IV SA/Wr 131/24

IV SA/Wr 131/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-08-27
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-03-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Daria Gawlak-Nowakowska /przewodniczący sprawozdawca/
Ewa Kamieniecka
Katarzyna Radom
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 68/25 - Wyrok NSA z 2025-12-16
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędzia WSA Katarzyna Radom, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi Y. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 19 grudnia 2023 r., nr SKO 4103/1123/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 19 grudnia 2023 r., nr SKO-4103/1,123/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu (dalej: SKO, Kolegium, organ odwoławczy) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.) w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej: u,ś,r,), po rozpatrzeniu odwołania Y. B. (dalej: Strona, Skarżąca), utrzymało mocy decyzję decyzji Burmistrza Głuszycy (dalej: organ I instancji) z dnia 30 października 2023 r., nr 000354/SP/10/2023, odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad S. B.
Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:
Wnioskiem z dnia 22 czerwca 2023 r. Strona wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką S. B. (ur. [...] r.). Do wniosku Strona dołączyła się orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Wałbrzychu z dnia 6 czerwca 2023 r. wydane do 30 czerwca 2024 r. córkę Strony do znacznego stopnia niepełnosprawności (symbol przyczyny niepełnosprawności: 10 - N), niepełnosprawność istnieje od urodzenia oraz stwierdzające konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Po rozpatrzeniu wniosku Strony organ I instancji decyzją z dnia 19 lipca 2023r. odmówił Stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną córką. Uzasadniając decyzję organ I instancji uznał, że sprawowanie opieki nad córką nie uniemożliwia Stronie podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W wyniku wniesionego przez stronę odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu decyzją z dnia 1 września 2023 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji z uwagi na naruszenie przepisów naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.
Po ponownym rozpatrzeniu wniosku Strony wskazaną na wstępie decyzją z dnia 30 października 2023 r. odmówił Stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad córką.
Organ I instancji podkreślił, że obywatelowi Ukrainy przysługują świadczenia rodzinne zgodnie z art 26 ust 6 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 103 ze zm.) Obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust, 1, przysługuje prawo do: 1) świadczeń rodzinnych, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, (...)
Z posiadanej dokumentacji (weryfikacji Bazy PESEL) wynika, że pobyt Strony jest uznany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa.
Organ I instancji wskazał, że na podstawie ponownie przeprowadzonego wywiadu ustalono że dziecko Strony jest osobą niepełnosprawną z powodu torbielą pajęczówki prawej okolicy czołowo-skroniowo-ciemieniowej. Strona oświadczyła, że ze względu na niepełnosprawność sprawuje opiekę nad córką. Z posiadanej dokumentacji wynika, że córka Strony jest dosyć samodzielna, jest sprawna intelektualnie oraz ruchowo a z informacji uzyskany ze Szkoły podstawowej wynika, że prawidłowo funkcjonuje w środowisku szkolnym, nie korzysta ze kształcenia specjalnego, nie zgłasza dolegliwości bólowych oraz nie zauważono dolegliwości lękowych. Z opinii szkoły wynika, że dziecko jest samodzielne, sprawnie posługuje się przyborami do rysowania i pisania, pracuje w dobrym tempie. Ponadto szkoła informuje, że nie ma potrzeby i wskazań na przebywanie matki dziewczynki w szkole podczas zajęć klasowych. Dziecko nie przyjmuje na stałe żadnych leków, nie jest również rehabilitowana, samodzielnie porusza się i spożywa posiłki. Strona poinformowała, że głównym powodem dla którego nie podejmuje zatrudnienia jest fakt, ze nie ma zorganizowanej opieki nad dzieckiem. Strona poinformowała, że opiekę sprawuje w następujący sposób: Przygotowuje dziecku posiłki, kąpię córkę, zaprowadza i odbiera ze szkoły, czesze, podaje leki nasenne (przepisane na Ukrainie) w Polsce nie zalecono żadnej farmakoterapii oprócz leków przed podróżą. Ponadto Strona zakłada córce buty rajstopy i spodnie ponieważ córka ma z tym problem. Córka natomiast resztę garderoby potrafi ubrać sama, jest samodzielna w myciu, sama korzysta z toalety, sama spożywa posiłki.
W ocenie organu I instancji zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do przyznania Stronie wnioskowanego świadczenia. Niewątpliwie Strona sprawuje opiekę nad niepełnosprawną córką, aczkolwiek nie jest to opieka stała aby można było mówić o przyznaniu świadczenia. Sprawowanie przez Stronę opieki w takiej formie nie uniemożliwia stronie podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Podsumowując organ I instancji uznał, że Strona może zorganizować czynności pielęgnacyjno-opiekuńcze wobec córki godząc je z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, chociażby w minimalnym wymiarze. Doświadczenie życiowe uczy, że część czynności, które wykonuje strona, można wykonywać przed pracą lub po pracy. Czynności związane z taką opieką mogą być wykonywane również poza godzinami zatrudnienia, tak jak to się odbywa w szeregu gospodarstw domowych, w których pod opieką pracujących pozostają chociażby osoby starsze.
Organ I instancji podkreślił, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. aby można było mówić o opiece w rozumieniu tego przepisu musi ona być stała, lub długoterminowa, wykonywana przez całą dobę. Określenia stała lub długoterminowa wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codzienne to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.s.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Dlatego musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo - skutkowy nie istnieje.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu zaskarżoną decyzją z dnia 19 grudnia 2023 r., po rozpoznaniu odwołania Strony, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Na wstępie Kolegium wskazało, że warunki, jakie należy spełnić aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne, w sposób precyzyjny i jednoznaczny, określa ustawa z o świadczeniach rodzinnych. Uwarunkowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego istnieniem obiektywnych kryteriów i zasad udzielania pozbawia organ orzekający możliwości przyznawania tego świadczenia według swojego uznania.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zatem warunkiem uzyskania prawa doświadczenia pielęgnacyjnego jest spełnienie łącznie dwóch podstawowych przesłanek: po pierwsze, osoba niepełnosprawna musi legitymować się odpowiednim orzeczeniem, co w rozpatrywanej sprawie nie budzi wątpliwości, po drugie, opiekun osoby niepełnosprawnej musi zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub nie podejmować zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej. Przy czym opieka ta musi być wykonywana osobiście, mieć charakter stały, ciągły i uniemożliwiający podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Wskazane przesłanki muszą być spełnione łącznie. Niespełnienie którejkolwiek z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
SKO podkreśliło, że celem świadczenia, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Oznacza to, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest pomocą kierowaną do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą lub długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu krewnemu i jednocześnie z tego właśnie powodu nie podejmują zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej. Innymi słowy świadczenie to nie przysługuje za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub za rezygnację z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki. Rezygnacja z aktywności zawodowej musi być zatem wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, natomiast rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby uniemożliwiał on podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Innymi słowy związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Zatem opieka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Kolegium wskazało, że jeżeli sprawowanie opieki nad osoba niepełnosprawna nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także w sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn, to świadczenie takie nie przysługuje. Jak bowiem wyżej wskazano, nie każda rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania tego świadczenia, lecz wyłącznie takie, których celem jest sprawowanie opieki. Innymi słowy opieka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Konieczność sprawowania stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby.
SKO wskazało, że z akt sprawy wynika, że spełniona została pierwsza z ww. przesłanek warunkujących uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Córka Strony legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Wałbrzychu z dnia 6 czerwca 2023 r., nr [...] o niepełnosprawności, wydanym do 30 czerwca 2024 r.
Natomiast, nie została spełniona druga przesłanka, wynikająca z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z ustaleń poczynionych w toku postępowania wynika bowiem jednoznacznie, że rozmiar i zakres opieki sprawowanej przez Stronę nad córką w związku z jej niepełnosprawnością, nie wymusza na niej rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Z materiału dowodowego wynika, że córka Strony (lat 7) ma wrodzoną torbiel mózgu i dyskretny niedowład lewostronny. Jest osobą sprawną intelektualnie i fizycznie, porusza się samodzielnie, samodzielnie się dba o higienę, spożywa posiłki, załatwia potrzeby fizjologiczne, nie przyjmuje na stałe żadnych leków, nie korzysta z rehabilitacji. Dziewczynka uczęszcza do zwykłej szkoły, nie korzysta z nauczania specjalnego, nie korzysta w szkole z pomocy psychologa, pedagoga ani pedagoga specjalnego, sprawnie posługuje się przyborami do rysowania i pisania, pracuje w dobrym tempie, nie sprawia kłopotów wychowawczych, jest natomiast zwolniona z zajęć wychowania fizycznego.
Kolegium zgodziło się z oceną organu I instancji, że zakres i charakter opieki, jaką Strona zapewnia córce nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W ocenie Kolegium, ustalenia organu I instancji, wskazują na to, że córka Strony, mimo orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, jest w znacznym stopniu samodzielna (nie odbiega w tym względzie od rówieśników) i nie wymaga całodobowej ani wielogodzinnej nieprzerwanej opieki. Radzi sobie bez pomocy matki z podstawowymi czynnościami dnia codziennego, zarówno w domu, jaki i w szkole. Wymaga jedynie niewielkiego wsparcia przy ubieraniu niektórych części garderoby. Nieobecności dziecka w szkole (40 godzin w okresie blisko dwóch miesięcy, co przy 5 godzinach zajęć dziennie daje średnio 4 dni nieobecności w miesiącu), biorąc pod uwagę fakt, że w większości (32 godziny) nie zostały usprawiedliwione, nie dowodzą, że są spowodowane stanem zdrowia dziecka i uniemożliwiają Stronie podjęcie jakiegokolwiek zatrudniania. Przedłożone przez Stronę dokumenty medyczne również nie świadczą o tym, aby córka Strony wymagała stałej, całodobowej lub wielogodzinnej opieki ze względu na stan zdrowia. Wręcz przeciwnie, wynika z nich, że dziecko jest sprawne intelektualnie, jest też sprawne fizycznie (próby zbornościowe w normie), stwierdzono u niej jedynie dyskretny niedowład lewostronny.
Kolegium oceniło, że rodzaj i zakres obowiązków, jakie Strona musi wykonywać ze względu na stan zdrowia córki, nie wykraczają poza zakres czynności, jakie musi zapewnić małoletniemu dziecku każdy rodzic. Taki zakres opieki nie wymusza na niej rezygnacji z zatrudnienia. Z ustaleń organu wynika, że Strona zapewnia swojej córce taką opiekę, jakiej wymaga każde dziecko w wieku 7 lat (a więc zapewnia bezpieczeństwo, pomaga w ubieraniu, czesze, zawozi i odbiera ze szkoły, przygotowuje posiłki). Nie stanowi to jednak podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. SKO podkreśliło, że konieczność wykonywania czynności związanych z opieką nad 7 letnim dzieckiem, prowadzaniem gospodarstwa domowego nie stanowi przeszkody by Strona wykonywała pracę zarobkową. Strona nie wykazała, aby poza kontrolnymi wizytami u lekarzy jej córka wymagała szczególnej opieki bądź pielęgnacji. Nie przedstawiła żadnych dowodów na to, że jej córka cierpi na zaburzenia psychiczne lub inne zaburzenia (np. afazję), które uniemożliwiałyby jej normalne funkcjonowanie. Nie przedłożyła dowodów z poradni psychologicznych lub pedagogicznych.
SKO wskazało, że analiza zaskarżonej decyzji, jak również zgromadzonej dokumentacji dowodzi, że organ I instancji w sposób dostatecznie szczegółowy rozważył okoliczności i fakty istotne dla wyniku niniejszego postępowania. Organ przed podjęciem decyzji zgromadził stosowny materiał dowodowy. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ I instancji badając możliwość przyznania świadczenia rozważył wszystkie argumenty podniesione przez stronę w toku postępowania. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można przyjąć, że Strona sprawuje stałą, osobistą opiekę nad córką, uniemożliwiającą jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia.
Na powyższą decyzję SKO skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożyła Skarżąca.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
I. naruszenie przepisów procedury w postaci:
1. art. 7, 76, 77 i 80 k.p.a., poprzez wyciągnięcie wniosków logicznie niewynikających i sprzecznych ze zgromadzonym materiałem dowodowym, poprzez przyjęcie, że córka Skarżącej nie wymaga stałej opieki skarżącej z powodu niepełnosprawności, leczy wyłącznie z powodu swojego wieku, wbrew dokumentacji lekarskiej znajdującej się w aktach sprawy,
2. naruszenie art. 84 k.p.a. poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego bez obecności tłumacza w sytuacji gdy strona nie włada językiem polskim w stopniu umożliwiającym przekazanie całości informacji w sprawie oraz poprzez poczynienie ustaleń wymagających wiadomości specjalnych, stojących w sprzeczności ze znajdującym się w aktach sprawy orzeczeniem o niepełnosprawności, które stanowi dokument urzędowy cieszący się domniemaniem prawdziwości.
II. naruszenie prawa materialnego w postaci naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że przy ocenie tego czy opiekun osoby niepełnosprawnej należy całkowicie pomijać wiek tej osoby i inne uwarunkowanie osobiste wpływające na jej codzienne funkcjonowanie z niepełnosprawnością.
W związku z powyższymi zarzutami wniosła o uchylenie w całości zaskarżanej decyzji oraz decyzji organu I instancji i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz w przypadku wyznaczenia rozprawy, o powołanie biegłego tłumacza języka ukraińskiego lub rosyjskiego w celu zapewnienia mi możliwości czynnego udziału w tej rozprawie.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawny w trybie uproszczonym.
Skarżąca w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu przez organ wniosku o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawny w trybie uproszczonym.nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na zasadzie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Podkreślić należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.
Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Osią sporu w niniejszej sprawie między skarżącą a Kolegium jest występowanie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej Skarżącej, a sprawowaną przez nią opieki nad córką, jako jednej z przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Oceniając zajęte przez organy administracji stanowisko warto w tym miejscu zaznaczyć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, iż rezygnacja z zatrudnienia musi być powiązana z celem, jakim jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Niezbędne jest zatem istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki. Opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej, określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 u.ś.r., zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19; wszystkie powołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wskazać trzeba, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji "sprawowania opieki". Jednakże w orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1146/20 i wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA).
Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA). Świadczenie pielęgnacyjne powinno przysługiwać osobom, które nawet w niepełnym wymiarze nie mogą w jakikolwiek sposób zarobkować z uwagi na intensywność sprawowanej opieki i zależność egzystencji osoby niepełnosprawnej od obecności opiekuna. Dlatego musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo - skutkowy nie istnieje. Zatem organ administracji ma obowiązek, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ustalić czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.
Opieka będąca przesłanką prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna mieć charakter szczególny, wymagający znacznego, stałego i niebudzącego wątpliwości zaangażowania, co powinno wynikać z okoliczności obiektywnych. "Stałość" opieki warunkującej świadczenie pielęgnacyjne musi być tego rodzaju, że ma być nieprzerwana i dlatego wykluczająca nawet częściowe zarobkowanie. Należy też zaznaczyć, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za opiekę nad niepełnosprawną osobą, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.
Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (vide: wyroki NSA: z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21).
Z orzeczenia o orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 6 czerwca 2023 r. wynika, że znaczny stopień niepełnosprawności córki Strony datuje się od urodzenia, a orzeczenie zostało wydane do 30 czerwca 2024 r. Jako symbol przyczyny niepełnosprawności podano 10– N, czyli niepełnosprawność związana z chorobami neurologicznymi. Z materiału dowodowego wynika, że córka Strony (lat 7) ma wrodzoną torbiel mózgu i dyskretny niedowład lewostronny. Jest osobą sprawną intelektualnie i fizycznie, porusza się samodzielnie, samodzielnie się dba o higienę, spożywa posiłki, załatwia potrzeby fizjologiczne, nie przyjmuje na stałe żadnych leków, nie korzysta z rehabilitacji. Dziewczynka uczęszcza do zwykłej szkoły, a z informacji z dnia 26 października 2023 r. uzyskanych ze szkoły podstawowej w której realizuję obowiązek szkolny wynika, że prawidłowo funkcjonuje w środowisku szkolnym, nie korzysta ze kształcenia specjalnego, nie korzysta w szkole z pomocy psychologa, pedagoga ani pedagoga specjalnego, nie zgłasza dolegliwości bólowych oraz nie zauważono dolegliwości lękowych. Z opinii szkoły wynika, że dziecko jest samodzielne, sprawnie posługuje się przyborami do rysowania i pisania, pracuje w dobrym tempie, nie sprawia kłopotów wychowawczych, jest natomiast zwolniona z zajęć wychowania fizycznego. Ponadto szkoła informuje, że nie ma potrzeby i wskazań na przebywanie matki dziewczynki w szkole podczas zajęć klasowych. Dziecko nie przyjmuje na stałe żadnych leków, nie jest również rehabilitowana, samodzielnie porusza się i spożywa posiłki. Strona wskazała, że opiekę nad córką sprawuje w następujący sposób: Przygotowuje dziecku posiłki, kąpię córkę, zaprowadza i odbiera ze szkoły, czesze, podaje leki nasenne (przepisane na Ukrainie) w Polsce nie zalecono żadnej farmakoterapii oprócz leków przed podróżą. Ponadto Strona zakłada córce buty rajstopy i spodnie ponieważ córka ma z tym problem. Córka natomiast resztę garderoby potrafi ubrać sama, jest samodzielna w myciu, sama korzysta z toalety, sama spożywa posiłki.
Powyższe okoliczności potwierdzają ustalenia organów, wedle których Skarżąca może podjąć pracę, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Należy podkreślić, że "stałość" opieki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego musi być tego rodzaju, że jest nieprzerwana i wykluczająca nawet częściowe zarobkowanie. Stałość opieki budzi jednak w niniejszej sprawie zasadnicze wątpliwości. Córka Strony, mimo orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, jest w znacznym stopniu samodzielna (nie odbiega w tym względzie od rówieśników) i nie wymaga całodobowej ani wielogodzinnej nieprzerwanej opieki. Radzi sobie bez pomocy matki z podstawowymi czynnościami dnia codziennego, zarówno w domu, jaki i w szkole. Wymaga jedynie niewielkiego wsparcia przy ubieraniu niektórych części garderoby. Skarżąca nie zajmuje się córką podczas pobytu córki w szkole. Strona, jak słusznie wskazał organ w zaskarżonej decyzji, zapewnia córce taką opiekę, jakiej wymaga każde dziecko w wieku 7 lat (a więc zapewnia bezpieczeństwo, pomaga w ubieraniu, czesze, zawozi i odbiera ze szkoły, przygotowuje posiłki). Czynności związane z opieką nad 7 letnim dzieckiem oraz związane z prowadzaniem gospodarstwa domowego nie stanowią przeszkody by Strona wykonywała pracę zarobkową. Czynności te są normalnymi czynnościami życia codziennego, które wykonują także ludzie pracujący, w tym posiadający dzieci w wieku szkolnym.
Należy podkreślić, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje jedynie z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ale pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki musi istnieć związek przyczynowo – skutkowy. Takiego związku przyczynowo – skutkowego Sąd nie dopatrzył się w sytuacji Skarżącej. W związku z tym niespełniona została przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r., co uzasadniało wydanie rozstrzygnięcia odmawiającego Stronie przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
W ocenie Sądu, w świetle okoliczności sprawy, nie budzi wątpliwości, że organy prowadzące postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie uczyniły zadość obowiązkom wynikającym z przepisów k.p.a., w szczególności zaś art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 k.p.a. i zebrały pełny materiał dowodowy w zakresie pozwalającym na załatwienie sprawy i wydanie decyzji. Sąd nie podziela zarzutów co do naruszenia wskazanych w uzupełnieniu skargi przepisów prawa materialnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.) oraz przepisów postępowania. Dokonując analizy akt administracyjnych sprawy Sąd zwrócił uwagę, że Skarżąca współpracowała w czynnościach z pracownikami pomocy społecznej i nic nie wskazuje, aby nie potrafiła się posługiwać językiem polskim. Świadczy o tym treść wywiadu środowiskowego, podpisanego przez Skarżącą, w treści którego nie wskazano na trudności Skarżącej w porozumiewaniu się w języku polskim. Skarżąca na żadnym etapie postępowania przed organem nie wniosła o przyznanie tłumacza, nie zgłaszała problemów bariery językowej. Organy w wydanych decyzjach w sposób spójny, logiczny i wyczerpujący wyjaśniły przesłanki wydanych rozstrzygnięć, przy czym organy dokonały rzetelnej analizy zgromadzonego materiału dowodowego, czemu dały wyraz w treści uzasadnień decyzji. Zarówno poczynione przez organy ustalenia co do stanu faktycznego, jak i ocena zebranego materiału dowodowego zostały dokonane zgodnie z normami wynikającymi z art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zdaniem Sądu uzasadnienia decyzji spełniają wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Okoliczność, że wydana decyzja nie spełnia oczekiwań Skarżącej nie oznacza, że decyzja narusza prawo.
Uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego jak i prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił w całości.