II SA/Łd 106/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia wychowawczego M.Z., która na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w P. sprawuje bieżącą pieczę nad swoim wnukiem O.K. Organy administracji, w tym Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, uznały, że M.Z. nie spełnia definicji opiekuna faktycznego ani prawnego dziecka w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, ponieważ dziecko nie zostało umieszczone u niej w pieczy zastępczej, a ona sama nie wystąpiła o przysposobienie dziecka. Skarżąca wniosła skargę, argumentując, że postanowienie sądu upoważnia ją do pobierania świadczeń na dziecko i że ponosi koszty jego utrzymania. Rzecznik Praw Dziecka zgłosił swój udział w sprawie, popierając stanowisko skarżącej i zarzucając organom naruszenie zasad postępowania administracyjnego oraz prawa dziecka do zabezpieczenia socjalnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał skargę za zasadną. Sąd stwierdził, że organy dokonały błędnej, zbyt wąskiej wykładni przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, ignorując cel świadczenia, jakim jest dobro dziecka. Sąd podkreślił, że w sytuacji, gdy dziecko pozostaje pod bieżącą pieczą osoby na mocy prawomocnego orzeczenia sądu, a ta osoba ponosi koszty jego utrzymania, odmowa przyznania świadczenia wychowawczego jest niezgodna z Konstytucją RP (art. 72) i Konwencją o Prawach Dziecka (art. 3, 18, 20, 26, 27). Sąd wskazał, że dobro dziecka i zasada równego traktowania powinny być nadrzędne, a wąska interpretacja przepisów prowadzi do nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji dzieci. W związku z tym, sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, nakazując organom ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem szerszej, prokonstytucyjnej wykładni przepisów.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących świadczenia wychowawczego w kontekście osób sprawujących faktyczną pieczę nad dzieckiem na mocy orzeczenia sądowego, z uwzględnieniem zasad konstytucyjnych i międzynarodowych.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej babci sprawującej bieżącą pieczę nad wnukiem na mocy postanowienia sądu, które jednocześnie upoważnia do pobierania świadczeń. Może wymagać analizy w kontekście innych form pieczy.
Zagadnienia prawne (2)
Czy osoba sprawująca bieżącą pieczę nad dzieckiem na mocy prawomocnego postanowienia sądu rodzinnego, która nie jest opiekunem prawnym ani faktycznym w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jest uprawniona do świadczenia wychowawczego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, osoba sprawująca bieżącą pieczę nad dzieckiem na mocy prawomocnego postanowienia sądu rodzinnego, która ponosi koszty jego utrzymania i z którą dziecko wspólnie zamieszkuje, jest uprawniona do świadczenia wychowawczego, nawet jeśli nie spełnia ścisłych definicji opiekuna prawnego lub faktycznego zawartych w ustawie.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że wąska, gramatyczna wykładnia przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, która wyklucza osoby sprawujące bieżącą pieczę na mocy orzeczenia sądowego, jest sprzeczna z celem świadczenia, zasadami konstytucyjnymi (ochrona praw dziecka, równość) oraz Konwencją o Prawach Dziecka. Dobro dziecka i jego potrzeba zabezpieczenia socjalnego powinny być nadrzędne, co wymaga szerszej, celowościowej i prokonstytucyjnej wykładni przepisów.
Czy organy administracji publicznej prawidłowo zinterpretowały przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, odmawiając świadczenia wychowawczego osobie sprawującej bieżącą pieczę nad dzieckiem na mocy postanowienia sądu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, organy dokonały błędnej wykładni przepisów, opierając się wyłącznie na literalnym brzmieniu ustawy i pomijając jej cel oraz zasady konstytucyjne.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że organy nie uwzględniły nadrzędnego charakteru dobra dziecka i celu świadczenia, jakim jest częściowe pokrycie wydatków związanych z jego wychowaniem. Odmowa przyznania świadczenia osobie, która faktycznie ponosi ciężar utrzymania dziecka na mocy orzeczenia sądowego, jest niezgodna z Konstytucją RP i Konwencją o Prawach Dziecka.
Przepisy (14)
Główne
u.p.p.w.d. art. 4 § ust. 1
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Cel świadczenia to częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.
u.p.p.w.d. art. 4 § ust. 2 pkt 2
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Świadczenie przysługuje opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego. Sąd uznał, że definicja opiekuna faktycznego w art. 2 pkt 10 jest zbyt wąska i należy ją interpretować szerzej w kontekście celu świadczenia i zasad konstytucyjnych.
Konstytucja RP art. 72 § ust. 1 zd. 1 i ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych.
Konwencja art. 3 § ust. 1
Konwencja o prawach dziecka
We wszystkich działaniach dotyczących dzieci, sprawą nadrzędną będzie najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd uchyla decyzję w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego.
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd stosuje środki określone w ustawie.
Pomocnicze
u.p.p.w.d. art. 2 § pkt 10
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Definicja opiekuna faktycznego jako osoby faktycznie opiekującej się dzieckiem, która wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Sąd uznał tę definicję za zbyt wąską w kontekście sprawy.
Konstytucja RP art. 32 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równego traktowania, zakazująca dyskryminacji.
Konwencja art. 20 § ust. 1-3
Konwencja o prawach dziecka
Dziecko pozbawione środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może w nim pozostać, ma prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa, w tym opieki zastępczej.
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Organ odwoławczy utrzymuje w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
k.p.a. art. 145 § par. 1 pkt 1 lit. a, lit. c
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Podstawy uchylenia decyzji przez sąd administracyjny (naruszenie prawa materialnego lub procesowego).
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi.
k.r.i.o. art. 96 § ust. 1
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim.
k.r.i.o. art. 112 § § 1
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Obowiązek i prawo wykonywania bieżącej pieczy nad dzieckiem umieszczonym w pieczy zastępczej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Osoba sprawująca bieżącą pieczę nad dzieckiem na mocy orzeczenia sądu powinna być uprawniona do świadczenia wychowawczego. • Dobro dziecka i zasady konstytucyjne (ochrona praw dziecka, równość) wymagają szerszej interpretacji przepisów. • Cel świadczenia wychowawczego (pokrycie wydatków na dziecko) jest realizowany przez osobę sprawującą faktyczną pieczę.
Odrzucone argumenty
Osoba sprawująca bieżącą pieczę na mocy postanowienia sądu nie spełnia definicji opiekuna faktycznego lub prawnego w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. • Brak formalnego umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej.
Godne uwagi sformułowania
Dobro dziecka jest pojęciem kluczowym, stanowi w istocie jądro wszystkich przepisów o prawach dziecka. • Nie jest możliwa do zaakceptowania przedstawiona przez organ interpretacji art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.p.w.d. z pominięciem charakteru i celu ww. świadczenia. • W ocenie Sądu nie ma racjonalnych podstaw do ograniczenia rozumienia art. 4 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d. i wykluczenia z kręgu uprawnionych do świadczenia wychowawczego osób sprawujących bieżącą pieczę. • Niezgodne z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka byłoby zawężenie grupy osób legitymowanych do otrzymania świadczenia wychowawczego wyłącznie do osób, które faktycznie opiekują się dzieckiem, ale jedynie pod warunkiem, że wystąpiły do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka z jednoczesnym pominięciem osób, które na mocy orzeczenia sądu opiekuńczego wykonują bieżącą pieczę nad dzieckiem.
Skład orzekający
Michał Zbrojewski
przewodniczący sprawozdawca
Robert Adamczewski
sędzia
Beata Czyżewska
asesor
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczenia wychowawczego w kontekście osób sprawujących faktyczną pieczę nad dzieckiem na mocy orzeczenia sądowego, z uwzględnieniem zasad konstytucyjnych i międzynarodowych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej babci sprawującej bieżącą pieczę nad wnukiem na mocy postanowienia sądu, które jednocześnie upoważnia do pobierania świadczeń. Może wymagać analizy w kontekście innych form pieczy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa pokazuje konflikt między literalną wykładnią przepisów a nadrzędnym dobrem dziecka i zasadami konstytucyjnymi, co jest częstym problemem w prawie administracyjnym. Pokazuje, jak sądy mogą korygować błędne interpretacje organów.
“Babcia wygrała z ZUS o 500+: Sąd stanął po stronie dobra dziecka i szerokiej interpretacji prawa.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.