II SA/Ke 384/25

II SA/Ke 384/25 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2025-12-10
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-07-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Beata Ziomek /przewodniczący/
Krzysztof Armański /sprawozdawca/
Renata Detka
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 135 , art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 151, art. 200 w zw. z art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1576
art. 27 , art. 5 ust. 2a
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j.)
Dz.U. 1964 nr 9 poz 59
art. 135 § 1
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka, Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi I. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 maja 2025 r. znak: 010070/680/3367339/2024 w przedmiocie zmiany wysokości świadczenia wychowawczego I. uchyla zaskarżoną decyzję w części, w jakiej utrzymuje w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lutego 2025 r. znak: 010070/680/3367339/2024 zmieniającą wysokość świadczenia wychowawczego przyznanego I. G. na dziecko A. G. za okres od 1 czerwca 2024 r. do 16 lutego 2025 r.; II. uchyla decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lutego 2025 r. znak: 010070/680/3367339/2024 w części wskazanej w punkcie I wyroku; III. oddala skargę w pozostałym zakresie; IV. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz I. G. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z 14 maja 2025 r. znak: 010070/680/3367339/2024 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lutego 2025 r. o zmianie wysokości świadczenia wychowawczego dla I. G. na dziecko A. G., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ odwoławczy na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji stwierdził w decyzji, że brak jest przesłanek do uchylenia ww. decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i przyznania I. G. świadczenia w pełnej kwocie, ponieważ dziecko A. G. znajduje się pod opieką naprzemienną obojga rodziców i na podstawie art. 5 ust 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci przysługuje stronie świadczenie wychowawcze w kwocie odpowiadającej połowie jego miesięcznej wysokości.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 12 kwietnia 2024 r. I. G. złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2024/2025, na dziecko A. G.. Wobec faktu, że wniosek o przyznanie świadczenia w tym samym dniu złożyła również inna uprawniona osoba, tj. ojciec dziecka, ZUS pismem z dnia 21 czerwca 2024 r. wezwał wnioskodawczynię do dostarczenia dokumentów z sądu potwierdzających sprawowanie wyłącznej lub naprzemiennej opieki nad dzieckiem.
Na podstawie zgromadzonej dokumentacji, w tym wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach z 17 czerwca 2020 r., sygn. akt I C 1715/18, oraz wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 27 stycznia 2022 r., sygn. akt I ACa 846/20, informacją z dnia 25 czerwca 2024 r. I. G. została poinformowana o przyznaniu świadczenia na wnioskowany okres świadczeniowy.
Następnie pismem z dnia 21 stycznia 2025 r. ZUS poinformował wnioskodawczynię o wszczęciu postępowania wyjaśniającego w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko A. G. na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. Jednocześnie pismem z dnia 21 stycznia 2025 r. ZUS poinformował stronę o nowym środku dowodowym w sprawie świadczenia wychowawczego na ww. dziecko, tj. wyroku wydanym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach z dnia 31 lipca 2024 r., sygn. akt II SA/Ke 234/24.
Wobec braku innej nowej dokumentacji w sprawie, na podstawie ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, w którym to Sąd uznał, że opieka nad dzieckiem A. G. jest sprawowana przez oboje rodziców w sposób naprzemienny, ZUS zmienił wysokość przyznanego I. G. świadczenia na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. w kwocie 400 zł miesięcznie.
Organ podkreślił, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w swoim rozstrzygnięciu odniósł się do orzeczeń Sądu powszechnego wydanych w sprawie rozwodowej, a mianowicie wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach z 17 czerwca 2020 r., sygn. akt I C 1715/18, oraz wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 27 stycznia 2022 r., sygn. akt I ACa 846/20. W obu tych wyrokach Sądy stwierdziły wprost, że nie mogą orzec opieki naprzemiennej nad małoletnim A. G. z uwagi na brak zgody I. G. na ustanowienie takich kontaktów. Bezsporna natomiast jest okoliczność, że Sąd w wyroku rozwodowym ustalił kontakty ojca dziecka z małoletnim synem w sposób szeroki. Organ zgodził się z przytoczonym przez WSA argumentem, że "różnica w dniach poszczególnych miesięcy, w których dziecko jest częściej u Pani niż u ojca, wynosi zaledwie parę dni". W ocenie WSA, w przedmiotowej sprawie znajduje zastosowanie przepis art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci również w kontekście orzeczeń obu Sądów powszechnych (okręgowego i apelacyjnego). W tym celu przytoczył argumenty z uzasadnień obu Sądów, które w jego opinii przemawiają za słusznością przyjętej wykładni. A mianowicie w sytuacji, gdy z sentencji wyroku rozwodowego jasno wynika, że opieka nad dzieckiem sprawowana jest przez rodziców w porównywalnych i powtarzających się okresach, taka sytuacja wyczerpuje przesłanki określone w tym przepisie – pomimo orzeczenia w wyroku rozwodowym braku podstaw do ustanowienia opieki naprzemiennej, z uwagi na brak porozumienia między rozwiedzionymi małżonkami. W rozpatrywanym przypadku oba sądy tak Okręgowy, jak i Apelacyjny, określiły tę opiekę jako równoważną, a więc sprawowaną w równoważnych okresach, a nie porównywalnych, której ustanowienie jest uzależnione od zgody między rodzicami. W kontekście art. 5 ust. 2a ustawy takie rozumienie opieki naprzemiennej przez Sądy powszechne może rodzić uzasadnione obawy co do tego, że rodzic pobierający świadczenie wychowawcze będzie akcentował przed Sądem rozwodowym konflikt z małżonkiem w zakresie kontaktów ze wspólnym dzieckiem, aby Sąd nie orzekł opieki naprzemiennej i aby nie doszło do podzielenia świadczenia wychowawczego. W ww. orzeczeniu Sąd Okręgowy w Kielcach wprost stwierdził, że nie uwzględnił wniosku ojca dziecka o ustanowienie opieki naprzemiennej, właśnie z uwagi na brak zgody I. G. na rozszerzenie kontaktów przyznając, że oponowała ona ze względu na kwestie finansowe, ponieważ ojciec dziecka wniósł o podział świadczenia wychowawczego. WSA w Kielcach uznał, że zgodnie z orzeczeniem Sądu Okręgowego dziecko jest pod opieką obojga rozwiedzionych rodziców sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, czyli pod opieką naprzemienną w rozumieniu art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Jednocześnie dokumentacja postępowania potwierdza, że wnioskodawczyni nie przedstawiła dowodów, które mogłyby wpłynąć na zmianę okoliczności faktycznych sprawy, stanowiących podstawę przedstawionej powyżej argumentacji Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 31 lipca 2024 r.
Mając na uwadze wiążącą moc orzeczenia Sądu organ uznał, że I. G. przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego, zgodnie z treścią zaskarżonej decyzji ZUS z dnia 17 lutego 2025 r.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję I. G. zarzuciła:
1) naruszenie art. 5 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez błędne jego zastosowanie przez organ w sytuacji, gdy zgromadzony materiał dowodowy w niniejszym postępowaniu wprost wskazuje, iż nie są spełnione przesłanki ustawowe do uznania, że w przedmiotowym stanie faktycznym jest sprawowana opieka przez oboje rodziców w sposób naprzemienny, co miało wpływ na wynik sprawy;
2) naruszenie art. 7 K.p.a. w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez błędną ocenę całokształtu materiału dowodowego przez organ w sytuacji, gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego wprost wynika, iż nie są spełnione ustawowe przesłanki do uznania, że w przedmiotowym stanie faktycznym jest sprawowana opieka przez oboje rodziców w sposób naprzemienny, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skutkowało błędnym zastosowaniem przez organ art. 5 ust 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i co miało wpływ na wynik sprawy;
3) naruszenie art. 6 K.p.a. w zw. z art. 7 K.p.a. w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez dokonaną przez organ błędną ocenę wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach I Wydział Cywilny z dnia 17 czerwca 2020 r. o sygn. akt I C 1715/18 oraz wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie I Wydział Cywilny z dnia 27 stycznia 2022 r. o sygn. akt I ACa 846/20 i stwierdzenie, że orzeczenie tymi wyrokami tak szerokich kontaktów ojca z małoletnim A. G. spełnia ustawowe przesłanki z art. 5 ust 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w sytuacji, gdy z wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach I Wydział Cywilny z dnia 17 czerwca 2020 r. o sygn. akt I C 1715/18 z uzasadnieniem oraz wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie I Wydział Cywilny z dnia 27 stycznia 2022 r. o sygn. akt I ACa 846/20 z uzasadnieniem wprost wynika, iż nie została orzeczona opieka naprzemienna, zatem w zaistniałym stanie faktycznym brak jest podstaw do zastosowania art. 5 ust 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w szczególności że organy administracji publicznej czy też sądy administracyjne nie posiadają uprawnień/kompetencji do kwestionowania czy też stosowania wykładni rozszerzającej prawomocnych orzeczeń sądów powszechnych, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
4) z daleko idącej ostrożności procesowej naruszenie art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 86 K.p.a. przez organ poprzez nieprzesłuchanie strony postępowania, tj. I. G. w sytuacji, gdy w niniejszym postępowaniu pozostają niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, zaś I. G. posiada wiedzę, która owe niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy jest w stanie wyjaśnić, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
5) naruszenie art. 138 § 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy organ powinien tę decyzje uchylić w całości, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Wobec powyższych zarzutów skarżąca wniosła, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, a na podstawie art. 135 p.p.s.a. ewentualnie także decyzji organu I instancji, oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Skarga zasługuje na częściowe uwzględnienie, ale z powodów innych niż w niej wskazane.
Jakkolwiek żaden z organów orzekających w sprawie nie powołał w wydanych decyzjach podstawy prawnej dokonanej zmiany wysokości świadczenia wychowawczego, z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1576 ze zm.), dalej jako "u.p.p.w.d.", wynika że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Już w tym miejscu należy jednak zaznaczyć, że w trybie powołanego przepisu nie podlega uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego, które zostało skonsumowane. Pozbawienie strony prawa do wypłaconego świadczenia wychowawczego nastąpić może jedynie przy zastosowaniu instytucji świadczenia nienależnie pobranego, podlegającego zwrotowi (art. 25 u.p.p.w.d).
W rozpatrywanym przypadku przewidzianą w art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. "inną okolicznością mającą wpływ na prawo do świadczenia" miał być – jak należy wnosić na podstawie uzasadnienia zaskarżonej decyzji – fakt wydania przez tut. Sąd prawomocnego wyroku z dnia 31 lipca 2024 r. w sprawie o sygn. II SA/Ke 243/24, którym Sąd ten uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego dla M. G. na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. na wspólne dziecko M. i I. G. – A. G.. Sąd ten ustalił, że w prawomocnym wyroku rozwodowym Sądu Okręgowego w Kielcach z 17 czerwca 2020 r., sygn. akt I C 1715/18 (wyrok i uzasadnienie w aktach administracyjnych rozpatrywanej sprawy), wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim synem stron A. G. Sąd powierzył obojgu rodzicom ustalając jednocześnie, że miejscem zamieszkania dziecka będzie każdorazowe miejsce zamieszkania matki (pkt II). Jednocześnie Sąd ustalił kontakty małoletniego z ojcem w ten sposób, że będą się one odbywały poza miejscem zamieszkania dziecka: w każdy wtorek i czwartek od zakończenia zajęć edukacyjnych w szkole - z obowiązkiem odebrania syna przez ojca ze szkoły we wtorek i czwartek i z obowiązkiem odprowadzenia go do szkoły w środę rano i w piątek rano; w drugi i czwarty weekend miesiąca od piątku od zakończenia zajęć edukacyjnych do poniedziałku rano z obowiązkiem odebrania syna ze szkoły w piątek i z obowiązkiem odprowadzenia go do szkoły w poniedziałek rano; w długie weekendy w dniach i godzinach ustalonych między stronami, w pierwszy tydzień ferii zimowych od poniedziałku do piątku z uwzględnieniem wyjazdów zorganizowanych dziecka; w okresie wakacji letnich od 1 do 15 lipca i od 1 do 15 sierpnia; w okresie Świąt Bożego Narodzenia w latach parzystych, w Wigilię od godziny 10.00 do drugiego dnia Świąt do godziny 19.00 z obowiązkiem odebrania syna od matki i odprowadzenia go do mieszkania matki; w Sylwestra (31 grudnia) w latach nieparzystych od godziny 14.00 do Nowego Roku (1 stycznia) do godziny 19.00 z obowiązkiem odebrania syna od matki i odprowadzenia go do mieszkania matki; w Święta Wielkanocne w latach nieparzystych od Wielkiego Piątku od zakończenia zajęć edukacyjnych do Wielkiego Poniedziałku do godz. 19.00 (pkt V). Tut. Sąd wskazał dalej, że w uzasadnieniach powołanego wyżej wyroku oraz wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie w sprawie I ACa 846/20 oba orzekające Sądy stwierdziły, że nie uwzględniają wniosku pozwanego (M. G.) o ustanowienie opieki naprzemiennej z uwagi na istniejący pomiędzy stronami konflikt, a przez to brak porozumienia w przypadku konieczności modyfikacji ustalonych kontaktów.
Sąd orzekający w sprawie II SA/Ke 243/24 (którego stanowisko w tym zakresie Sąd w niniejszej sprawie podziela i dlatego posłuży się wyrażoną w uzasadnieniu ww. wyroku argumentacją) odwołał się do poglądu wyrażonego w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym oczywiście błędne jest stanowisko, że tylko wówczas dziecko pozostaje pod opieką naprzemienną obojga rodziców, gdy zwrot "opieka naprzemienna" znajduje się wprost w sentencji orzeczenia sądu. Kwestię tę trzeba oceniać z uwzględnieniem cech i celów tej instytucji, przy wykorzystaniu odpowiednich metod wykładni. Dowodem w zakresie zaistnienia opieki naprzemiennej może być odpis orzeczenia sądu powszechnego bądź protokołu rozprawy z utrwaloną w nim ugodą, zawartą przed sądem opiekuńczym czy ugodą zawartą w postępowaniu mediacyjnym. W sytuacji, gdy nie zawierają one stosownego zwrotu, rzeczą organów jest samodzielne ustalenie charakteru zawartych tamże zapisów dla zobrazowania i wyłożenia treści pojęcia "opieka naprzemienna" w konkretnej sprawie (por. wyrok NSA z 3 lutego 2022 r., I OSK 843/20, wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Olsztynie z dnia 7 listopada 2018 r., II SA/Ol 690/18, w Kielcach z 1 lutego 2023 r., II SA/Ke 679/22). Argumentem przemawiającym za słusznością przedstawionej wyżej wykładni art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. jest przede wszystkim brak legalnej definicji "opieki (pieczy) naprzemiennej" w przepisach prawa rodzinnego oraz fakt, że instytucja ta w orzecznictwie sądów powszechnych rozumiana jest inaczej niż opisał ją ustawodawca w art. 5 ust. 2a ustawy. W rozpatrywanym przypadku oba Sądy, tak Okręgowy jak i Apelacyjny, określiły ją jako opiekę równoważną, a więc sprawowaną w równoważnych okresach, a nie porównywalnych, której ustanowienie jest uzależnione od zgody między rodzicami. W kontekście stosowania art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. takie rozumienie opieki naprzemiennej przez sądy powszechne może rodzić uzasadnione obawy co do tego, że rodzic pobierający świadczenie wychowawcze będzie akcentował przed sądem rozwodowym konflikt z małżonkiem w zakresie kontaktów ze wspólnym dzieckiem, aby sąd nie orzekł opieki naprzemiennej i aby nie doszło do podzielenia świadczenia wychowawczego. W kontrolowanej sprawie Sąd Okręgowy wprost stwierdził, że nie uwzględnił wniosku pozwanego o ustanowienie opieki naprzemiennej właśnie z uwagi na brak zgody powódki, która oponowała rozszerzeniu kontaktów przyznając, że chodzi o podział świadczenia wychowawczego.
Wszystkie te argumenty świadczą – najogólniej rzecz ujmując – o niedoskonałym rozwiązaniu legislacyjnym, jakie znalazło się w art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. To z kolei nakazuje szczególną i przede wszystkim nacechowaną brakiem automatyzmu rozwagę przy wykładni art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d., która będzie uwzględniała cel ustawy i nie będzie się ograniczać do stwierdzenia, że ustalonych w orzeczeniu sądu kontaktów z dzieckiem sąd powszechny nie określił jako opieka naprzemienna. Nie można więc odmówić zastosowania powyższego przepisu w sytuacji, gdy z sentencji wyroku rozwodowego jasno wynika, że opieka nad dzieckiem sprawowana jest przez rodziców w porównywalnych i powtarzających się okresach, gdyż taka sytuacja wyczerpuje przesłanki określone w art. 5 ust. 2a ustawy. Stanowisko to zachowuje aktualność również w przypadku, gdy mimo ustanowienia w wyroku rozwodowym kontaktów odpowiadających definicji zawartej w powyższym przepisie, w uzasadnieniu wyroku sąd podkreśla, że nie ma podstaw do ustanowienia opieki naprzemiennej z uwagi na brak porozumienia między rozwiedzionymi małżonkami. Ocena charakteru i zakresu opieki obydwojga rozwiedzionych rodziców nad dzieckiem powinna wynikać z treści sentencji wyroku rozwodowego określającego na podstawie art. 58 § 1a k.r.o. sposób kontaktów z dzieckiem, nawet jeśli z uzasadnienia takiego wyroku by wynikało, że sąd powszechny nie traktuje określonych przez siebie kontaktów jako świadczących o opiece naprzemiennej. Sąd powszechny rozstrzygając o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie, stosuje przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a nie przepisy u.p.p.w.d. Sąd powszechny nie orzeka bowiem o istnieniu lub nieistnieniu opieki naprzemiennej, którymi to pojęciami K.r.o. się nie posługuje, ale określa sposób kontaktu z małoletnim, który z mocy art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. jest wyłączną podstawą do ustalenia przez właściwe organy administracji rozpatrujące wniosek o świadczenie wychowawcze, czy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod naprzemienną opieką obydwojga rodziców rozwiedzionych. Taka właśnie sytuacja zaistniała w stanie kontrolowanej sprawy. Ustalone w pkt. V wyroku kontakty M. G. z małoletnim synem A. stanowią o opiece sprawowanej w porównywalnych i powtarzających się okresach. Zgodnie z tym orzeczeniem dziecko przebywa w okresie wakacji, ferii zimowych oraz Świąt naprzemiennie u ojca i u matki. Jeśli chodzi o pozostały czas w roku, różnica w dniach poszczególnych miesięcy, w których dziecko jest częściej u matki niż u ojca, wynosi zaledwie parę dni w zależności od rozkładu weekendów i ilości dni w danym miesiącu. W tym znaczeniu dziecko istotnie przebywa trochę więcej czasu u matki, jednak w świetle art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. okresy opieki mają być porównywalne, a nie równorzędne. Z wyroku rozwodowego wynika także, że oboje rodzice mają pełną władzę rodzicielską, co jest koniecznym warunkiem stwierdzenia pozostawania dziecka pod opieką naprzemienną. Przeszkody do przyjęcia, że w tym przypadku mamy do czynienia z opieką naprzemienną w rozumieniu art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. nie stanowi również ustalenie w wyroku rozwodowym, że miejscem zamieszkania dziecka będzie każdorazowo miejsce zamieszkania matki. Ustalenie miejsca pobytu dziecka jest konsekwencją normy zawartej w art. 28 K.c., który stanowi, że można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania. Na przeszkodzie stwierdzeniu pozostawania dziecka pod opieką naprzemienną nie stoi też, co do zasady, zobowiązanie w wyroku rozwodowym obojga rodziców do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania małoletniego dziecka i zasądzenie z tego tytułu na jego rzecz alimentów od jednego z rodziców. Takie orzeczenie może bowiem być następstwem różnych możliwości zarobkowych i majątkowych obojga rodziców, co zgodnie z art. 135 § 1 K.r.o. określa zakres świadczeń alimentacyjnych, a także może być przejawem zasady równej stopy życiowej rodzica i dziecka. W stanie faktycznym sprawy orzeczenie zasądzające alimenty od skarżącego na rzecz dziecka nie przeczy przyjęciu, że opieka nad małoletnim dzieckiem jest sprawowana w porównywalnych i powtarzających się okresach.
W konsekwencji należało przyjąć, i tak też uczyniły organy orzekające w sprawie niniejszej, że z wyroku rozwiązującego przez rozwód małżeństwo zawarte pomiędzy I. G. a M. G. wynika, że ich syn A. G. pozostaje na podstawie tego wyroku pod opieką obydwojga rozwiedzionych rodziców sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, czyli de facto pod opieką naprzemienną w rozumieniu art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. W ślad za tym, kwota świadczenia wychowawczego – stosownie do końcowej części tego przepisu – winna być ustalona każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Ustalenie to rzutuje przy tym na cały okres, którego dotyczy prawomocny wyrok rozwodowy, a zatem również okres świadczeniowy 2024/2025, trwający od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. Niespornym jest zaś, że świadczenie na ten okres zostało w pełnej wysokości przyznane I. G.. W tej sytuacji w ocenie Sądu organ I instancji był uprawniony do tego aby w trybie art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. zmienić wysokość tak przyznanego świadczenia i przyznać je w połowie wysokości, jednak mógł uczynić to wyłącznie na przyszłość, a nie za okres wsteczny – za który świadczenie to zostało już skonsumowane. Jak już bowiem wyżej wspomniano i jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, decyzja uchylająca lub zmieniająca prawo do świadczenia wychowawczego, o której mowa w art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d, ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc, tj. z mocą na przyszłość od daty wydania decyzji. Zmiana prawa do świadczenia wychowawczego w zakresie jego wysokości dokonana z mocą wsteczną jest niedopuszczalna. Ponadto w trybie art. 27 u.p.p.w.d. nie podlega zmianie lub uchyleniu prawo do świadczenia wychowawczego już wcześniej skonsumowane, czyli świadczenie w całości pobrane. W konsekwencji jedynie w sytuacji, gdy przyznane prawo do świadczenia wychowawczego nie zostało jeszcze całkowicie skonsumowane, a wyjdą na jaw okoliczności wskazujące, że przyznane świadczenie jest nienależne, w pierwszej kolejności należy doprowadzić do wydania decyzji o zmianie bądź uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego (od dnia orzekania w danej kwestii), a następnie wydać decyzję o nienależnie pobranym świadczeniu za okres, w jakim zostało ono wypłacone. Natomiast w sytuacji, gdy prawo do świadczenia wychowawczego zostało już skonsumowane (wypłacone), a na jaw wyjdą okoliczności wskazujące na to, że przyznane świadczenie jest nienależne, nie ma podstaw do wydawania decyzji zmieniającej świadczenie. W takim przypadku wydaje się jedynie decyzję w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia (por. m.in. wyrok WSA w Łodzi z 21 maja 2025 r., sygn. II SA/Łd 174/25, wyrok WSA w Gdańsku z 14 maja 2025 r., sygn. II SA/Gd 1334/24, wyrok WSA w Lublinie z 13 maja 2025 r., sygn. II SA/Lu 69/25).
W rozpatrywanym przypadku, jako że organ I instancji orzekał w dacie 17 lutego 2025 r., a okres pobierania świadczenia wychowawczego, którego dotyczyła decyzja o zmianie jego wysokości, kończył się 31 maja 2025 r., zmiana ta była dopuszczalna na przyszłość od daty orzekania, tj. od dnia 17 lutego 2025 r. do końca okresu świadczeniowego. Z kolei, zgodnie z tym, co wyżej podniesiono, za okres wsteczny, poprzedzający datę decyzji, zmiana taka nie była dopuszczalna i w tym zakresie decyzje organów obu instancji w sposób istotny naruszyły przepis art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. Z tego względu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w punkcie I wyroku Sąd uchylił zaskarżoną decyzję w części, w jakiej utrzymywała w mocy decyzję ZUS z 17 lutego 2025 r., zmieniającą wysokość świadczenia wychowawczego przyznanego I. G. na dziecko A. G. za okres od 1 czerwca 2024 r. do 16 lutego 2025 r. Z kolei w punkcie II wyroku, na podstawie art. 135 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylona została także decyzja organu I instancji w części wskazanej w punkcie I wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy w tym zakresie organ uwzględni przedstawione wyżej uwagi i zaprezentowaną wykładnię przepisów prawa.
W pozostałej części natomiast, ze wskazanych wyżej powodów, skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Jakkolwiek organ w rozstrzygnięciu decyzji nie wskazał jakiego okresu ma dotyczyć zmiana świadczenia wychowawczego i jakich kwot, to dane te w sposób niewątpliwy wynikają z uzasadnienia decyzji, a zatem to naruszenie art. 107 § 1 pkt 5 K.p.a. nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w pkt. III wyroku. Na koszty te złożyły się: opłata skarbowa od pełnomocnictwa - 17 zł oraz koszty zastępstwa prawnego – 480 zł, obliczone w oparciu o § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radcy prawnego (t.j. Dz.U. z 2023r. poz. 1935).