II SA/Łd 101/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w ŁodziŁódź2005-08-17
NSAnieruchomościWysokawsa
nieruchomościwywłaszczeniezwrot nieruchomościgospodarka nieruchomościamiprawo administracyjnekolektor ściekowyspadkobiercycel wywłaszczeniazbędność nieruchomości

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę na decyzję Wojewody odmawiającą zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, uznając, że wywłaszczenie w szczególnym trybie nie podlega zwrotowi na podstawie przepisów o zbędności nieruchomości.

Skarga dotyczyła odmowy zwrotu części nieruchomości wywłaszczonej w 1970 roku na cele budowy kanału ściekowego. Spadkobiercy poprzednich właścicieli domagali się zwrotu, argumentując, że nieruchomość stała się zbędna. Organ administracji i sąd uznały jednak, że wywłaszczenie nastąpiło w szczególnym trybie (art. 35 ust. 3 ustawy z 1958 r.) z uwagi na niemożność racjonalnego użytkowania gruntu, a nie dla realizacji konkretnego celu, co wyklucza zastosowanie przepisów o zwrocie nieruchomości na podstawie ich zbędności.

Sprawa dotyczyła skargi Z. I. na decyzję Wojewody utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. odmawiającą zwrotu części nieruchomości wywłaszczonej w 1970 roku na rzecz Skarbu Państwa. Celem wywłaszczenia była budowa kanału kamionkowego odprowadzającego ścieki przemysłowe. Spadkobiercy poprzednich właścicieli wystąpili o zwrot nieruchomości, twierdząc, że stała się ona zbędna. Organ I instancji odmówił zwrotu, wskazując, że cel wywłaszczenia został zrealizowany (istnienie kolektora) i nie zachodzi przesłanka zbędności gruntu. Organ odwoławczy utrzymał tę decyzję, podkreślając, że wywłaszczenie nastąpiło na wniosek współwłaścicieli z uwagi na niemożność racjonalnego użytkowania pozostałej części gruntu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę, stwierdzając, że wywłaszczenie dokonane w szczególnym trybie (art. 35 ust. 3 ustawy z 1958 r.) z powodu niemożności racjonalnego użytkowania gruntu nie podlega zwrotowi na podstawie przepisów o zbędności nieruchomości (art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami). Sąd uznał, że w tym trybie wywłaszczenie nie nastąpiło dla realizacji konkretnego celu, a zatem przesłanki zbędności, związane z niezrealizowaniem celu, nie mogą mieć zastosowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, nieruchomość wywłaszczona w szczególnym trybie na podstawie art. 35 ust. 3 ustawy z 1958 r. z powodu niemożności racjonalnego użytkowania przez właściciela nie podlega zwrotowi na podstawie przepisów o zbędności nieruchomości (art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami), ponieważ przesłanki zbędności są immanentnie związane z niezrealizowaniem celu wywłaszczenia, co w tym trybie nie ma miejsca.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że wywłaszczenie w trybie art. 35 ust. 3 ustawy z 1958 r. nie nastąpiło dla realizacji konkretnego celu, lecz z powodu niemożności racjonalnego użytkowania gruntu przez właściciela. W związku z tym, przesłanki zbędności nieruchomości, określone w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, które opierają się na niezrealizowaniu celu wywłaszczenia, nie mogą mieć zastosowania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (9)

Główne

u.g.n. art. 136 § 3

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Poprzedni właściciel lub jego następca prawny mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

u.g.n. art. 137 § 1

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo utraciła moc decyzja o lokalizacji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany.

u.z.t.w.n. art. 35 § 3

Ustawa o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

Jeżeli założenie i przeprowadzenie przewodów i urządzeń powoduje, że nieruchomość nie nadaje się do dalszego racjonalnego jej użytkowania przez właściciela na cele dotychczasowe, nieruchomość podlega wywłaszczeniu w trybie i według zasad przewidzianych w ustawie dla wywłaszczania nieruchomości. (tzw. szczególny tryb wywłaszczenia).

Pomocnicze

u.z.t.w.n. art. 5 § 3

Ustawa o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

Dotyczy objęcia wywłaszczaniem całej nieruchomości, jeżeli w wyniku wywłaszczenia części, pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe.

k.p.a. art. 138 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji.

p.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi jako bezzasadnej.

p.u.s.a. art. 1 § 1

Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

p.p.s.a. art. 134 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi.

p.p.s.a. art. 135

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Wywłaszczenie nastąpiło na wniosek właścicieli. Nieruchomość nie została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia. Brak możliwości racjonalnego użytkowania pozostałej części gruntu. Naruszenie prawa przy wydaniu decyzji wywłaszczeniowej.

Godne uwagi sformułowania

poza zakres kognicji Sądu w rozpoznawanej sprawie wykraczała ocena zgodności z prawem wywłaszczenia tzw. szczególny tryb wywłaszczenia nieruchomość nie nadaje się do dalszego racjonalnego jej użytkowania przez właściciela na cele dotychczasowe cel ten był już zrealizowany w dacie wywłaszczenia przesłanka racjonalnego wykorzystania nieruchomości nie pozostawała w związku z żądaniem właściciela o dokonanie wywłaszczenia wszelkie ustalenia organów w badanej sprawie w tym przedmiocie uznać należy za niedopuszczalną nadinterpretację, nie popartą żadnym materiałem dowodowym tzw. szczególny tryb wywłaszczenia, zastosowany w niniejszej sprawie, uniemożliwia zwrot nieruchomości

Skład orzekający

Jolanta Rosińska

przewodniczący

Joanna Sekunda-Lenczewska

członek

Renata Kubot-Szustowska

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zwrotu nieruchomości wywłaszczonych w szczególnym trybie, zwłaszcza gdy cel wywłaszczenia był już zrealizowany lub gdy wywłaszczenie nastąpiło z powodu niemożności racjonalnego użytkowania gruntu."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego trybu wywłaszczenia z 1958 r. i jego relacji do przepisów o zwrocie nieruchomości z ustawy o gospodarce nieruchomościami. Może być mniej bezpośrednio stosowalne do wywłaszczeń dokonanych na podstawie aktualnych przepisów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy złożonej kwestii zwrotu nieruchomości wywłaszczonych w przeszłości, co jest tematem budzącym zainteresowanie właścicieli i ich spadkobierców. Wyjaśnia niuanse prawne dotyczące różnych trybów wywłaszczenia.

Czy wywłaszczona nieruchomość zawsze podlega zwrotowi, gdy przestaje być potrzebna? Sąd wyjaśnia pułapki prawne.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Łd 101/04 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2005-08-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-02-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Joanna Sekunda-Lenczewska
Jolanta Rosińska /przewodniczący/
Renata Kubot-Szustowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Dnia 17 sierpnia 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Asesor WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.), Protokolant asystent sędziego Arkadiusz Widawski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2005 roku sprawy ze skargi Z. I. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę. -
Uzasadnienie
Decyzją Nr [...] z dnia [...] Prezydent Miasta Ł., działając na podstawie art. 136, art.137 ustawy z dnia 21.sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami ("Dz.U. z 200r., Nr 46,poz. 543"), po rozpatrzeniu wniosku K. R., Z. I., W. R., G. R., G. R., H. I., A. R., B. A., W. S., D. D., B. S., Z. N. i M. N., odmówił zwrotu części nieruchomości, położonej w Ł., przy ul. O. 142, oznaczonej na planie geodezyjnym nr [...] z dnia 22.maja 1968r., jako działka nr [...] o powierzchni 1400 m2
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, iż orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej Miasta Ł. nr [...] z dnia [...] orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa części nieruchomości, położonej w Ł., przy ul. O. 142, oznaczonej na planie geodezyjnym nr [...] z dnia 22.maja 1968r., jako działka nr [...] o powierzchni 1400m² oraz o ustaleniu odszkodowania z tytułu wywłaszczenia ww.gruntu.
Nieruchomość wskazana, w dacie wywłaszczenia nie mająca urządzonej księgi wieczystej ani zbioru dokumentów, stanowiła współwłasność A. D., S. I., M. R. i E. R. Wywłaszczenia dokonano w trybie przepisów ustawy z dnia 12.marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości ("Dz.U.z 1961r., Nr 18, poz. 94"). Część ww. nieruchomości przejęto na potrzeby kanału kamionkowego, służącego do odprowadzania ścieków przemysłowych, zaś pozostałą część wywłaszczono z uwagi na niemożność dalszego racjonalnego użytkowania zgodnie z przeznaczeniem gruntu.
Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy przez Komisję Odwoławczą do Spraw Wywłaszczania przy Ministrze Spraw Wewnętrznych nr [...] z dnia [...].
W dniu 28.grudnia 2000r. K. R. i Z. I., spadkobiercy S. I. i M. R. wystąpili o zwrot wywłaszczonej części nieruchomości. Do wniosku tego przyłączyli się następnie pozostali spadkobiercy byłych właścicieli przedmiotowego gruntu: W. R., G. R., G. R., H. I., A. R., B. A., W. S., D. D., B. S., Z. N. i M. N.
W ocenie organu I instancji, złożony wniosek nie mógł zostać uwzględniony. Zgodnie bowiem z treścią art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21.sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel nieruchomości lub jego następca prawny mogą wystąpić z żądaniem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości bądź jej części, zaś art. 216 tej ustawy nakazuje stosować przepisy zwrotowe również do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12.marca 1958r. Jednakże przesłanką dopuszczającą zwrot nieruchomości wywłaszczonej bądź przejętej lub nabytej na rzecz Skarbu Państwa jest jej zbędność na cel wywłaszczenia.
Jak natomiast stanowi art. 137 cytowanej ustawy, określający wyczerpująco przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo utraciła moc decyzja o lokalizacji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany.
Zarówno z treści uzasadnienia orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Miasta Ł. z dnia [...] , jak i z archiwalnych akt wywłaszczeniowych wynika, iż celem wywłaszczenia działki [...] było funkcjonowanie na tejże nieruchomości kamionkowego kanału odprowadzającego ścieki przemysłowe.
W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy ustalono, iż część nieruchomości wywłaszczona orzeczeniem z dnia [...] , stanowi obecnie nieruchomość położoną w Ł., przy ul. P. 57, oznaczoną na mapie ewidencji gruntów w obrębie [...] jako część działki nr [...]. W północnej części działki znajduje się nasyp, przykrywający kanał-kolektor, zaś na pozostałej części działki brak jest naniesień budowlanych i śladów zagospodarowania. Grunt ten znajduje się we władaniu Zakładu A w upadłości. Biegnie przezeń kolektor wykonany z rur kamionkowych, wykorzystywany do transportu ścieków przemysłowych, łącząc podczyszczalnię ścieków przy Al. P. 141 z kolektorem ścieków komunalnych P. IV. Kolektor ten jest niezbędny dla funkcjonowania 58 firm, zlokalizowanych na terenie nieruchomości przy Al. K. 141.
Z archiwalnych akt wywłaszczeniowych wynika ponadto, że pozostała część działki nr [...] pomiędzy kolektorem a ulicą P. wywłaszczona została na wniosek byłych właścicieli oraz z uwagi na niemożność dalszego racjonalnego użytkowania zgodnie przeznaczeniem gruntu, co potwierdza pismo Wydziału Rolnictwa i Skupu Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Ł. – G. nr [...] z dnia [...] oraz wniosek A. D., M. R. i S. I., zgłoszony do protokołu rokowań z dnia 12.marca 1970r.
Istnienie kolektora ścieków przemysłowych na działce [...] i jego obecne wykorzystywanie na cel wskazany w decyzji wywłaszczeniowej, oznacza, iż zrealizowany został cel wywłaszczenia, nie zachodzi więc przesłanka zbędności gruntu zajętego pod kolektor na cel wskazany w tej decyzji, warunkująca zwrot tej nieruchomości na rzecz osób uprawnionych. Zwrot pozostałej części działki nr [...] , nie zajętej pod kolektor byłby natomiast możliwy, jedynie w razie zaistnienia przesłanek do zwrotu całego gruntu wywłaszczonego orzeczeniem z dnia [...] , "co potwierdza wyrok NSA z dnia 22 lipca 1994r., sygn.akt IV S.A. 1000/93".
Odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia złożył Z. I., kwestionując fakt dokonania wywłaszczenia na wniosek byłych właścicieli. W ocenie odwołującego okoliczność tę potwierdza złożone odwołanie od orzeczenia wywłaszczeniowego, wniesione przez jego ojca W. I. oraz brak zgody na wywłaszczenie jego matki S. I.. Zakwestionował również ustalenia poczynione przez organ, dotyczące niezagospodarowania terenu działki, podnosząc iż znajduje się nań roślinność zasadzona przez jego ojca już po wywłaszczeniu, "za zgodą A". Wskazał ponadto, iż odmowa zwrotu wywłaszczonej działki uniemożliwia mu dokonanie podziału nieruchomości, nabytej w wyniku spadkobrania po S. I., z uwagi na brak dostępu nieruchomości do drogi publicznej.
Decyzją Nr [...] z dnia [...], Wojewoda [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14.czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. Nr 98 z 2000r., poz. 1071 ze zm.) utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji.
W motywach orzeczenia wskazał, iż zgodnie z treścią art.136 ust. 3 ustawy z dnia 21.sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz.U. Nr 46 z 2000r., poz.543 ze zm.), poprzedni właściciel nieruchomości lub jego spadkobierca, mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Jak wynika natomiast z treści art. 137 ust. 1 tejże ustawy, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel nie został zrealizowany. Przesłanka zbędności oparta zatem została na dwóch kryteriach. Pierwsze opiera się na fakcie bezskutecznego upływu czasu, w jakim powinny być podjęte prace zmierzające do realizacji celu wywłaszczenia, ustalając ten czas na 7 lat. Drugie kryterium odnosi się do utraty mocy obowiązującej decyzji o lokalizacji inwestycji lub decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu z równoczesnym brakiem działań faktycznych, polegających na niezrealizowaniu celu wywłaszczenia. Oba te kryteria opierają się na założeniu wygaśnięcia celu wywłaszczenia: pierwsze z powodu zaniechania zadania inwestycyjnego, a drugie ze względu na ustanie prawnej podstawy do rozpoczęcia realizacji inwestycji.
Z akt sprawy wynika, ze inwestycja polegająca na budowie kolatora ściekowego ścieków przemysłowych, z uwagi na różnice poziomów gruntów, wymagała na odcinku dwunastu nieruchomości urządzenia nasypu na wysokości około 3 m, "oddzielając zaplecze nieruchomości i powodując niemożność jej użytkowania". Jak wynika z wniosku Zakładów A w Ł. z dnia 7.kwietnia 1970r. za niemożność korzystania przez właścicieli z tych nieruchomości zostało ustalone odszkodowanie za okres 10 lat, jednakże w związku z koniecznością ciągłego ustalania odszkodowania, Zakłady A prowadziły z właścicielami przedmiotowych nieruchomości pertraktacje o ich nabycie. Ze znajdującego się w aktach sprawy protokółu z dnia 12.marca 1970r. "w sprawie nabycia części nieruchomości położonej w Ł. przy ul. O. 165/142 wynika, że A. D. , S. I. oraz występujący w imieniu wszystkich spadkobierców M. R. – M. R., nie wyrazili zgody na sprzedaż przedmiotowej nieruchomości za zaproponowaną przez przedstawiciela zakładów A w Ł. cenę, "jednocześnie wnosili o wykupienie wymienionej na wstępie części nieruchomości".
Z powyższego wynika, w ocenie organu odwoławczego, że na części nieruchomości była już zrealizowania inwestycja, polegająca na budowie kolektora ściekowego, zaś pozostała część została wywłaszczona nie dla realizacji jakiegokolwiek celu, lecz na wniosek współwłaścicieli. Ze względu na nieuregulowany stan prawny nieruchomości Zakłady A w Ł. wnioskiem z dnia 7.kwietnia 1970r. wystąpiły o wydanie orzeczenia o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa i odszkodowaniu w pieniądzach części nieruchomości, położonej w Ł. przy ul. O. 142 o powierzchni 1400 m², oznaczonej na planie geodezyjnym nr [...] z dnia 22.maja 1968r. jako działka nr [...] . Obecni na przeprowadzonej w dniu 14.maja 1970r. rozprawie wywłaszczeniowo-odszkodowawczej: M. R., Z. D. – w imieniu żony A. D. oraz E. R., nie wnosili sprzeciwu co do zapadłego na tej rozprawie postanowienia o wydaniu "orzeczenia o wywłaszczeniu i odszkodowaniu w pieniądzach".
Orzeczeniem Powiatowej Rady Narodowej Miasta Ł. z dnia [...], wywłaszczono na rzecz Państwa część nieruchomości położonej w Ł. przy ul. O. 142 o powierzchni 1400 m²z całości o powierzchni 2,71 ha, oznaczonej na planie geodezyjnym jako działka nr [...] . Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy decyzją Przewodniczącego Zespołu Orzekającego Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw wewnętrznych z dnia [...] Jak wynika z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego, odwołujący (m.in. W. I., ojciec skarżącego), nie będąc współwłaścicielami wywłaszczonej nieruchomości, nie mogli domagać się uchylenia orzeczenia o wywłaszczeniu. Argumenty podnoszone przez Z. I. w tym przedmiocie, nie są, w ocenie organu II instancji, słuszne, bowiem ojciec skarżącego nie był stroną prowadzonego postępowania wywłaszczeniowego. Nie ma również, zdaniem organu, znaczenia w sprawie fakt udzielenia w dniu 19.sierpnia 1973r. przez Zakłady A w Ł. W. I. na rok 1974 "zezwolenia na wykorzystanie działki A w celach rolniczych". Również zarzut, iż S. I., jedna ze współwłaścicielek nieruchomości, "nie składała podpisu na protokołach spisywanych w trakcie wywłaszczania, nie zgadzając się z wywłaszczeniem aż do ulicy P.", nie jest, w ocenie organu odwoławczego, słuszny. Będąc nieobecna na rozprawie w dniu 14.maja 1970r., nie mogła protokołu tego podpisać, natomiast wnosiła o wykupienie części nieruchomości, podczas prowadzonych rokowań.
Z powyższego wynika, zdaniem Wojewody [...], iż wywłaszczenie części nieruchomości, obejmujące zarówno teren zajęty pod wykonaną już inwestycję – kolektor ściekowy, jak i część gruntu nie nadającą się do racjonalnego użytkowania w dotychczasowy sposób, nastąpiło zgodnie z wolą współwłaścicieli, w oparciu o przepis art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12.marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, powołany w podstawie prawnej orzeczenia o wywłaszczeniu.
Istota instytucji zwrotu wywłaszczonych nieruchomości sprowadza się do stworzenia byłemu właścicielowi możliwości odzyskania utraconego prawa własności, gdy okaże się, że nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Jednakże, w świetle utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz podglądów przyjętych w doktrynie, przyjąć należy, iż część nieruchomości nabyta na żądanie właściciela w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12.marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, będzie podlegała zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela na podstawie art. 136 ust. 4 w zw. z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21.sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami tylko wówczas, gdy zostaną spełnione warunki do zwrotu wywłaszczonej części tej nieruchomości.
Skargę na powyższe rozstrzygnięcie złożył Z. I., podnosząc iż została ona wydana niezgodnie z prawem. Wskazując na nierzetelność przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego (zwłaszcza zaś dowodu z oględzin nieruchomości, dokonanych w dniu 24.lutego 2003r.), zakwestionował pogląd o niezagospodarowani części wywłaszczonej działki. Powtórnie podniósł, iż jego matka S. I. nie wyrażała zgody na wywłaszczenie, nie podpisała również protokołu z rokowań, w trakcie których rzekomo wnioskowała o wywłaszczenie nieruchomości do ulicy P. Zwrócił również uwagę na fakt, iż nie wszystkie nieruchomości położone wzdłuż kolektora ściekowego zostały wywłaszczone, zatem, w ocenie skarżącego, nie jest prawdziwy wniosek o braku możliwości racjonalnego wykorzystania wywłaszczonego gruntu. Niezrozumiały dlań jest również pogląd o braku przymiotu strony w postępowaniu wywłaszczeniowym jego ojca, W. I., skoro przymiot ten przyznany został Z. D., który również nie był współwłaścicielem wywłaszczonej nieruchomości, działając jedynie jako reprezentant żony – A. D.
Podniósł nadto, iż aktualne stanowisko organów, uniemożliwia mu zagospodarowanie nieruchomości, będącej jego własnością, ponieważ nie może dokonać jej podziału, nie mając zapewnionego dostępu do drogi publicznej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, odwołując się do merytorycznego uzasadnienia zajętego stanowiska, zawartego w motywach zaskarżonej decyzji.
Uczestnik postępowania H. I. przyłączył się do skargi.
Uczestnik – Syndyk masy upadłości A w Ł. wniósł o jej oddalenie.
Postanowieniem z dnia 22.kwietnia 2005r. zawieszono postępowanie sądowe ze skutkiem od dnia 9.grudnia 2004r. z uwagi na śmierć uczestnika postępowania Z. N.
Postanowieniem z dnia 14.czerwca 2005r. natomiast, podjęto postępowanie z udziałem następców prawnych zmarłego uczestnika.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Po myśli bowiem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2).
Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, Sąd nie stwierdził, by zaskarżone orzeczenie naruszało normy prawa materialnego lub też przepisy postępowania w stopniu określonym w cytowanym przepisie.
W pierwszym rzędzie podkreślenia wymaga, iż poza zakres kognicji Sądu w rozpoznawanej sprawie wykraczała ocena zgodności z prawem wywłaszczenia części nieruchomości, należącej do A. D., S. I., M. R. oraz E. R., dokonanego orzeczeniem z dnia [...]. Zatem wszystkie zarzuty, dotyczące prawidłowości decyzji wywłaszczeniowej (np. co do prawidłowości reprezentacji poszczególnych współwłaścicieli, podnoszonej nieautentyczności podpisu S. I. lub też zasadności dokonanego wywłaszczenia), pozostają bez wpływu na ocenę legalności decyzji zaskarżonej.
Ta zaś, wydana została na podstawie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ustawy z dnia 21.sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz.U. Nr 46 z 2000r., poz.543 ze zm.). Zgodnie z brzmieniem cytowanych przepisów poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
Nieruchomość uznaje się natomiast za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany.
W przedmiotowej sprawie, co umknęło uwadze organów, orzeczenie wywłaszczeniowe, wydane zostało na podstawie art. 35 ust. 3 ustawy z dnia 12.marca 1958r. o zasadach trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. Nr 18 z 1961r.,poz. 94 ze zm.), przewidującego tzw. szczególny tryb wywłaszczenia. Zgodnie z brzmieniem cytowanego przepisu, jeżeli założenie i przeprowadzenie przewodów i urządzeń (ciągów drenażowych, przewodów służących do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne, niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń – ust. 1) powoduje, że nieruchomość nie nadaje się do dalszego racjonalnego jej użytkowania przez właściciela na cele dotychczasowe, nieruchomość podlega wywłaszczeniu w trybie i według zasad przewidzianych w ustawie dla wywłaszczanie nieruchomości. Oznacza to po pierwsze, iż wywłaszczenie nie nastąpiło dla realizacji określonego celu, bowiem cel ten (budowa kolektora ściekowego wraz z infrastrukturą) był już zrealizowany, po wtóre, iż w dacie wywłaszczenia przesłanka racjonalnego wykorzystania nieruchomości nie pozostawała w związku z żądaniem właściciela o dokonanie wywłaszczenia. Wskazanie w postawie prawnej rozstrzygnięcia dodatkowo całego szeregu przepisów ustawy z dnia 12.marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, w tym m.in. art. 5 ust. 3 tegoż aktu, nie może skutkować uznaniem, iż wywłaszczenia dokonano na żądanie właściciela. Po pierwsze żądania tego nie sposób doszukiwać się w aktach archiwalnych, bo ani w protokole rokowań ani też w protokole rozprawy wywłaszczeniowej, nie ma w tym zakresie żadnego jednoznacznego stanowiska współwłaścicieli (zresztą zarówno wniosek o wywłaszczenia jak i orzeczenie wywłaszczeniowe na okoliczność tę nie wskazują), zaś wszelkie ustalenia organów w badanej sprawie w tym przedmiocie uznać należy za niedopuszczalną nadinterpretację, nie popartą żadnym materiałem dowodowym. Po wtóre, cytowany przepis art. 5 ust. 3 ustawy, przewidujący tzw. wywłaszczenie na żądanie właściciela, dotyczy objęcia wywłaszczaniem całej nieruchomości, jeżeli w wyniku wywłaszczenia części, pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe. W przedmiotowej sprawie natomiast, wywłaszczeniu podlegała część nieruchomości o powierzchni 1400m² ( z nieruchomości o powierzchni, przekraczającej 2 ha.) i o jej zwrot w całości ubiegają się spadkobiercy poprzednich współwłaścicieli. Wszelkie zatem rozważania, zawarte w zaskarżonej decyzji, dotyczące niedopuszczalności zwrotu części nieruchomości, wywłaszczonej na żądanie właściciela, jeżeli zwrotowi nie podlega część wywłaszczona dla zrealizowania określonego celu, pozostają bez związku z rozpoznawaną sprawą.
Powyższe wywody, prowadzą do konkluzji, iż tzw. szczególny tryb wywłaszczenia, zastosowany w niniejszej sprawie, uniemożliwia zwrot nieruchomości, na podstawie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ustawy z dnia 21.sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami. Skoro bowiem nieruchomość nie została wywłaszczona dla realizacji określonego celu (ponieważ, jak wspomniano cel ten był już zrealizowany w dacie wywłaszczenia), nie może też zachodzić żadna z przesłanek, określonych w art. 137 ustawy, bowiem pozostają one w immanentnym związku z niezrealizowaniem celu wywłaszczenia. Tym samym też, wniosek następców prawnych poprzednich właścicieli nieruchomości, nie mógł zostać uwzględniony. Wszelkie natomiast argumenty, dotyczące rzeczywistej możliwości rolniczego zagospodarowania wywłaszczonej nieruchomości lub też trudności związanych z podziałem nieruchomości skarżącego, pozostają bez wpływu na ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.
Biorąc pod uwagę powyższe, uznać należało, iż pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Z tego też powodu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę, jako bezzasadną, oddalono.