II SA/Łd 1041/23

II SA/Łd 1041/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-03-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agata Sobieszek-Krzywicka /sprawozdawca/
Sławomir Wojciechowski /przewodniczący/
Tomasz Porczyński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
Art. 17 ust. 1 pkt 1 i ust. 1b, art. 17b ust. 1 pkt 1 i ust. 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1429
Art. 43
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Dz.U. 2023 poz 775
Art.6, art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
Art. 106 § 3, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 21 marca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka (spr.) Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 25 października 2023 roku znak: KO.4111.472.2023 w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy N. z dnia 22 września 2023 roku, znak: GOPS.5211.7.2023.
Uzasadnienie
Decyzją z 25 października 2023 r., znak: KO.4111.472.2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej w skrócie jako: "k.p.a") oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej w skrócie również jako: "ustawa", lub "u.ś.r.") utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy N. przez p.o. Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. w dniu 22 września 2023 r., nr GOPS.5221.7.2023, odmawiającą przyznania A.K. świadczeń w formie:
1. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na syna A.T. (na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r.);
2. składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem, wnioskowanej na A.T.;
3. składki na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem, wnioskowanej na A.T..
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną:
Wnioskiem z dnia 29 sierpnia 2023 r. A.K. zwróciła się do Wójta Gminy N. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na opiekę nad synem A. T., a jednocześnie o objęcie ubezpieczeniem społecznym i zdrowotnym. Jednocześnie A.K. oświadczyła, będąc świadoma odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, że jest rolnikiem, posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 1,3 ha, lecz zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 31 grudnia 2017 r. ze względu na chorobę syna. Nie podejmuje także żadnej pracy zarobkowej. Oświadczyła również, iż A.T. w dacie ustalenia niepełnosprawności nie kontynuował nauki, obecnie źródłem utrzymania są zarobki syna, pracującego w Zakładzie Aktywności Zawodowej [...]. Do swojego wniosku A.K. załączyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2023 r., wydane przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S., znak: [...], zaliczające A.T. do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 30 czerwca 2026 r., przy czym wskazano, iż ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 26 stycznia 2018 roku. Jednocześnie uznano, ze A.T. jest zdolny do pracy w warunkach pracy chronionej i wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W dniu 18 września 2023 r. pracownik socjalny przeprowadził w miejscu zamieszkania wnioskodawczyni i jej syna rodzinny wywiad środowiskowy, w wyniku którego ustalił, iż A.T. porusza się o własnych siłach, nie wymaga pomocy przy czynnościach higienicznych (kąpiel, ubieranie się), uczestniczy w warsztatach w ZAZ w [...], za co otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1.406,84 zł. Ponadto z tytułu niezdolności do pracy otrzymuje świadczenie rentowe w kwocie 1.450,00 zł miesięcznie. A.K. sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem, zapewnia mu dowóz do lekarza specjalisty, na warsztaty aktywizacji zawodowej, rehabilitację, zakupuje żywność, leki, artykuły higieniczne.
Pismem z dnia 11 września 2023 r. organ I instancji zawiadomił wnioskodawczynię o wszczęciu postępowania administracyjnego w celu wydania decyzji odmawiającej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie, stosownie do art. 10 § 1 k.p.a., poinformował A.K. o przysługującym prawie do czynnego udziału w każdym stadium postępowania i do zapoznania się z aktami sprawy oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w terminie 5 dni od dnia otrzymania zawiadomienia. Jednocześnie organ pouczył wnioskodawczynię o treści art. 79a k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 i 1b u.ś.r., informując, iż w niniejszej sprawie nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b pkt 2 u.ś.r., bowiem A.T. nie kontynuował nauki w dacie ustalenia niepełnosprawności.
A.K. skorzystała z prawa do zapoznania się z aktami sprawy w dniu 14 września 2023 r., jednak nie wypowiedziała się co do zebranych dowodów i nie podniosła żadnych nowych okoliczności, więc decyzją z dnia 22 września 2023 r., nr GOPS.5211.7.2023 organ I instancji odmówił wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wskazał, iż nie zostały spełnione wszystkie przesłanki do przyznania tego świadczenia, określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Na podstawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności stwierdzono bowiem, iż niepełnosprawność A.T. powstała do ukończenia 25 roku życia, ale nie w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej (zgodnie z oświadczeniem A.K. z dnia 29 sierpnia 2023 r.). Nie został więc spełniony jeden z podstawowych warunków uprawniających do świadczenia pielęgnacyjnego, a podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi art. 17 ust. 1b pkt 2 u.ś.r. Wprawdzie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K38/13 stwierdza, że wskazany zapis ustawy jest niezgodny z Konstytucją, jednak ustawodawca do tej pory nie wprowadził stosownej korekty przepisu w obecnej ustawie. Trybunał zastrzegł, że wyrok nie oznacza usunięcia kryterium wieku z ustawy, ani nie kreuje nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny nie przesądził, jaki kierunek ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy przyjąć. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, co do chwili obecnej nie zostało zrobione. Powyższa norma prawna nadal obowiązuje i stanowi przeszkodę do przyznania wnioskowanego świadczenia, zaś organy administracyjne mają ją za zadanie stosować w praktyce zgodnie z zasadą praworządności, określoną w art. 6 k.p.a.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła A.K., lecz Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach nie znalazło podstaw do zakwestionowania rozstrzygnięcia organu I instancji i zaskarżoną decyzją utrzymało je w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał jednak, iż zastosowana przez organ pierwszej instancji wykładnia przepisów będących podstawą prawną wydanej decyzji jest niewłaściwa. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, stwierdził niezgodność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wyrok K 38/13 został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443, a ponieważ Trybunał nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b u.ś.r., wszedł on w życie z dniem ogłoszenia. W początkowym okresie funkcjonowania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego przeważało stanowisko, według którego skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Takie stanowisko wynikało głównie z uzasadnienia wyroku, w którym Trybunał Konstytucyjny wskazał, że wykonanie wyroku wymaga podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Trybunał nie przesądził przy tym, jaki model ustalenia świadczeń dla tych opiekunów należy przyjąć, gdyż ustawodawca ma w tej kwestii pewien margines swobody. Brak odpowiednich uregulowań ustawodawczych spowodował zmianę linii orzeczniczej sądów administracyjnych i choć wydane wyroki wiążą w konkretnej sprawie, to jednak jest to ugruntowane stanowisko, które należy zaakceptować, gdyż w innym przypadku dochodziłoby do nieuzasadnionego przedłużania postępowania w sprawie. Obecnie dominuje stanowisko według którego art. 17 ust. 1b u.ś.r. utracił przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż określono w tym przepisie, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Podnosi się przy tym, że nie jest nie jest także prawnie istotne powoływanie się na fragment uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego dotyczący skutków wejścia w życie tego wyroku. Sądy wskazują, że stwierdzenie niekonstytucyjności części przepisu w wyroku zakresowym wywołuje domniemanie niekonstytucyjności tej zakwestionowanej części, a skoro sądy są związane orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie dokonanej oceny zgodności z Konstytucją, to znaczy, że nie mogą uchylić się od tego związania przez wzgląd na jakiekolwiek treści zawarte w uzasadnieniu takiego orzeczenia, ponieważ uzasadnienie nie stanowi treści rozstrzygnięcia. Uwzględniając przedstawione orzecznictwo sądowe, Kolegium wskazało, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, którego niepełnosprawność powstała odpowiednio po ukończeniu 18. roku życia lub po ukończeniu 25. roku życia w trakcie nauki.
W ocenie organu II instancji A.K. nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z innych powodów, tj. z uwagi na brak związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym synem. Kolegium podkreśliło, iż świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę oraz pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Sprawowana opieka musi zatem w sposób oczywisty uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne, bowiem winna być ona tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek czynności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej. Innymi słowy o rezygnacji z zatrudnienia, czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, a składające się na nią szczególne czynności zajmują tyle czasu, że podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia jest niemożliwe. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (bądź niepodejmowania przez niego pracy), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły, gdyż nie każda osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga opieki w rozmiarze wykluczającym podjęcie przez opiekuna zatrudnienia. Wyklucza to automatyzm w przyjęciu, że każdy zajmujący się osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności sprawuje opiekę uniemożliwiającą zatrudnienie lub wymuszającą rezygnację z niego, a także że samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest wystarczające do uznania istnienia takiego związku i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym ustalanie tego związku nie może również prowadzić do podważania stanu zdrowia i treści orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, skoro na konieczność jej sprawowania wskazał uprawniony do wydania takiego orzeczenia organ.
W ocenie Kolegium wykazany w przeprowadzonym postępowaniu dowodowym zakres czynności wykonywanych przez A.K. względem niepełnosprawnego syna, nie stanowi sprawowania opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., a więc opieki powodującej konieczność niepodejmowania przez zainteresowaną zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zakres czynności wymienionych w wywiadzie środowiskowym nie wymaga całodobowej bądź nawet stałej w ciągu dnia obecności odwołującej (podanie leków, dowóz do lekarza, na warsztaty w Zakładzie Aktywizacji Zawodowej). Natomiast inne czynności, tj. robienie zakupów żywności, leków, artykułów higienicznych nie muszą być wykonywane przez A.K. codziennie. Nie bagatelizując stanu zdrowia A.T., Kolegium podkreśliło, że z akt sprawy wynika, iż ww. porusza się samodzielnie o własnych siłach, nie wymaga pomocy przy posiłkach, przy utrzymaniu higieny osobistej, czy w ubraniu się. Ponadto Kolegium zauważyło, że z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2023 r. wynika, że A.T. jest osobą zdolną do pracy w warunkach pracy chronionej. Takie zatrudnienie A.T. podejmuje, co potwierdza oświadczenie strony z dnia 18 września 2023 r. i ustalenia podczas wywiadu. Natomiast wnioskodawczyni podaje synowi jedynie lekarstwa. Wobec powyższego, czynności podejmowane przez A.K. na rzecz syna, z uwagi na jego samodzielność, mają w uznaniu Kolegium, charakter czynności stanowiących pomoc dla niego, a nie opiekę, nie wyczerpują tym samym znamion przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., który stanowi o niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki - a nie pomocy - nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Skargę na powyższą decyzję wniosła A.K., zaskarżając ją w całości i zarzucając jej:
– naruszenie prawa materialnego, a to art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego błędną interpretację, polegającą na zastosowaniu tego przepisu, mimo iż Trybunał Konstytucyjny uznał wskazany przepis za niezgodny z Konstytucją RP;
– naruszenie przepisów postepowania, mających wpływ na wynik sprawy, tj.:
o art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez stronę nad niepełnosprawnym synem;
o art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiający się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia.
W oparciu o wskazane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem wraz z ubezpieczeniem zdrowotnym oraz ubezpieczeniem społecznym.
W uzasadnieniu skargi A.K. wskazała, iż niepełnosprawność jej syna istnieje od 21 roku życia. Jest on całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji – posiada ważne orzeczenie zaliczające go do znacznego stopnia niepełnosprawności, wymaga stałej i całodobowej pieczy innych osób. Opiekę tę skarżąca sprawuje samodzielnie, wykonując w ten sposób obowiązek alimentacyjny. Z tego powodu nie może podjąć żadnego zatrudnienia.
W ocenie skarżącej organ I instancji błędnie interpretuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. K 38/13. Wprawdzie wyrok ten nie doprowadził do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy art. 17 ust. 1b u.ś.r. z obrotu prawnego, a jedynie wskazał na konieczność zmian ustawodawczych. Jednakże w razie braku reakcji ustawodawcy należy odkodować podstawę prawną z rozpoznania sprawy z tych przepisów normujących daną instytucję materialnoprawną, które nie utraciły cechy zgodności z Konstytucją. Takie działanie znajduje oparcie w art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.
Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają więc obowiązek orzekać na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, który z dniem 23 października 2014 r. został ostatecznie uznany za niekonstytucyjny. Konsekwencją orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jest więc to, że strony może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne bez względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Ponadto organ II instancji w uzasadnieniu swojej decyzji stwierdził, że czynności, które podejmuje skarżąca wobec opieki nad niepełnosprawnym synem, ograniczają się tylko do podawania mu leków przez skarżącą i nie jest to opieka, a pomoc ze strony skarżącej, niewyczerpująca znamion art. 17 ust. 1 u.ś.r. Skarżąca nie zgadza się z tym stwierdzeniem, ponieważ A.T. wymaga, w jej ocenie, całodobowej opieki i ciągłej kontroli jego czynności. A.K. podkreśliła, że jej syn nie jest w stanie samodzielnie się ubrać i dostosować ubrania do pory roku, często ma problemy z potrzebami fizjologicznymi, a w związku z tym z ubraniami, zapachem i wyglądem. Nie panuje i nie kontroluje posiłków, jedzenie trzeba mu przygotować, a następnie chować i wydzielać. Syn skarżącej, pomimo 1,5 rocznej pracy z logopedą, nie umie pisać, czytać ze zrozumieniem. Poza zajęciami w Zakładzie Aktywizacji Zawodowej wymaga ciągłego kontrolowania, gdyż wykonuje czynności, które mogą zagrażać bezpieczeństwu skarżącej i jego samego, np. często odkręca krany z wodą bez powodu, wypuszcza zwierzęta z ogrodzeń, chce samowolnie wychodzić w późnych godzinach nocnych, skarżąca musi zamykać drzwi od kotłowni na klucz, aby syn nie przeładował pieca centralnego ogrzewania. Ponadto brak umiejętności pisania oraz niecałkowicie poprawne czytanie eliminują go z samodzielnych działań w urzędach, to skarżąca załatwia wszelkie sprawy urzędowe, umawia wizyty lekarskie. A.T. nie rozumie spraw związanych z codziennym funkcjonowaniem – robienia zakupów, opłat, badań, przyjmowania leków. Często wybuchając i reagując emocjonalnie do skarżącej, czy też do rodzeństwa, zaś do osób obcych nie potrafi wymówić słowa i porozumieć się z nimi.
Jak podkreśliła A.K., to tylko niektóre z dysfunkcji jej syna, które są bardzo uciążliwe i sprawiają, że A.T. wymaga całodobowej opieki i pilnowania. Świadczy o tym również załączona do skargi opinia z Zakładu Aktywności Zawodowej w B., zgodnie z którą wykonywane przez podopiecznego czynności wymagają ciągłego nadzoru i kontroli ze strony instruktora, bezustannego motywowania do pracy, jednak pomimo tego A.T. notorycznie samowolnie opuszcza miejsce pracy w celu wyjścia do toalety czy szatni. Ma również tendencje do konfliktów z innymi pracownikami.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, skarżąca wniosła jak na wstępie.
Do swojej skargi A.K. załączyła również opinię psychologiczną oraz orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...], ustalające iż A.T. jest niezdolny do samodzielnej egzystencji do dnia 31 sierpnia 2026 r., zaś niezdolność do samodzielnej egzystencji istnieje od 7 grudnia 2017 r. i trwa nadal.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach podtrzymało argumentację wskazaną w zaskarżonej decyzji i w konsekwencji wniosło o oddalenie skargi. Kolegium podkreśliło przy tym, iż załączone do skargi dokumenty zostały sporządzone już po wydaniu zaskarżonej decyzji.
W piśmie z dnia 30 stycznia 2024 r. skarżąca wskazała, iż niepełnosprawność jej syna powstała w 24 roku jego życia, wcześniej był zdrowy, sprawny, pracował. Natomiast po przejściu udaru wymagał bardzo intensywnych zabiegów rehabilitacyjnych i opieki, musiał się uczyć wszystkiego od nowa, nie chodził, był pampersowany, miał bardzo ograniczone rozumienie. Skarżąca podkreśliła, że to, iż teraz A. T. się porusza, jest wyłącznie zasługą jej trudu i poświęconego mu czasu, bowiem to właśnie ona jeździła z nim na ćwiczenia, rehabilitację, do lekarzy, psychologów i innych specjalistów, znosiła jego napady złości, pobudzenia, które wymagały natychmiastowego podania leków i pilnowania, aby nie zrobił sobie krzywdy. A.K. podkreśliła, że musi pilnować syna również w nocy, bowiem w stanie pobudzenia nie ma dla niego znaczenia pora doby. Zagrożeniem dla niego jest również brak zahamowań wobec jedzenia, bowiem, kiedy nie jest kontrolowany, je aż do wymiotów. Skarżąca podkreśliła ponadto, że pomaga synowi przy ubieraniu, higienie, gdyż nie zawsze zdąży do toalety. A.T. nie może zostać sam w domu, wymaga stałego nadzoru, bowiem jego zachowania są nieprzewidywalne i stanowi zagrożenie dla siebie oraz osób trzecich. Z uwagi na powyższe okoliczności skarżąca jako krzywdzące odbiera stwierdzenie Kolegium, iż wykazany zakres czynności wykonywanych względem niepełnosprawnego syna nie stanowi sprawowania opieki.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), zwanej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl powyższej regulacji sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w graniach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.) zwanej u.ś.r..
Tytułem wstępu należy wskazać, że od dnia 1 stycznia 2024 r. nastąpiła zmiana przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429) – uchylono m.in. art. 17 ust. 1b u.ś.r. Zgodnie jednak z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (a więc ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Sąd ocenia sprawę według stanu faktycznego i prawnego z chwili wydawania decyzji przez organ II instancji. Zatem późniejsza zmiana przepisów nie miała znaczenia dla rozstrzygnięcia (por. wyrok WSA w Krakowie z 12 stycznia 2024 r., sygn. III SA/Kr 705/23, dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej CBOSA).
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym w chwili wydawania decyzji przez organ drugiej instancji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W niniejszej sprawie skarżąca jest osobą uprawnioną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w myśl art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Wystąpiła bowiem o przyznanie prawa do tego świadczenia z uwagi na sprawowanie opieki nad swoim niepełnosprawnym synem. Bezsporne jest również to, że A.T. legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] czerwca 2023 r., znak: [...], zaliczającym go do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem, iż wymaga stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Zgodnie z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu 25 października 2023 r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego. W myśl zaś art. 17b ust. 2 u.ś.r. zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Skarżąca w swoim wniosku zawarła takie oświadczenia, podając jednocześnie, że jest rolnikiem, lecz od dnia 31 grudnia 2017 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Uznać zatem należy, iż spełniła przesłankę, określoną w art. 17b ust. 2 u.ś.r.
Stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji przez organ drugiej instancji świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Organ odwoławczy słusznie uznał za błędną wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. dokonaną przez organ pierwszej instancji. Nie uwzględniała ona bowiem skutków wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W następstwie powyższego wyroku przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa ze swej istoty tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie. Następuje to w chwili opublikowania orzeczenia w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, chyba że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. Wyrok w sprawie o sygn. K 38/13 wszedł w życie w dniu 24 października 2013 r., zaś Trybunał Konstytucyjny w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie skorzystał z tej możliwości. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, zatem zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy obowiązane są uwzględnić je, wydając swoje rozstrzygnięcia po wejściu wyroku Trybunału w życie. Kolegium zatem słusznie wskazało, iż Wójt Gminy N. niezasadnie oparł swoją decyzję odmawiającą przyznania A.K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem na treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. W niniejszej sprawie A.T. winien być traktowany jak każda inna niepełnosprawna osoba dorosła. Skoro nie kontynuował nauki po ukończeniu 18. roku życia, bez znaczenia dla możliwości przyznania jego opiekunowi świadczenia pielęgnacyjnego było to, czy niepełnosprawność powstała w wieku 19, 21, czy też 24 lat. Zarzuty skargi w tym zakresie okazały się zatem niezasadne, bowiem Kolegium trafnie uznało argumentację organu pierwszej instancji za błędną.
Kwestią sporną pozostaje natomiast występowanie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaną przez nią opieką nad synem, jako jednej z przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia. Dla dokonania oceny, czy w konkretnym przypadku występuje bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki organ powinien w pierwszej kolejności ustalić w toku postępowania wyjaśniającego rodzaj i ilość faktycznie wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego czynności opiekuńczych nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, a następnie rozważyć czy uniemożliwiają one wnioskodawcy podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej (zatrudnienia). Ustalenia w tym zakresie powinny zostać dokonane z poszanowaniem podstawowych reguł procedury administracyjnej, z których wynika przede wszystkim obowiązek działania przez organy administracji publicznej na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.). Organ winien zatem w toku postępowania z urzędu lub na wniosek stron podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Jego obowiązkiem jest wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). Ocena, czy dana okoliczność została udowodniona winna zostać dokonana w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), a uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 k.p.a.). Tymczasem zebrany w kontrolowanej sprawie materiał dowodowy, na podstawie którego organ odwoławczy wywiódł wniosek o braku bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia), a koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad synem, jest w ocenie Sądu niewystarczający.
Z treści przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że jednym z zasadniczych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by osoba ubiegająca się o jego przyznanie sprawowała stałą lub długotrwałą opiekę nad osobą niepełnosprawną, przy czym opieka ta musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę na osobą niepełnosprawną, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. W judykaturze podkreśla się, że opieka sprawowana nad osobą niepełnosprawną nie może być fikcyjna i stanowić rozwiązania problemu ze znalezieniem pracy. Z tego też względu związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. Nie budzi wątpliwości, że intensywność czynności wykonywanych codziennie w związku z opieką nad niepełnosprawnym musi być na tyle duża, że uniemożliwia wykonywanie zajęcia zarobkowego.
O ile konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo – skutkowego w danym przypadku konieczne jest jednak ustalenie czy rodzaj i ilość czynności, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oraz konieczność pozostawania w stanie gotowości do zapewnienia opieki i pomocy niepełnosprawnemu podopiecznemu, uniemożliwiają tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20).
W postępowaniu administracyjnym konieczne jest zatem przeprowadzenie przez organ postępowania wyjaśniającego w takim zakresie, aby zebrany materiał dowodowy pozwalał na ustalenie związku między niepodejmowaniem zatrudnienia (pracy zarobkowej) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnoprawną, a więc ustalenie wymiaru opieki w kontekście możliwości podjęcia pracy. Jednym z zasadniczych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby osoba ubiegająca się o jego przyznanie sprawowała stałą lub długotrwałą opiekę nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Sprawowanie opieki obejmuje stan, w którym opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – zarówno udzielając pomocy jak i wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę (zob. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, CBOSA). Stała opieka powinna być rozumiana jako pozostawanie przez opiekuna w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania faktycznych czynności opiekuńczych, wykazuje on realną gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy (wyrok WSA w Gdańsku z 22 listopada 2023 r., II SA/Gd 531/23, CBOSA). Przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie również spełniona, jeżeli stosownie do konkretnych okoliczności, w szczególności zakresu niepełnosprawności i wynikających z niego potrzeb osoby niepełnosprawnej, opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swojego podopiecznego. Do opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym zaliczyć należy te czynności, które wynikają z całkowitej zależności osoby od otoczenia, przy czym nie ogranicza się ich do podstawowych czynności życia codziennego. Udzielanie pomocy polega na wsparciu w czynnościach samoobsługowych, ale także w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałaniu w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych. Cały zakres wymienionych czynności składa się na sprawowanie opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przy ocenie możliwości "samodzielnej egzystencji" należy przede wszystkim brać pod uwagę całokształt schorzeń, na które osoba wymagająca opieki cierpi i z uwagi na ich charakter oraz związane z tym potrzeby niepełnosprawnego (leczenie czy rehabilitację) dokonać wszechstronnej oceny jego rzeczywistych możliwości samodzielnego sprostania podstawowym czynnościom związanym z prawidłowym funkcjonowaniem w środowisku. Sam fakt, że podopieczny jest w stanie wykonywać pewne czynności samodzielnie, spożywać posiłki czy poruszać się, nie może przesądzać, że zakres świadczonej opieki nie wymaga od opiekuna rezygnacji z pracy czy nie usprawiedliwia jej niepodejmowania.
Należy także wskazać, że za przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego nie mogą przemawiać wyłącznie czynności opiekuńcze związane z osobistą opieką nad osobą chorą. Prawdą jest, że przygotowywanie posiłków i ich podawanie, sprzątanie domu, czy robienie zakupów są czynnościami dnia codziennego. Jednak są to czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania osób wymagających opieki i również te czynności składają się na całokształt właściwie sprawowanej opieki.
W kontrolowanej sprawie zakres opieki sprawowanej przez skarżącą ustalony został w oparciu o wywiad środowiskowy z dnia 18 września 2023 r. Wywiad ten został przeprowadzony w sposób niewyczerpujący i nie pozwala on na ustalenie okoliczności istotnych w kontekście rozstrzygnięcia. Organy w toku postępowania nie ustaliły jednoznacznie, czy zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą jest na tyle szeroki, że uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia, choćby na część etatu. Wprawdzie w toku wywiadu środowiskowego skarżąca wskazała, że A.T. porusza się, spożywa posiłki i ubiera samodzielnie, jednak nie zwalniało to organu z obowiązku ustalenia jakie konkretnie czynności opiekuńcze i pomocowe wykonywane są przez skarżącą, w jakich godzinach skarżąca je wykonuje, z jaką częstotliwością, na ile są absorbujące czasowo.
W toku wywiadu ustalono, że A.T. uczestniczy w warsztatach w Zakładzie Aktywizacji Zawodowej w [...], jednakże organy nie ustaliły w jakim wymiarze godzinowym i w jakie dni niepełnosprawny przebywa w ww. Zakładzie, czy okoliczności wymagają, aby skarżąca dowoziła syna na zajęcia i następnie go odbierała. Organy winny dokonać ustaleń w tym zakresie, biorąc pod uwagę, że treść normy art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie stawia warunku, aby ubiegający się o to świadczenie sprawował opiekę całkowicie w sposób samodzielny, bez prawa do skorzystania ze wsparcia innych osób czy instytucji. Nawet bowiem w przypadku konieczności przebywania z podopiecznym nieprzerwanie całą dobę, bez możliwości nawet chwilowego pozostawienia tej osoby samotnie z powodu braku jej samodzielności wynikającego z niepełnosprawności, doświadczenie życiowe nakazuje przyjąć, że nie jest możliwe wykonywanie tej opieki bez pomocy innych osób, choćby z uwagi na potrzebę zaspokojenia własnych, podstawowych potrzeb życiowych opiekuna (por. wyrok WSA w Łodzi z 19 grudnia 2023 r., sygn. II SA/Łd 933/23).
Należy także zwrócić uwagę, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w dniu [...] czerwca 2023 r. wynika, że posiadane przez A. T. schorzenia kwalifikujące go do znacznego stopnia niepełnosprawności oznaczone są symbolem 10-N, co wskazuje na schorzenie neurologiczne (rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy I Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności; t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 857). Natomiast w toku postępowania nie ustalono, czy w związku z posiadanymi schorzeniami niepełnosprawny A.T. wymaga stałej obecności opiekuna i pozostawania przez niego w gotowości do świadczenia opieki lub niesienia pomocy. W skardze złożonej do tut. Sądu skarżąca podnosi, że musi sprawować nadzór nad swoim synem niemalże przez całą dobę, bowiem ma on skłonności do zachowań nieracjonalnych, niebezpiecznych i agresywnych, bez względu na porę dnia, a wtedy konieczne jest podanie mu leków. Ponadto skarżąca musi przygotowywać, a następnie chować i wydzielać synowi posiłki z uwagi na jego tendencję do jedzenia bez umiaru. Okoliczności te nie zostały wyjaśnione w toku postępowania przed organem pierwszej instancji ani też organem odwoławczym.
W toku postępowania przed tut. Sądem skarżąca przedłożyła opinię na temat pracownika ZAZ [...] A.T. z dnia 31 października 2023 r. oraz opinię psychologiczną z dnia [...] listopada 2023 r. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a., Sąd może z urzędu lub na wiosek przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentu przez sąd administracyjny jest dopuszczalne wówczas, gdy dowód będzie pozostawał w związku z oceną legalności zaskarżonego aktu. Podkreślić należy, że celem postępowania dowodowego, o którym stanowi w art. 106 § 3 p.p.s.a., nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy właściwe w sprawie organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie czy dokonały prawidłowej subsumpcji stanu faktycznego do dyspozycji, określonych przepisami prawa materialnego. Sąd uznał, że w przedmiotowej sprawie, załączone przez skarżącą dokumenty nie są niezbędne do wyjaśnienia istotnych w sprawie wątpliwości dotyczących legalności zaskarżonej decyzji i z tego względu nie przeprowadził uzupełniających dowodów z tych dokumentów, zwracając przy tym uwagę, że przedłożone przez skarżącą dokumenty mogą służyć merytorycznemu rozstrzyganiu sprawy rozpoznanej zaskarżoną decyzją, co jednak jest domeną organów administracji publicznej.
Wobec powyższego, w ocenie Sądu, decyzje organów obu instancji powinny zostać uchylone z uwagi na naruszenie przepisów postępowania tj. art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez oparcie rozstrzygnięcia na niekompletnym materiale dowodowym, przy czym konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, co uzasadnia uchylenie decyzji obu instancji oraz na naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. Wskazania co do dalszego postępowania (art. 153 p.p.s.a.), wynikają z treści uzasadnienia niniejszego orzeczenia. W ponownie prowadzonym postępowaniu organy winny w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, w tym przeprowadzić dowody z wywiadu środowiskowego oraz z dokumentów składanych przez skarżącą i jednoznacznie ustalić zakres sprawowanej opieki w kontekście niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą. W szczególności należy ustalić zakres czynności opiekuńczych, sprawowanych przez skarżącą nad synem oraz ich wymiar czasowy, a także częstotliwość i długość warsztatów, na które uczęszcza A.T., wyjaśnić czy schorzenia niepełnosprawnego syna skarżącej skutkują tym, że pozostaje ona w stanie ciągłej gotowości niesienia pomocy bez możliwości pozostawienia syna samego bez opieki. Następnie organy prawidłowo zastosują prawo materialne, w tym przytoczoną powyżej wykładnię art. 17 u.ś.r.
W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.