II SA/Bk 905/22

II SA/Bk 905/22 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2023-02-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Elżbieta Lemańska
Elżbieta Trykoszko /przewodniczący sprawozdawca/
Marta Joanna Czubkowska
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1441/23 - Wyrok NSA z 2024-07-18
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 2 ust. 1 i 3 ust. 4 i art. 39 i art. 41
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Elżbieta Lemańska, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 lutego 2023 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] listopada 2022r. Nr [....[ wydaną z upoważnienia Wójta Gminy W. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w W. odmówiono J. G. przyznania prawa do zasiłku specjalnego celowego na likwidację szkód i zniszczeń powstałych po gradobiciu w dniu 1.05. 2018r. tj. dachu drewutni, folii na dachu budynku gospodarczego zabezpieczającej przed przeciekaniem, okienka w budynku gospodarczym oraz za hektar łubinu a także na pokrycie szkód, które zostały wymienione we wniosku z dnia 25.05.2018r. doznanych w wyniku gradobicia, na doprowadzenie bieżącej wody do domu, dokończenie wygospodarowanego pomieszczenia na łazienkę i ubikację, na wymianę dwóch nieszczelnych, spróchniałych ram okiennych, na dojazdy do lekarzy specjalistów na skierowania do poradni specjalistycznych i do lekarza rodzinnego, na zakup potrzebnych leków, zakup dresu i obuwia do rehabilitacji, na zakup okularów, na dojazdy na rehabilitację. Decyzja została wydana po rozpatrzeniu wniosku J. G. z dnia 14.10.2022r.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji w pierwszej kolejności, wskazując na ustalenia wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 4.07.2022r. a także na zebraną dokumentację, rozmowę osobistą i telefoniczną ze stroną, stwierdził, że J. G. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i posiada orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Organ podał, że wnioskodawca mieszka w drewnianym domu, zajmuje dwa pomieszczenia domu: kuchnię i pokój a dom jest ogrzewany piecykiem. Organ stwierdził, że we wrześniu 2022r. źródłem utrzymania wnioskodawcy był dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 947,89 złotych, który po pomniejszeniu o opłaconą składkę KRUS w miesiącu wrześniu 2022r. wyniósł 779,89 złotych i przekroczył kwotę ustawowego kryterium dochodowego (wynoszącego 776 złotych), uprawniającego do uzyskania zwykłego zasiłku celowego z pomocy społecznej. Z tych przyczyn przyznanie wnioskowanej pomocy rozpatrywane było poprzez pryzmat ustawowych przesłanek przyznawania specjalnego zasiłku celowego opisanego art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej tj. ze względu na szczególnie uzasadnioną potrzebę przyznania takiego zasiłku.
Organ uznał, że sytuacja życiowa wnioskodawcy nie jest tak krytyczna jak jest przedstawiana. Wnioskodawca wskazuje na niezaspokojone potrzeby w przeszłości a nie nawiązuje do aktualnej swojej sytuacji. Organ wskazał, że wnioskodawca otrzymał jednorazowy dodatek węglowy w kwocie 3 000 złotych, posiada konto bankowe a domaga się wypłaty świadczeń z pomocy społecznej przekazem pocztowym mimo, iż w związku z częstymi wyjazdami do lekarzy w Ł. czy w W. miałby poprzez wypłaty z bankomatu bieżący dostęp do środków finansowych. Organ stwierdził, że zaniedbany stan budynku mieszkalnego wnioskodawcy jest wynikiem braku własnych starań poprawy warunków mieszkaniowych. Organ podkreślił, że wnioskodawca przerzuca na pracowników OPS odpowiedzialność za swoje życie i własne wybory. Prowadzi gospodarstwo rolne, które jest stałym źródłem dochodu. Zdaniem organu nierealne jest twierdzenie, że gospodarstwo rolne jest nierentowne skoro wnioskodawca nie zaprzestaje jego prowadzenia i zajmuje się hodowlą byków. Organ zaakcentował, że we wniosku strona powiela prośby z podań składanych w latach 2020- 2021, co do których rozstrzygnięto. To podnosząc organ wskazał, że w dniu 19 czerwca 2018r. rozpatrzony został wniosek strony z 25 maja 2018r. na który to wniosek jako nie załatwiony strona wskazała we wniosku z 14 października 2022r. Organ stwierdził, że wnioskodawca wyraża niezadowolenie z każdej uzyskanej pomocy i to pomimo tego, że suma kwot zasiłków przyznanych wnioskodawcy przewyższa pomoc finansową świadczoną innym beneficjentom ośrodka. Zdaniem organu, wnioskodawca prezentuje postawę roszczeniową i nie wykazuje chęci współpracy z pracownikiem socjalnym. Organ podkreślił, że wnioskodawca pomoc uzyskaną na dojazdy na rehabilitację przeznaczył na inne cele i ponownie we wniosku z 14 października 2022r. wniósł o przyznanie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku z programu "Posiłek w szkole i w domu" mimo, że otrzymał świadczenie pieniężne na realizację tego celu w kwocie 200 złotych miesięczne na okres od lipca do grudnia 2022r.
Organ nawiązał do treści art. 2 ust. 1 i 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej tj. do celów pomocy społecznej i uznaniowości decyzji oraz do fundamentalnej zasady pomocy społecznej jaką jest zasada pomocniczości, z której wynika, że państwo nie może ograniczać inicjatywy obywateli, wyręczać ich, pozbawiać możliwości wyboru i nie przejmować za nich odpowiedzialności. Stwierdził, że wnioskodawca posiada własne źródło dochodu w postaci gospodarstwa rolnego, na którym prowadzi hodowlę bydła, dochód ze sprzedaży którego może przeznaczyć na koszty rehabilitacji. Ponadto ma las, otrzymuje akcyzę na paliwo a także środki z agencji restrukturyzacji i modernizacji rolnictwa na potrzeby gospodarstwa rolnego, jest osobą z wyższym wykształceniem i może podjąć pracę lub rozważyć oddanie gospodarstwa rolnego w dzierżawę lub jego sprzedaż. Podsumowująco organ stwierdził, że wnioskodawca nie przejawia własnej inicjatywy w dążeniu do zaspokojenia we własnym zakresie swoich potrzeb bytowych domagając się ich sfinansowania. Jest przy tym osobą atakującą pracowników socjalnych, przekonaną o własnej nieomylności.
W odwołaniu od tej decyzji J. G. poniósł zarzuty naruszenia szeregu przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 6, 7, 8, 9, 15, 75 § 1, 76, 77 §1, 78, 80 i 107 §3), ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, przepisów ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, Kodeksu karnego, ustawy o pomocy społecznej i ustawy o pracownikach samorządowych.
Odwołanie nie zostało uwzględnione. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] listopada 2022r. (nr [...]) po rozpoznaniu odwołania orzekło o uchyleniu decyzji organu I instancji w części dotyczącej odmowy przyznania zasiłku celowego na naprawę uszkodzeń powstałych po gradobiciu w dniu 1 maja 2018r. i umorzyło postępowanie pierwszej instancji w tej części (pkt 1 – szy sentencji decyzji odwoławczej) a w pozostałym zakresie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji (punkt 2- gi sentencji decyzji odwoławczej). Uzasadniając umorzenie postępowania administracyjnego w części dotyczącej przyznania zasiłku celowego na naprawę uszkodzeń powstałych po gradobiciu w dniu 1 maja 2018r., Kolegium wskazało, że decyzją z [...] maja 2018r. nr [...] Wójt Gminy W. przyznał wnioskodawcy zasiłek celowy na usuwanie skutków gradobicia i ta decyzja został utrzymana w mocy decyzją SKO w Ł. z [...] czerwca 2018r. nr [...]. Z uzasadnienia ww. decyzji SKO wynikało, że przyznany zasiłek celowy na usuwanie skutków gradobicia w pełni pokrył potrzeby związane z usuwaniem szkód po gradobiciu. W tej sytuacji należało umorzyć postępowanie administracyjne w tym zakresie z uwagi na stan powagi rzeczy osądzonej.
Oceniając merytorycznie odmowę przyznania specjalnego zasiłku celowego co do pozostałych zgłoszonych potrzeb, Kolegium w pełni podzieliło ustalenia faktyczne organu I instancji co do sytuacji materialnej wnioskodawcy, w tym ustalenie co do przekroczenia własnym dochodem ustawowego kryterium dochodowego dla otrzymania zwykłych świadczeń z pomocy społecznej oraz ustalenia co do postawy wnioskodawcy a także ocenę prawną sprawy. Kolegium stwierdziło, że sytuacja wnioskodawcy nie jest wyjątkowa. Korzysta on stale i systematycznie ze świadczeń z pomocy społecznej i nie współdziała z pracownikami ośrodka pomocy społecznej w kierunku rozwiązania swoich problemów. Wykazuje postawę roszczeniową i pasywną oraz ignoruje wcześniejsze wielokrotne uwagi organów administracji publicznej co do potrzeby zmiany postawy. Nie wykorzystując własnych możliwości i posiadanego gospodarstwa rolnego do zaspokojenia swoich potrzeb, marnotrawi środki publiczne przeznaczane na pomoc dla niego. Wnioskodawca wykazuje się niegospodarnością i oczekuje zaspokojenia swoich wszystkich potrzeb. Kolegium podkreśliło, że wnioskodawca może podjąć pracę w warunkach pracy chronionej gdyż umiarkowany stopień niepełnosprawności pozwala na podjęcie takiej pracy.
W skardze wniesionej do sądu administracyjnego na powyższą decyzję ostateczną J. G. podtrzymał wniosek o przyznanie pomocy społecznej kwestionując dokonane przez organy obu instancji ustalenia oraz ocenę prawną sprawy. Zarzucił pracownikom organów obu instancji kłamstwo i stronniczość. Opisał swoje schorzenia zdrowotne, wymienił szkody w gospodarstwie rolnym powstałe wskutek gradobicia jakie miało miejsce w maju 2018r., opisał wcześniejsze wnioski o przyznanie pomocy społecznej i sposób ich załatwienia, zarzucił pracownikom OPS wprowadzenie w błąd przy zgłaszaniu szkód poniesionych wskutek gradobicia, które zostały zaniżone, co doprowadziło do przyznania zasiłku celowego w wysokości nie pokrywającej wszystkich szkód. Stwierdził, że dochód z gospodarstwa rolnego wyliczany na podstawie przemnożenia ustawowego dochodu z hektara przeliczeniowego przez liczbę hektarów przeliczeniowych gospodarstwa rolnego ustalany jest na podstawie niekonstytucyjnego przepisu. Treść skargi zawiera szereg zarzutów personalnie skierowanych wobec pracowników organów administracji, wymienionych z imienia i nazwiska. Zarzuty są sformułowane w sposób obraźliwy, naruszający godność adresatów. Wnioski skargi skarżący sprecyzował jako żądania:
- jak najszybszego rozpatrzenia skargi;
- zmiany decyzji poprzez przyznanie specjalnego zasiłku celowego w wysokości 5000 złotych na pokrycie szkód po gradobiciu oraz 500 złotych zasiłku celowego na każdy miesiąc począwszy od stycznia 2021r. do grudnia 2021r. na zakup gorących posiłków lub dostarczenia takich posiłków do domu, jak też zobowiązania Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. do wydania postanowienia sygnalizacyjnego na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy z 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych;
- ukarania grzywną w najwyższej wysokości organu I oraz II instancji za świadome po raz kolejny łamanie obowiązujących przepisów prawa, a co za tym idzie szkodzenie najbiedniejszym mieszkańcom gminy, potrzebującym pomocy społecznej;
- zwrócenia się do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie, czy nowelizacja art. 4 ust. 7 pkt 1 ustawy o podatku rolnym jest zgodna z Konstytucja RP, która to nowelizacja spowodowała zwiększenie przelicznika hektarów zabudowanych gruntów rolnych IV, V i VI klasy, co spowodowało zwiększenie dochodów biednych rolników wyliczanych na odstawie hektarów przeliczeniowych a w konsekwencji przekroczenie kryterium dochodowego mimo braku rzeczywistego zwiększenia dochodu rolników.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje;
Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (vide: art. 145 § 1 lit. a - c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przepis art. 134 § 1 P.p.s.a. stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków Sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 ustawy jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego i procesowego, co czyni skargę niezasadną.
Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja ostateczna Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. umarzająca postępowanie administracyjne w sprawie z wniosku skarżącego J. G. z [...].10.2022r. o przyznanie zasiłku celowego na naprawę uszkodzeń powstałych po gradobiciu w dniu 1 maja 2018r. oraz odmawiająca przyznania specjalnego zasiłku celowego na zaspokojenie pozostałych potrzeb wymienionych we wniosku z 14.10.2022r. Wnioskiem tym skarżący wnosił o przyznanie zasiłku celowego na likwidację szkód i zniszczeń powstałych po gradobiciu w dniu 1.05.2018r. tj. dachu drewutni, folii na dachu budynku gospodarczego zabezpieczającej przed przeciekaniem, okienka w budynku gospodarczym oraz za hektar łubinu a także na pokrycie szkód, które zostały wymienione we wniosku z dnia 25.05.2018r. doznanych w wyniku gradobicia oraz na doprowadzenie bieżącej wody do domu, dokończenie remontu wygospodarowanego pomieszczenia na łazienkę i ubikację, na wymianę dwóch nieszczelnych, spróchniałych ram okiennych, na dojazdy do lekarzy specjalistów na skierowania do poradni specjalistycznych i do lekarza rodzinnego, na zakup potrzebnych leków, zakup dresu i obuwia do rehabilitacji, na zakup okularów i na dojazdy na rehabilitację.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, określające przesłanki przyznawania poszczególnych świadczeń z pomocy społecznej oraz wskazujące cele polityki społecznej państwa. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwianie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Ma ona wspierać wysiłki zmierzające do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, a przez to umożliwić życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Głównym zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie powstawaniu takich sytuacji poprzez pomoc rodzinom i osobom w ich usamodzielnianiu się i integracji ze środowiskiem. Celem pomocy społecznej nie jest więc wyręczanie osób w pozyskiwaniu źródeł dochodów. Pomoc ta może zostać przyznana dopiero w momencie, gdy strona po wykorzystaniu swoich uprawnień, możliwości i zasobów nadal pozostaje w trudnej sytuacji życiowej. Odmienna interpretacja pozostawałaby w sprzeczności z intencją ustawodawcy, który nadał pomocy społecznej charakter subsydiarny. Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej ewentualne potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione tylko wówczas, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.
Z treści przepisu art. 39 ustawy o pomocy społecznej wynika, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Użycie terminu "może" oznacza uznaniowość (nie obowiązek) w zakresie przyznania zasiłku i konieczność ważenia interesu strony i interesu publicznego. To ważenie i ocena interesów następuje, gdy spełnione są pozostałe kryteria uzyskania świadczeń z pomocy społecznej, do których należą m.in. kryterium dochodowe, a także ubóstwo, bezdomność, bezrobocie, długotrwała lub ciężka choroba, niepełnosprawność, zdarzenia losowe czy sytuacja kryzysowa lub inne uzasadniające przyznanie świadczenia z pomocy społecznej.
W sprawie niniejszej przesłanką wykluczającą przyznanie skarżącemu na zasadach ogólnych wnioskowanego zasiłku celowego w zakresie zaspokojenia potrzeb innych niż służących pokryciu szkód powstałych po gradobiciu, było przekroczenie kryterium dochodowego. Ustalenie organu w tym zakresie jest prawidłowe.
Stosownie do treści art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której miesięczny dochód nie przekracza kryterium dochodowego, wynoszącego dla takiej osoby 776 zł. Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na źródło i tytuł ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o należności ściśle określone i wymienione w punktach 1 – 3 art. 8 ust. 3 ustawy, w tym o składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach (art. 8 ust. 3 pkt 2 u.p.s.). Źródłem utrzymania skarżącego jest dochód z gospodarstwa rolnego wielkości 2, 7475 ha przeliczeniowych. Zgodnie z art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 345 złotych. Taki przelicznik wynika z § 1 pkt 3 Rozporządzenia Rady Ministrów z 14 lipca 2021r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 202r., poz. 1296). Wyliczony po przemnożeniu ilości hektarów przeliczeniowych z dochodem ryczałtowym z 1 ha przeliczeniowego, dochód skarżącego wyniósł 947,89 złotych. Dochód ten został pomniejszony o kwotę składki na ubezpieczenie społeczne rolników tj. 168 złotych. Różnica zamknęła się kwotą 779,89 złotych przekraczającą kwotę ustawowego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej czyli 776 złotych. Nieznaczna wielkość przekroczenia kwoty kryterium dochodowego pozostaje bez wpływu na stosowanie przepisów prawa materialnego albowiem ustawodawca nie pozostawił organom stosującym przepisy ustawy o pomocy społecznej luzu decyzyjnego przy kwestii oceny spełnienia kryterium dochodowego.
Należy podkreślić, że co do zasady dochody uzyskiwane z gospodarstwa rolnego nie zostały wykluczone z kategorii dochodów uwzględnianych do wyliczenia dochodu osoby samotnie gospodarującej (art. 8 ust. 4 u.p.s.). Do dochodu nie wlicza się tylko dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego (vide: art. 8 ust. 4 pkt 6 ustawy). Po drugie, dochód z gospodarstwa rolnego wyliczany jest ryczałtowo niezależnie od faktycznego prowadzenia gospodarstwa rolnego i faktycznego uzyskiwania lub nieuzyskiwania z jego prowadzenia dochodu. Przesądzającym faktem jest tytuł prawny do gospodarstwa, co wynika wprost z art. 8 ust. 9 u.p.s. (por. np. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 9 stycznia 2018 r. sygn. II SA/Bk 250/17; wyrok NSA z dnia 19 października 2017 r. sygn. I OSK 360/17, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, powoływanej dalej jako CBOSA). Oznacza to, że dla ustalenia prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (kryterium dochodowe) należy przyjąć, iż każdy właściciel nieruchomości rolnej uzyskuje dochód miesięczny z 1 ha przeliczeniowego w wysokości wskazanej we właściwym rozporządzeniu określającym zweryfikowane kryteria dochodowe oraz kwoty świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, niezależnie od tego, w jaki sposób korzysta z nieruchomości lub w jaki sposób nią rozporządził (vide, między innymi: wyrok NSA w sprawie o sygn. I OSK 1327/10 z dnia 4 stycznia 2011 r., wyrok WSA w Białymstoku z dnia 30 lipca 2013 r. sygn. II SA/Bk 350/13, CBOSA). Przywołane stanowisko orzecznictwa pozostaje niezmienne od lat. Jak trafnie wskazuje Kolegium przepis art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej nakazuje organom przyjęcie ryczałtowego dochodu z gospodarstwa rolnego w wysokości wskazanej w przepisie. Wliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego dokonuje się wówczas, gdy stronie służy tytuł prawny do gospodarstwa rolnego niezależnie od tego, czy faktyczne dochody z gospodarstwa są osiągane i czy obiektywnie można je osiągnąć. Przepis art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej był przy tym przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z 6 maja 2008r. sygn. akt K 18/05 orzekł o jego zgodności z art. 2 i 32 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że przepis nie różnicuje sytuacji osób utrzymujących się, tak jak skarżący, z działalności rolniczej a wyłącznie w odniesieniu do takiej grupy osób ubiegających się o pomoc społeczną należy oceniać zachowanie konstytucyjnej zasady równości, gdyż ta grupa osób jest adresatem normy z art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej.
Nie ulega zatem wątpliwości, że przyznanie żądanej pomocy finansowej celowej, mogło być rozpatrywane wyłącznie w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej czyli w aspekcie specjalnego zasiłku celowego z uwagi na przekroczenie przez skarżącego swoim dochodem z miesiąca września 2022r. czyli miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku, kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania zasiłku celowego na zasadach ogólnych tj. bez badania szczególnej uzasadnionej potrzeby przyznania pomocy.
Zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy specjalny zasiłek celowy może być przyznany, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie fizycznej albo rodzinie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny. Zasiłek ten nie podlega zwrotowi. Omawiane świadczenie, podobnie jak zasiłek celowy z art. 40 ustawy (przyznawany w sytuacji klęsk i zdarzeń losowych), ma charakter fakultatywny, a jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium szczególnie uzasadnionego przypadku oraz również, jak w przypadku każdego fakultatywnego świadczenia, od możliwości finansowych, jakimi w okresie rozpoznawania wniosku dysponuje ośrodek pomocy społecznej. Ustawa nie precyzuje, co należy rozumieć przez "szczególnie uzasadniony przypadek" pozostawiając rozstrzygnięcie tej kwestii uznaniu organu wydającego decyzję, który każdorazowo powinien rozważyć wszystkie istotne okoliczności, w oparciu o wszechstronnie zebrany materiał dowodowy.
W orzecznictwie przyjmuje się, że szczególne przypadki muszą być tak wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnianiu kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1, że uzasadniają przyznanie tej szczególnej pomocy. Przepis art. 41 pkt 1 ustawy przesądza bowiem o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego, dlatego o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu, tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe. Organ administracji winien wnikliwie ustalić sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową strony, w tym faktyczny dochód miesięczny, wydatki strony związane z jej utrzymaniem, z uwzględnieniem stanu zdrowia strony (członków jej rodziny) i kosztów ponoszonych na mieszkanie. Chodzi bowiem o to, by przedmiotowe świadczenie zostało przeznaczone na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych osób korzystających z pomocy, a nie na podnoszenie standardów ich codziennego funkcjonowania (vide wyrok WSA w Szczecinie z 04.11.2009 r., II SA/Sz 854/08, Lex nr 531607; wyrok NSA z 04.11.2008 r., I OSK 1910/07, Lex nr 569575; wyrok WSA w Olsztynie z 23.10.2008 r., II SA/Ol 06/08, Lex nr 497597).
Zdaniem sądu prawidłowa była ocena organów obu instancji, że sytuacja życiowa skarżącego nie posiada cech "szczególnie uzasadnionego przypadku", o których mowa wyżej, dającego podstawę do przyznania specjalnego zasiłku celowego. Jak wynika z akt sprawy skarżący posiada gospodarstwo rolne o powierzchni ogólnej 7,05 ha, prowadzi hodowlę bydła, posiada las, pozyskuje środki z agencji restrukturyzacji i modernizacji rolnictwa, dysponuje samochodem i od wielu lat korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej na zaspokojenie wielorakich zgłaszanych potrzeb, w tym pomoc w zakresie dożywiania czy zakupu produktów żywnościowych. Nie należy przy tym do osób objętych bezwzględnymi przeciwwskazaniami do podjęcia pracy. W świetle opisanej przez organy sytuacji skarżącego, wysnuty przez organy wniosek o niewykorzystywaniu potencjału własnego gospodarstwa, jest prawidłowy.
Sąd podziela stanowisko Kolegium, iż rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego specjalnego należy mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz ten interes należy skonfrontować z możliwością zabezpieczenia interesów innych osób, często pozbawionych jakichkolwiek źródeł utrzymania, które są podopiecznymi OPS. Sytuacja finansowa ośrodka pomocy społecznej powoduje konieczność stosowania określonych kryteriów w udzielaniu pomocy, a mianowicie w pierwszej kolejności realizację wypłaty środków na zasiłki celowe na najpotrzebniejsze potrzeby w newralgicznych okresach (zakup opału na zimę, pomoc osobom i rodzinom nieposiadającym żadnego dochodu). Skarżący – jak podało Kolegium – żąda zaspokojenia wszelkich możliwych potrzeb , których zaspokojenie niemożliwe jest do zrealizowania albowiem przekracza cały roczny budżet OPS w W.
Dlatego, zdaniem sądu, odmowa przyznania specjalnych zasiłków celowych w sprawie niniejszej nie narusza granic uznania administracyjnego, w jakich działa organ rozpatrujący sprawę. Wynikający z treści art. 7 Kpa obowiązek załatwienia sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela nie powinien być odczytywany jako bezwzględny nakaz, skoro należy badać czy nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, ale i nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA w Warszawie z 26.09.2000 r., I SA 945/00, LEX nr 79608).
Prawidłowe jest także stanowisko Kolegium co do konieczności umorzenia postępowania administracyjnego w zakresie wniosku skarżącego J. G. z 14.10.2022r. o przyznanie zasiłku celowego na naprawę uszkodzeń powstałych po gradobiciu w dniu 1 maja 2018r. Konkluzja bowiem organu odwoławczego, że co do pomocy na pokrycie szkód powstałych wskutek gradobicia w dniu 1 maja 2018r. w sposób ostateczny (i prawomocny) już orzeczono, jest trafna. Na potrzeby kontroli zasadności stanowiska organu odwoławczego w wymienionej kwestii, sąd administracyjny z urzędu dopuścił dowody z dokumentów w postaci:
- akt postępowania odwoławczego z odwołania J. G. od decyzji Wójta Gminy W. z [...].05.2018r. nr [...]. zakończonego ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...].06.2018r. nr [...];
- akt postępowania administracyjnego prowadzonego przez Wójta Gminy W. z wniosku J. G. z dnia [...].05.2018r. nr [...]., która stała się ostateczna w dniu 21.06.2018r.;
- kopii wniosku skarżącego J. G. z dnia [...].05.2018r. dotyczącego przyznania pomocy na likwidacje szkód powstałych po gradobiciu w dachu drewutni, zniszczenia folii na dachu budynku gospodarczego , okienka w tym budynku oraz hektara łubinu;
- kopii skarg kasacyjnych złożonych przez SKO w Ł.. od wyroków wydanych przez WSA w Białymstoku w sprawach o sygn. II SA/Bk 234/22 i II SA/Bk 328/22 wraz z kopiami załączników dołączonych do tych skarg kasacyjnych.
Treść powyższych dowodów w połączeniu z wiedzą składu orzekającego znaną z urzędu co do poprzednich postępowań sądowoadministracyjnych ze skarg J. G. na wcześniejsze decyzje ostateczne Samorządowego Kolegium Odwoławczego, których przedmiotem była kwestia przyznania zasiłku celowego na pokrycie szkód powstałych w gospodarstwie skarżącego J. G. wskutek gradobicia jakie miało miejsce 1.05.2018r., pozwala sądowi jednoznacznie stwierdzić, co następuje;
Pierwszym wnioskiem skarżącego J. G. o przyznanie pomocy finansowej na pokrycie strat wynikłych z powodu gradobicia jakie dotknęło gospodarstwo skarżącego w dniu 1.05.2018r., był wniosek z 2.05.2018r. We wniosku tym J. G. zgłosił zniszczenie pokrycia dachowego domu mieszkalnego i uszkodzenie dachu drewutni. Kierownik OPS w W. rozstrzygnął o wniosku decyzją z [...].05.2018r. nr [...]., przyznającą kwotę 1977 złotych z tytułu naprawy uszkodzenia pokrycia dachowego domu. Decyzja powyższa została utrzymana w mocy przez SKO w Ł. decyzją z dnia [...].06.2018r. nr [...]. Skarga J. G. na powyższą decyzję ostateczną została oddalona przez WSA w Białymstoku wyrokiem z 13.12.2018r. sygn. II SA/Bk 502/18. Wyrok stał się prawomocny. J. G. nie wniósł skargi kasacyjnej.
Drugim wnioskiem J. G., w którym po raz kolejny zwrócił się do OPS w W. o przyznanie zasiłku pieniężnego na naprawę uszkodzeń po gradobiciu w dniu 1.05.2018r. był wniosek z 25.05.2018r. złożony w organie I instancji w dniu 28.05.2018r. We wniosku tym J. G. zgłosił uszkodzenie dachu sionki (wiatrołapu) , części dachu domu mieszkalnego, dachu drewutni, folii na dachu budynku gospodarczego, okienka w budynku inwentarskim oraz hektaru łubinu. Decyzją z dna [...].06.2018r. nr [...[ Kierownik OPS w W. odmówił przyznania zasiłku celowego na naprawę uszkodzeń powstałych po gradobiciu. W uzasadnieniu decyzji wskazał na fakt wcześniejszego przyznania specjalnego zasiłku celowego w kwocie 1977 złotych. Druga decyzja organu I instancji została utrzymana w mocy przez SKO w Ł. decyzją z dnia [...].07.2018r. nr [...] Skarga J. G. na powyższą decyzję ostateczną została oddalona przez WSA w Białymstoku wyrokiem z dnia 4.12.2018r. sygn. II SA/Bk 572/18. Wyrok stal się prawomocny. J. G. nie wniósł skargi kasacyjnej.
W kolejnych latach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wielokrotnie kontrolował późniejsze decyzje ostateczne wydane przez SKO w Ł., utrzymujące w mocy decyzje Kierownika OPS w W. o odmowie przyznania zasiłku celowego na naprawę uszkodzeń powstałych po gradobiciu w dniu 1.05.2018r. albowiem J. G. konsekwentnie twierdził, że zasiłek celowy specjalny w kwocie 1977 złotych przyznany decyzją organu I instancji z [...].05.2018r. nr[...]., nie pokrywa całości szkód powstałych wskutek gradobicia. I tak, między innymi, wyrokiem w sprawie II SA/Bk 684/18 z dnia 24.01.2019r. sąd oddalił skargę na ostateczną odmowę przyznania, między innymi, zasiłku celowego na naprawę uszkodzeń powstałych wskutek gradobicia w dniu 1.05.2018r., o który to zasiłek skarżący wystąpił ponownie w dniu 26.06.2018r. Wyrok stal się prawomocny. J. G. nie wniósł skargi kasacyjnej. Z kolei wyrokiem z dnia 16.04.2019r. o sygn. II SA/Bk 27/19 WSA w Białymstoku oddalił skargę J. G. na ostateczną odmowę przyznania, miedzy innymi, zasiłku celowego na naprawę uszkodzeń powstałych po gradobiciu z wniosku skarżącego złożonego 12.10.2018r. Ten wyrok także stał się prawomocny a JG. nie wniósł skargi kasacyjnej.
Wyrokiem natomiast z 6.08.2020r. o sygn. II SA/Bk 109/20, WSA w Białymstoku oddalił skargę J. G. na ostateczną odmowę przyznania skarżącemu, między innymi, zasiłku celowego na naprawę uszkodzeń po gradobiciu w dniu 1.05.2018r., po rozpoznaniu wniosku J. G. z [...].04.2019r. Również ten wyrok stal się prawomocny a J. G. nie wniósł skargi kasacyjnej.
Z dopuszczonych dowodów i akt sądowych, dostępnych składowi orzekającemu z urzędu, wynika bezspornie, że Kierownik OPS w W. a także SKO w Ł. wnioski J. G. o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie szkód poniesionych wskutek gradobicia, jakie miało miejsce w dniu 1.05.2018r., składane przez skarżącego w latach 2018 – 2020 rozpatrywały merytorycznie. Po przyznaniu pomocy finansowej na ten cel decyzją z 16.05.2018r. nr [...]., przyznającą kwotę 1977 złotych, organy obu instancji odmawiały udzielenia dalej idącej pomocy z uwagi na wcześniejsze jej przyznanie. Dopiero w 2021r. po rozpoznaniu kolejnego wniosku J. G. o przyznanie pomocy finansowej na te same cele, Kierownik OPS w W. postanowieniem z [...].04.2021r. nr [...[ odmówił wszczęcia postępowania w sprawie z uwagi na "res iudicata", czyli powagę rzeczy osądzonej. Postanowienie powyższe zostało utrzymane w mocy przez SKO w Ł. postanowieniem z 21.04.2021r. nr [...]a skarga J. G, na powyższe ostateczne postanowienie została oddalona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 24.06.2021r. w sprawie o sygn. II SA/Bk 398/21. Wyrok powyższy stal się prawomocny a J. G. nawet nie złożył wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
Nie ulega zatem, zdaniem sądu, wątpliwości, że wystąpienie J. G. w dniu 14.10.2022r. z wnioskiem o przyznanie zasiłku celowego na "likwidację szkód i zniszczeń powstałych po gradobiciu w dniu 1.05. 2018r. tj. dachu drewutni, folii na dachu budynku gospodarczego zabezpieczającej przed przeciekaniem, okienka w budynku gospodarczym oraz za hektar łubinu a także na pokrycie szkód, które zostały wymienione we wniosku z dnia 25.05.2018r. doznanych w wyniku gradobicia", było kolejnym żądaniem w tym samym przedmiocie, co do którego rozstrzygnięto wcześniejszymi decyzjami, które uzyskały przymiot ostateczności a także prawomocności. Sam skarżący we wniosku z 14.10.2022r. nawiązuje do swojego wcześniejszego wniosku z 25.05.2018r. w tym samym przedmiocie. Skarżący nadal bowiem uważa, że kwota przyznanego specjalnego zasiłku celowego w wysokości 1977 złotych (decyzją organu I instancji z 16.05.2018r. nr[...] .), nie pokrywa całości szkód powstałych wskutek gradobicia.
Konsekwencją stwierdzenia przez Kolegium, że wszczęte przez organ I instancji postępowanie w sprawie z wniosku z 14.10.2022r. w części obejmującej przyznanie pomocy finansowej na pokrycie szkód poniesionych wskutek gradobicia jakie miało miejsce 1 w dniu 1.05.2018r., było niedopuszczalne, stała się konieczność jego umorzenia. Nie można bowiem wydać decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, gdyż byłaby dotknięta bezwzględną wadą nieważności (vide: art. 156 § 1pkt 3 K.p.a.).
Oceny sprawy nie zmienia fakt, także znany sądowi z urzędu, że w listopadzie 2022r. zapadły przed tutejszym sądem dwa wyroki uwzgledniające skargi J. G. na ostateczne wcześniejsze decyzje umarzające postępowanie w sprawie o przyznanie specjalnego zasiłku celowego także na pokrycie szkód doznanych w wyniku gradobicia a objętych wnioskiem z 25.05.2018r. Chodzi o wyrok w sprawie o sygn. II SA/Bk 234/22 wydany dnia 22.11.2022r., w którym sąd dokonał kontroli umorzonego postępowania administracyjnego z wniosku J. G. z 10.01.2022r. oraz o wyrok w sprawie o sygn. II SA/Bk 328/22 wydany dnia 29.11.2022r., w którym sąd dokonał kontroli umorzonego postępowania z wniosku J. G. z 11.02.2022r. Wyroki w tych sprawach nie są bowiem prawomocne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wywiodło skargi kasacyjne od każdego z tych wyroków. Z kopii skarg kasacyjnych i kopii dokumentów dołączonych do tych skarg kasacyjnych sąd dopuścił dowód, który w powiązaniu z innymi dowodami pozwolił składowi orzekającemu w sprawie niniejszej na poczynienie ustaleń potwierdzających prawidłowość uznania przez Kolegium, że o zasiłku specjalnym celowym na pokrycie szkód poniesionych w związku z gradobiciem, jakie miało miejsce 1.05.2018r. orzeczono w przeszłości w sposób ostateczny i prawomocny.
Zarzuty skargi są bezpodstawne. Wbrew przekonaniu skarżącego, wyrażonemu w skardze a także w kolejno składanych wnioskach o przyznanie zasiłków celowych na realizację celów, które się zdezaktualizowały, bo dotyczą potrzeb sprzed lat, świadczenia z pomocy społecznej nie mają charakteru odszkodowawczego. Służą uzyskaniu pomocy finansowej na zaspokojenie potrzeb aktualnych i tylko takich, których ubiegający się nie jest w stanie zaspokoić przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości.
Sąd nie znalazł podstaw do wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie konstytucyjności przepisu art. 4 ust. 1 pkt 7 ustawy o podatku rolnym. Prawo zwrócenia się do Trybunału Konstytucyjnego służy także stronie.
Mając powyższe na uwadze sąd skargę oddalił (art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).