II SA/Łd 1085/04

II SA/Łd 1085/04 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2005-06-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-12-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Barbara Rymaszewska /przewodniczący sprawozdawca/
Czesława Nowak-Kolczyńska
Renata Kubot-Szustowska
Symbol z opisem
6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Dnia 30 czerwca 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska, Asesor WSA Renata Kubot-Szustowska, Protokolant asystent sędziego Katarzyna Orzechowska, Po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2005 roku na rozprawie sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy nieodpłatnego przyznania działki oddala skargę. -
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...][...], wydaną na podstawie art. 104 k.p.a. oraz art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz.U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 z późn. zm.), po ponownym rozpoznaniu sprawy z wniosków A. K. i J. P. w sprawie nieodpłatnego przekształcenia prawa dożywotniego użytkowania w prawo własności działki nr 392/2 o pow. 0,21 ha położonej w P. w obrębie [...] przy ulicy A przyznanej M. S. z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na własność Skarbu Państwa za świadczenie emerytalne, Prezydent Miasta P. odmówił nieodpłatnego przyznania J. P. i A. K. ww. działki.
Organ I instancji ustalił, że decyzją z dnia [...] Nr [...] Prezydent Miasta P. przejął na wniosek M. S. na własność Skarbu Państwa za świadczenie emerytalne gospodarstwo rolne o pow. 2,1099 ha położone w P. M. S. we wniosku z dnia 30 kwietnia 1991r. wystąpiła o zwrot działki pod budynkami stanowiącymi jej własność, gdyż zamierzała je sprzedać. Wprawdzie decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w P. Nr [...] przyznano nieodpłatnie na rzecz wnioskodawczyni działki zarówno siedliskową (nr 392/1) jak i działkę dożywotniego użytkowania (nr 392/2), ale wobec tego, że decyzja ta zapadła po śmierci wnioskodawczyni, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] 2002 r. Nr [...] stwierdziło jej nieważność, nie istnieje ona zatem w obrocie prawnym.
Pełnomocnik J. P. oraz A. K. w toku postępowania sprecyzowali żądania w ten sposób, że wnieśli o zwrot działki dożywotniego użytkowania. Pełnomocnik J. P. wskazał, że przedmiotem postępowania w tej sprawie jest nieodpłatny zwrot na podstawie art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, działki dożywotniego użytkowania oznaczonej nr 392/2 o pow. 0,2100 ha stanowiącej własność Skarbu Państwa. Wnioskodawcy swoje prawa do przedmiotowej działki wywodzą z tytułu spadkobrania, a wniosek uzasadniają wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 marca 1992 r., sygn. akt II SA 82/92 orzekającym, że prawo użytkowania działki z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa za emeryturę i rentę przekształca się w prawo majątkowe do nabycia tej działki na własność wchodzące w skład spadku.
Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji podkreślił, że M. S. nie występowała z wnioskiem o zwrot działki dożywotniego użytkowania. Wniosek z dnia 30 kwietnia 1991 r. brzmiał: "zwracam się z uprzejmą prośbą o wydanie decyzji o zwrocie działki pod budynkami stanowiącymi moją własność". Treść złożonego wniosku wskazuje, że w omawianej sprawie nie może mieć zastosowania wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 marca 1992r., na który powołują się wnioskodawcy, a tym samym działka dożywotniego użytkowania przydzielona M. S. nie podlega spadkobraniu.
W odwołaniu od powyższej decyzji J. P. zarzuciła organowi I instancji całkowite zignorowanie stanowiska Samorządowego Kolegium Odwoławczego zawartego w decyzji [...] z dnia [...] i uparte forsowanie swojego stanowiska wbrew istniejącemu prawu i zaleceniom organu odwoławczego oraz obrazę przepisów postępowania przez zastąpienie zasady legum ministri magistratus, legum interpretes iudices zasadą odwrotną legum ministri iudices, legum interpretes iudices magistratus - a przez to dowolnym naginaniem prawa do tez z góry założonych skutkujących in fraudem legis agere wydającego zaskarżoną decyzje ignorującej ustalenia i zalecenia organu odwoławczego zawarte w decyzji z dnia [...] 2003 r. Odwołująca się wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz nieprzekazywanie po raz czwarty sprawy do ponownego załatwienia organowi I instancji - bowiem organ ten wyczerpał swoje możliwości zrozumienia przedmiotowej sprawy i właściwej interpretacji dokonywanych przez siebie czynności prawnych oraz zmianę zaskarżonej decyzji zgodnie z wnioskiem skarżącej.
Decyzją z dnia [...], Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył ustalenia organu I instancji oraz podał, że w piśmie z dnia 5 kwietnia 2002r. pełnomocnik J. P. wniósł o wznowienie postępowania w sprawie nieodpłatnego przekazania działki siedliskowej mocodawczyni . Na wniosek T. K. i B. K. - także spadkobierczyń M. S. - postępowanie administracyjne w sprawie o zwrot działki siedliskowej zostało zawieszone, do czasu rozstrzygnięcia sądowego działu spadku.
Pełnomocnik J. P. w zażaleniu z dnia 11 czerwca 2002 r. na powyższe postanowienie wystąpił o objęcie postępowaniem również działki gruntu nr 392/2 o pow. 0,21 ha (dożywotniego użytkowania). A. K. oświadczyła, że przyłącza się do wniosku o zwrot działki 392/2 (pismo z dnia 10 sierpnia 2002 r.). T. K. i B. K. z kolei oświadczyły, że wystąpią o zwrot tejże działki "w stosownym czasie" (pismo z dnia 27 sierpnia 2002 r.).
W dniu 16 grudnia 2002 r. organ I instancji przeprowadził rozprawę administracyjną, której celem było ustalenie użytkowników działki określonej jako działka dożywotniego użytkowania. Pełnomocnik J. P. złożył do protokołu oświadczenie, że jego zdaniem Urząd prowadzi postępowanie sprzecznie z prawem, w niewłaściwym zakresie, bowiem zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego II SA 82/92 z dnia 26 marca 1992r. "prawo użytkowania działki z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego państwu za emeryturę rentę przekształca się w prawo majątkowe do nabycia tej działki na własność wchodzące w skład spadku." Zarzucił organowi administracyjnemu próbę przejęcia kompetencji w sprawach cywilno - majątkowych i wniósł m.in. o umorzenie postępowania i wystąpienie do NSA ze stosownym pytaniem prawnym.
W tym stanie faktycznym zapadły decyzje Prezydenta Miasta P. z dnia [...] znak: [...] i z dnia [...] znak: [...] odmawiające J. P. i A. K. nieodpłatnego przyznania, na podstawie art. 118 ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, własności działki nr 392/2 przydzielonej do dożywotniego użytkowania M. S.
Na skutek wniesionych przez pełnomocnika J. P. odwołań, Kolegium dwukrotnie uchyliło zapadłe decyzje organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia Prezydentowi Miasta P., obligując organ I instancji do sprecyzowania treści żądań stron postępowania.
W toku postępowania pełnomocnik J. P., w piśmie z dnia 4 marca 2004 r. przytoczył tezę wyroku NSA z dnia 26 marca 1992 r. II SA 82/92, w której Sąd wyraził pogląd, że przyznanie prawa własności działki, stosowanie do treści przepisu art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1991 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. Nr 7, poz. 24) następuje z mocy samego prawa, a warunkiem jest złożenie wniosku. Osoby uprawnione z tytułu spadku mogą w takiej sytuacji żądać decyzji o charakterze deklaratoryjnym stwierdzającej przeniesienie prawa własności przedmiotowej działki. Wyrok ten, zdaniem autora pisma, określa różnicę wobec regulacji zawartej w ust. 2a art. 118 ustawy - wielokrotnie przez niego podkreślaną. Należy uprawnienia J. P. jako spadkobierczyni z art. 922 k.c. w zakresie praw majątkowych spadkodawczyni M. S. od uprawnień J. P. jako zstępnej M. S. J. P. wstąpiła w prawa już istniejące swojej matki M. S., która złożyła wniosek o przekształcenie prawa użytkowania działki z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu - w prawo majątkowe w postaci własności tej działki. Uprawnienie (wynikające z ust. l art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r.) przeszło na spadkobierczynię J. P., która swoim postępowaniem kontynuuje złożony przez M. S. wniosek - jako prawo przechodzące na mocy art. 922 k.c. Gdyby M. S. wniosku takiego nie złożyła wówczas J. P. nadal przysługiwałoby uprawnienie do nabycia tej działki - ale w trybie ust. 2a art. 118 ustawy, jako "zstępnej osoby uprawnionej", gdyż działałaby ona w swoim własnym imieniu, a nie jako spadkobierczyni osoby uprawnionej. Jest to istotna różnica i odmienna podstawa prawna żądania J. P. i A. K.
Pismem z dnia 28 maja 2004 r. T. K. i B. K. poinformowały Prezydenta Miasta P., że są jedynymi użytkowniczkami działki nr 392/2 od śmierci matki. Użytkowały ją jeszcze za jej życia, bowiem jak pisała matka M. S. we wniosku o zwrot siedliska, była ona schorowana i niezdolna do pracy w polu. One też z racji użytkowania płaciły przez te wszystkie lata podatki. Ze względu na trwające spory rodzinne oraz przeciągające się postępowanie sądowe, oświadczyły, że obecnie nie wnoszą o przyznanie im własności działki dożywotniego użytkowania. A. K. w piśmie z dnia 30 maja 2004 r. oświadczyła, że popiera wniosek J. P. "co do podstawy prawnej i faktycznej żądania, tj. art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r.".
Jak wynika z cytowanych wyżej przepisów art. 118 ust. l i 2a ustawy, w obu przypadkach postępowanie prowadzi się na wniosek wymienionych w nich osób. J. P. i A. K. żądając przyznania im własności działki nr 392/2 podnoszą, że wstąpiły jako spadkobierczynie w istniejące już prawa swojej matki M. S., która złożyła wniosek o przekształcenie prawa użytkowania działki w prawo majątkowe w postaci własności tej działki. Z akt niniejszej sprawy wynika, że M. S. wnioskiem z dnia 30 kwietnia 1991 r. wystąpiła "o wydanie decyzji o zwrocie działki pod budynkami stanowiącymi moją własność". Budynki te znajdują się na działce nr 392/1. Wniosek nigdy nie został przez M. S. rozszerzony o przyznanie własności również działki przydzielonej jej w dożywotnie użytkowanie, oznaczonej nr 392/2 o powierzchni 0,2100 ha.
Powoływanie się obecnie na fakt, iż decyzja z 1993r. przyznano M. S. własność obydwu działek jest nieskuteczne, bowiem decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego przez stwierdzenie jej nieważności.
W powoływanym przez pełnomocnika J. P. wyroku NSA II SA 82/92 z dnia 26 marca 1992 r., Sąd przyjął, iż prawo użytkowania działki z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu za emeryturę i rentę przekształca się w prawo majątkowe do nabycia tej działki na własność wchodzące w skład spadku, jednak pod warunkiem, że wcześniej został złożony wniosek o przyznanie prawa własności działki przez osobę, której przysługiwało prawo użytkowania tej działki. Wobec braku wniosku M. S. nie mogło więc dojść w niniejszej sprawie do przekształcenia tych praw. Wyrok ten zapadł jednak przede wszystkim w innym stanie prawnym, gdy nie obowiązywał jeszcze przepis art. 118 ust. 2a ustawy, dodany ustawą z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, który dał prawo wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki, o której mowa w art. 118 ust. l lub 2 - poza zainteresowanym rolnikiem - również zstępnemu osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością. Z treści tego przepisu jednoznacznie wynika, że ustawodawca ograniczył krąg osób uprawnionych do zstępnych, którzy faktycznie władają tą działką.
Powołany przez stronę odwołującą się, dla wykazania swojego uprawnienia, wyrok NSA, w ocenie Kolegium, nie może stanowić uzasadnienia dla przyjętej przez pełnomocnika J. P. tezy, iż prowadzone obecnie postępowanie jest kontynuacją zainicjowanego wnioskiem M. S. postępowania o przyznanie własności działki dożywotniego użytkowania w trybie art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. Przyjęcie tej tezy prowadziłoby bowiem do obejścia przepisu art. 118 ust. 2a ustawy, uzależniającego przyznanie prawa własności działki, w stosunku do której przysługiwało prawo dożywotniego użytkowania, od faktycznego władania daną nieruchomością przez zstępnego po śmierci osoby uprawnionej. Odnosząc się do zawartych w odwołaniu pozostałych zarzutów należy je też uznać za chybione. Wbrew twierdzeniu strony odwołującej się, organ pierwszej instancji, zgodnie z zaleceniami Kolegium zawartymi w decyzji z dnia [...], ustalił zakres żądań wszystkich zainteresowanych stron i podjął decyzję odpowiadającą w swym przedmiocie tym żądaniom. Nie doszło również do obrazy przepisów postępowania administracyjnego przez zastąpienie zasady legum ministri magistratus, legum interpretes iudices (sługami praw są urzędnicy, tłumaczami praw sędziowie) zasadą odwrotną. Trudno w obecnych czasach wyobrazić sobie działanie organów administracji publicznej bez możliwości interpretacji prawa - niewątpliwie bardziej rozbudowanego niż w czasach rzymskich. Nawet w razie mylnej interpretacji prawa, każdy kogo ta interpretacja dotyka, ma prawo domagać się skontrolowania przez sąd rozstrzygnięcia opartego na tej wykładni przepisów prawnych.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. P. zarzuciła powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego obrazę państwa prawa z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wskutek nieuwzględnienia istnienia następców prawnych wnioskodawczyni określonych postanowieniem sądowym o stwierdzeniu nabycia spadku, naruszenie prawa materialnego przez błędne zastosowanie art. 118 ust. 2a zamiast art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o zaopatrzeniu emerytalnym rolników, nieważność decyzji w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez niewydanie nowej decyzji w miejsce decyzji uchylonej w zakresie działki nr 392/2 oraz obrazę przepisów postępowania przez traktowanej zaskarżonej decyzji jako decyzji konstytutywnej zamiast deklaratoryjnej obowiązującej na dzień złożenia wniosku przez wnioskodawczynię M. S.
J. P. wniosła o uchylenie decyzji w całości i wydanie decyzji zgodnie z wnioskiem M. S. z dnia 30 kwietnia 1991 r. ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zwrot akt sprawy celem ponownego rozpoznania przez organ I instancji inny niż Prezydent Miasta P. oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania skarżącej według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi zakwestionowano wniosek organów obydwu instancji, że M. S. w 1990r. wystąpiła jedynie o zwrot działki siedliskowej a nie działki dożywotniego użytkowania. Zdaniem pełnomocnika skarżącej uprawnienie do wskazania zakresu wniosku przysługuje na mocy art. 922 k.c. spadkobierczyniom, które wypowiedziały się w tym zakresie: dwie z nich podzieliły stanowisko organów administracji, a dwie (w tym skarżąca) podtrzymują stanowisko wnioskodawczyni traktując obie działki jako całość bez uwzględniania podziału geodezyjnego.
Meritum sprawy w ocenie skarżącej ogranicza się do błędnej interpretacji ust. 2a art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. przez organy administracji przez przyjęcie, że ustawodawca zmniejszył tym zapisem zakres podmiotowy beneficjentów tego zapisu - w rzeczywistości zaś zwiększono zakres podmiotów uprawnionych o zstępnych nadając im uprawnienia osób uprawnionych w sytuacji kiedy uprawnieni wniosku nie złożyli - co w niniejszej sytuacji nie ma miejsca, gdyż M. S. wniosek złożyła i postępowanie winno toczyć się na podstawie art. 188 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie. Zdaniem organu odwoławczego nie można się zgodzić z zarzutem nieuwzględnienia istnienia następców prawnych określonych postanowieniem sądowym o stwierdzeniu nabycia spadku - wszystkim czterem spadkobierczyniom M. S. zapewniono czynny udział w postępowaniu.
Nie są również trafne zarzuty naruszenia prawa materialnego "przez błędne stosowanie" ust. 2a zamiast ust. 1 artykułu 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i przepisów postępowania "przez traktowanie zaskarżonej decyzji jako decyzji konstytutywnej zamiast deklaratoryjnej". Zgodnie z art. 118 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Natomiast na podstawie art. 118 ust. 2a tej ustawy, z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością. J. P. i A. K. żądając przyznania im własności działki dożywotniego użytkowania na podstawie art. 118 ust. 1 ustawy, podnosiły, że wstąpiły jako spadkobierczynie w istniejące już prawa swojej matki M. S., która złożyła wniosek o przekształcenie prawa użytkowania działki w prawo majątkowe w postaci własności tej działki. Na poparcie tego uprawnienia został powołany wyrok NSA II SA 82/92 z dnia 26 marca 1992 r.(niepublikowany), powoływany wcześniej w toku postępowania. Kolegium podkreśliło, że organy obydwu instancji oceniały, czy w sprawie zachodzą przesłanki do przyznania wnioskodawczyniom własności działki na podstawie art. 118 ust. 1 ustawy, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy ponownie podniósł, że wniosek M. S. z dnia 30 kwietnia 1991r., nigdy nie został przez M. S. rozszerzony o przyznanie własności również działki przydzielonej jej w dożywotnie użytkowanie, oznaczonej nr 292/2 o powierzchni 0,2100 ha. Wnioskodawczyni bowiem wyraźnie precyzowała, że występuje "o wydanie decyzji o zwrocie działki pod budynkami stanowiącymi moją własność", czyli działki nr 392/1. Powołany przez strony wyrok NSA zapadł w innym stanie prawnym, gdy nie obowiązywał jeszcze przepis art. 118 ust. 2a ustawy, dodany ustawą z dnia 20 czerwca 1992r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. Nr 58, poz. 280).
Prezydent Miasta P. decyzją nr [...] postanowił przenieść nieodpłatnie własność działki pod budynkami oznaczonej w ewidencji gruntów P. w obrębie [...] numerem 392/1 o powierzchni 0,1859 ha na rzecz spadkobierców M. S. - A. K., B. K., T. K. i J. P. Decyzja jest ostateczna z dniem 8 lutego 2005r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zgodnie z przepisem art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. Nr 153, poz.1270, dalej w skrócie ustawa o p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Stosownie do dyspozycji art. 145 ustawy o p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:
1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:
a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;
3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.
Sąd zatem, nawet gdyby uznał zarzuty skargi za uzasadnione, nie mógłby uwzględnić żądania zmiany decyzji wobec braku podstaw prawnych takiego rozstrzygnięcia. Nie jest trafny zarzut nieważności zaskarżonej decyzji, podnoszony przez pełnomocnika skarżącej, nie został on przy tym sprecyzowany w sposób umożliwiający podjęcie polemiki.
Także pozostałe zarzuty zawarte w skardze nie są trafne. Pozbawiony podstaw jest zarzut nieuwzględnienia interesu następców prawnych wnioskodawczyni. Jak trafnie wskazuje Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wszystkie spadkobierczynie miały zagwarantowany czynny udział w postępowaniu. Zarzucając naruszenie ich interesu prawnego pełnomocnik skarżącej nie uwzględnił istotnej okoliczności, iż krąg osób uprawnionych do uzyskania tytułu własności w trybie art. 118 ustawy o ubezpieczeniu rolników .. nie jest tożsamy z kręgiem spadkobierców. Ustawa o ubezpieczeniu rolników wprowadza bowiem w przypadku działki dożywotniego użytkowania dodatkowy wymóg władania działką w dacie śmierci rolnika. Z drugiej strony taki zstępny niekoniecznie musi być spadkobiercą. Tak więc obowiązek uwzględnienia interesu prawnego spadkobiercy oznacza z pewnością zapewnienie mu działu w postępowaniu, nie jest natomiast tożsamy z uwzględnieniem jego żądań.
Spór w niniejszej sprawie dotyczy trzech zasadniczych kwestii:
- zakresu wniosku M. S. z 1990r. o nieodpłatne przekazanie gruntu, to jest, czy dotyczył on jedynie gruntów pod budynkami, czy także działki przekazanej w dożywotnie użytkowanie. Działka pod budynkami to działka siedliskowa o nr 392/1, działka dożywotniego użytkowania to działka 392/2.;
- zakresu uzasadnionego wnioskiem M.S. żądania J. P. i pozostałych spadkobierczyń, będących uczestniczkami postępowania
- interpretacji przepisu art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i ich rodzin.
W ocenie sądu organy zarówno pierwszej jak i drugiej instancji prawidłowo zinterpretowały wniosek M. S. jako wniosek o zwrot działki siedliskowej (392/1). Wskazuje na to zarówno nie budząca wątpliwości treść wniosku jak i jego uzasadnienie, w którym M. S. dodatkowo wskazuje, że przyczyną złożenia wniosku jest chęć przekazania budynku mieszkalnego, w którym mieszka córkom, mieszkającym z nią i opiekującym się nią. Zatem wnioskodawczyni wyraźnie wskazała cel, jaki chciała osiągnąć – przekazanie córkom budynku. Do tego zaś niezbędne było uzyskanie własności działki siedliskowej a nie działki dożywotniego użytkowania. Mieszkające z wnioskodawczynią córki to T. K. i B. K., która gospodarowała wówczas na działce dożywotniego użytkowania, co wynika z dalszych ustaleń organów prowadzących postępowanie administracyjne. T. K. nie miała wątpliwości co do zakresu wniosku matki, potwierdzając to stosownym oświadczeniem złożonym podczas rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w dniu 16.06.2005r. W takim stanie faktycznym wniosek, iż M. S. wystąpiła w przekazanie jedynie działki siedliskowej jest logiczny i w pełni uzasadniony. Argument podnoszony przez pełnomocnika skarżącej, iż M. S. nie rozróżniała miedzy obiema działkami wydaje się dla wnioskującej wręcz krzywdzący. Nie ma znaczenia dla powyższych wniosków fakt, iż w 1993r. organ administracji w decyzji orzekł o przekazaniu zarówno działki siedliskowej jak i dożywotniego użytkowania, bowiem decyzja ta została ostatecznie wyeliminowana z obrotu.
Takie ustalenie zakresu wniosku M. S. ma zasadnicze znaczenie dla oceny żądania zgłoszonego przez skarżącą. Jej wniosek o przekazanie działki dożywotniego użytkowania, złożony przez pełnomocnika w zażaleniu z 2.06.2002r. jest bowiem nowym wnioskiem złożonym w trybie art. 118 ust.2a ustawy o ubezpieczeniu rolników i ich rodzin. W tym stanie faktycznym nie ma podstaw, aby uznać, iż J. P. wstępując do postępowania i wnosząc o zwrot działki nr 392/2 kontynuuje żądanie M. S., która nie wnosiła, jak trafnie ustaliły organy o przekazanie tej działki.
Zasadnie też organy uznały, że nie ma zastosowania w niniejszej sprawie powoływany przez pełnomocnika wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26.03.1992r. sygn. II S.A. 82/92. W dacie rozstrzygania tej sprawy przepis art. 118 ustawy o ubezpieczeniu rolników i ich rodzin brzmiał następująco:
Art. 118. 1. Osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki.
2. Osobie, której przysługuje prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność działki obejmującej budynki, w których znajdują się ten lokal i te pomieszczenia, o powierzchni niezbędnej do korzystania z tych budynków.
3. Przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się, jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub gminy albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków, o których mowa w tych przepisach.
4. Decyzje w sprawach określonych w ust. 1 i 2 wydaje organ właściwy do sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi.
5. Skorzystanie z uprawnień przewidzianych w ust. 1 i 2 nie ma wpływu na wysokość emerytury i renty.
Był to zatem odmienny stan prawny, w którym ustawa nie rozstrzygała bezpośrednio o uprawnieniach zstępnych rolnika do działki czy to pod budynkami czy to działki dożywotniego użytkowania. Także i w ówczesnym stanie prawnym Naczelny Sąd Administracyjny podkreślał, że podstawą wystąpienia z żądaniem przez następców prawnych jest uprzednie złożenie wniosku przez uprawnionego rolnika. Tymczasem już od 21.08.1992r. obowiązuje ustęp 2a art. 118 ustawy o ubezpieczeniu rolników. Zgodnie z tym przepisem z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 (tj działki siedliskowej lub dożywotniego użytkowania) może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością. Bezpośrednie uregulowanie uprawnień zstępnych czyni przytaczany wyrok NSA w sprawie S.A. 82/92 nieaktualnym.
Tak więc prawidłowe było ustalenie, iż wniosek J. P. o objęcie postępowaniem także działki dożywotniego użytkowania jest nowym wnioskiem w trybie art. 118 ust 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 1998r. nr 7 poz.25), trafnie organ odmówił przekazania działki w tym trybie wobec braku przesłanek.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy o p.s.a. sąd oddalił skargę wobec braku podstaw do jej uwzględnienia.