II SA/Bk 969/05
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę Gminy S. na decyzję Wojewody P. utrzymującą w mocy decyzję Starosty S. ustalającą odszkodowanie za grunt przejęty pod drogę, mimo że decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości została wydana z rażącym naruszeniem prawa, ale wywołała nieodwracalne skutki prawne.
Gmina S. zaskarżyła decyzję Wojewody P., która utrzymała w mocy decyzję Starosty S. ustalającą odszkodowanie dla byłych właścicieli za grunt przejęty pod drogę. Gmina argumentowała, że działka nie była drogą publiczną i nie powinno być wypłacane odszkodowanie. Wojewoda utrzymał decyzję Starosty, wskazując, że pierwotna decyzja o podziale nieruchomości, choć wadliwa, wywołała nieodwracalne skutki prawne, co uniemożliwiło stwierdzenie jej nieważności i zobowiązało do wypłaty odszkodowania.
Sprawa dotyczyła skargi Gminy S. na decyzję Wojewody P., która utrzymała w mocy decyzję Starosty S. ustalającą odszkodowanie w wysokości 19.200 zł dla pana A. E. C. i pani J. S. C. za grunt przejęty pod drogę. Gmina podnosiła, że działka ta została przewidziana w planie zagospodarowania przestrzennego jako droga wewnętrzna dojazdowa, a nie droga publiczna, co wykluczało wypłatę odszkodowania na podstawie art. 10 ust. 5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Wojewoda, mimo częściowego przyznania racji Gminie co do charakteru drogi, utrzymał decyzję Starosty. Argumentował, że pierwotna decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego z 1995 r. zatwierdzająca podział nieruchomości, choć wydana z rażącym naruszeniem prawa (co potwierdziło Samorządowe Kolegium Odwoławcze), wywołała nieodwracalne skutki prawne. Zgodnie z art. 156 § 2 k.p.a., w takich sytuacjach nie stwierdza się nieważności decyzji. Sąd administracyjny, rozpoznając skargę Gminy, uznał, że mimo wadliwości pierwotnej decyzji, jej skutki prawne (przejście własności gruntu na gminę) są nieodwracalne, co obliguje do wypłaty odszkodowania. Sąd oddalił skargę Gminy, podzielając stanowisko organów administracji.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, odszkodowanie przysługuje, ponieważ mimo rażącego naruszenia prawa przy wydaniu decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości, decyzja ta wywołała nieodwracalne skutki prawne (przejście własności gruntu na gminę), co uniemożliwia stwierdzenie jej nieważności i zobowiązuje do wypłaty odszkodowania.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości, mimo że wydana z rażącym naruszeniem prawa (przewidziano drogę wewnętrzną zamiast publicznej), wywołała nieodwracalne skutki prawne w postaci przejścia własności gruntu na gminę. Zgodnie z art. 156 § 2 k.p.a., w takich sytuacjach nie stwierdza się nieważności decyzji, co oznacza, że pozostaje ona w obrocie prawnym i rodzi obowiązek wypłaty odszkodowania.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (7)
Główne
u.g.g.w.n. art. 10 § ust. 5
Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Grunty wydzielone pod budowę ulic z nieruchomości objętej, na wniosek właściciela, przechodzą na własność gminy z dniem, w którym decyzja lub orzeczenie o podziale stały się ostateczne lub prawomocne, za odszkodowaniem ustalonym według zasad obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości. Dotyczy to dróg publicznych.
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości art. 10 § ust. 5
Grunty wydzielone pod budowę ulic z nieruchomości objętej, na wniosek właściciela, przechodzą na własność gminy z dniem, w którym decyzja lub orzeczenie o podziale stały się ostateczne lub prawomocne, za odszkodowaniem ustalonym według zasad obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd oddala skargę, jeżeli nie stwierdzi naruszenia prawa.
Pomocnicze
u.g.n. art. 98 § ust. 3
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Za działki gruntu wydzielone pod drogi gminne nieruchomości, której podział dokonany został na wniosek właściciela, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem a właściwym organem. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości.
u.g.n. art. 130
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Organ stwierdza nieważność decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa.
k.p.a. art. 156 § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Nie stwierdza się nieważności decyzji, jeżeli wywołała nieodwracalne skutki prawne.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości, mimo że wydana z rażącym naruszeniem prawa, wywołała nieodwracalne skutki prawne (przejście własności gruntu na gminę), co uniemożliwia stwierdzenie jej nieważności i zobowiązuje do wypłaty odszkodowania.
Odrzucone argumenty
Działka wydzielona pod drogę nie jest drogą publiczną, a jedynie drogą wewnętrzną dojazdową, co wyklucza wypłatę odszkodowania na podstawie art. 10 ust. 5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
Godne uwagi sformułowania
decyzja ta wywołała nieodwracalne skutki prawne nieodwracalność skutków prawnych należy rozpatrywać wyłącznie w sferze prawa obowiązującego, nie zaś w sferze faktycznej nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1, 3, 4 i 7 kpa, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.
Skład orzekający
Stanisław Prutis
przewodniczący
Grażyna Gryglaszewska
sprawozdawca
Elżbieta Trykoszko
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących stwierdzania nieważności decyzji administracyjnych, które wywołały nieodwracalne skutki prawne, w kontekście przejęcia nieruchomości pod drogi."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy wadliwa decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne, a nie tylko faktyczne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak nieodwracalne skutki prawne wadliwej decyzji administracyjnej mogą wpływać na obowiązek wypłaty odszkodowania, nawet jeśli pierwotna decyzja była rażąco wadliwa. Jest to ciekawy przykład kolizji między zasadą legalności a stabilnością obrotu prawnego.
“Wadliwa decyzja, nieodwracalne skutki i odszkodowanie – jak prawo chroni stabilność obrotu prawnego?”
Dane finansowe
WPS: 19 200 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Bk 969/05 - Wyrok WSA w Białymstoku Data orzeczenia 2006-03-02 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2005-11-08 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Sędziowie Elżbieta Trykoszko Grażyna Gryglaszewska /sprawozdawca/ Stanisław Prutis /przewodniczący/ Symbol z opisem 6189 Inne o symbolu podstawowym 618 Hasła tematyczne Wywłaszczanie nieruchomości Sygn. powiązane I OSK 872/06 - Wyrok NSA z 2007-05-17 Skarżony organ Wojewoda Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 1991 nr 30 poz 127 ar. 10 ust.5 Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - tekst jedn. Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270 art. 151 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w dniu 02 marca 2006 r. sprawy ze skargi Gminy S. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] września 2005 r. Nr [...] w przedmiocie odszkodowania za grunt przejęty pod drogę - oddala skargę.- Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 roku Starosta S. na podstawie art. 98 ust. 3, art. 128 ust. 1, art. 129 ust. 5 i art. 130 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 roku, nr 261, poz. 2603 ze zm.) oraz na podstawie art. 104 kpa ustalił panu A. E. C. i pani J. S. C. odszkodowanie w wysokości 19.200 zł za grunt położony w obrębie K., gm. S., oznaczony nr geodezyjnym [...] o powierzchni [...] ha, który został wydzielony pod drogę i przeszedł na własność Gminy S. W uzasadnieniu swej decyzji organ wskazał, iż rozpoznając wniosek pana A. C. o ustalenie odszkodowania za grunt wydzielony pod drogę oparł się w tej mierze na decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w S. z dnia [...] kwietnia 1995 roku nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu podziału nieruchomości, w wyniku którego wydzielono 2 działki pod zabudowę jednorodzinną, 3 działki pod zabudowę mieszkalno – pensjonatową, 1 działkę pozostawiono bez zmiany przeznaczenia oraz 1 działkę przeznaczono pod drogę. W decyzji tej podniesiono, iż działka o numerze geodezyjnym [...], stanowiąca drogę przechodzi na własność gminy z dniem, w którym decyzja o podziale staje się ostateczna – za odszkodowaniem ustalonym według zasad obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości. Decyzja ta uprawomocniła się w dniu [...] maja 1995 roku. W związku z powyższym organ I instancji podniósł, iż zgodnie z art. 98 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami, za działki gruntu wydzielone pod drogi gminne nieruchomości, której podział dokonany został na wniosek właściciela, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem a właściwym organem. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczeniu nieruchomości. Taka też sytuacja miała w miejsce w niniejszej sprawie, bowiem ze względu na bezskuteczny wynik rokowań pan A. C. wystąpił z wnioskiem o ustalenie odszkodowania wraz z ustawowymi odsetkami, określając cenę na 20 zł/ m2. Organ ustalił ponadto, iż w trakcie prowadzonego postępowania dotyczącego ustalenia odszkodowania za nieruchomość nr [...] w K., wydzieloną pod drogę, Wójt Gminy S. w dniu [...] stycznia 2005 roku zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w S. w sprawie zatwierdzenia projektu podziału działki nr [...] w K. Decyzją zaś [...] z [...] 28 lutego 2005 roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. stwierdziło, że decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w S. z dnia [...] kwietnia 1995r znak [...] zatwierdzająca projekt podziału działki nr [...] w K., gm. S. - w części w jakiej ustala, iż wydzielona w wyniku tego podziału działka o numerze [...] przeszła na własność Gminy S." - wydana została z rażącym naruszeniem prawa. Jednakże z uwagi na fakt, iż decyzja ta wywołała nieodwracalne skutki prawne niedopuszczalnym było stwierdzenie jej nieważności. Kolegium przy tym w uzasadnieniu tej decyzji wskazało, iż otwartą jest sprawa wypłacenia przez Gminę S. byłym właścicielom wydzielonej drogi odszkodowania wynikającego z przepisu art. 10 ust. 5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Mając na uwadze powyższe okoliczności Starosta S. uznał, iż realizując zawartą w art. 7 Kpa zasadę prawdy obiektywnej oraz mając na względzie art. 130 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami należało zlecić wykonanie operatu szacunkowego określającego wartość przedmiotowej nieruchomości, a po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, ustalił odszkodowanie należne panu A. C. na kwotę 19.200 złotych. Z decyzją tą nie zgodzili się Wójt Gminy S. oraz byli właściciele tej nieuchomości - pan A. E. C. i pani J. S. C. Wójt Gminy S. zarzucił decyzji organu I instancji naruszenie art. 98 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r o gospodarce nieruchomościami, art. 10 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz art. 7 i 77 kpa, podnosząc iż organ skupił się na ustaleniu wysokości odszkodowania, a nie wziął pod uwagę, że działka nr [...] wydzielona została nie pod drogę publiczną. Pan A. E. C. i pani J. S. C. wnieśli natomiast o uzupełnienie decyzji organu I instancji, na podstawie art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z przepisami art. 481 kc i art. 118-124 kc przez ustalenie daty od której przysługują odsetki oraz ich procentowej wysokości. Wojewoda P. po rozpoznaniu powyższych odwołań decyzją z dnia [...] września 2005 roku nr [...] orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji Starosty S. Uzasadniając swoje stanowisko podniósł, iż zgodnie z art. 10 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.) obowiązującej w dniu wydania decyzji dokonującej podziału nieruchomości, grunty wydzielone pod budowę ulic z nieruchomości objętej, na wniosek właściciela przechodzą na własność gminy z dniem, w którym decyzja lub orzeczenie o podziale stały się ostateczne lub prawomocne, przy czym podział nieruchomości może nastąpić, jeżeli jest zgodny z planem zagospodarowania przestrzennego. W takich sytuacjach – w ocenie organu - wydzielenie gruntu i jego przejście na własność gminy może nastąpić, jeżeli zostaną spełnione następujące przesłanki: właściciel nieruchomości wystąpi z wnioskiem o podział, droga musi być publiczną i jej przebieg przewiduje obowiązujący w dacie orzekania plan zagospodarowania przestrzennego. Organ II instancji zatem częściowo zgodził się z poglądami zawartymi w odwołaniu Gminy S., niemniej jednak wskazał iż w przedmiotowej sprawie inne kwestie mają wiodące znaczenie. Organ II instancji zauważył bowiem, iż w tej sprawie istnieje w obrocie prawnym nadal decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w S. z dnia [...] kwietnia 1995r Nr [...], na podstawie której strona może dochodzić odszkodowania. Wprawdzie została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa, jednak z uwagi na fakt, iż decyzja ta wywołała nieodwracalne skutki prawne niedopuszczalnym było stwierdzenie jej nieważności (decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławcze w S. Nr [...]z dnia [...] lutego 2005 roku). Mając powyższe na uwadze organ II instancji podkreślił, iż w tym też zakresie organ orzekający o ustaleniu i wypłacie odszkodowania jest związany tą decyzją. Odwołanie Gminy nie mogło być zatem uwzględnione. Nie podlegał też uwzględnieniu wniosek byłych właścicieli o uzupełnienie decyzji przez rozstrzygnięcie o odsetkach za zwłokę po myśli art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, bowiem zaskarżona decyzja – w ocenie organu odwoławczego posiada wszystkie elementy, niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy której dotyczy. Skargę do sądu administracyjnego na tę decyzję wywiodła Gmina S., wnosząc o jej uchylenie i zarzucając naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego, a w szczególności: 1. art. 7, art. 31 ust. 3 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2. art. 98 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r., nr 261, poz. 2603 ze zm.) oraz art. 10 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. z 1991r. Nr 30, poz. 127), 3. art. 6 kpa, art. 7 kpa, art. 10 kpa i art. 77 kpa, które w sposób istotny wypłynęło na wynik sprawy. W uzasadnieniu skargi podkreślono, iż przedmiotowa działka, w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, ustalonym uchwałą nr [...] Gminnej Rady Narodowej w S. z dnia [...] grudnia 1998 roku, przewidziana została jako droga wewnętrzna dojazdowa. Nie należy zatem do kategorii dróg publicznych i nie powinno za nią być wypłacane odszkodowanie. Wojewoda P. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją argumentację. Ponadto wskazał, iż w uzasadnieniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. nr [...] z dnia [...] lutego 2005 roku jednoznacznie wskazano, iż droga pod którą wydzielona została działka nr [...] nie jest drogą publiczną, a decyzja w tym przedmiocie jest dotknięta wadą z art. 156 § 1 pkt. 2 kpa. Jednakże z uwagi na nieodwracalne skutki nie można stwierdzić jej nieważności. Organy zatem orzekające w tej sprawie były związane w/w decyzjami. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd administracyjny został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, sąd bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych -Dz. U. Nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Przedmiotem niniejszej sprawy jest kwestia ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość, której własność przeszła – z mocy prawa – na rzecz Gminy S., na skutek ostatecznej decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w S. z dnia [...] kwietnia 1995 roku (nr [...]) zatwierdzającej podział działki nr [...] położonej w obrębie K., gm. S., na podstawie art. 10 ust. 1, 3 i 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (tj. Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127). Zgodnie z przepisem art. 10 ust. 5 tejże ustawy, grunty wydzielone pod budowę ulic z nieruchomości objętej, na wniosek właściciela, przechodzą na własność gminy z dniem, w którym decyzja lub orzeczenie o podziale stały się ostateczne lub prawomocne, za odszkodowaniem ustalonym według zasad obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości. Wniosek zainteresowanych o wypłatę odszkodowania został złożony w Starostwie Powiatowym w S. w dniu [...] grudnia 2004 r. Wobec braku wcześniejszego rozstrzygnięcia o odszkodowaniu za przejęte nieruchomości, sprawa winna być rozpoznana i rozstrzygnięta na mocy przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm. - art. 233 tejże ustawy), co też uczynił organ I instancji . Zgodnie z art. 132 ust. 5 w/w ustawy, do zapłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości jest zobowiązany starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, jeżeli wywłaszczenie następuje na rzecz Skarbu Państwa, albo zarząd jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli wywłaszczenie następuje na rzecz tej jednostki. Przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami nie przewidują odstępstwa od tej zasady, stwarzając w ten sposób realne gwarancje uzyskania odszkodowania przez byłego właściciela. W świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, że w sytuacji, gdy wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło na rzecz Gminy S. do zapłaty ewentualnego odszkodowania zobowiązany jest organ wykonawczy Gminy S. Niemniej jednak w przedmiotowej sprawie na pierwszy plan wysunęła się inna kwestia, a mianowicie to, iż decyzją z dnia [...] lutego 2005 roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. stwierdziło, że decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w S. z dnia [...] kwietnia 1995r znak [...] zatwierdzająca projekt podziału działki nr [...] w K., gm. S. - w części w jakiej ustala, iż wydzielona w wyniku tego podziału działka o numerze [...]przeszła na własność Gminy S." - wydana została z rażącym naruszeniem prawa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. w tej decyzji podniosło, iż przedmiotowa działka w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, ustalonego uchwałą nr [...] Gminnej Rady Narodowej w S. z dnia [...] grudnia 1998 roku, przewidziana została jako droga wewnętrzna dojazdowa, a zatem nie należała do kategorii dróg publicznych. Art. 10 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości wskazywał natomiast, iż wydzielenie gruntów pod drogę publiczną, a więc drogę, która dopiero w przyszłości powstanie, z nieruchomości objętej podziałem na wniosek właściciela i przejście tego gruntu na własność gminy może nastąpić tylko wówczas, gdy plan przewidywał taki przebieg drogi publicznej. Organ na poparcie tego stanowiska przytoczył liczne orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego w tej mierze, które Wojewódzki Sąd Administracyjny w pełni aprobuje. Bezspornie zatem skoro plan przewidywał, iż dostęp do działek powstałych w wyniku podziału ma zapewnić droga wewnętrzna, to taka droga, nie mogła być uznana za drogę publiczną, a tym samym nie było podstaw do orzekania o przejściu gruntu przeznaczonego pod tą drogę (działki nr [...]) na własność gminy za odszkodowaniem. Kwestia ustalenia, iż przedmiotowa decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w S. z dnia [...] kwietnia 1995 roku została wydana z rażącym naruszeniem prawa została więc ostatecznie przesądzona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Argumenty zaś skarżącej Gminy S. w przedmiocie wskazania, iż chodzi o odszkodowanie za drogę publiczną - a przedmiotowa drogą taką nie jest - nie stanowią żadnego novum w niniejszej sprawie. Organy orzekające w tej sprawie nie kwestionują tych okoliczności. Jedynie skutki wiążące się z wydaniem decyzji zatwierdzającej projekt podziału działki z naruszeniem prawa, w ocenie skarżącej i organów administracji są inne. Należy jednak zgodzić się ze stanowiskiem organu I i II instancji, a także ze stanowiskiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. zawartym w decyzji z dnia [...] lutego 2005 roku, w którym uznano, iż decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w S. wywołała nieodwracalne skutki prawne, a więc niedopuszczalnym było stwierdzenie jej nieważności. Podkreślić należy, iż zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 kpa organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. W myśl natomiast § 2 tegoż artykułu nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1, 3, 4 i 7, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Dopuszczalność zatem stwierdzenia nieważności decyzji jest w kpa oparta na przesłankach pozytywnych oraz negatywnych. Pierwsze z nich wyliczone są wyczerpująco w art. 156 § 1 pkt 1-7 kpa. Z samego jednak faktu występowania przesłanek pozytywnych nie wynika jeszcze obowiązek eliminacji decyzji z obrotu prawnego, bowiem mogą to wyłączać przesłanki negatywne, których zaistnienie powoduje zachowanie decyzji w obrocie prawnym. Nie stanowi to przeszkody do podjęcia i prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, natomiast w takich przypadkach właściwy organ ma obowiązek stwierdzenia niezgodności decyzji z prawem. Przesłanki negatywne nieważności decyzji określone są wyczerpująco w art. 156 § 2 kpa, zgodnie z którym (jak powyżej wskazano) nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1, 3, 4 i 7, jeśli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło 10 lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Pierwsza z nich odwołuje się do instytucji przedawnienia i dotyczą jedynie tych przesłanek pozytywnych, które z biegiem czasu mogą w coraz mniejszym stopniu zagrażać prawom i obowiązkom stron. Druga natomiast wiąże się z nieodwracalnością skutków prawnych i będzie się odnosić do wszystkich przesłanek pozytywnych. W trakcie prowadzonego postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji należy zatem badać w każdym wypadku charakter skutków prawnych, które ona wywołała, natomiast ustalenie, czy upłynął termin przedawnienia powinno być poczynione jedynie w razie ujawnienia wad decyzji określonych w art. 156 § 1 pkt 1, 3, 4 i 7 kpa. Takich też ustaleń dokonało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., stwierdzając iż nie jest możliwe stwierdzenie nieważności decyzji, gdyż decyzja ta wywołała nieodwracalne skutki prawne. Zagadnienie "nieodwracalności skutków prawnych" należy rozpatrywać wyłącznie w sferze prawa obowiązującego, nie zaś w sferze faktycznej. Jeśli do "odwrócenia skutków prawnych decyzji dotkniętej wadą nieważności niezbędne są działania, których organ administracyjny z braku podstawy prawnej nie może podjąć (ani przepisy prawa materialnego, ani też przepisy procesowe, stanowiące podstawę działania administracji publicznej, nie czynią tego organu właściwym do cofnięcia nieodwracalnego skutku prawnego przez wydanie decyzji), ani nie może wydać aktu administracyjnego indywidualnego, ani nie może wszcząć postępowania administracyjnego, to skutek prawny ma cechę nieodwracalnego" (Komentarz do art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego, G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego - Komentarz, Tom I i II, Zakamycze, 2005). Generalnie rzecz ujmując, nieodwracalność skutków prawnych dotyczy trzech sytuacji: a) przestał istnieć przedmiot, którego prawo dotyczyło (dokonano zniszczenia rzeczy, której nie można odtworzyć); b) podmiot, któremu prawo przysługiwało, utracił zdolność do zachowania tego prawa (np. pozbawiono osobę uprawnień, których nie można przywrócić czy to z uwagi na utratę pewnych kwalifikacji przez tę osobę, czy też ze względu na zmianę stanu prawnego); c) nastąpiła zmiana stanu prawnego, np. wygasła instytucja stanowiąca źródło prawa. Nieodwracalność skutków prawnych odnosi się do skutków materialnoprawnych decyzji, które mogą być wywołane decyzjami merytorycznymi. Skutki te polegają na nadaniu, odebraniu, odmowie przyznania lub zmianie zakresu uprawnienia strony lub też nałożeniu, zwolnieniu, zmianie zakresu obowiązku ciążącego na stronie albo na stwierdzeniu istnienia lub nieistnienia konkretnego stosunku prawnego. Przy ocenie kwestii "odwracalności" skutków prawnych decyzji nie powinny być brane pod uwagę późniejsze zdarzenia, które mogą stwarzać przeszkody w przywróceniu uprawnień lub nadaniu obowiązkom ich pierwotnego kształtu. Nie są to bowiem bezpośrednie skutki wykonania samej decyzji (wyr. NSA z dnia 28 września 2001 r., I SA 326/01, niepubl.). Stwierdzenie nieważności decyzji jest aktem deklaratoryjnym, obowiązującym z mocą wsteczną, a więc zawsze nawiązuje do stanu prawnego z dnia wydania wadliwej decyzji. Organ nadzoru ma zatem obowiązek zbadać, czy istnieje możliwość powrotu do stanu prawnego właśnie z tego dnia i w zależności od wyników ustaleń stwierdzić nieważność wadliwej decyzji, bądź też w razie zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych wydać w trybie art. 158 § 2 kpa. decyzję stwierdzającą wydanie decyzji z naruszeniem prawa. Nieodwracalność skutków prawnych oznacza, iż decyzja dotknięta nieważnością nie jest aktem pozornym i bezskutecznym, lecz że pozostając w obrocie prawnym, może wywoływać skutki prawne i niektóre z nich należy zachować, z uwagi na ich nieodwracalność, chociażby nawet były dotknięte ułomnościami" (I SA 1796/00, LEX nr 82 814). Taka sytuacja zachodziła właśnie w przedmiotowej sprawie, bowiem mimo iż wydania przez Kierownika Urzędu Rejonowego w S. decyzja rażąco naruszała prawo, to jednocześnie przeniosła własność nieruchomości, w sposób już nieodwracalny. Restytucja stanu poprzedniego z przed wydania decyzji oznaczałby pozbawienie innych właścicieli działek sąsiednich dostępu do drogi publicznej. Skutkiem nieodwracalności tej decyzji jest obowiązek ustalenia i wypłacenia odpowiedniego odszkodowania na podstawie art. 10 ust. 5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Skoro bowiem istnieje w obrocie prawnym decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w S. z dnia [...] kwietnia 1995 roku nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu podziału nieruchomości, w której stwierdzono że działka nr [...] przechodzi na własność gminy z dniem, w którym decyzja o podziale staje się ostateczna – za odszkodowaniem ustalonym według zasad obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości – zaskarżona decyzja Wojewody P. jest trafna i znajdująca umocowanie prawne. Mając na względzie powyższe, orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI