II SA/Łd 1036/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w ŁodziŁódź2004-12-21
NSAnieruchomościWysokawsa
nieruchomościwywłaszczeniezwrot nieruchomościgospodarka nieruchomościamiinfrastruktura technicznacel wywłaszczeniadecyzja administracyjnaprawo administracyjne

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Wojewody o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, uznając, że infrastruktura techniczna nie wyklucza zwrotu części gruntu, jeśli cel wywłaszczenia nie został w pełni zrealizowany.

Sprawa dotyczyła zwrotu wywłaszczonej nieruchomości przeznaczonej pod budowę pawilonu handlowego. Organy administracji odmówiły zwrotu części działek, argumentując, że infrastruktura techniczna zrealizowana na gruncie uniemożliwia zwrot. WSA uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając, że budowa infrastruktury nie wyklucza zwrotu, jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko częściowo, a pozostała część gruntu może być samodzielnie wykorzystana.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi rozpoznał skargę K. S. na decyzję Wojewody, która utrzymała w mocy decyzję Starosty o odmowie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości. Sprawa dotyczyła zwrotu nieruchomości położonej w B. przy ul. P., wywłaszczonej pod budowę pawilonu handlowego. Organy administracji uznały, że zwrot części działek (nr 692/7 i 692/8) jest zasadny, ale odmówiły zwrotu działki nr 692/16, argumentując, że cel wywłaszczenia został zrealizowany na części nieruchomości, a na pozostałych działkach znajduje się infrastruktura techniczna (sieci wodociągowe, kanalizacyjne, gazowe, cieplne, energetyczne) niezbędna do obsługi pawilonu. Skarżący zarzucił naruszenie prawa, wskazując, że cel wywłaszczenia dla poszczególnych działek był różny (drogi dojazdowe, parking) i nie został w pełni zrealizowany, a infrastruktura techniczna nie wyklucza zwrotu. WSA uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że budowa infrastruktury technicznej nie stanowi przeszkody do zwrotu nieruchomości, jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części gruntu. Sąd podkreślił, że kwestie związane z eksploatacją infrastruktury powinny być regulowane na gruncie przepisów Kodeksu cywilnego, a nie stanowić podstawę do odmowy zwrotu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, budowa infrastruktury technicznej nie stanowi przeszkody do zwrotu nieruchomości, jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części nieruchomości, a pozostała część może być samodzielnie wykorzystana.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że eksploatacja infrastruktury technicznej wymaga dostępu do nieruchomości, ale może to stanowić źródło szkody dla właściciela, a nie podstawę do odmowy zwrotu. Kwestie te powinny być regulowane przepisami cywilnymi.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (7)

Główne

u.g.n. art. 136 § 3

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jest uznanie, że stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu lub cel wywłaszczenia został zrealizowany na części nieruchomości.

u.g.n. art. 137 § 2

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Przewiduje obowiązek zwrotu pozostałej części nieruchomości, jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części nieruchomości.

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organów działania w celu wszechstronnego wyjaśnienia istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy.

k.p.a. art. 77

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organów zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organów oceny wiarygodności i mocy dowodów.

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

Przepisy obowiązujące w dacie wcześniejszego postępowania.

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

Przepisy obowiązujące w dacie pierwotnego wywłaszczenia.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Budowa infrastruktury technicznej nie wyklucza zwrotu nieruchomości, jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko częściowo. Ocena zbędności nieruchomości powinna być dokonywana w odniesieniu do konkretnych założeń planu realizacyjnego, a nie tylko ogólnego celu wywłaszczenia. Kwestie związane z eksploatacją infrastruktury technicznej powinny być regulowane przepisami cywilnymi.

Odrzucone argumenty

Uznanie nieruchomości za zbędną na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej w sytuacji, gdy cel wywłaszczenia został zrealizowany na części nieruchomości, warunkuje dokonanie zwrotu pozostałej części gruntu tylko w takim przypadku, jeżeli może być samodzielnie wykorzystane w sposób, który nie jest sprzeczny z przeznaczeniem określonym w planie miejscowym. Cel wywłaszczenia obejmuje nie tylko budowę pawilonu, ale także niezbędnej infrastruktury z nim funkcjonalnie powiązanej.

Godne uwagi sformułowania

Budowa infrastruktury technicznej z natury rzeczy nie koliduje ze zwrotem nieruchomości na rzecz dawnych właścicieli. Regulacja zaś stosunków pomiędzy właścicielem nieruchomości a gestorami sieci infrastruktury, wykracza zdaniem Sądu poza ramy niniejszego postępowania i może być dokonana na gruncie innych przepisów obowiązującego prawa (np. kodeksu cywilnego).

Skład orzekający

Jolanta Rosińska

przewodniczący sprawozdawca

Joanna Sekunda-Lenczewska

sędzia

Arkadiusz Blewązka

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, zwłaszcza w kontekście istnienia infrastruktury technicznej oraz rozróżnienia między celem głównym wywłaszczenia a realizacją infrastruktury."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której cel wywłaszczenia został częściowo zrealizowany, a na pozostałej części znajduje się infrastruktura techniczna. Może wymagać analizy konkretnych zapisów planu realizacyjnego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu zwrotu wywłaszczonych nieruchomości i konfliktu interesów między byłymi właścicielami a obecnymi użytkownikami (np. gestorami infrastruktury). Wyrok Sądu jasno określa granice interpretacji przepisów.

Czy infrastruktura techniczna blokuje zwrot wywłaszczonej nieruchomości? WSA wyjaśnia.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Łd 1036/03 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2004-12-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-07-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Arkadiusz Blewązka
Joanna Sekunda-Lenczewska
Jolanta Rosińska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.), Sędziowie: WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Asesor Arkadiusz Blewązka, Protokolant asystent sędziego Dominika Janicka, po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi K. S. na decyzję Wojewody [..] z dnia [..] Nr [..] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Wojewody [..] na rzecz K. S. kwotę 30 (trzydzieści) zł tytułem zwrotu kosztów wpisu sądowego; 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do daty uprawomoc- nienia się niniejszego wyroku.
Uzasadnienie
Wojewoda [..] decyzją z dnia [..], Nr [..] w części utrzymał w mocy decyzję Starosty B. z dnia [...], Nr [..], w pozostałej uchylił i orzekł co do istoty.
Jak wynika z akt administracyjnych, organ I instancji decyzją z dnia [..] zwrócił na rzecz K. S., H. S. oraz L. S. nieruchomość położoną w obrębie 09 m. B. przy ul. P. oznaczoną nr działek: 692/7 o pow. 0,0495 ha, 692/8 o pow. 0,0201 ha i zobowiązał K. S., H. S. i L. S. do zwrotu na rzecz Gminy Miasta B. wypłaconego odszkodowania, które po waloryzacji wynosi 4.030 zł, a po rozliczeniu na współwłaścicieli zgodnie z ich udziałami na każdą przypada do zapłaty: K. S. - kwota w wysokości - 672 zł, H. S. - kwota 2 686 zł, L. S. - kwota 672 zł. Nieruchomość posiada urządzoną księgę wieczystą KW nr 6260, w której jako właściciel ujawniona jest Gmina Miasto B. Organ mocą tej samej decyzji odmówił zwrotu pozostałej części działki nr 1663/1, która obecnie weszła w skład działki nr 692/16.
W uzasadnieniu organ podał, iż zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [..]., sygn. akt [..] spadek po S. S. nabyli: K. S., H. S. i L. S.. Wystąpili oni również o zwrot nieruchomości położonej w B. przy ul. P., która została wywłaszczona mocą decyzji Naczelnika Miasta i Gminy B. z dnia [..], znak: [..] z przeznaczeniem pod budowę pawilonu handlowego "A" jako działka nr 1663/1 o pow. 0,1845 ha. W wyniku modernizacji ewidencji gruntów działka ta weszła w skład działki nr 692 w obrębie 09 m. B. W toku postępowania wnioskodawcy skonkretyzowali swoje roszczenie o zwrot obejmując nim działki nr 692/16, 692/7 i 692/8. Działka nr 692/16 powstała z podziału działki nr 692/9. W dniu 25 kwietnia 1991 r. H. S. wyraziła zgodę na wydzielenie działki w granicach przewidzianych do zwrotu. W wyniku tego wydana została decyzja znak: [..] z dnia [..] o zwrocie działki na 692/15 na rzecz H. i S. S. Wobec tego organ uznał, iż roszczenie o zwrot działki nr 692/16 jest bezzasadne. W toku postępowania w dniu 27 czerwca 2002 r. została przeprowadzona rozprawa administracyjna z udziałem wszystkich zainteresowanych stron tj. właścicieli urządzeń jak również użytkowników wieczystych pawilonu handlowego "A" oraz przedstawicieli PSS "A". Jak wynika z rozprawy przedstawiciele właścicieli urządzeń podziemnych, jak również przedstawiciele PSS "A" i użytkownicy wieczyści pawilonu "A" nie wyrazili zgody na zwrot objęty wnioskiem. Zgodnie z planem realizacyjnym budowy pawilonu działka nr 692/16 miała być przeznaczona pod pawilony handlowe. Teren ten jednak nie został wykorzystany na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu pomimo upływu 26 lat od wywłaszczenia.
Analizując przedmiotową sprawę organ stwierdził, iż zwrot działek nr 692/7 i 692/8 jest zasadny, co precyzuje przepis art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Uznanie nieruchomości za zbędną na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej w sytuacji, gdy cel wywłaszczenia został zrealizowany na części nieruchomości warunkuje dokonanie zwrotu pozostałej części nieruchomości, jeżeli może być samodzielnie wykorzystana w sposób, który nie jest sprzeczny z przeznaczeniem określonym w planie miejscowym. Na podstawie zebranego materiału dowodowego organ I instancji uznał, iż gestorzy urządzeń podziemnych nie są stroną w postępowaniu administracyjnym o zwrot nieruchomości, mają jedynie interes faktyczny, nie mają natomiast interesu prawnego.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyło Przedsiębiorstwo B Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, A Spółka Akcyjna w W., Rejon [...] w P. i Zarząd Miasta B..
W odwołaniu Przedsiębiorstwo B wniosło o uchylenie decyzji z dnia [..] w części odnoszącej się do działki nr 692/8 i umorzenie lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w tym zakresie. W motywach stanowiska podano, iż w toku ponownego rozpoznawania sprawy organ I instancji nie zastosował się do wszystkich zaleceń zawartych w decyzji Wojewody [..] mocą której uchylił on decyzję wcześniej podjętą w sprawie. Odwołujący się kwestionuje również przyjęcie przez organ, iż gestorowi sieci cieplnej nie przysługuje przymiot strony w sprawie. Zdaniem odwołującego się, zwrot nieruchomości będzie miał niewątpliwy wpływ na sytuację prawną właściciela sieci cieplnej i komory ciepłowniczej znajdującej się na terenie objętym wnioskiem.
Rejon [...] w P. A SA w W. stwierdził, iż z racji przebiegu sieci gazowej, którą eksploatuje, zwrot tej części działki jest niedopuszczalny.
W odwołaniu Zarząd Miasta B. wniósł o uchylenie decyzji Starosty B., gdyż organ orzekający nie uwzględnił żadnych wytycznych zawartych w decyzji uchylającej wcześniejsze rozstrzygnięcie, przede wszystkim w zakresie przyznania przymiotu strony gestorom infrastruktury technicznej znajdującej się na gruncie. Zdaniem odwołującego się wywłaszczona nieruchomość została wykorzystana w pełni na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, bowiem został wybudowany pawilon i niezbędna do jego obsługi infrastruktura w postaci sieci wodociągowej, kanalizacyjnej, gazowej, cieplnej i energetycznej. W stanie faktycznym sprawy uznanie nieruchomości za zbędną na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej w sytuacji, gdy cel wywłaszczenia został zrealizowany na części nieruchomości, warunkuje jedynie dokonanie zwrotu pozostałej części gruntów i to tylko w takim przypadku, jeżeli może być samodzielnie wykorzystane w sposób, który nie jest sprzeczny z przeznaczeniem określonym w planie miejscowym. W kontestowanej decyzji nie podjęto nawet próby analizy tego wykorzystania w odniesieniu do przeznaczenia w planie i faktycznego zagospodarowania w aspekcie prawnym jak też społecznym. Wątpliwość strony odwołującej się wzbudza także wyliczona przez rzeczoznawcę majątkowego wartość rynkowa nieruchomości, w której wartość gruntu ustalono na kwotę 5,79 zł za 1 m2. Z analizy rynku wynika, iż grunty w tej części miasta osiągają cenę około 40 zł za 1 m2.
Wojewoda [..] decyzją z dnia [..] utrzymał w mocy decyzję I instancji w zakresie odmowy zwrotu części nieruchomości stanowiącej obecnie działkę nr 692/16, uchylił decyzję w zakresie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działki 692/7 o pow. 0,0495 ha i 692/8 o pow. 0,0201 ha za zwrotem zwaloryzowanego odszkodowania i orzekł o odmowie zwrotu tej części wywłaszczonej nieruchomości. W uzasadnieniu organ podał, iż nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot położona w B. przy ul. A, oznaczona uprzednio numerem działki 1663/1 o pow. 0,1845 ha, została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa decyzją Naczelnika Miasta i Gminy w B. Nr [...] z dnia [...], wydaną w oparciu o obowiązujące wówczas przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64). Decyzją Naczelnika Powiatu Urzędu Powiatowego w B. Wydziału Gospodarki Komunalnej, Przestrzennej i Ochrony Środowiska Nr [..] z dnia [..] zatwierdzono pod względem urbanistycznym i architektonicznym rozwiązanie i ustalenie planu realizacyjnego dla pawilonu SP-1300 fragmentu osiedla "A w B..
Organ wywodził, iż zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.), warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jest uznanie, że stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu lub też cel wywłaszczenia został zrealizowany na części wywłaszczonej nieruchomości, co precyzuje przepis art. 137 ustawy. Organ ocenił, iż powiązanie zbędności wywłaszczonej nieruchomości w sensie prawnym ze stanem faktycznym realizacji inwestycji, następuje jedynie poprzez wprowadzenie warunku, iż cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Oznacza to, iż nieruchomość może być uznana za zbędną tylko wówczas, jeżeli cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nie został zrealizowany w całości. Zdaniem organu, uznanie nieruchomości za zbędną na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej w sytuacji, gdy cel wywłaszczenia został zrealizowany na części nieruchomości, warunkuje dokonanie zwrotu pozostałej części gruntu.
W niniejszej sprawie cel wywłaszczenia został określony "na budowę pawilonu SP-1300" i nie ulega wątpliwości, że mieści się w nim nie tylko budowa budynku tego pawilonu, lecz także innych urządzeń funkcjonalnie powiązanych z realizacją celu głównego, co – w ocenie organu - prowadzi do ograniczenia uprawnienia dotyczącego właściciela w zakresie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że przedmiotowy grunt jest uzbrojony i jest to wynikiem realizacji planu będącego podstawą wywłaszczenia, służy do obsługi istniejącego pawilonu "A", jak i innych pawilonów handlowych wybudowanych jako kontynuacja założeń planu realizacyjnego. Prawidłowa eksploatacja znajdujących się na gruncie urządzeń - co podnoszą właściciele tych urządzeń - wymaga stałego, swobodnego dostępu celem wykonywania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem ewentualnych awarii.
W ocenie organu odwoławczego faktem jest, iż organ I instancji w decyzji zobowiązał współwłaścicieli zwracanej nieruchomości do udostępnienia nieruchomości w celu wykonywania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń. Czynności te stanowiłyby jednak źródło szkody dla właściciela gruntu, dlatego też, jeżeli przywrócenie nieruchomości do poprzedniego stanu nie byłoby możliwe lub powodowałoby nadmierne trudności albo koszty - właścicielowi należałoby się odszkodowanie. Dlatego też ciągłe ponoszenie kosztów przez właścicieli urządzeń, związanych z każdorazowym wejściem na grunt nie byłoby zasadne zwłaszcza, że urządzenia te wybudowane zostały i służą do prawidłowego działania i funkcjonowania celu określonego w decyzji wywłaszczeniowej. Organ uznał, iż okoliczność, że działki gruntu są porośnięte trawą nie stanowi przesłanki do stwierdzenia jego zbędności na cel wywłaszczenia, bowiem zlokalizowanie na danym gruncie urządzeń podziemnych, naziemnych i nadziemnych warunkuje takie zagospodarowanie tego gruntu, jednakże - co nie ulega wątpliwości - grunt ten winien być zadbany i pielęgnowany.
W części dotyczącej odmowy zwrotu działki nr 692/16, organ I instancji ponownie uznał roszczenie co do jej zwrotu jako bezzasadne, z uwagi na toczące się już w sprawie zwrotu tej części nieruchomości postępowanie administracyjne zakończone prawomocną decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w B. Nr [..] z dnia [..] wydaną w oparciu o obowiązujące wówczas przepisy ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127). W ocenie organu w sprawie, nie zachodzi stan rzeczy osądzonej, gdy właściciel wystąpił o zwrot wywłaszczonej nieruchomości opierając żądanie na podstawie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, jeżeli wcześniej wystąpił z żądaniem zwrotu na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (wyrok SN z 6 lipca 2001 r., III RN 116/00).
Reasumując organ stwierdził, iż dla rozstrzygnięcia sprawy zwrotu nieruchomości wywłaszczonej nie jest istotne, z jakich przyczyn i w jakich okolicznościach dokonano wywłaszczenia nieruchomości, lecz jedynie, jaka jest treść decyzji wywłaszczeniowej w części określającej cel wywłaszczenia. W niniejszej sprawie, gdy cel ten określono "na budowę pawilonu SP-1300", to nie ulega w ocenie organu wątpliwości, że mieści się w nim nie tylko budowa budynku pawilonu handlowego, lecz także całej infrastruktury związanej z realizacją celu głównego, a zatem nie zachodzą przesłanki uzasadniające orzeczenie o zwrocie przedmiotowych działek gruntu.
W przedmiotowej sprawie organ I instancji dopuścił jako dowód wyjaśnienia właścicieli urządzeń infrastruktury technicznej, w zakresie warunków jakie muszą być spełnione do prawidłowego funkcjonowania tych urządzeń. Słusznie organ I instancji uznał, iż gestorzy tych urządzeń nie są stroną przedmiotowego postępowania. Stroną postępowania o zwrot nieruchomości w rozumieniu art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami jest były właściciel nieruchomości lub jego spadkobierca oraz obecny właściciel - Gmina lub Skarb Państwa, a zatem właściciele urządzeń nie posiadają prawa własności nieruchomości, mają jedynie interes faktyczny, a nie prawny, w świetle art. 28 kpa.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego K. S. zarzucił decyzji Wojewody [..] naruszenie prawa i wniósł o uchylenie decyzji obu instancji. W uzasadnieniu wywodził, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie budzi zastrzeżeń, ale jego ocena doprowadziła do wydania rozstrzygnięć niezgodnych z prawem. Organ I instancji uznał, iż działki o numerach 692/7 i 692/8 zostały wywłaszczone pod pawilony handlowe, ale w stosunku do działki nr 692/16 w ogóle nie odniósł się do celu jej wywłaszczenia. Taka sytuacja doprowadziła do naruszenia prawa mającego wpływ na rozstrzygnięcie. Znajdujący się w aktach plan realizacyjny pawilonu konkretyzował przeznaczenie działki nr 692/7 i 692/8 pod utwardzony teren dojazdowy okalający budynek i pod drogę dojazdową w kierunku ulicy A. Działkę nr 692/16 plan przeznaczał pod budowę przysklepowego parkingu. Z załączonych do akt dokumentów (z wizji lokalnej na gruncie i map geodezyjnych) wynika, iż na działkach nr 692/7 i 692/8 zrealizowane są jedynie urządzenia podziemne, a na terenie działki nr 692/16 nigdy nie było parkingu. Zdaniem skarżącego, uznanie iż wykonanie infrastruktury technicznej jest realizacją celu wywłaszczenia nie znajduje uzasadnienia. W konkluzji skargi podał, iż organy orzekające w sprawie naruszyły unormowanie przepisu art. 6, 7, 11, 35 § 1, 76 § 1, 77 § 1, 107 § 3 kpa.
W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga podlega uwzględnieniu.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( § 2 art. 1 powołanego aktu ).
Analogiczne unormowanie zawarte zostało w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ). Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlega oddaleniu.
Przeprowadzając taką kontrolę, sąd zgodnie z art. 134 § 1 powołanej ustawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa materialnego - art. 136 ust. 3 i 137 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) oraz przepisów postępowania administracyjnego nakładających na organy administracji państwowej obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy ( art. 7, 77, 80 kpa ).
Nie sposób przede wszystkim podzielić stanowiska organu, że budowa infrastruktury związanej z realizacją celu głównego wywłaszczenia ( budowy pawilonu handlowego) na spornych częściach wywłaszczonej nieruchomości uniemożliwia zwrot przedmiotowych działek. Prawidłowa eksploatacja znajdujących się na tych działkach urządzeń wymaga bowiem stałego, swobodnego dostępu celem wykonywania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem ewentualnych awarii, a czynności te mogłyby stanowić źródło szkody dla właściciela nieruchomości, a nawet legitymować go do żądania przywrócenia stanu poprzedniego, czy też domagania się stosownego odszkodowania.
Wskazane uciążliwości dotyczą wszak i obecnego właściciela nieruchomości i nie mogą stanowić argumentu przemawiającego za odmową jej zwrotu.
Budowa infrastruktury technicznej z natury rzeczy nie koliduje ze zwrotem nieruchomości na rzecz dawnych właścicieli ( vide: wyrok NSA w Warszawie z dnia 30.06.2000 r. I SA 1088/99, LEX nr 57175 w odniesieniu do przyłącza kanalizacji).
Regulacja zaś stosunków pomiędzy właścicielem nieruchomości a gestorami sieci infrastruktury, wykracza zdaniem Sądu poza ramy niniejszego postępowania i może być dokonana na gruncie innych przepisów obowiązującego prawa ( np. kodeksu cywilnego ).
Nie ulega natomiast wątpliwości, że wskazany w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przepis art. 137 ust. 2 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami przewiduje obowiązek zwrotu pozostałej części nieruchomości, jeżeli cel wywłaszczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 został zrealizowany tylko na części nieruchomości.
Organy obu instancji trafnie zatem uznały, że uznanie nieruchomości za zbędną na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej w sytuacji, gdy cel wywłaszczenia został zrealizowany na części nieruchomości, warunkuje dokonanie zwrotu pozostałej części gruntu.
Z ustaleń poczynionych dotychczas w toku postępowania administracyjnego wynika, że decyzja wywłaszczeniowa Naczelnika Miasta i Gminy B. z dnia [..], znak : [..] wskazała jako cel wywłaszczenia budowę pawilonu SP – 1300. Powołano się również w niej na decyzję Naczelnika Powiatu Urzędu Powiatowego w B. Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska z dnia [..] znak: [..] zatwierdzającą plan realizacyjny dla przedmiotowego pawilonu. Jak podniósł skarżący przywołanie w decyzji wywłaszczeniowej planu realizacyjnego pawilonu odniosło taki skutek, że cel wywłaszczenia został skonkretyzowany dla poszczególnych części wywłaszczonej nieruchomości. Działki oznaczone obecnie nr 692/7 i 692/8 przeznaczone zostały pod utwardzony teren dojazdowy okalający projektowany budynek pawilonu, a nadto pod drogę dojazdową w kierunku ul. M., zaś działka o nr 692/16 pod budowę przysklepowego parkingu.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że zbędność nieruchomości na cele określane w decyzji o wywłaszczeniu winna być oceniana przez pryzmat sposobu korzystania z wywłaszczonej nieruchomości.
Podkreśla się również, że ocena zbędności musi być dokonywana na podstawie tych samych kryteriów, co niezbędność nieruchomości w postępowaniu mającym na celu jej wywłaszczenie (vide: wyrok NSA w Warszawie z dnia 2.10.1998 r. IV SA 378/97, LEX nr 45900, wyrok NSA w Warszawie z 23.10.1998 r. IV SA 1900/96, LEX nr 45893). Instytucja wywłaszczenia ma bowiem charakter wyjątkowy, w związku z czym obszar podlegający wywłaszczeniu powinien zabezpieczać potrzeby inwestycji służącej celom publicznym tylko w niezbędnym zakresie (Gospodarka nieruchomościami. Komentarz pod redakcją J. Szachułowicza, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2003, s. 320).
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ opowiedział się za szerokim rozumieniem celu wywłaszczenia określonego jako budowa pawilonu SP – 1300 przyjmując, że nie może budzić wątpliwości, iż mieści się w nim nie tylko budowa budynku pawilonu, lecz także innych urządzeń funkcjonalnie powiązanych z realizacją celu głównego, tj. tzw. infrastruktury.
Nie bez racji jest jednak pogląd skarżącego, że ocena realizacji celu wywłaszczenia poszczególnych części nieruchomości winna być dokonana w odniesieniu do założeń powołanego planu realizacyjnego. Skarżący podniósł bowiem, że na działce oznaczonej nr 692/16 nie wybudowano parkingu sklepowego, co było założeniem tego planu, zaś na pozostałych dwóch spornych działkach o nr 692/7 i 692/8 zlokalizowane są jedynie urządzenia podziemne, a utwardzenie terenu znajduje się tylko w pasie o szerokości 2 m okalającym budynek pawilonu. Nie ustalono również w niebudzący wątpliwości sposób, czy plan realizacyjny opracowany w 1975 r. przewidywał już usytuowanie urządzeń infrastruktury na spornych działkach. Brak w aktach sprawy wszystkich czytelnych dokumentów, na które powoływały się strony uniemożliwiał także pełną kontrolę zaskarżonej decyzji.
Ponadto – jak podniósł skarżący - już w pismach pochodzących z lat 1986 – 1987 kierowanych do Prezydenta Miasta B. Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Handlu Wewnętrznego będące wówczas użytkownikiem pawilonu powoływało się na zbędność całego terenu do jego prawidłowego funkcjonowania. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ nie dokonał we wskazanym zakresie oceny niezbędnej dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy i w wyczerpujący sposób nie odniósł się do wszystkich podnoszonych przez skarżącego zarzutów.
Z drugiej jednak strony – jak wynika ze znajdujących się w aktach sprawy map - sporne działki oznaczone nr 692/7 i 692/8 są nieruchomościami o niewielkiej powierzchni, wąskimi, przylegającymi bezpośrednio do budynku pawilonu handlowego i nie można wykluczyć ich integralnego związania z tym budynkiem. Organ winien zatem w swojej ocenie uwzględnić i tę okoliczność, ale w kontekście planu realizacyjnego inwestycji pochodzącego z 1975 r.
W złożonym odwołaniu Zarząd Miasta B. poza kwestionowaniem samej zasady zwrotu części nieruchomości, podniósł również zarzut zaniżenia odszkodowania ustalonego w decyzji organu I instancji za tę część nieruchomości. Rozważenie tego zarzutu uzależnione będzie od rozstrzygnięcia organu II instancji będącego następstwem orzeczenia wydanego w niniejszej sprawie.
Z przytoczonych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zmianami ) uchylił zaskarżoną uznając, iż wydana ona została z naruszeniem powołanych powyżej przepisów prawa materialnego i procesowego.
O zwrocie poniesionych przez skarżącego kosztów wpisu sądowego orzeczono zgodnie z art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym ( Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm. ) w związku z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zmianami ).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI