z art. 18 ust. 3 ustawy o społeczno-zawodowych organizacjach rolników kółko nabywa osobowość prawną z chwilą dokonania rejestracji. Wpis ma zatem charakter konstytutywny. Utrata osobowości prawnej jest natomiast skutkiem wykreślenia z właściwego rejestru lub uznania podmiotu za wykreślony stosownie do art. 9 ust. 2a p.w.KRS.
W niniejszej sprawie, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie budzi wątpliwości, że nie doszło do wykreślenia Kółka Rolniczego w R. z rejestru prowadzonego do dnia 31 grudnia 2015 r. Należy przy tym odróżnić utratę mocy wpisu od wykreślenia podmiotu z rejestru. Zarówno wpis podmiotu do rejestru jak i jego wykreślenie (wpis wykreślenia) są wpisami o charakterze konstytutywnym. Wpis wykreślenia skutkuje utratą osobowości prawnej i oznacza ustanie bytu wykreślonej osoby prawnej. Skutku takiego nie łączą przepisy prawa z wejściem w życie regulacji art. 9 ust. 2 p.w.K.R.S. przewidującej, że dotychczasowe wpisy w rejestrach sądowych zachowują moc jedynie do dnia 31 grudnia 2015 r. Jak wskazuje się w orzecznictwie, tak doniosły skutek prawny jakim jest utrata osobowości prawnej musi wynikać w sposób wyraźny z przepisów prawa. Skutku takiego nie można wywieść ani z przepisów ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym, ani też z ustawy z dnia 8 października 1982 r. o społeczno-zawodowych organizacjach rolników. Z uwagi na powyższe stwierdzić należy, że wygaśnięcie z mocy prawa dotychczasowych wpisów w rejestrze kółek rolniczych, o którym to wygaśnięciu mowa w art. 9 ust. 2 p.w.KRS, nie skutkowało utratą osobowości prawnej podmiotów wpisanych do tego rejestru (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 7 lutego 2019 r., II SA/Lu 946/18, CBOSA).
W realiach niniejszej sprawy oznacza to, że jeżeli Kółko Rolnicze w R. posługujące się numerem NIP [...] zostało wpisane przed dniem 1 stycznia 2001 r. do rejestru kółek rolniczych, o którym mowa w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 grudnia 1982 r. w sprawie postępowania dotyczącego rejestracji społeczno-zawodowych organizacji rolników, i nie zostało z niego wykreślone, wówczas w sprawie zastosowanie znajduje art. 10 p.w.KRS i w konsekwencji nie stosuje się przepisu art. 9 ust. 2a ustawy a podmiot ten zachował osobowość prawną. Należy przy tym wyjaśnić, że kwestia ustalenia czy Kółko Rolnicze w R. powinno być uznane za podmiot wykreślony z rejestru, pozostaje w związku z oceną przesłanki materialnoprawnej warunkującej wydanie decyzji na podstawie art. 9 ust. 2b p.w.KRS. Jeżeli bowiem Kółko Rolnicze było wpisane do odpowiedniego rejestru przed dniem 1 stycznia 2001 r. oraz podlegało wpisaniu do Krajowego Rejestru Sądowego z urzędu jako organizacja społeczno-zawodowa na podstawie art. 10 p.w.KRS, wówczas w sprawie zastosowania nie miał również art. 9 ust. 2b przepisów wprowadzających KRS, albowiem skutek w postaci nabycia mienia przez Skarb Państwa powiązany został wyłącznie z podmiotami, o których mowa w art. 9 ust. 2a tej ustawy.
Wydanie zaskarżonej decyzji nie zostało poprzedzone ustaleniami faktycznymi pozwalającymi na jednoznaczne ustalenie czy Kółko Rolnicze w R. istniejące przed 31 grudnia 2015 r. utraciło swoją podmiotowość prawną. Organ nie wyjaśnił, czy zostało ono wpisane do właściwego rejestru sądowego przez 1 stycznia 2001 r. Należy przy tym podkreślić, że skarżące Kółko Rolnicze w R. wskazywało już w odwołaniu a następnie w skardze do Sądu, że jest tym samym podmiotem, który funkcjonował co najmniej od 1 stycznia 1999 r., a któremu nadano numer NIP [...] (na co wskazywać ma m.in. znajdujące się w aktach postępowania zaświadczenie z 17 sierpnia 2022 r. wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w R.) a który nie został zarejestrowany w Krajowym Rejestrze Sądowym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim wydając zaskarżoną decyzję nie zastosowało art. 10 ust. 1 p.w.KRS, pomimo, że w odwołaniu od decyzji organu i instancji wskazano na naruszenie tego przepisu. Uzasadniony zatem okazał się podnoszony w skardze zarzut niewyjaśnienia przez organ, który podmiot wniósł odwołanie od decyzji Starosty [...] z dnia 22 sierpnia 2022 r. znak: [...]. Strona skarżąca, w ślad za odwołaniem od decyzji organu I instancji podnosi, że istnieją dwa kółka rolnicze w R., tj. kółko, które nie zostało zarejestrowane w KRS oraz nowopowstałe kółko zarejestrowane w KRS w dniu [...] lutego 2022 r. Zdaniem strony skarżącej odwołanie złożyło pierwsze z nich, o czym ma świadczyć podpisanie odwołania przez dwie osoby zgodnie ze sposobem reprezentacji podmiotu istniejącego przed 1 stycznia 2001 r.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim odwołuje się do znajdującego się w aktach postępowania administracyjnego zarządzenia Sądu Rejonowego dla Ł. – [...] w Ł. [...] Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego z dnia 12 października 2021 r. o zwrocie wniosku Kółka Rolniczego w R. o wpis zmian do KRS. Zwrot wniosku nastąpił z uwagi na błędne wypełnienie formularzy tam wskazanych. Z uzasadnienia zarządzenia oraz pisma z dnia 25 lipca 2022 r. wynika, że organizacja społeczno-zawodowa rolników – "Kółko Rolnicze w R." gmina G. nie była wpisana w dacie 31 grudnia 2015 r. do KRS. Okoliczność ta jednakże nie jest w niniejszej sprawie kwestionowana. Organ odwołuje się również do uzasadnienia zarządzenia z 12 października 2021 r., w którym Sąd dodaje, iż w przypadku gdy Kółko Rolnicze w R. nie dochowało obowiązku przerejestrowania do KRS taki wniosek nie jest już możliwy oraz przytacza treść art. 9 ust. 2a przepisów wprowadzających KRS. Wyjaśnienia zatem wymaga, iż skutek w postaci uznania podmiotu za wykreślony z rejestru powstaje jedynie z mocy prawa a nie orzeczenia Sądu, natomiast wszelkie dowody zgromadzone w postępowaniu administracyjnym, powinny być przedmiotem oceny organu.
Wobec powyższego Sąd doszedł do przekonania, że skarga w niniejszej sprawie jest zasadna. Organ nie wyjaśnił bowiem, czy Kółko Rolnicze w R. było wpisane przed 1 stycznia 2001 r. do rejestru kółek rolniczych na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 grudnia 1982 r. w sprawie postępowania dotyczącego rejestracji społeczno-zawodowych organizacji rolników i czy podlegało przerejestrowaniu z urzędu na podstawie art. 10 p.w.KRS a w konsekwencji czy istnieje jako podmiot posiadający osobowość prawną, czym naruszył powyższy przepis ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym. Organ nie ustalił, który z podmiotów złożył odwołanie od decyzji Starosty [...]. Wobec niewyjaśnienia powyższych okoliczności zasadny staje się zarzut naruszenia przepisów postępowania. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Art. 8 § 1 wymaga, aby postępowanie było prowadzone w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Stosownie zaś do art. 12 § 1 k.p.a. organy powinny działać w sprawie wnikliwie. Należy także wskazać art. 77 § 1 k.p.a. zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy; a także art. 80 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W realiach rozpoznawanej sprawy ze względu na niewyjaśnienie przedstawionych powyżej zagadnień stwierdzić należało, że organ nie wypełnił prawidłowo obowiązków wynikających ze wskazanych przepisów k.p.a., przy czym naruszenie tych przepisów mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Należało także zwrócić uwagę, że w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący wskazuje jako stronę skarżącą Kółko Rolnicze w R. istniejące przed 31 grudnia 2015 r., które nie zostało zarejestrowane w Krajowym Rejestrze Sądowym. Ponadto w odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżący wskazał, że posługuje się numerem NIP [...], należącym do podmiotu działającego przed [...] lutego 2022 r. W sprzeczności z tym stanowiskiem skarżącego pozostaje oświadczenie pełnomocnika strony skarżącej z dnia 13 czerwca 2023 r., co do tego że skarżącym jest podmiot wpisany w dniu [...] lutego 2022 r. do Krajowego Rejestru Sądowego pod nr KRS [...]. Wobec powyższego stanowiska skarżącego oraz niewyjaśnienia podmiotowości prawnej Kółka Rolniczego w R., w niniejszej sprawie pojawia się zagadnienie zdolności sądowej skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd podzielany przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie, zgodnie z którym w sprawie, w której kółko rolnicze kwestionuje zasadność decyzji wydanej w trybie art. 9 ust. 2b Przepisów wprowadzających ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym z tego względu, że, jak twierdzi, nie utraciło swojej podmiotowości prawnej, a tym samym i zdolności sądowej, kwestia oceny zdolności sądowej pozostaje w ścisłym związku z oceną przesłanki materialnoprawnej warunkującej wydanie decyzji pozbawiającej skarżące Kółko własności nieruchomości, czyli pozostaje w związku z kontrolą legalności decyzji. W takiej sytuacji sąd administracyjny nie może kwestionować legitymacji skarżącego z powodu braku zdolności sądowej. Powodowałoby to bowiem, że nie zostałaby rozstrzygnięta wyrokiem sądu administracyjnego istota sprawy, a mianowicie czy skarżące Kółko rzeczywiście nie ma podmiotowości prawnej, a tym samym czy własność jego nieruchomości nabył w trybie cytowanego na wstępie art. 9 ust. 2b nieodpłatnie Skarb Państwa. Zdolności sądowej na gruncie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie można postrzegać tak jak podmiotowości prawnej w innych dziedzinach prawa. Skoro w judykaturze i doktrynie przyjmuje się, że zdolność administracyjnoprawną należy pojmować szeroko, co wynika z różnorodności prawnej spraw (uregulowań), które mogą być rozstrzygane w postępowaniu administracyjnym to w konsekwencji i zdolności sądowoadministracyjnej nie można postrzegać w odmienny sposób. Przepis art. 25 p.p.s.a. należy zatem wykładać w ten sposób, że w takim przypadku, gdy kontrolowane przez sąd administracyjny rozstrzygnięcie oparte jest na przesłance braku podmiotowości prawnej skarżącego (braku zdolności administracyjnej) to brak ten nie może skutkować przyjęciem braku zdolności sądowoadministracyjnej skutkującej zastosowaniem art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. (postanowienie NSA z 27 listopada 2018 r., I OSK 4030/18, Lex nr 2585906).
Wobec powyższego Sąd na postawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 powoływanej ustawy p.p.s.a.
Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni wyżej poczynione rozważania Sądu, w tym wykładnię art. 10 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym, w pierwszej kolejności organ ustali od jakiego podmiotu pochodzi odwołanie od decyzji Starosty [...] z dnia 22 sierpnia 2022 r. znak: RN.6820.1.1.2021.