II SA/Łd 1053/09

II SA/Łd 1053/09 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2010-02-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2009-12-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Joanna Sekunda-Lenczewska
Renata Kubot-Szustowska /sprawozdawca/
Zygmunt Zgierski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6093 Spółki wodne i związki wałowe
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Sygn. powiązane
II OSK 1209/10 - Wyrok NSA z 2011-08-31
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2005 nr 239 poz 2019
art. 9 ust. 1 pkt 14 art. 29 art. 37 pkt 2 art. 121 ust. 1
Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne - tekst jednolity
Sentencja
Dnia 23 lutego 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Zgierski, Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot – Szustowska (spr.), Sędzia WSA Joanna Sekunda – Lenczewska, Protokolant Asystent sędziego Marcin Olejniczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2010 roku przy udziale - sprawy ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zmiany stanu wody na gruncie oddala skargę. LS
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 4.kwietnia 2007r., wydanym w sprawie o sygn. akt II OSK 581/06 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną wniesioną, przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 28.listopada 2005r., wydanego w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 812/04.
Wskazanym powyżej wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził nieważność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...], a także decyzji ją poprzedzającej, wydanej przez Wójta Gminy G. z dnia [...] znak: [...], nadto zaś postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] i poprzedzającego go postanowienia Wójta Gminy G.z dnia [...] znak: [...], dotyczącego sprostowania oczywistych omyłek pisarskich w w/w decyzji wójta z dnia [...].
W uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku z dnia 4.kwietnia 2007r. Naczelny Sąd Administracyjny uznał za bezsporną okoliczność nałożenia na czterech właścicieli działek przylegających do rowu obowiązku jego oczyszczania, aczkolwiek wskazał, że ani ze sformułowania zawartego w sentencji decyzji, jak również z uzasadnienia tej decyzji nie wynika jakie roboty w jakim zakresie i na jakim odcinku mają być przez adresatów decyzji wykonane. Wskazania te są o tyle niezbędne, że przedmiotowy rów "przypisany" jest jednocześnie do dwóch działek, jako że przebiega między nimi.
Nadto Sąd wyjaśnił, że w decyzji też brak wyjaśnienia co należy rozumieć przez określenie "stanu poprzedniego", do którego zobowiązani właściciele działek mieli doprowadzić przedmiotowy rów. Niewskazanie, na których odcinkach i do jakich rozmiarów rów ma być pogłębiony czy też poszerzony uniemożliwia wykonanie zawartych w decyzji obowiązków, co potwierdza fakt ukarania D. M. grzywną za wadliwe wykonanie przez nią wynikającego z decyzji obowiązku.
Konkludując Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że niesprecyzowanie w decyzji nałożonych na jej adresatów obowiązków czyni ją niewykonalną w dniu jej wydania jak również powoduje, że niewykonalność spowodowana tym uchybieniem - ma charakter trwały.
Odnośnie postanowienia, dokonującego sprostowania decyzji, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie mogą podlegać sprostowaniu w trybie art. 113 ustawy z dnia 14.czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) błędy i omyłki istotne, czyli takie, które nie są widoczne na pierwszy rzut oka i wymagają przeprowadzenia dodatkowych badań i ustaleń. Zatem niewłaściwe wskazanie w decyzji numerów działek i przypisanie ich niewłaściwym osobom nie ma charakteru oczywistej omyłki, albowiem błąd ten mógł rzutować na ustalenia związane z nadaniem danej osobie przymioty strony, zaś wskazana instytucja sprostowania oczywistej omyłki nie może służyć konwalidacji popełnionego przez organ błędu proceduralnego.
Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., działając na podstawie art. 138 § 2, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., po rozpoznaniu odwołań złożonych przez D. M. oraz B. i W. M., uchyliło decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...] znak: [...] i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podniesiono, że na przedmiotowych działkach występuje zakłócenie stosunków wodnych, jednakże dotychczas poczynione ustalenia nie wyjaśniają wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, bowiem przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie wymaga uzupełnienia w zakresie podniesionych w odwołaniach zastrzeżeń. Zachodzi zatem, w ocenie Kolegium, potrzeba odniesienia się do stanowiska wyrażonego przez Rejonowy Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych, zawartego w piśmie z dnia 20.kwietnia 1998r. znak: [...], a następnie ponownej oceny, czy te ustalenia mają znaczenie i w jakim zakresie dla aktualnej opinii technicznej. Wyjaśnienia wymagają także zastrzeżenia zgłoszone przez B. i W. M. w odwołaniu, dotyczące dolnego odcinka ujściowego przedmiotowego rowu.
Po ponownym przeprowadzeniu postępowania Wójt Gminy G, decyzją z dnia [...]. nr [...], działając na podstawie art. 29 ustawy z dnia 18.lipca 2001r. - Prawo wodne (tekst jednolity Dz.U. nr 239 z 2005r., poz. 2019 ze zm.) nakazał D. M., J. J., B. i W. M. przywrócenie do stanu poprzedniego rowu przypisanego do działek o numerach ewidencyjnych [...] i [...],[...] i [...],[...] i [...], stanowiących własność w/w osób, z uwzględnieniem następujących parametrów odnoszących się do przedmiotowego rowu:
- szerokość górą 2,0m na długości 508 mb, od 0,00 km tj. przepustu pod drogą nr
31604, znajdującego się w miejscowości A. do 0,508 km;
- szerokość górą 1,5m na długości 120 mb tj. od 0,508 km do 0,608km;
- szerokość dna rowu 0,5m na całej długości 628 mb;
- nachylenie skarp 1:1,5;
- spadek podłużny 3‰ na całej długości;
- głębokość rowu 0,5 do o,7 m.
Jednocześnie organ umorzył postępowanie w sprawie przywrócenia rowu do stanu poprzedniego na długości 120 mb przypisanego do działek oznaczonych numerami ewidencyjnymi [...] i nr [...], będących własnością P. S. oraz B. i W. M.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Wójt Gminy G. podniósł, iż w celu wyjaśnienia zastrzeżeń i kwestii spornych podnoszonych przez odwołujących we wrześniu 2008r. rzeczoznawca budowlany o specjalności wodno - melioracyjnej, wykonał ekspertyzę techniczną, która wykazała, że różnice rowu górą - parametr B między poszczególnymi przekrojami rowu wynikają ze zmiennej głębokości rowu uwarunkowanej zróżnicowanym spadkiem terenu, a spadkiem dna rowu na poszczególnych odcinkach. Nadto przyjęty przez projektanta odtwarzanego rowu jednolity spadek dna 3 ‰ i szerokości dna a = 0,5 m zapewnia utrzymanie tej samej prędkości przepływu wody, a nachylenie skarp 1:1,5 również tej samej wielkości przepływu jednostkowego (natężenia). Zastosowanie jednolitej szerokości góry rowu - parametr B i powierzchni przekroju poprzecznego wymagałby stosowania zmiennego nachylenia skarp z uwagi na zmienną głębokość rowu przy utrzymaniu jednolitego spadku dna. Uzyskiwać się będzie wówczas tą samą prędkość przepływu na całym odcinku rowu, przy zróżnicowanym natężeniu.
Dalej organ wskazał, że z w/w ekspertyzy wynika, iż niemożliwe jest zwiększenie głębokości rowu z powodu drenażu melioracyjnego, zaś usytuowanie przepustu drogowego, który w tym miejscu występował także w okresie realizacji melioracji wsi nie może budzić zastrzeżeń, co potwierdza również analiza map sytuacyjno - wysokościowych.
Organ pierwszej instancji wyjaśnił ponadto, że wody opadowe lub roztopowe spływające z pasa drogi powiatowej w rejonie przepustu są ściekami w rozumieniu art. 9 ust. 1 pkt 14c prawa wodnego, gdy są wprowadzane do wód (w tym przypadku do rowu) lub ziemi poprzez system kanalizacji otwarty lub zamknięty z powierzchni zanieczyszczonych o trwałej nawierzchni (dróg), natomiast w miejscowości A. na dzień dzisiejszy tego typu kanalizacja nie występuje. Ponadto w rozumieniu w/w przepisu ściekami, nie są wody opadowe, które spływają powierzchniowo z ukształtowaniem terenu, w sposób niezorganizowany do rowu przydrożnego nieuszczelnionego, czy też na inną powierzchnię przylegająca do drogi, co ma miejsce w przypadku rowu będącego przedmiotem niniejszego postępowania, zatem w ocenie organu nie ma konieczności uzyskania pozwolenia wodno - prawnego. Ze wskazanej wyżej ekspertyzy wynika, że rów przydrożny, trawiasty, infiltracyjny jest urządzeniem wodnym, bowiem z przyległego do niego terenu dopływają doń wody opadowe lub roztopowe spływem powierzchniowym, te które to nie zostały wchłonięte przez drenaż melioracyjny w czasie intensywnych opadów bądź roztopów. Oprócz tego, ów rów jest odbiornikiem wód powierzchniowego spływu z terenów przyległych, oddziałuje on także odwadniająco na przyległy teren. Wobec powyższego niewłaściwy jest pogląd, że przedmiotowy rów nie spełnia żadnej praktycznej funkcji z punktu widzenia gospodarki wodnej. Również nietrafne jest powołanie się na stanowisko wyrażone w piśmie Regionalnego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w Ł. z dnia 20.kwietnia 1998r., że odprowadzenie wód opadowych do przedmiotowego rowu jest niemożliwe, albowiem techniczna możliwość swobodnego odprowadzania wód wykazana została w graficznym opracowaniu rowu – tzw. profilem podłużnym — w załączniku do opinii technicznej sporządzonej przez rzeczoznawcę. Istnienie przepustu pod drogą powiatową w miejscu początku spornego rowu wskazuje na potrzebę funkcjonowania spornego urządzenia wodnego ze względu na odbiór wód w okresach nadmiernych opadów i roztopów śniegu.
Konkludując, Wójt Gminy G. wyjaśnił, że w piśmie Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w Ł. z dnia 6.sierpnia 2008r. znak [...] nie potwierdzono wcześniejszego stanowiska Regionalnego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w Ł. Sporny rów nie występuje w ewidencji wód i urządzeń melioracji wodnych, co oznacza, że urządzenie to nie jest zakwalifikowane jako urządzenie melioracji szczegółowych bowiem funkcję regulującą stosunki wodne w glebie pełni wykonane drenowanie. Przedmiotowy rów nie został w procesie inwestycji melioracyjnych zlikwidowany (zasypany). Pozostawiono go, jako urządzenie wodne dla odprowadzania okresowo nadmiaru wód z opadów i roztopów, zaś jego brak w ewidencji urządzeń wodnych, nie jest równoznaczny z koniecznością jego likwidacji. Nie ma przy tym innej racjonalnej możliwości odbioru wód ze spływu powierzchniowego, nadmiaru wód opadowych i roztopowych z terenu działek o nr [...],[...],[...] jak poprzez przepust pod drogą powiatową, nadto zaś nie ma technicznej możliwości rozdziału wód z w/w działek od wód płynących rowem przydrożnym. Spływające wody powierzchniowe z terenu wskazanych działek najpierw dopływają do rowu przydrożnego, a następnie przepustem drogowym poprzez przydrożny rów po drugiej stronie drogi dopływają do spornego rowu.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła D. M., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, ewentualnie o zmianę zaskarżonej decyzji i orzeczenie o odmowie nakazania przywrócenia do stanu poprzedniego przedmiotowego rowu.
Zdaniem odwołującej wskazana decyzja zapadła z naruszeniem art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a., bowiem nie dokonano wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie. Zdaniem strony nie ma podstaw do utrzymania spornego rowu, ponieważ nie spełnia on żadnej praktycznej ani pożytecznej funkcji z punktu widzenia gospodarki wodnej na gruntach, do których przynależy. Ponadto, wobec sprzeczności stanowisk Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w Ł. i Regionalnego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w Ł., należy wyjaśnić zaistniałe wątpliwości, albowiem jedną z podstaw wydanej decyzji było pismo Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w Ł. z dnia 6.sierpnia 2008r., będące w sprzeczności z treścią pisma Regionalnego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w Ł. dnia 20.kwietnia 1998r.
Ponadto, zdaniem odwołującej, decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem prawa w zakresie kwalifikacji wód opadowych z pasa drogi powiatowej, jako wód nie będących ściekami, czego konsekwencją jest błędne przyjęcie przez wójta, iż nie zachodzi negatywna przesłanka orzekania o obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego spornego rowu, związana z koniecznością uzyskania pozwolenia wodno-prawnego na szczególne korzystanie z wód, bowiem w świetle prawa wodnego wprowadzanie ścieków do rowu jest wprowadzaniem ich do ziemi, a precyzyjniej do urządzeń, którym w rozumieniu art. 31 ust. 5 ustawy Prawo wodne jest sporny rów.
Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 1, ust. 2 i ust. 3 ustawy Prawo wodne utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium, po zacytowaniu treści art. 29 ustawy Prawo wodne wyjaśniło, że w niniejszej sprawie właścicielem działek o nr [...] i [...] jest D. M., działki nr [...] – J. J., działek o nr [...] i [...] B. i W. M., zaś działki nr [...] – P. S. Nadto sporny rów w granicy z działkami [...] i [...] jest wypłycony, w części zaorany, w granicy z działkami [...] i [...] jest całkowicie zlikwidowany z widniejącymi uprawami w miejscu rowu, w granicy z działkami [...] i [...] jest zaś częściowo wypłycony, a w granicy z działkami [...] i [...] jest zarośnięty, a przepust pod drogą powiatową nr [...] zamulony. Wskutek tego woda cofając się rowem przydrożnym spowodowała zalewanie przyległych nieruchomości i pól uprawnych. Zdaniem Kolegium, wskazuje to na związek przyczynowy między zachowaniem właścicieli gruntu, a szkodami powstałymi na nieruchomościach sąsiednich - zalewanie pól i upraw rolnych, domostw, co potwierdzają zeznania świadków.
Ponadto występowanie rowu w sensie faktycznym jest elementem wystarczającym do nadania mu znaczenia prawnego przy stosowaniu art. 29 ustawy Prawo wodne. Organ drugiej instancji wyjaśnił, że wydanie decyzji o przywróceniu stanu poprzedniego uzależnione było od ustalenia, że nastąpiła zmiana stanu wody na gruncie, która spowodowana została przez właścicieli gruntu, oraz że zmiana ta wpływa szkodliwie na grunty sąsiednie. Zatem naruszenie przez właściciela nieruchomości stosunków wodnych, powodujących szkodę na gruntach sąsiednich rodzi skutek w postaci nałożenia sankcji nakazu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających powstawaniu szkody.
W niniejszej sprawie, jak wskazało Kolegium, zostały spełnione przesłanki przewidziane w art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne, bowiem łączna ocena dowodów wykazała, że zmiany na gruncie powodują jednocześnie zmianę stanu wód, co przyczynia się do powstania szkód na sąsiednich gruntach.
Nadto organ odwoławczy, odnosząc się do zarzutów odwołania stwierdził, że brak jest podstaw do uwzględnienia stanowiska strony o braku przydatności spornego rowu, bowiem przedmiotowy rów nie został w trakcie prac melioracyjnych zlikwidowany, służąc dla odprowadzania okresowo nadmiaru wód z opadów i roztopów. Z zeznań świadków wynika natomiast, że problemy powstały w momencie zaorania przez D. M. fragmentu rowu miedzy działkami oznaczonymi nr [...] i [...] i zastawieniu przepustu.
W odniesieniu do zarzutu strony dotyczącego niemożliwości wykonania rowu organ odwołał się do stanowiska rzeczoznawcy, który stwierdził, że nieuzasadnione jest twierdzenie o technicznej niewykonalności spornego rowu z zachowaniem minimalnej głębokości 0,5 m i spadku dna i = 3 ‰ oraz szerokości dna a = 0,5 m. Określone wyżej parametry odtwarzanego rowu zapewnią natomiast utrzymanie parametru hydraulicznego rowu, tj. prędkości jednakowej na całej jego długości.
W odniesieniu do parametrów rowu rzeczoznawca stwierdził, że rzędne układu lokalnego, na które powołano się w ekspertyzie technicznej odnoszą się do układu wysokościowego przyjętego przez projektanta w opinii technicznej w 2004r., układ lokalny nie jest zaś ewidencjonowany w zasobach geodezyjnych i kartograficznych. Nie zmienia to jednak jego przydatności dla określenia potrzeb w zakresie pogłębienia i wyprofilowania rowu.
Zgłoszone przez D. M. uwagi odnośnie wielkości przepływów dla spornego rowu oraz wnioski dowodowe o sporządzenie map i profili rowu oraz drenowania jak również obliczeń hydrologicznych przez uprawnione osoby nie znajdują, zdaniem Kolegium, uzasadnienia przede wszystkim z tego względu, że w omawianej sprawie znaczenie ma art. 29 ustawy Prawo wodne. Przepis ten jest adresowany do właścicieli nieruchomości i ma zapewnić niepogorszony stan stosunków wodnych na gruntach i zakaz ingerencji w stan faktyczny wód na gruntach, jeżeli to może szkodliwie oddziaływać na grunty sąsiednie. Z ustaleń poczynionych w przeprowadzonym postępowaniu wynika, że odwołująca zaorała fragment rowu na działkach nr [...] i nr [...], blokując tym samym odpływ wody przepustem znajdującym się pod drogą. Działanie odwołującej oraz właścicieli działek, jak ustalono w toku postępowania wyjaśniającego, doprowadziło do zmiany stosunków wodnych i zalewania terenów sąsiednich a naruszenie przez właściciela nieruchomości stosunków wodnych, powodujących szkodę na gruntach sąsiednich rodzi skutek w postaci nałożenia sankcji nakazu przywrócenia stanu poprzedniego w myśl art. 29 ust. 3 powołanej ustway.
W skardze, na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi D. M. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, podnosząc zarzuty naruszenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł.: - przepisów postępowania w zakresie obowiązku zgromadzenia materiału dowodowego i pełnego wyjaśnienia sprawy w tym art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., w szczególności poprzez nieusuniecie nieścisłości w zakresie zgromadzonych w sprawie dowodów oraz pominięcie podnoszonych przez stronę sprzeczności dotyczących kompetencji organów opiniujących w sprawie, poprzez zaniechanie ujawnienia stronie danych przyjętych przy sporządzaniu opinii przez biegłego niezbędnych do weryfikacji poprawności opinii, jak również poprzez nieustosunkowanie się w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia do zarzutów w zakresie obowiązku zgromadzenia materiału dowodowego i przeprowadzenia wyjaśnień;
- art. 29 ustawy Prawo wodne poprzez orzeczenie nakazu przywrócenia stanu poprzedniego, mimo braku ustalenia występowania szkody na gruntach sąsiednich, nadto z pominięciem wskazanych przez skarżącą i w jej przekonaniu rzeczywistych przyczyn mogących powodować zakłócenia gospodarki wodnej na okolicznych terenach oraz w sytuacji nieprzypisania i nieudowodnienia skarżącej ingerencji w substancję rowu, korespondującej z zakresem orzeczonego wobec niej przywrócenia (wykroczenie orzeczonego obowiązku ponad ramy ustawowe).
W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż organ odwoławczy zaniechał dokonania należytych wyjaśnień, co do rzeczywistej treści stosunków faktycznych i prawnych oraz co do funkcji spornego rowu. Skarżąca argumentowała natomiast w toku postępowania, że brak jest podstaw do utrzymywania przedmiotowego urządzenia jako niespełniającego żadnej praktycznej ani pożytecznej funkcji z punktu widzenia gospodarki wodnej na gruntach, do których rów przynależy. Konieczne było też, zdaniem skarżącej, wyjaśnienie sprzeczności pomiędzy treścią pism Rejonowego i Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w zakresie przydatności lub zbędności spornego rowu w warunkach terenowych, czego organy obu instancji zaniechały, uznając za miarodajne jedynie stanowisko wyrażone w piśmie Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych z dnia 6.sierpnia 2008r.
Ponadto przy wydawaniu decyzji organ błędnie, zdaniem skarżącej, oparł się na tezie, że zasadność utrzymania rowu wynikać miałaby z przesłanki "historycznej" tj. powodów pozostawienia rowu podczas inwestycji melioracyjnych z lat 60-tych. W ocenie skarżącej, tylko organ odpowiedzialny za realizację inwestycji melioracyjnych mógłby wypowiedzieć się co do przesłanek ich pozostawienia, a zwłaszcza co do tego czy rowy były w ogóle przedmiotem prac melioracyjnych.
Dodatkowo też, w związku z tym, że w sprawie organ posłużył się opinią biegłego specjalisty, w przekonaniu skarżącej niezbędne było uzupełnienie pewnych danych, na podstawie których biegły sporządził swoje wyliczenia, a które były niezbędne dla weryfikacji poprawności opinii i uczyniłyby ją kompletną. Dotyczyło to w szczególności źródeł rzędnych lokalnych przyjętych do opiniowania oraz wskaźników, stanowiących podstawę sporządzonej mapy zlewni z jej wyliczoną powierzchnią. Ponieważ zastrzeżenia te nie zostały wyjaśnione, przeto w ocenie skarżącej, zaskarżona decyzja oparta jest wyłącznie na uznaniu organu.
Zdaniem skarżącej, niekompletne są także ustalenia organu co do wystąpienia szkód na gruntach sąsiednich, bowiem nie określono ich istnienia w ogóle, nie wspominając już o analizie ich charakteru, mechanizmie ich powstania i o koniecznym dla nałożenia obowiązku wykazania związku przyczynowego z działaniem skarżącej.
Przede wszystkim wszakże nie został, zdaniem skarżącej, należycie ustalony stan poprzedni, którego przywrócenie określone zostało sporną decyzją. Dodatkowo nie wykazano skarżącej konkretnej ingerencji w substancję rowu, która uzasadniałaby nałożenie tak rozległego obowiązku. Działania skarżącej, które miały miejsce w 2004r. zostały zaś przezeń już odwrócone (odtworzenie rowu i udrożnienie przepustu).
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Pełnomocnik uczestników postępowania B. M. i W. M. wniósł o oddalenie skargi, podnosząc iż odtworzenie rowu leży w interesie wszystkich właścicieli gruntów, położonych w jego sąsiedztwie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2).
Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. nr 153, poz. 1279 ze zm., powoływanej dalej jako p. p. s. a.). Po myśli art. 134 § 1 p. p. s. a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p. p. s. a.).
Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, Sąd nie stwierdził, by zaskarżone orzeczenie naruszało przepisy prawa, w stopniu określonym w cytowanym przepisie.
W pierwszym rzędzie wskazać bowiem należy, iż w rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, w prawomocnym wyroku z dnia 28.listopada 2005r., wydanym w sprawie o sygn.akt II SA/Łd 812/04, stwierdził nieważność uprzednio wydanych w sprawie rozstrzygnięć z uwagi na niewykonalność obowiązku nałożonego kwestionowaną wówczas decyzją. W ocenie Sądu bowiem, decyzja organu, nakładająca na stronę obowiązek określonego zachowania się, powinna ten obowiązek wyrazić precyzyjnie, bez niedomówień i możliwości różnej interpretacji, bowiem jest to niezbędne z uwagi na ewentualną potrzebę poddania takiej decyzji wykonaniu w postępowaniu egzekucyjnym. Wskazanego kryterium precyzyjności, jednoznaczności i jasności kontrolowana wówczas decyzja nie spełniała, co stanowiło o jej niewykonalności – prowadząc w konsekwencji do stwierdzenia jej nieważności.
Realizując powyższe wskazania, obowiązki nałożone na skarżącą oraz pozostałych właścicieli działek, do których przylega sporny rów zostały w sposób precyzyjny określone w punkcie 1. decyzji Wójta Gminy G. z dnia [...], utrzymanej następnie w mocy zaskarżoną decyzją. Wskazane w decyzji parametry rowu oraz usytuowanie jego poszczególnych odcinków, nie pozostawiają bowiem wątpliwości tak co do podmiotów zobowiązanych jak i zakresu nałożonego nań obowiązku.
Odnosząc się natomiast do zarzutów związanych z przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym oraz zastosowaną normą prawa materialnego, jako podstawą nałożonego obowiązku, wskazać należy na następujące okoliczności:
Zgodnie z treścią art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo wodne właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu wody ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Jeżeli zaś spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegającym szkodom (art. 29 ust.3 ustawy Prawo wodne).
Podzielić przy tym należy, dominujące w orzecznictwie stanowisko, iż przepisy art. 29 ustawy Prawo wodne odnoszą się do stanu wody na gruncie, rozumianego jako pewien stan faktyczny, niekoniecznie związany z prawnie uregulowanymi sposobami korzystania z wód i istniejący w oderwaniu od faktu jego ujawnienia w rejestrach urzędowych. (por. np. powołany również w treści zaskarżonej decyzji wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3.marca 2008r., sygn.akt II OSK 160/07, niepubl. w zbiorze urzędowym, dostępny w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 466152)
W tym kontekście, zarzuty skargi, związane z naruszeniem przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. wobec niewyjaśnienia "historycznych" motywów pozostawienia spornego rowu, pomimo dokonanej w latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku melioracji gruntów (drenażu melioracyjnego) są bezzasadne, bowiem okoliczność ta pozostawała bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Bezprzedmiotowe jest również analizowanie rozbieżności w stanowiskach wyrażonych w pismach Rejonowego czy Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w tym zakresie, albowiem poza sporem pozostaje, iż rów wspomniany urządzeniem melioracyjnym nie jest. Ustalenie zaś czy rów przebiegający przez nieruchomość, którego istnienie oraz późniejsze zasypanie (ewentualnie zaoranie) ma charakter bezsporny, stanowi urządzenie wodne ujęte w katastrach wodnych, nie ma żadnego wpływu na prawidłowość zastosowania w sprawie art. 29 ustawy Prawo wodne.
W rozpoznawanej sprawie jest zaś niewątpliwe, iż rów przebiegający wzdłuż działek [...] i [...],[...] i [...] oraz [...] i [...] istniał od szeregu lat i został częściowo zasypany częściowo zaś zaorany przez właścicieli sąsiednich działek, w tym również przez skarżącą. Równie oczywiste jest także, iż konsekwencją tychże działań była szkoda w postaci zalewania okolicznych gruntów wodami opadowymi. W sposób niebudzący wątpliwości potwierdzają to zeznania świadków R. K., A. S., K. B., P. B., S. K., M. T., M. K., W. A., S. J., – mieszkańców wsi A., złożone po deszczach nawalnych, które miały miejsce w maju 2004r. Fakty wspomniane potwierdzają również wszystkie, poza skarżącą, strony postępowania. Podkreślić należy przy tym, że nawet potencjalne ryzyko zalania gruntów sąsiednich, uzależnione od zdarzeń nadzwyczajnych ale będące także wynikiem zmiany stosunków wodnych na gruncie sąsiednim może być uznane za szkodę w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy Prawo wodne. Może to być zatem także szkoda, która może powstać w wyniku katastrofalnego zdarzenia atmosferycznego (np. deszczu nawalnego). (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12.września 2008r., sygn.akt II OSK 1026/07, niepubl. w zbiorze urzędowym, dostępny w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 516773)
Odnosząc powyższe rozważania do realiów rozpoznawanej sprawy, wskazać należy na bezzasadność zarzutu skargi, sprowadzającego się do kontestowania jakiejkolwiek "praktycznej oraz pożytecznej funkcji" spornego rowu. Skoro bowiem zapewniał on odprowadzenie wód opadowych z przyległych gruntów choćby jedynie w przypadkach deszczy nawalnych, jego likwidacja stanowiła niedopuszczalną zmianę stanu wody na gruncie w rozumieniu art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo wodne. (por. też wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17.czerwca 2009r., sygn.akt II SA/Gl 15/09, niepubl. w zbiorze urzędowym, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Faktem jest natomiast, że zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala na jednoznaczne ustalenie "stanu pierwotnego" przedmiotowego rowu. Nie wynika to przy tym, jak się wydaje, z jego niedostatków, lecz z powodu nieistnienia źródeł dowodowych, które celom wspomnianym mogłyby służyć. Brak jest bowiem jakichkolwiek materialnych źródeł potwierdzających kształt, głębokość, szerokość oraz przepustowość rowu pierwotnego. Tym samym istotnie wadliwe jest określenie obowiązków, nałożonych zaskarżoną decyzją jako "przywrócenie stanu poprzedniego". Jednakże przepis art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne daje organom administracji alternatywnie prawo do nakazania właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegającym szkodom. Tak też – jako wykonanie urządzenia zapobiegającego szkodom, w ocenie Sądu, winien być traktowany obowiązek nałożony zaskarżoną decyzją. Wadliwość zaskarżonej decyzji w tym zakresie, poprzez nieprawidłowe wskazanie przesłanki uzasadniającej nałożony obowiązek, nie stanowi zaś naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Istota nałożonego obowiązku jest bowiem prawidłowa i znajduje oparcie we wskazanym wyżej przepisie prawa. Pod pojęciem "urządzenia zapobiegające szkodom" , mieszczą się natomiast wszelkie urządzenia, których wykonanie ma na celu zapobieżenie powstawaniu szkód. (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22.grudnia 2006r., sygn.akt IV SA/Wa 2065/06, niepubl. w zbiorze urzędowym, dostępny w Systemie Informacji Prawiej Lex nr 348289 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13.stycznia 2009r., sygn.akt II SA/Łd 577/08, niepubl. w zbiorze urzędowym, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://www.orzeczenia.nsa.gov.pl)
Kwestia adekwatności nałożonego obowiązku dla rzeczywistego wyeliminowania zagrożenia szkodą dla gruntów sąsiednich, ustalona została natomiast w oparciu o sporządzone w postępowaniu administracyjnym opinie techniczne dwóch specjalistów w zakresie budownictwa wodnego i melioracji. Przyjęte parametry rowu służyć mają zapewnieniu jego prawidłowego funkcjonowania, przy czym, jak wyżej wskazano, problem sezonowości czy incydentalności przepływów w spornym rowie, pozostaje bez znaczenia dla oceny prawidłowości nałożonego obowiązku. Nie można też podzielić zarzutów skargi, o jego represyjnym charakterze. Z brzmienia art. 29 ustawy Prawo wodne wynika ogólny zakaz dokonywania przez właściciela działki jakichkolwiek zmian stanu wody na gruncie i kierunku jej spływu, ze szkodą dla gruntów sąsiednich oraz obowiązek prawny usunięcia wszelkich przeszkód i zmian powstałych na jego działce, jeżeli szkodliwie wpływają one na grunty sąsiednie. W rozpoznawanej sprawie działanie skarżącej oraz pozostałych właścicieli działek położonych wzdłuż spornego rowu (zasypanie, zaoranie istniejącego rowu) doprowadziło do zakłócenia stosunków wodnych, skutkujących zalewaniem działek sąsiednich. Racjonalne i prawnie uzasadnione jest zatem nałożenie nań takich obowiązków, które stan zagrożenia usuną, zapobiegając szkodom w przyszłości.
Nieistotna w niniejszym postępowaniu pozostaje też kwestia jakości wód odprowadzanych spornym rowem. I choć niewykluczone jest, iż na skutek połączenia z rowem odprowadzającym wody opadowe z terenu drogi powiatowej nr [...], przedmiotowy rów częściowo odprowadzać może również wody, mogące stanowić ścieki w rozumieniu art. 9 ust.1 pkt 14 powołanej wyżej ustawy, okoliczność wspomniana nie ma znaczenia dla oceny prawidłowości nałożonego zaskarżoną decyzją obowiązku. Ewentualna ocena potrzeby legitymowania się stosownym pozwoleniem wodnoprawnym dotyczy bowiem podmiotu wprowadzającego ścieki do wód lub do ziemi (art. 37 pkt 2 w zw. z art. 121 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo wodne), wykraczając poza kognicję sądu w rozpoznawanej sprawie. Z tych samych przyczyn nie może odnieść zamierzonego skutku argumentacja skarżącej, związana z zarzutem nielegalnego odprowadzania spornym rowem, ścieków bytowych, przez mieszkańców wsi A. Ewentualne niezgodne z prawem działania innych osób stanowić mogą natomiast przedmiot postępowania prowadzonego przez uprawnione do tego organy.
Biorąc pod uwagę powyższe, wobec tego, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono o oddaleniu skargi jako nieuzasadnionej.
m.o.