II SA/Łd 104/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi rozpoznał skargę S. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, która utrzymała w mocy decyzję ZUS o zmianie wysokości świadczenia wychowawczego dla dziecka Z. O. na okres od czerwca 2022 r. do maja 2023 r. Organy ZUS obniżyły świadczenie do 250 zł miesięcznie, argumentując, że wyrok sądu okręgowego ustalił opiekę naprzemienną rodziców, co zgodnie z art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (u.p.p.w.d.) skutkuje przyznaniem świadczenia w wysokości połowy należnej kwoty każdemu z rodziców. Skarżący podniósł, że nie poinformował ZUS o wyroku sądu z powodu niedopatrzenia, a otrzymane środki zostały przeznaczone na potrzeby dziecka. Sąd administracyjny uznał skargę za zasadną. Kluczowym argumentem sądu było to, że decyzja o zmianie lub uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego, wydawana na podstawie art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d., ma charakter konstytutywny i działa na przyszłość (ex nunc). Ponieważ świadczenie za okres od czerwca 2022 r. do maja 2023 r. zostało już w całości wypłacone i skonsumowane przed wydaniem decyzji przez organy ZUS (decyzja organu I instancji z października 2024 r., decyzja organu II instancji z grudnia 2024 r.), nie było podstaw prawnych do zmiany jego wysokości z mocą wsteczną. Sąd podkreślił, że w takiej sytuacji, jeśli świadczenie zostało pobrane nienależnie, organ powinien wszcząć odrębne postępowanie w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, zgodnie z art. 25 u.p.p.w.d., pamiętając o terminie 2 lat od daty pobrania. W związku z tym, że decyzje organów naruszały prawo materialne (art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d.) oraz zasady postępowania administracyjnego (art. 6, 7, 8, 11, 77 § 1 k.p.a.), sąd uchylił obie decyzje i umorzył postępowanie administracyjne jako bezprzedmiotowe.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że decyzje administracyjne dotyczące zmiany świadczeń o charakterze ciągłym (jak świadczenie wychowawcze) nie mogą działać wstecz, jeśli świadczenie zostało już wypłacone i skonsumowane. Podkreślenie konstytutywnego charakteru takich decyzji.
Dotyczy głównie świadczeń o charakterze ciągłym, gdzie decyzja zmieniająca ma zastosowanie od momentu jej wydania, a nie do okresów przeszłych, które zostały już rozliczone.
Zagadnienia prawne (2)
Czy organ administracji może zmienić wysokość przyznanego świadczenia wychowawczego z mocą wsteczną, jeśli okres, na który zostało przyznane, już upłynął i świadczenie zostało w całości wypłacone?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, organ administracji nie może zmienić wysokości przyznanego świadczenia wychowawczego z mocą wsteczną, jeśli świadczenie zostało już w całości wypłacone i skonsumowane. Decyzja zmieniająca działa na przyszłość (ex nunc).
Uzasadnienie
Decyzja o zmianie lub uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego ma charakter konstytutywny i działa na przyszłość. Nie można nią objąć okresów, za które świadczenie zostało już wypłacone. W przypadku pobrania świadczenia nienależnie za okres, który już minął, organ powinien wszcząć odrębne postępowanie w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.
Czy wyrok sądu okręgowego ustalający opiekę nad dzieckiem w sposób naprzemienny, bez użycia sformułowania 'opieka naprzemienna', może stanowić podstawę do obniżenia świadczenia wychowawczego?
Odpowiedź sądu
Tak, sąd administracyjny uznał, że organy słusznie oceniły, iż wyrok sądu okręgowego, mimo braku dosłownego sformułowania 'opieka naprzemienna', określał opiekę nad dzieckiem w sposób odpowiadający tej definicji, co wypełnia dyspozycję art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d.
Uzasadnienie
Opiekę naprzemienną cechuje mniej więcej równy podział obowiązków między rodzicami, gdzie dziecko koncentruje swoje sprawy życiowe na zmianę u obojga rodziców. Wyrok sądu okręgowego, wskazujący na naprzemienną pieczę nad dzieckiem w poszczególnych tygodniach, spełnia te kryteria.
Przepisy (22)
Główne
u.p.p.w.d. art. 5 § ust. 2a
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
W przypadku opieki naprzemiennej obojga rodziców, kwota świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującej za dany miesiąc.
u.p.p.w.d. art. 27 § ust. 1
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Zakład Ubezpieczeń Społecznych może zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia, osoba nienależnie pobrała świadczenie lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia. Decyzja działa na przyszłość (ex nunc).
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a, lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Pomocnicze
u.p.p.w.d. art. 4 § ust. 1, ust. 2 pkt 1
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
u.p.p.w.d. art. 13a § ust. 1
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
u.p.p.w.d. art. 20 § ust. 1
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Obowiązek niezwłocznego informowania organu przez osobę otrzymującą świadczenie o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia.
u.p.p.w.d. art. 25 § ust. 1
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Podstawa prawna do wszczęcia postępowania w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.
u.p.p.w.d. art. 25 § ust. 2
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
u.p.p.w.d. art. 25 § ust. 6
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego nie jest wydawana, jeżeli od terminu jego pobrania upłynęło więcej niż 2 lata.
k.p.a. art. 6
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 11
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 1 § § 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 3 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
W przypadku stwierdzenia podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego, sąd umarza jednocześnie to postępowanie.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 111 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Decyzja zmieniająca wysokość świadczenia wychowawczego działa na przyszłość (ex nunc) i nie może dotyczyć okresu, za który świadczenie zostało już wypłacone i skonsumowane.
Odrzucone argumenty
Organy ZUS miały prawo zmienić wysokość świadczenia wychowawczego z mocą wsteczną, powołując się na zmianę sytuacji rodzinnej (opieka naprzemienna) i obowiązek skarżącego do informowania o zmianach.
Godne uwagi sformułowania
decyzja uchylająca lub zmieniająca prawo do świadczenia wychowawczego [...] ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc, tj. z mocą na przyszłość od daty wydania decyzji. • W trybie art. 27 u.p.p.w.d. nie podlega zatem zmianie lub uchyleniu prawo do świadczenia wychowawczego już wcześniej skonsumowane, czyli świadczenie w całości pobrane.
Skład orzekający
Michał Zbrojewski
przewodniczący sprawozdawca
Robert Adamczewski
sędzia
Marcin Olejniczak
asesor
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że decyzje administracyjne dotyczące zmiany świadczeń o charakterze ciągłym (jak świadczenie wychowawcze) nie mogą działać wstecz, jeśli świadczenie zostało już wypłacone i skonsumowane. Podkreślenie konstytutywnego charakteru takich decyzji."
Ograniczenia: Dotyczy głównie świadczeń o charakterze ciągłym, gdzie decyzja zmieniająca ma zastosowanie od momentu jej wydania, a nie do okresów przeszłych, które zostały już rozliczone.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje ważną zasadę proceduralną dotyczącą działania decyzji administracyjnych w czasie, co ma bezpośrednie przełożenie na praktykę prawną i życie obywateli.
“ZUS nie może cofnąć świadczenia, które już wypłacił – kluczowa zasada WSA w Łodzi.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.