II SA/Łd 106/24

II SA/Łd 106/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-04-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Beata Czyżewska
Michał Zbrojewski /przewodniczący sprawozdawca/
Robert Adamczewski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 810
art. 2 pkt 10, art. 4 ust. 1, ust. 2 pkt 2, art. 8
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j).
Dz.U. 2023 poz 2809
art. 96 ust. 1, art. 112
1 par. 1
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 18, art. 32 ust. 1, art. 72 ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 1991 nr 120 poz 526
art. 3 ust. 1, art. 18 ust. 2, art. 20 ust. 1-ust. 3, art. 26 ust. 1, ust. 2, art. 27 ust. 1-ust. 3
Konwencja o prawach dziecka, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r.
Dz.U. 2023 poz 775
art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Zbrojewski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski, Asesor WSA Beata Czyżewska, , Protokolant Starszy specjalista Aleksandra Błaszczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 8 stycznia 2024 r. znak: 010070/680/5165699/2023 postępowanie nr: [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 września 2023 roku, znak: 010070/680/5165699/2023 postępowanie nr [...].
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 8 stycznia 2024 r., znak: 010070/680/5165699/2023, postępowanie nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie po rozpatrzeniu odwołania M.Z. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a." oraz art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 810 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.p.p.w.d." utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 25 września 2023 r., znak: 010070/680/5165699/2023, postępowanie nr [...] wydaną na podstawie u.p.u.o.a. o odmowie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko O.K. na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r.
Z akt sprawy wynika, że 19 czerwca 2023 r. M.Z. złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy 2022/2023 na swojego wnuka – O.K., który znajduje się u niej w pieczy bieżącej. Do wniosku dołączyła postanowienia Sądu Rejonowego w P. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z [...] października 2022 r. oraz z [...] maja 2023 r., sygn. akt [...] , którymi Sąd ograniczył władzę rodzicielską rodzicom N. C. oraz O.K. poprzez powierzenie dzieci pod pieczę bieżącą M.Z. oraz ustanowił nadzór kuratora sądowego. Jednocześnie Sąd upoważnił M. Z. do pobierania świadczeń 500+ na dzieci.
Organ I instancji ustalił, że skarżąca nie należy do osób o których mowa w art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d., wobec czego nie jest uprawniona do złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze.
Od powyższej M.Z. złożyła odwołanie w którym nie zgodziła się z jego rozstrzygnięciem.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie po rozpoznaniu powyższego odwołania utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję stwierdzając, że skarżąca nie należy do grona osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie wychowawcze.
Organ po przywołaniu treści art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. wskazał, że z dołączonych do wniosku o świadczenie wychowawcze postanowień Sądu Rejonowego w P. z [...] października 2022 r. oraz z [...] maja 2023 r., sygn. akt [...] [...] wynika, że sąd powierzył skarżącej tymczasowo wykonywanie bezpośredniej pieczy nad O.K. oraz ustanowił kuratorem do spraw majątkowych, natomiast nie umieścił dziecka u skarżącej w pieczy zastępczej. Z uwagi na fakt, że forma opieki jaką zgodnie z postanowieniem sądu skarżąca sprawuje nad dzieckiem nie została wymieniona w ustawie, wysłano do skarżącej wezwanie o doręczenie zaświadczenia z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie, powoływanego dalej jako: "PCPR" albo od innego organizatora pieczy zastępczej, o którym mowa w art. 190 ustawy o pieczy zastępczej, które potwierdza umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej wraz z datą umieszczenia. W odpowiedzi wezwanie wpłynęło zaświadczenie z PCPR z 24 stycznia 2023 r. z informacją, że skarżąca nie pełni funkcji rodziny zastępczej dla ww. dziecka, a z dokonanych ustaleń wynika, że skarżąca sprawuje nad nim opiekę, jednak nie zostało ono umieszczone u skarżącej w pieczy zastępczej. W konsekwencji powyższych ustaleń organ stwierdził, że skarżąca nie należy zatem do ustawowo określonego kręgu osób uprawnionych do świadczenia wychowawczego.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M.Z. zaskarżyła w całości decyzję organu II instancji wnosząc o jej zmianę i przyznanie świadczenia wychowawczego na małoletniego O.K. z wyrównaniem wypłaty od dnia złożenia wniosku.
W uzasadnieniu skargi skarżąca stwierdziła, że zgodnie z postanowieniem Sądu, sygn. akt [...] została kuratorem do spraw majątkowych małoletnich N.C. i O.K. oraz ustalono miejsce pobytu dzieci przy niej i powierzono wykonywanie pieczy bieżącej. Dodatkowo w postanowieniu wskazano wprost, że skarżąca jest upoważniona w szczególności do pobierania wszelkich zasiłków na małoletnie dzieci oraz świadczenie z programu "Rodzina 500+".
Przywołując treść rozstrzygnięć wojewódzkich sądów administracyjnych skarżąca stwierdziła, że jako osoba odpowiedzialna za utrzymanie dzieci zgodnie z postanowieniem Sądu, której Państwo powierzyło bieżącą pieczę nad wychowaniem i rozwojem ma prawo skutecznego domagania się częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka, a zaskarżana decyzja organu uderza bezpośrednio w małoletniego O.K..
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wskazując, że przepisy prawa nie przewidują przyznania prawa do świadczenia wychowawczego osobom sprawującym pieczę bieżącą nad dzieckiem.
Organ nadmienił, że piecza bieżąca, to sądowe powierzenie pieczy nad dzieckiem na podstawie art 96 § 2 k.r.i.o., która nie jest równoważna pieczy zastępczej. Postanowienia sądu o powierzeniu pieczy bieżącej dotyczą najczęściej osób spokrewnionych (z reguły dziadków dziecka) i związane są najczęściej z wyjazdem rodziców zagranicę albo z ograniczeniem praw rodzicielskich obojga rodziców. Piecza taka ma charakter doraźny. Osoby, którym sąd powierzył pieczę bieżącą nad dzieckiem nie zostały wskazane w katalogu osób uprawnionych do świadczenia i w konsekwencji nie są uprawnione do świadczenia wychowawczego.
Organ przytaczając treść art 13 ust 4 pkt 3 lit. ca u.p.p.w.d. wskazał, że okoliczność sprawowania pieczy zastępczej powinna być potwierdzona dokumentem w postaci odpowiedniego zaświadczenia, a taki dokument nie został przedłożony.
W piśmie z 25 lutego 2024 r. Rzecznik Praw Dziecka, powoływanego dalej jako: "Rzecznik" lub "RPD" zgłosił swój udział w niniejszej sprawie zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:
1. art. 6, 7 i art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie wyrażonych w tych przepisach podstawowych zasad postępowania administracyjnego;
2. art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.p.w.d. w zw. z art. 72 ust. 1 zd. 1, art. 72 ust. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 20 Konwencji o Prawach Dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., a ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską 30 kwietnia 1991 r., polegające na uznaniu, że osobie sprawującej pieczę bieżącą nad dzieckiem na mocy prawomocnego postanowienia sądu rodzinnego nie przysługuje świadczenie wychowawcze.
Rzecznik Praw Dziecka wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji.
W uzasadnieniu stwierdził, że prawo dziecka do godziwych warunków socjalnych powinno zostać odpowiednio zabezpieczone. Dobro dziecka jest pojęciem kluczowym, stanowi w istocie jądro wszystkich przepisów o prawach dziecka, co oznacza, że powinno stanowić swoistą podstawę wykładni przepisów prawa międzynarodowego, jak i krajowego. W ocenie RPD organ dokonał błędnej wykładni art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.p.w.d. i niewłaściwe uznał, że skarżąca nie jest podmiotem uprawnionym i w konsekwencji pozbawił ją prawa do świadczenia wychowawczego, podczas gdy małoletnie dziecko O.K. pozostaje pod pieczą babci M.Z., która samodzielnie ponosi ciężar związany z utrzymaniem małoletniego wnuka sprawując nad nim wyłączną opiekę bez jakiegokolwiek wsparcia ze strony jego rodziców. Zdaniem Rzecznika nie jest możliwa do zaakceptowania przedstawiona przez organ interpretacji art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.p.w.d. z pominięciem charakteru i celu ww. świadczenia, która w konsekwencji prowadzi do uznania, że osobie sprawującej bieżącą pieczę nad dzieckiem na mocy prawomocnego postanowienia sądu rodzinnego nie przysługuje świadczenie wychowawcze. Charakter i cel tego świadczenia winny mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego. Świadczenie to służy zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę. Skierowane jest zaś do podmiotów, które opiekę nad dzieckiem sprawują. Dobro dziecka powinno być brane pod uwagę podczas stosowania każdego przepisu prawa mającego związek z sytuacją dziecka jako dobro nadrzędne.
W ocenie RPD okoliczności sprawy rozpatrywane przez pryzmat celu świadczenia wychowawczego uzasadniają odstąpienie od dyrektyw wykładni gramatycznej na rzecz wykładni celowościowej i prokonstytucyjnej, których wyniki przemawiają za przyznaniem skarżącej świadczenia wychowawczego pomimo, iż nie jest ona ani opiekunem prawnym ani faktycznym dziecka w rozumieniu art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d.
W konkluzji Rzecznik stwierdził, że zasadne jest przyjęcie poglądu, zgodnie z którym osobie sprawującej "bieżącą" pieczę nad dzieckiem na podstawie orzeczenia sądu (stanowiącego rozstrzygnięcie co do istoty sprawy czy też jedynie zabezpieczenie), przysługują wszystkie świadczenia publicznoprawne przeznaczone osobie sprawującej "pieczę zastępczą".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga w niniejszej sprawie okazała się zasadna.
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada więc co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji w powyższym trybie i zakreślonych powyżej granicach Sąd stwierdził, że naruszają one prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Przedmiotem kontroli jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Warszawie utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającą M.Z. prawa do świadczenia wychowawczego na wnuka O.K. na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r.
W kontrolowanej sprawie organ I instancji wskazał, że powodem odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia jest brak legitymacji skarżącej jako opiekuna faktycznego lub prawnego dziecka. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję potwierdził, że skarżąca nie należy do grona osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie wychowawcze bowiem postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z [...] października 2022 r. oraz z [...] maja 2023 r., sygn. akt [...] powierzono skarżącej tymczasowo wykonywanie bezpośredniej pieczy nad wnukiem oraz ustanowiono kuratorem do spraw majątkowych, jednakże nie umieszczono dziecka u skarżącej w pieczy zastępczej.
Problematyka rozważanego na gruncie rozpatrywanej sprawy świadczenia została unormowana przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 810 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.p.p.w.d.".
Powyższa ustawa określa warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady ich przyznawania i wypłacania. Celem regulacji tej ustawy jest udzielenie przez państwo pomocy rodzicom/opiekunom, w wychowaniu dzieci w formie częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (świadczenie wychowawcze). Motywy wprowadzenia świadczenia wychowawczego zostały przytoczone w uzasadnieniu projektu u.p.p.w.d. gdzie wskazano, że świadczenie wychowawcze kierowane jest do rodzin mających na utrzymaniu dzieci, a jego celem jest przede wszystkim częściowe pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowywaniem dzieci. Wykształcenie i przygotowanie do życia dzieci wiąże się z dużym obciążeniem finansowym dla osób, u których pozostają one na utrzymaniu, w szczególności w rodzinach wieloosobowych. W związku z tym rodziny często napotykają bariery ekonomiczne związane z wielkością dochodu. Nacisk ustawodawcy położony jest więc na powiązanie pomocy z pokryciem wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowaniem dzieci. Ustawowe wskazanie celu świadczenia jest wyraźną deklaracją intencji prawodawcy i wskazówką interpretacyjną co do całości ustawy. Świadczenie służy zatem zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę i jest skierowane do podmiotów, które rzeczywiście sprawują opiekę nad dzieckiem.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. W myśl art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje:
1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo
2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo
3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo
4) dyrektorowi domu pomocy społecznej, albo
5) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2022 r. poz. 447).
Z kolei, zgodnie z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d., opiekunem faktycznym dziecka jest osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka.
Natomiast art. 8 u.p.p.w.d. wskazuje, że świadczenie wychowawcze nie przysługuje, jeżeli: dziecko pozostaje w związku małżeńskim; dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie; pełnoletnie dziecko ma ustalone prawo do świadczenia wychowawczego na własne dziecko; członkowi rodziny przysługuje za granicą na dziecko świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia wychowawczego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Ustawodawca uzależnił zatem zgodnie z treścią art. 4 ust. 2 pkt 2 u.p.p.w.d. przyznanie świadczenia wychowawczego opiekunowi faktycznemu dziecka od faktu utrzymywania dziecka i wspólnego z nim zamieszkiwania, co jest usprawiedliwione celem wnioskowanego świadczenia.
Charakter i cel tego świadczenia powinny mieć przy tym nadrzędne znaczenie przy ustalaniu do niego praw. Świadczenie to służy bowiem zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę. Skierowane jest do podmiotów, które opiekę nad dzieckiem rzeczywiście sprawują. Zauważyć przy tym należy, że co do zasady bieżącą pieczę nad osobą dziecka sprawują rodzice, co wynika z art. 96 ust. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 2809), powoływanej dalej jako: "k.r.i.o." zgodnie z którym rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim. Obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień.
W niniejszej sprawie zasada ta nie może jednak mieć zastosowania. W pierwszej kolejności godzi się wyjaśnić, że z akt sprawy wynika, że skarżąca M.Z. do wniosku z 19 czerwca 2023 r. o przyznanie świadczenia wychowawczego załączyła postanowienie Sądu Rejonowego w P. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z [...] maja 2023 r., sygn. akt [...] mocą którego Sąd ten po rozpoznaniu sprawy z wniosku M. Z. o ograniczenie władzy rodzicielskiej P.O. nad małoletnią N.C. oraz o ograniczenie władzy rodzicielskiej P.O. i E.K. nad małoletnim O.K. oraz sprawy z urzędu w przedmiocie władzy rodzicielskiej P.O. nad małoletnią N.C. oraz w przedmiocie władzy rodzicielskiej P.O. i E.K. nad małoletnim O.K. postanowił:
1. ograniczyć władzę rodzicielską P.O. nad małoletnią N. C. urodzoną [...] 2018 roku w Ł. przez ustanowienie M.Z. kuratorem do spraw majątkowych małoletniej N.C., którą upoważnić w szczególności do pobierania wszelkich zasiłków na małoletnią oraz świadczenia z programu "Rodzina500+";
2. ograniczyć władzę rodzicielską P.O. i E.K. nad małoletnim O.K. urodzonym w dniu [...] 2021 roku w Ł. przez ustanowienie M.Z. kuratorem do spraw majątkowych małoletniego O.K., którą upoważnić w szczególności do pobierania wszelkich zasiłków na małoletniego oraz świadczenia z programu "Rodzina500+";
3. ustalić miejsce pobytu małoletnich N.C.. urodzonej w dniu [...] 2018 roku oraz O.K., urodzonego w dniu [...] 2021 roku w każdorazowym miejscu zamieszkania ich babki M.Z., której powierzyć wykonywanie bieżącej pieczy nad małoletnimi i którą upoważnić do podejmowania decyzji dotyczących leczenia małoletnich za wyjątkiem leczenia operacyjnego;
4. poddać sprawowanie bieżącej pieczy przez M. Z. nad małoletnimi N.C., urodzoną w dniu [...] 2018 roku oraz O.K., urodzonym w dniu [...] 2021 roku stałemu nadzorowi kuratora sądowego, którego zobowiązać do składania sprawozdań z nadzoru sądowi opiekuńczemu co trzy miesiące;
5. oddalić wniosek o ustanowienie M.Z. i M.Z. rodziną zastępczą dla małoletnich N.C. i O.K.;
6. nie obciążać uczestników kosztami postępowania, które przejąć na rachunek Skarbu Państwa Sądu Rejonowego w P..
W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę kwestia sprawowania opieki faktycznej nad O.K. przez jego babkę jest wobec powyższego orzeczenia oczywista i organy skutecznie nie podważyły jej w toku postępowania poprzedzającego wydanie kontrolowanych decyzji. Brak jest jednak podstaw, aby w okresie świadczeniowym 2022/2023 uznawać skarżącą za opiekuna prawnego małoletniego O.K., którego sąd opiekuńczy ustanawia na podstawie przepisów art. 145-153 k.r.i.o. Nie ulega również wątpliwości, że u.p.p.w.d. wśród uprawnionych do ubiegania się o świadczenie wychowawcze nie uwzględniła osoby faktycznie opiekującej się dzieckiem czyli takiej, która sprawuje pieczę bieżącą nad dzieckiem z mocy orzeczenia sądu, tak jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie. U.p.p.w.d. ograniczyła w tym zakresie krąg opiekunów faktycznych do osób, które wystąpiły z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka (art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d.).
Z regulacji u.p.p.w.d. wynika zatem, że chociaż celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych, to możliwości uzyskania wsparcia w opisanym zakresie zostali pozbawieni opiekunowie dziecka sprawujący nad nim bieżącą pieczę i to nawet w sytuacji, gdy sprawowanie tej pieczy znalazło formalne potwierdzenie w orzeczeniu sądowym, co ma miejsce w rozpoznawanej sprawie.
Analiza powyższych unormowań w ocenie Sądu skłania do refleksji, że przepisy u.p.p.w.d. w sposób niedostateczny chronią prawa jednostki, jaką jest rzeczywisty opiekun dziecka sprawujący nad nim bieżącą pieczę i to w szczególności na mocy rozstrzygnięcia sądu rodzinnego, a przed wszystkim nie chronią praw dzieci na rzecz których świadczenie to jest przewidziane. Natomiast to właśnie charakter i cel tego świadczenia powinny mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu prawa do jego pobierania.
W konsekwencji powyższych twierdzeń Sąd stoi na stanowisku, że niezbędnym i koniecznym staje się uwzględnienie lepszej ochrony interesów dzieci, a przy tym również ich opiekuna sprawującego pieczę bieżącą i w konsekwencji sięgnięcie bezpośrednio do zasad konstytucyjnych i przepisów Konwencji o Prawach Dziecka. Sam fakt że u.p.p.w.d. posługuje się autonomiczną definicją, a sama wykładnia językowa pozwala na ustalenie jej treści, nie wyłącza potrzeby i konieczności zastosowania innych zasad wykładni w sytuacji, gdy wynik wykładni językowej jest sprzeczny z podstawowymi zasadami konstytucyjnymi (por. wyrok NSA z 1 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 203/19, dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej jako: "CBOSA").
W pierwszej kolejności godzi się zwrócić uwagę na unormowania Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., która w art. 72 ust. 1 zd. 1 i ust. 2 stanowi, że Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych. Z powyższego unormowania wynika więc, że ustawa zasadnicza nie ogranicza się do zapewnienia dziecku ochrony, ale wprowadza też prawo do żądania od organów władzy publicznej opieki i pomocy. Pomoc władz publicznych jest szczególnie niezbędna w przypadku dziecka pozbawionego opieki rodzicielskiej, stąd art. 72 ust. 2 Konstytucji RP nakłada na władze tego rodzaju obowiązek (zob.: Komentarz do art. 72 Konstytucji RP – W. Skrzydło).
Pomoc władz publicznych w sprawowaniu opieki nad dzieckiem, w tym także pomoc materialna, tj. częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka jest szczególnie niezbędna w przypadku dziecka pozbawionego opieki rodzicielskiej, a bieżąca piecza nad dzieckiem nad którym nie sprawują pieczy rodzice jest właśnie pieczą alternatywną wobec rodzicielskiej. Niezgodne z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka byłoby zawężenie grupy osób legitymowanych do otrzymania świadczenia wychowawczego wyłącznie do osób, które faktycznie opiekują się dzieckiem ale jedynie pod warunkiem, że wystąpiły do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka, a pominięcie osób, które na mocy orzeczenia sądu opiekuńczego wykonują bieżącą pieczę nad dzieckiem (por. wyrok NSA z 1 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 203/19 oraz wyroki: WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 5 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Go 270/23, WSA w Bydgoszczy z 4 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Bd 1/23 oraz wyrok WSA w Gliwicach z 21 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1623/22, CBOSA).
Koniecznym staje się również uwzględnienie uregulowań Konwencji o Prawach Dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 20 listopada 1989 r., a ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską 30 kwietnia 1991 r. (Dz. U. z 1991 r. nr 120, poz. 526), powoływanej dalej jako: "Konwencja" pamiętając przy tym, że ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy (art. 9 i art. 91 ust. 1 Konstytucji RP). Zgodnie z art. 3 ust. 1 Konwencji we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną będzie najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka. W celu zagwarantowania i popierania praw zawartych w niniejszej konwencji Państwa-Strony będą okazywały odpowiednią pomoc rodzicom oraz opiekunom prawnym w wykonywaniu przez nich obowiązków związanych z wychowywaniem dzieci oraz zapewnią rozwój instytucji, zakładów i usług w zakresie opieki nad dziećmi (art. 18 ust. 2 Konwencji). Według art. 20 ust. 1-3 Konwencji dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa. Państwa-Strony zgodnie ze swym prawem wewnętrznym zapewnią takiemu dziecku opiekę zastępczą. Tego rodzaju opieka może obejmować, między innymi, umieszczenie w rodzinie zastępczej. Stosownie zaś do art. 26 ust. 1 i 2 Konwencji Państwa-Strony będą uznawać prawo każdego dziecka do korzystania z systemu zabezpieczenia społecznego, w tym ubezpieczeń socjalnych, oraz będą podejmowały niezbędne kroki do osiągnięcia pełnej realizacji tego prawa zgodnie z ich prawem wewnętrznym. Tam gdzie jest to możliwe, powyższe świadczenia powinny być zabezpieczone z uwzględnieniem zasobów i warunków życia dziecka oraz osób odpowiedzialnych za jego utrzymanie, jak również wszelkich innych okoliczności, odnoszących się do stosowania realizacji świadczeń wnioskowanych przez dziecko lub w jego imieniu. Z kolei w myśl art. 27 ust. 1-3 Konwencji Państwa-Strony uznają prawo każdego dziecka do poziomu życia odpowiadającego jego rozwojowi fizycznemu, psychicznemu, duchowemu, moralnemu i społecznemu. Rodzice (rodzic) lub inne osoby odpowiedzialne za dziecko ponoszą główną odpowiedzialność za zabezpieczenie, w ramach swych możliwości, także finansowych, warunków życia niezbędnych do rozwoju dziecka. Państwa-Strony, zgodnie z warunkami krajowymi oraz odpowiednio do swych środków, będą podejmowały właściwe kroki dla wspomagania rodziców lub innych osób odpowiedzialnych za dziecko w realizacji tego prawa oraz będą udzielały, w razie potrzeby, pomocy materialnej oraz innych programów pomocy, szczególnie w zakresie żywności, odzieży i mieszkań.
Powołane wyżej przepisy Konstytucji RP oraz Konwencji o Prawach Dziecka muszą być brane pod uwagę w procesie interpretacji przepisów u.p.p.w.d. Wynikające z literalnego brzmienia przepisów ograniczenia w dostępności do świadczenia wychowawczego na podstawie u.p.p.w.d. dla osoby sprawującej bieżącą pieczę nad dzieckiem na mocy prawomocnego orzeczenia sądowego godzą bowiem w interes dziecka chroniony ustawą zasadniczą i umową międzynarodową prowadząc do nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji dzieci znajdujących się pod taką pieczą, tj. pogorszenia ich sytuacji materialnej.
Nie budzi wątpliwości, że z przytoczonych powyżej przepisów Konstytucji RP i Konwencji nie można bezpośrednio wywieść prawa do świadczenia wychowawczego, jednakże odwołanie się do nich powinno mieć znaczenie przy ocenie przepisów ustawowych, a więc czy przepisy u.p.p.w.d. wprowadzając ustawowe ograniczenie w dostępności do świadczenia wychowawczego przez osoby, którym sąd w drodze orzeczenia powierzył wykonywanie bieżącej pieczy nad dzieckiem, nie naruszają przepisów Konstytucji RP lub Konwencji. Uwzględniając zatem przywołane unormowania Sąd stoi na stanowisku, że osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której Państwo powierzyło pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem, ma prawo skutecznego domagania się od Państwa pomocy w sprawowaniu tej opieki, w tym również pomocy materialnej, a więc przynajmniej częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka, jeżeli dochód rodziny uprawnia do jej otrzymania, a Państwo, zgodnie ze swym prawem wewnętrznym, powinno zapewnić takiemu dziecku opiekę zastępczą (por. wyroki: WSA w Łodzi z 14 września 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 567/17, z 22 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Łd 96/19, WSA w Krakowie z 8 lipca 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 175/21 oraz WSA w Rzeszowie z 14 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 1673/23, CBOSA).
Niezgodne z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka byłoby zawężenie grupy osób legitymowanych do otrzymania świadczenia wychowawczego wyłącznie do osób, które faktycznie opiekują się dzieckiem, ale jedynie pod warunkiem, że wystąpiły do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka z jednoczesnym pominięciem osób, które na mocy orzeczenia sądu opiekuńczego wykonują bieżącą pieczę nad dzieckiem. W takiej sytuacji prawo do świadczenia wychowawczego nie wynika bezpośrednio z art. 72 Konstytucji RP, natomiast musi być wywodzone ze współstosowania u.p.p.w.d. i Konstytucji RP, czyli polega na ustaleniu właściwego sensu normy ustawy z pomocą normy konstytucyjnej, przy jednoczesnym przyznaniu pierwszeństwa tej drugiej. We wszystkich działaniach dotyczących dzieci podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną staje się bowiem jak najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka (art. 3 ust. 1 Konwencji).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy wskazać i podkreślić należy, że skarżąca nie otrzymała jakiegokolwiek wsparcia od Państwa, a przejmując na siebie cały ciężar opieki niejako "wyręczyła" nie tylko rodziców dziecka, ale i w pewnym stopniu również zobowiązane do tego Państwo. W praktyce biorąc pod uwagę wyłącznie kwestie faktyczne sprawowania pieczy, działania skarżącej nie różniły się niczym od obowiązków wykonywanych w ramach sprawowania władzy rodzicielskiej, która uprawnia do ubiegania się o dofinansowanie wydatków związanych z utrzymaniem dzieci w postaci świadczenia wychowawczego.
Sąd ma oczywiście na względzie, że w postanowieniu z 30 maja 2023 r., sygn. akt [...] Sąd Rodzinny w P. nie posłużył się zwrotem "powierzyć tymczasowo pełnienie funkcji w rodzinie zastępczej" lub "umieścić małoletniego w rodzinie zastępczej", a sformułowaniem "powierzyć wykonywanie bieżącej pieczy nad małoletnimi" ich babce M.Z.. W rozpoznawanej sprawie istotne jest jednak, że w ww. postanowieniu Sąd jednocześnie ustalił miejsce pobytu małoletniego O.K. w każdorazowym miejscu zamieszkania jego babki, upoważnił babkę (skarżącą) do podejmowania decyzji dotyczących leczenia małoletniego oraz wprost, w sposób jednoznaczny, upoważnił ją do pobierania wszelkich zasiłków na małoletniego O.K. w tym właśnie świadczenia z programu "Rodzina 500+".
W praktyce zatem zgodnie z ww. postanowieniem to na skarżącej spoczywa obowiązek ponoszenia wszystkich kosztów związanych z utrzymaniem małoletniego, co wynika także z pkt 2 i 3 postanowienia Sądu Rejonowego w P.
Jednocześnie Sąd ma na uwadze, że piecza sprawowana przez skarżącą nad wnukiem na podstawie postanowienia sądu rodzinnego nie jest również tożsama z pieczą zastępczą o jakiej mowa w art. 1121 § 1 k.r.i.o. zgodnie z którym obowiązek i prawo wykonywania bieżącej pieczy nad dzieckiem umieszczonym w pieczy zastępczej, jego wychowania i reprezentowania w tych sprawach, a w szczególności w dochodzeniu świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie jego potrzeb, należą do rodziny zastępczej, prowadzącego rodzinny dom dziecka albo kierującego placówką opiekuńczo-wychowawczą, regionalną placówką opiekuńczo-terapeutyczną lub interwencyjnym ośrodkiem preadopcyjnym. Pozostałe obowiązki i prawa wynikające z władzy rodzicielskiej należą do rodziców dziecka. Należy jednak wskazać, że powierzenie przez Państwo bieżącej pieczy nad dzieckiem oznacza podjęcie w ramach tej opieki obowiązków w zakresie wychowania dziecka, zapewnienia mu bezpieczeństwa, zdrowia, wyżywienia, szkoły, utrzymania (a więc również dochodzenia należnych dziecku świadczeń, w tym świadczenia wychowawczego), czyli wszystkiego tego, co łączy się z faktycznym, codziennym sprawowaniem bieżącej opieki na dzieckiem.
Ponadto zwrócić należy uwagę, że jednym z istotnych i zasadniczych kryteriów stanowiących przesłankę dla przyznania świadczenia wychowawczego jest miejsce zamieszkania dziecka. W rozpoznawanej sprawie nie budzi ono wątpliwości, albowiem miejsce zamieszkania dziecka zostało określone w pkt 3 postanowienia Sądu Rodzinnego z [...] maja 2023 r., zgodnie z którym miejscem zamieszkania małoletniego O.K. będzie każdorazowe miejsce zamieszkania jego babki M.Z.. Z powyższego orzeczenia wynika, że dziecko zamieszkuje stale u babki (skarżącej) i to ona sprawuje nad nim opiekę.
Istnienie prawomocnego orzeczenia sądowego w przedmiocie ustalenia miejsca zamieszkania czy miejsca pobytu dziecka w ocenie Sądu ma istotne znaczenie w ustaleniu do czyjej rodziny w rozumieniu u.p.p.w.d. należy "zaliczyć" to dziecko (por. wyrok WSA w Krakowie z 16 maja 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 296/17, CBOSA).
Nie mniej istotna w kontekście zaistniałego problemu pozostaje zasada równego traktowania wynikająca z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP z którą nie sposób pogodzić sytuacji, kiedy osoba sprawująca faktycznie bieżącą pieczę na dzieckiem zostałaby pozbawiona uprawnienia do świadczenia wyłącznie z tego względu, że nie uzyskała orzeczenia o ustanowieniu rodziny zastępczej, a jednocześnie legitymuje się orzeczeniem o powierzeniu pieczy bieżącej i faktycznie ją sprawuje. Dysponuje zatem orzeczeniem, które w skutkach pokrywa się z zakresem pieczy sprawowanej przez rodzinę zastępczą (por. wyroki: WSA we Wrocławiu z 25 września 2013 r., sygn. akt IV SA/Wr 288/13, WSA w Rzeszowie z 24 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Rz 468/13 oraz WSA w Gliwicach z 13 stycznia 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 541/10, CBOSA).
Zauważyć również należy, że z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego wynika, że jeżeli prawodawca zamierza zróżnicować podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadzając odstępstwo od zasady równości, winien sformułować jednoznaczne kryteria, na podstawie których owo zróżnicowanie jest dokonywane. W realiach analizowanego przypadku – zakwestionowanego przez Sąd przepisu ustawy – ustawodawca nie dokonał takiego zabiegu. Trudno doszukać się racjonalnego uzasadnienia dla wykluczenia osób sprawujących bieżącą pieczę z prawa do świadczenia wychowawczego. Nie sposób bowiem stwierdzić, ponownie odwołując się do bogatego orzecznictwa TK, że kwestionowane zróżnicowanie zakresu podmiotowego ustawy pozostaje w związku z zasadami, wartościami i normami konstytucyjnymi, uzasadniającymi odmienne traktowanie osób sprawujących bieżącą pieczę nad dzieckiem. W szczególności, gdy zestawimy tę regulację ustawową z normami ustawy zasadniczej odwołującymi się do zasad ochrony praw dziecka (art. 72) i praw rodziny (art. 18). Charakter i cel świadczenia powinny mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu prawa do świadczenia (por. R. Adamczewski, Glosa do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 14 września 2017 r., II SA/Łd 566/17, Przegląd Prawa Konstytucyjnego 2018, nr 1).
Podobne stanowisko prezentuje w swoim orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdzając, że z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wynika nakaz jednakowego traktowania podmiotów znajdujących się w zbliżonej sytuacji oraz zakaz różnicowania w tym traktowaniu bez przyczyny znajdującej należyte uzasadnienie w przepisie rangi co najmniej ustawowej (por. wyroki NSA: z 11 stycznia 2013 r., sygn. akt II GSK 2331/11 oraz z 16 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 607/11, CBOSA). Takiego uzasadniania nie zawarł natomiast ustawodawca w u.p.p.w.d. Nie można za takowe uznać prostej egzemplifikacji podmiotów uprawnionych do świadczeń bez szerszego, racjonalnego uzasadnienia dla ograniczenia lub wykluczenia z tego kręgu konkretnych podmiotów, np. jak w analizowanym przypadku osób sprawujących bieżącą pieczę nad dzieckiem.
Jednocześnie zwrócić uwagę należy również na przywołane na wstępie rozważań uzasadnienie projektu u.p.p.w.d. Jak już wyżej wskazano, uzasadnienie projektu wskazuje, że celem projektowanej ustawy jest przede wszystkim pomoc finansowa kierowana do rodzin wychowujących dzieci. W części szczegółowej uzasadnienia projektu doprecyzowano powyższe założenie stwierdzając, że istotą wprowadzanych regulacji jest objęcie świadczeniem wychowawczym możliwie jak najszerszego zakresu osób posiadających na swoim utrzymaniu dzieci. Zasadniczym przy tym celem u.p.p.w.d. ma być wsparcie ekonomiczne rodzin oraz częściowe pokrycie wydatków rodziców lub opiekunów dzieci z tytułu wysokich kosztów ich wychowania i wykształcenia. Co prawda, w dalszej części uzasadnienia projektu wyliczając podmioty, którym to świadczenie ma przysługiwać, nie wskazuje się na osoby sprawującej bieżącą pieczę nad dzieckiem, jednakże należy wnioskować, że skoro zasadniczym celem ustawy ma być pomoc rodzinie, to zakres znaczeniowy pojęcia "rodziny" powinien być rozumiany tak jak tego chce ustawa zasadnicza, tzn. możliwie szeroko. W Konstytucji RP brak jest definicji rodziny, zatem można pojmować ją w sposób węższy (małżonkowie i ich dzieci) lub szerszy (także osoby związane więzami pokrewieństwa, powinowactwa). Trybunał Konstytucyjny przychyla się raczej do rozumienia rodziny w sensu largo, czyli każdego trwałego związku dwóch lub więcej osób, zazwyczaj opartego na małżeństwie i na więzach pokrewieństwa lub powinowactwa. W szczególności istotną cechą wspólnoty rodzinnej są "ścisłe i trwałe relacje łączące jej członków" (por. R. Adamczewski, Glosa do wyroku WSA w Łodzi z 14 września 2017 r., II SA/Łd 566/17, Przegląd Prawa Konstytucyjnego 2018, nr 1).
W rozpoznawanej sprawie z taką sytuacją niewątpliwie mamy do czynienia. Odwołując się do szerokiego rozumienia rodziny w aspekcie konstytucyjnym, w szczególności mając na uwadze treść art. 72 Konstytucji RP, w kontekście wskazanego uzasadnienia projektu u.p.p.w.d., należy wyprowadzić wniosek zgodny z twierdzeniami zarówno skarżącej jak i Rzecznika Praw Dziecka. W ocenie Sądu nie ma racjonalnych podstaw do ograniczenia rozumienia art. 4 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d. i wykluczenia z kręgu uprawnionych do świadczenia wychowawczego osób sprawujących bieżącą pieczę.
Wobec powyższego stwierdzić trzeba, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie oraz poprzedzająca ją decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o odmowie przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego na O.K. wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 35 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz art. 4 ust. 1 i ust. 2 u.p.p.w.d. oraz przepisów prawa procesowego – art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., które to uchybienia rzutowały w istotnym stopniu na wynik sprawy i obligowały sąd do ich usunięcia z obrotu prawnego. Przywołane przepisy zobowiązują do zebrania kompletnego materiału dowodowego i jego pełnej, rzetelnej i prawidłowej oceny (art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 15 k.p.a.), uwzględniającej istotę i wartość dowodów zgromadzonych w sprawie, wskazując jednocześnie, którym dowodom przyznał rację, a którym jej odmówił (art. 80 k.p.a.). Wyżej przedstawione obowiązki organu są ściśle związane z przyjętą zasadą swobodnej oceny dowodów. Jednakże, aby nie przerodziła się ona w samowolę to musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny. Oznacza to, że po pierwsze – ocena musi opierać się na materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie, po drugie – ocena powinna być oparta na wszechstronnej analizie materiału dowodowego, o trzecie – organ zobowiązany jest dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów z zastrzeżeniem ograniczeń, dotyczących dokumentów urzędowych mających szczególną moc dowodową, którym może odmówić wiary dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej ich oceny i po czwarte – wyniki dokonanej oceny na które składają się ustalenia istnienia okoliczności faktycznych powinny być zgodne z zasadami logiki i znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem uzasadnienie faktyczne decyzji w szczególności zawierało wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Z kolei uzasadnienie prawne powinno wyjaśniać podstawę prawną decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W rozpoznawanej sprawie uzasadnienia decyzji organów obu instancji są ogólnikowe i lakoniczne, co niewątpliwie stanowi o naruszeniu art. 107 § 3 k.p.a. Natomiast próba uzasadnienia zaskarżonej decyzji w piśmie procesowym, tj. w odpowiedzi na skargę nie może zastąpić uzasadnienia rozstrzygnięcia określonego w art. 107 § 3 k.p.a. Pismo procesowe nie może uzupełniać ani doprecyzowywać zaskarżonej decyzji przez zamieszczenie w nim rozważań i ocen, które powinny zostać zawarte w uzasadnieniu faktycznym i prawnym tej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ nie może także dokonywać brakujących ustaleń faktycznych (por. wyroki NSA z 27 czerwca 2006 r., sygn. akt II OSK 450/06 oraz WSA w Łodzi z 13 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 281/23, CBOSA). Powyższe oznacza, że odpowiedź na skargę nie może zastępować treści uzasadnienia decyzji. Przytoczenie dopiero w odpowiedzi na skargę okoliczności, które powinny być zawarte w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji jest wadą postępowania administracyjnego, która pozbawia jego strony jakiejkolwiek możliwości zapoznania się i ustosunkowania się do tych okoliczności w toku postępowania. W rozpatrywanej sprawie organ dopiero w odpowiedzi na skargę jasno i rzeczowo wyjaśnił przesłanki wydania decyzji o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego, co jest niemożliwe do zaaprobowania w demokratycznym państwie prawnym.
Konkludując zdaniem Sądu skarżąca, która rzeczywiście sprawuje pieczę i wspólnie zamieszkuje z wnukiem, spełnia przesłanki do przyznania jej świadczenia wychowawczego. Natomiast prezentowana przez organy orzekające w sprawie wykładnia przepisów ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej opierająca się stricte na literalnym ich odczytaniu z pominięciem norm konstytucyjnych oraz przywołanych unormowań Konwencji o Prawach Dziecka w świetle których dobro małoletniego dziecka ma charakter nadrzędny, jest niemożliwa do zaaprobowania w państwie prawa, którego rolą jest nie tylko wspieranie rodziny w wychowaniu i utrzymaniu dzieci ale także osób odpowiedzialnych za utrzymanie dziecka, którym Państwo mocą orzeczenia sądowego powierzyło pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem. Osoby te mają prawo skutecznego domagania się pomocy Państwa w sprawowaniu tej opieki, w tym również pomocy materialnej jak chociażby w postaci przyznania spornego świadczenia wychowawczego.
Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni ocenę prawną oraz rozszerzającą i prokonstytucyjną wykładnię art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d., a wydane rozstrzygnięcie odpowiadające wskazanej interpretacji uzasadni zgodnie z wymogami określnymi w 107 § 3 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.