II SA/Bk 836/25

II SA/Bk 836/25 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2025-07-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Elżbieta Lemańska /przewodniczący sprawozdawca/
Justyna Siemieniako
Marta Joanna Czubkowska
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lemańska (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Justyna Siemieniako, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 lipca 2025 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku z dnia 11 kwietnia 2025 r. nr WOP.7721.2.2025.ASN w przedmiocie nakazania wykonania określonych robót budowlanych oddala skargę.
Uzasadnienie
1. Zaskarżoną decyzją z 11 kwietnia 2025 r. nr WOP.7721.2.2025.ASN Podlaski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Białymstoku (dalej: PWINB), po rozpoznaniu odwołania S. K. i PGE Dystrybucja S.A. w L. (dalej: Spółka PGE), uchylił decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego Powiatu G. w B. (dalej: PINB PG) z 15 stycznia 2025 r. nr NB.I.SA.7355/10/08.MK nakładającą na Spółkę PGE cztery rodzaje obowiązków podlegających wykonaniu w związku z przebiegiem linii energetycznej na nieruchomości przy ulicy [...] w Białymstoku (działka nr [...]) i orzekł merytorycznie zmniejszając liczbę tych obowiązków do dwóch.
Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
2.1. Na wniosek S. K. (dalej: wnioskodawca), PINB PG od 2008 r. prowadził postępowanie dotyczące indukowania się napięcia na pokryciu dachowym budynku mieszkalnego jednorodzinnego wnioskodawcy, usytuowanego na działce nr [...] przy ul. [...] w B.. Postępowanie prowadzono na podstawie art. 66 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (dalej: p.b.), tj. w zakresie obowiązku właściciela lub zarządcy obiektu budowlanego utrzymania obiektu w należytym stanie.
Podczas kontroli w dniu 20 października 2008 r. ustalono, że na działce nr [...], bezpośrednio pod linią energetyczną wysokiego napięcia 110 kV (obecnie GPZ1-RPZ24, poprzednio GPZ1-RPZ4-[...]) znajduje się drewniany budynek mieszkalny z nieużytkowanym poddaszem i dachem dwuspadowym, pokrytym blachodachówką; budynek zrealizowano na podstawie pozwolenia na budowę z 14 września 1959 r. wydanego na rzecz poprzedniego właściciela; w 2007 r. S. K. (nowy właściciel) wymienił pokrycie dachowe budynku z dachówki cementowej na blachodachówkę nie zgłaszając tych robót organowi administracji architektoniczno-budowlanej i nie uzyskując pozwolenia na budowę. Po wymianie pokrycia dachowego budynku stwierdzono występowanie na nim napięcia mającego bezpośredni związek z linią wysokiego napięcia 110 kV przebiegającą nad nieruchomością.
Postanowieniem z 27 października 2008 r., wydanym na podstawie art. 81c p.b., PINB PG nałożył na wnioskodawcę obowiązek przedłożenia ekspertyzy technicznej, jednak postanowienie to zostało uchylone przez PWINB w dniu 24 listopada 2008 r.
W dniu 17 grudnia 2008 r. przed PINB PG odbyła się rozprawa administracyjna, w trakcie której S. K. wyraził zgodę na wykonanie uziemienia budynku przez Spółkę PGE i przeprowadzenie okresowych kontroli instalacji, co podtrzymał w piśmie z 17 grudnia 2008 r.
Do akt włączono pomiary pól elektromagnetycznych dla celów ochrony ludzi i środowiska wytwarzanych przez linię energetyczną wysokiego napięcia 110 kV na działce nr [...] – wykonane 12 sierpnia 2008 r. przez Wojewódzką Stację Sanitarno-Epidemiologiczną w Białymstoku (sprawozdanie nr 122/LR/Z/2008 przesłane przez Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Białymstoku przy piśmie z 21 sierpnia 2008 r.). Ze sprawozdania wynika, że pomiary wykonano przy zastosowaniu rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 30 października 2003 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów pól elektromagnetycznych w środowisku oraz sposobów sprawdzania dotrzymania tych poziomów (Dz. U. nr 192, poz. 1883), dalej: rozporządzenie MŚ z 2003 r., a natężenia pola elektrycznego E i pola magnetycznego H nie przekraczają dopuszczalnych poziomów.
2.2. Następnie postępowanie toczyło się dwutorowo:
- postanowieniem PINB PG z 21 stycznia 2009 r., zreformowanym postanowieniem PIWNB z 12 lutego 2009 r., na podstawie art. 81c p.b. nałożono na S. K. obowiązek wykonania oceny technicznej robót budowlanych polegających na wymianie pokrycia dachowego na budynku mieszkalnym jednorodzinnym.
Wykonując obowiązek wnioskodawca przedłożył ekspertyzę techniczną inż. R. Ż. z 16 marca 2009 r., z której wynika, że roboty budowlane wykonano zgodnie ze sztuką budowlaną. Przedmiotem ekspertyzy nie była indukcja napięcia na dachu;
- postanowieniem PINB PG z 17 lutego 2009 r., zreformowanym w zakresie terminu przez PWINB w dniu 30 marca 2009 r., na podstawie art. 81c p.b. nałożono na Spółkę PGE obowiązek przedłożenia oceny technicznej linii energetycznej biegnącej nad budynkiem wnioskodawcy w kierunku ustalenia, czy zagraża ona zdrowiu bądź życiu jego mieszkańców.
Wykonując obowiązek 19 maja 2009 r. Spółka przedłożyła ocenę techniczną wpływu linii 110 kV na użytkowników budynku mieszkalnego sporządzoną przez dr hab. inż. R. S. oraz mgr inż. Z. T. Autorzy oceny zalecili przeprowadzenie czynności zapobiegawczych w odniesieniu do znajdującego się na działce słupa (uziemienie), w odniesieniu do budynku mieszkalnego i gospodarczego – obydwu posiadających pokrycia dachowe z blachodachówki (uziemienia otokowe) oraz inne czynności związane z utrzymaniem bezpiecznego użytkowania działki.
W tych okolicznościach PINB PG orzekł następująco:
- decyzją z 2 lipca 2009 r., wydaną na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 p.b., nałożył na Spółkę PGE obowiązki wynikające z ww. ekspertyzy dotyczące znajdującego się na działce nr [...] słupa nr 20 (wykonanie uziomu oraz warstwy izolacyjnej z asfaltu). Decyzja nie była skarżona. PGE w pismach z 28 lipca 2009 r. i z 28 sierpnia 2009r. poinformowała, że prace nie mogą być wykonane z uwagi na sprzeciw właściciela działki;
- decyzją z 2 lipca 2009 r., wydaną na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 p.b., zobowiązał S. K. do wykonania – w uzgodnieniu z PGE - czynności związanych z uziemieniem budynku mieszkalnego na działce nr [...] wskazanych w przedłożonej ocenie technicznej. Decyzją z 12 sierpnia 2009 r. PWING utrzymał tę decyzję co do obowiązków, reformując co do terminu ich wykonania.
Wyrokiem z 3 grudnia 2009 r. w sprawie II SA/Bk 588/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uchylił decyzje organów obydwu instancji. Zdaniem sądu źródłem zagrożenia na działce nr [...] jest linia energetyczna wysokiego napięcia 110 kV biegnąca nad działką - niezależnie od tego, że właściciel działki wykonał wymianę pokrycia dachowego budynku bez wymaganej zgody formalnoprawnej. W ocenie sądu to Spółka PGE jako zarządca sieci odpowiada za zapewnienie bezpieczeństwa, dlatego brak jest podstaw prawnych do żądania wyeliminowania nieprawidłowości od wnioskodawcy. Sąd zalecił przeprowadzenie szerszego postępowania wyjaśniającego obejmującego słup energetyczny, możliwość wykonania uziemienia, sprawdzenia czy linia nie zagraża również innym budynkom, a także przeprowadzenie postępowania naprawczego (art. 50-51 p.b.) w kierunku legalności wymiany pokrycia dachowego. Wyrok uprawomocnił się bez kontroli instancyjnej.
W piśmie z 22 lutego 2010 r. S. K. wniósł o gruntowne przebadanie linii i w ostateczności wstrzymanie przesyłu.
3. Decyzją z 22 marca 2010 r. PINB PG, na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 p.b., nałożył na Spółkę PGE obowiązki w zakresie uziemienia budynku mieszkalnego wynikające z ekspertyzy biegłych S. i T.
Decyzją z 27 maja 2010 r., po rozpoznaniu odwołania S. K., PIWNB uchylił decyzję organu pierwszej instancji i nałożył na PGE obowiązki wynikające z opinii biegłego T., z tym że objął decyzją również budynek gospodarczy na działce nr [...].
Wyrokiem z 16 grudnia 2010 r. w sprawie II SA/Bk 471/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku stwierdził nieważność obydwu ww. decyzji. Wskazał na faktyczną i prawną ich niewykonalność, wynikającą z nałożenia obowiązków na podmiot (PGE) niebędący właścicielem nieruchomości, na której mają być wykonane; wywiódł, że ponieważ źródłem zagrożenia jest wyłącznie linia energetyczna – obowiązki powinny być nałożone na zarządcę (właściciela) linii. Sąd zwrócił uwagę, że w obrocie prawnym pozostaje decyzja z 2 lipca 2009 r. dotycząca słupa energetycznego i obowiązków w tym zakresie nałożonych na PGE, a także wskazał, że powinno zostać przeprowadzone, na podstawie art. 50-51 p.b., postępowanie co do samowoli budowlanej polegającej na wymianie pokrycia dachowego
4.1. W ponownie prowadzonym postępowaniu doszło do spotkania wnioskodawcy i przedstawicieli PGE. Jego rezultatem było dostosowanie rezystencji uziomów słupa nr 20 znajdującego się na działce nr [...] do wartości wskazanej w decyzji PINB PG z 2 lipca 2009 r. wydanej wobec PGE (pismo PGE z 25 października 2011 r.) oraz wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji w zakresie nałożenia na PGE obowiązku wykonania na działce wnioskodawcy izolacji słupa z wykorzystaniem asfaltu. Decyzją z 25 stycznia 2012 r. PWINB stwierdził nieważności decyzji PINB PG z 2 lipca 2009 r. w części dotyczącej ułożenia warstwy asfaltu wokół słupa nr 20 oraz wykonania badań sprawdzających jego uziemienie.
4.2. W międzyczasie doszło również do przeprowadzenia postępowania w zakresie oceny legalności wykonania prac budowlanych polegających na wymianie przez S. K. pokrycia dachowego z dachówki cementowej na blachodachówkę. W postępowaniu tym PINB PG decyzją z 6 grudnia 2011 r. (znak NB.I.SG-7355/0/11) nałożył na wnioskodawcę obowiązek wykonania uziemienia dachu, a PWINB decyzją z 30 stycznia 2012 r. (znak WOP.7721.205.2011.AS) rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne utrzymał w mocy.
W piśmie z 23 sierpnia 2012 r. S. K. poinformował PINB PG o wykonaniu obowiązku uziemienia dachu ("pomiar napięcia po uziemieniu dachu dał wynik 0V", k. 541 tom II akt adm.). Załączył protokół badania uziemienia dachu oraz protokół badania technicznego urządzeń uziemiających roboczych sporządzone przez osobę z uprawnieniami w zakresie sieci i instalacji elektrycznych do 1 kV.
4.3. Decyzją z 23 listopada 2012 r. PINB PG umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne toczące się na podstawie art. 66 p.b. w sprawie "indukowania napięcia na dachu budynku mieszkalnego na działce nr [...] przy ulicy [...] w B.". Wyjaśnił, że wykonano uziemienie słupa, z opinii technicznej wynika, że linię energetyczną wykonano prawidłowo, zagrożenie indukowaniem się napięcia na dachu można wyeliminować przez uziemienie, przeprowadzono również postępowanie naprawcze wobec dachu stwierdzając brak występowania napięcia, co eliminuje konieczność nakładania na strony obowiązków.
Decyzją z 30 stycznia 2013 r. PWINB utrzymał powyższą decyzję w mocy.
Wyrokiem z 6 czerwca 2013 r. w sprawie II SA/Bk 164/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uchylił decyzje organów obydwu instancji. Sąd podtrzymał dotychczasową ocenę prawną formułowaną w wydanych w sprawie wyrokach, zgodnie z którą: (-) w zaistniałym stanie faktycznym obiektem, który stworzył realne zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi oraz bezpieczeństwa mienia, jest linia energetyczna 110 kV przebiegająca bezpośrednio nad budynkiem wnioskodawcy; (-) zarządca linii energetycznej winien być zobowiązany do usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości, gdyż wnioskodawca może być odpowiedzialny wyłącznie za samowolę budowlaną polegającą na zmianie pokrycia dachowego. W ocenie sądu, z uwagi na przedmiot regulacji art. 66 p.b., nie można było ograniczyć postępowania wyłącznie do oddziaływania linii energetycznej na budynek, ale należało szeroko zbadać wpływ linii na budynek, bezpieczeństwo i zdrowie ludzi, tj. w rozumieniu wszystkich przesłanek z art. 66 p.b. Następnie, na podstawie powziętych ustaleń, należało zobligować właściciela/zarządcę sieci energetycznej do usunięcia ewentualnych nieprawidłowości "poprzez działania własne i na własnym obiekcie" tak, aby wyeliminować zagrożenie oraz stworzyć bezpieczne warunki dla użytkowników nieruchomości nr [...].
5. W ponownie prowadzonym postępowaniu PINB PG podjął próbę uzyskania od organów Inspekcji Sanitarnej pomiarów i oceny oddziaływania linii energetycznej na środowisko i życie ludzi (pismo z 12 września 2013 r.) oraz uzyskania wyników pomiarów przeprowadzonych w 2008 r. przez Inspekcję Ochrony Środowiska. Okazało się jednak, że w przypadku Inspekcji Sanitarnej jest to niemożliwe z uwagi na brak ustawowych kompetencji w tym zakresie, zaś Inspekcja Ochrony Środowiska wskazała, że wykonuje pomiary gdy zostaną przekroczone ustalone prawem poziomy promieniowania, co w sprawie nie ma miejsca (k. 655, 663, 678, 738 tom III akt adm.).
PINB PG przeprowadził oględziny obiektów budowlanych na działce nr [...] (20 września 2013 r.), a następnie kontrolę utrzymania linii energetycznej 110 kV (21 marca 2014 r.). Ustalił, że budynek mieszkalny posiada uziemienie, słup energetyczny nr 20 nie posiada warstwy izolacyjnej, zaś z dokumentów przedłożonych przez przedstawiciela Zakładu Energetycznego wynika, że stan techniczny linii energetycznej nie stwarza zagrożenia (k. 640 tom III akt adm.). Ustalił także, że linia energetyczna jest w dobrym stanie technicznym i podlega cyklicznym przeglądom zgodnie z harmonogramem (k. 736 tom III akt adm.). Do akt włączono instrukcję ruchu i eksploatacji sieci dystrybucyjnej wraz z protokołami kontrolnymi (k. 713-734 tom III akt adm.).
Decyzją z 14 kwietnia 2014 r. PINB PG umorzył postępowanie prowadzone na podstawie art. 66 ust. 1 p.b. "w sprawie ustalenia oddziaływania linii napowietrznej 110 kV przebiegającej nad nieruchomością przy ul. [...] w B. na budynek wnioskodawcy i inne budynki".
Decyzją z 28 maja 2014 r., po rozpoznaniu odwołania S. K., PWINB utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Wyrokiem z 21 października 2014 r. w sprawie II SA/Bk 623/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uchylił zaskarżoną decyzję PWINB. Wskazał, że do dnia wyrokowania nie wyeliminowano problemu związanego z indukowaniem się napięcia na dachu budynku wnioskodawcy i w jego obrębie. Dlatego organy powinny przeprowadzić wyczerpujące i wszechstronne postępowanie w celu zbadania problemu pod kątem bezpieczeństwa zdrowia i życia ludzi. Wyrok uprawomocnił się bez kontroli instancyjnej.
6. Po powrocie sprawy do organu odwoławczego decyzją z 26 lutego 2015 r. PWINB uchylił decyzję PINB PG z 14 kwietnia 2014 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania formułując zalecenia jak w uzasadnieniu wyroku w sprawie II SA/Bk 623/14.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ pierwszej instancji przeprowadził 20 kwietnia 2015 r. kontrolę utrzymania linii przebiegającej na nieruchomości wnioskodawcy i załączył protokół oceny stanu technicznego linii z 30 kwietnia 2014 r. wraz z wnioskami (sformułowano w nich zalecenie wykonania pomiarów rezystencji uziemień odgromowych słupów oraz ich ewentualną poprawę, a także zlecono wycinkę). Z protokołu kontroli wynika, że zarządca sieci zawarł umowę na wykonanie tych czynności do 15 maja 2015 r.
Przy piśmie z 26 maja 2015 r. Spółka PGE przedłożyła wynik pomiarów rezystencji uziemienia odgromowego słupa nr [...] na działce nr [...] należącej do wnioskodawcy. Wynika z nich, że uziemienie spełnia wymagania (k. 904 tom IV akt adm.).
Decyzją z 25 czerwca 2015 r. PINB PG umorzył postępowanie administracyjne dotyczące ustalenia "czy napowietrzna linia wysokiego napięcia 110kV relacji GPZ1 B. - [...], GPZ1- RPZ4 (linia dwutorowa) przebiegająca m.in. nad nieruchomością przy ul. [...] w B. stwarza zagrożenie w rozumieniu wszystkich przesłanek określonych w art. 66 ust. 1 Prawa budowlanego z 1994r.".
Decyzją z 27 sierpnia 2015 r., po rozpoznaniu odwołania S. K., PWINB uchylił decyzję organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie administracyjne "w sprawie napowietrznej linii wysokiego napięcia 110 kV relacji GPZ1 B.. - C., GPZ1-RPZ4 (linia dwutorowa) przebiegającej m.in. nad nieruchomością przy ul. [...]w B. - w rozumieniu wszystkich przesłanek określonych w art. 66 ust. 1 Prawa budowlanego".
Wyrokiem z 4 lutego 2016 r. w sprawie II SA/Bk 663/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uchylił obie ww. decyzje organów nadzoru budowlanego. Zdaniem sądu w sprawie zachodzi potrzeba wykonania dodatkowych opinii bądź ekspertyzy rzeczoznawcy lub instytutu, która pozwoli na jednoznaczne udzielenie odpowiedzi, adekwatnej do stanu wiedzy i aktualnie obowiązujących przepisów, czy linia energetyczna znajdująca się nad budynkiem mieszkalnym strony stanowi zagrożenie dla jego mieszkańców w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 1 p.b.
Wyrokiem z 4 kwietnia 2017 r. w sprawie II OSK 1113/16 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną złożoną przez Spółkę PGE.
7. Ponownie prowadząc postępowanie PINB PG postanowieniem z 7 września 2017 r., na podstawie art. 81c p.b., zobowiązał PGE do przedłożenia ekspertyzy technicznej określającej, czy sporna napowietrzna linia wysokiego napięcia 110 kV stanowi zagrożenie dla budynku mieszkalnego i mieszkających w nim ludzi na nieruchomości przy ul. [...] w B., w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 1 p.b., jak również w rozumieniu wszystkich przesłanek określonych w art. 66 ust. 1 p.b., z określeniem ewentualnych koniecznych napraw w tym zakresie. Postanowieniem z 20 października 2017 r. PWINB utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.
W dniu 2 maja 2018 r. Spółka PGE przedłożyła ekspertyzę autorstwa dr inż. M. Z.nr 01/04/2018 z 20 marca 2018 r.
W piśmie z 21 maja 2018 r. zarzuty do ekspertyzy złożył S. K.. Przedłożył również wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu o sygnaturze [...] na okoliczność możliwości nakazania PGE usunięcia linii.
Postanowieniem z 23 maja 2018 r. PINB PG nałożył na PGE obowiązek uzupełnienia ekspertyzy w zakresie "konieczności dokonania przebudowy linii odnośnie odcinka linii przez umieszczenie kabli w ziemi w celu eliminacji występowania potencjalnych zagrożeń dla mienia i osób zamieszkujących pod linią".
Przy piśmie z 16 lipca 2018 r. PGE przedłożyła uzupełnienie nr 1 ekspertyzy z marca 2018 r. (sporządzone w lipcu 2018 r.) zatytułowane "Ocena poziomu ryzyka wystąpienia zagrożenia". Wskazała, że kwestionuje postanowienie zobowiązujące do uzupełnienia ekspertyzy jako zmieniające kierunek wytyczony w sprawie przez NSA w sprawie II OSK 1113/16, tj. zmusza do wypowiedzenia się jak przebudować linię również na innych działkach, co wiązałoby się z budową tego odcinka linii jako zupełnie nowego.
W piśmie z 13 sierpnia 2018 r. S. K. wskazał, że w jego ocenie przebudowa linii jest najlepszym rozwiązaniem problemu również dla sąsiedniej nieruchomości, która jest niezabudowana. Wyjaśnił, że preferuje wykonanie linii jako kablowej.
Decyzją z 10 października 2018r. wydaną na podstawie art. 66 ust. 1 p.b. PINB PG nałożył obowiązki na PGE oraz na S. i J. K.
W piśmie z 30 października 2018 r. PGE zwróciła się do małżonków K. o udostępnienie nieruchomości celem wykonania decyzji (badania uziomów słupa i oceny stanu technicznego podziemnej części instalacji). Uzyskała negatywną odpowiedź wezwanego, który sformułował żądanie usunięcia słupa. Prośbę ponowiono bezskutecznie w styczniu 2019 r. (k. 1212-1217, 1234, 1236 tom V akt adm.).
Decyzją z 21 listopada 2018 r. PWINB, po rozpoznaniu odwołania S. K., utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Wyrokiem z 4 kwietnia 2019 r. w sprawie II SA/Bk 829/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę S. i J. K.
Wyrokiem z 3 października 2022 r. w sprawie II OSK 2961/19 Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej S. K., uchylił wyrok sądu pierwszej instancji oraz zaskarżoną decyzję PWINB z 21 listopada 2018 r., a także poprzedzającą jej wydanie decyzję PINB PG z 10 października 2018 r.
Jak podkreślił NSA, z uwagi na dotychczasowy zakres związania oceną prawną sformułowaną w poprzednich wyrokach wiążące w sprawie jest stwierdzenie, że organ błędnie ustalił źródło zagrożenia, którym nie jest budynek mieszkalny ale linia energetyczna wysokiego napięcia biegnąca nad nim, której zarządca powinien być zobowiązany do usunięcia nieprawidłowości. Obowiązki nakładane na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 p.b. mogą być adresowane jedynie do właściciela lub zarządcy obiektu budowlanego, dlatego w sprawie nie można ich nałożyć na S. K. Zdaniem NSA rzeczą organu nadzoru budowlanego było ustalenie wszelkich możliwych działań eliminujących stwierdzone zagrożenia, a następnie rozważenie zastosowania rozwiązań dopuszczalnych na gruncie przepisu art. 66 ust. 1 p.b. Dlatego, nakładając obowiązki na zarządcę linii napowietrznej, organ będzie musiał rozważyć, czy nie istnieje możliwość przebudowy spornej linii przez umieszczenie jej fragmentu pod ziemią (co niewątpliwie eliminuje stan zagrożenia na nieruchomości strony), czy też istnieją inne skuteczne sposoby eliminacji przez zarządcę linii wszelkiego stanu zagrożenia na tej nieruchomości, tzn. w odniesieniu do wszystkich elementów jej zagospodarowania (np. dachu budynku, ogrodzenia, instalacji technicznych itp.).
8. W tych okolicznościach postanowieniem z 4 stycznia 2023 r., wydanym na podstawie art. 81c p.b., PINB PG zobowiązał Spółkę PGE do przedłożenia książki obiektu budowlanego, aktualnych protokołów wymaganych na podstawie art. 62 p.b. z okresowych kontroli stanu technicznego obiektu budowlanego: linii napowietrznej wysokiego napięcia 110 kV relacji GPZ1-RPZ4, GPZ1-Polanka (wcześniej GPZ1 - RPZ4 GPZ1 – C.) przeprowadzonych przez osoby posiadające odpowiednie uprawnienia oraz posiadanych opracowań projektowych i dokumentów technicznych robót budowlanych wykonywanych w obiekcie w toku jego użytkowania.
W dniu 20 stycznia 2023 r. PGE przedłożyła posiadane dokumenty. Dodatkowo do akt sprawy załączono protokół USE-21-017-001 z pomiaru napięcia rażenia słupa nr 20A linii dwutorowej 110 kV GPZ - Polanka, GPZ - RPZ4, sporządzony przez osobę posiadającą kwalifikacje uprawniające do zajmowania się eksploatacją urządzeń, instalacji oraz sieci elektroenergetycznych na stanowisku eksploatacji i stanowisku dozoru (k. 1341-1428 tom V akt adm.).
Decyzją z 29 maja 2023 r. PINB PG umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie dotyczące linii napowietrznej wysokiego napięcia 110kV, GPZ1-RPZ4, GPZ1-Polanka (wcześniej GPZ1 — RPZ4, GPZ1 — C.) w zakresie ustalenia czy linia stwarza zagrożenie w rozumieniu wszystkich przesłanek z art. 66 ust. 1 p.b.
Decyzją z 27 czerwca 2023 r. PWINB uchylił rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Sprzeciw od decyzji PWINB złożyła do sądu administracyjnego Spółka PGE.
Wyrokiem z 21 sierpnia 2023 r. w sprawie II SA/Bk 573/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił sprzeciw. Wskazał, że decyzja kasatoryjna nie narusza art. 138 § 2 k.p.a., gdyż PINB PG nie uwzględnił w swoim rozstrzygnięciu oceny prawnej sformułowanej w sprawie II OSK 2961/19. Tymczasem z wyroku NSA wynika jednoznacznie, że linia napowietrzna zarządzana przez Spółkę powoduje zagrożenie, zatem to Spółka powinna być zobowiązana do usunięcia nieprawidłowości. Mimo to prowadzone od 2008 r. postępowanie nie doprowadziło do nałożenia obowiązków eliminujących nieprawidłowości. Nadto NSA wyraźnie wskazał, że organ przed wydaniem ostatecznego rozstrzygnięcia będzie musiał rozważyć, czy istnieje możliwość przebudowy spornej linii wysokiego napięcia przez umieszczenie jej pod ziemią, czy też istnieją inne skuteczne sposoby eliminacji zagrożenia. Za wykluczone należy uznać umorzenie postępowania bądź rozważanie czy obowiązki można nałożyć na właścicieli nieruchomości. Zdaniem sądu pierwszej instancji rzeczą organów nadzoru budowlanego jest rozważenie jakie obowiązki nałożyć na Spółkę będącą zarządcą linii. Nadto ekspertyza przedłożona przez PGE, wykonana przez dr inż. M. Z. w kwietniu 2018 r., nie spełnia wytycznych sądu kasacyjnego w sprawie II OSK 2961/19.
Wyrokiem z 13 grudnia 2023 r. w sprawie II OSK 2342/23 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Spółki PGE.
9. Postanowieniem z 27 lutego 2024 r. PINB PG nałożył na PGE obowiązek uzupełnienia ekspertyzy technicznej nr 01/04/2018 przez wskazanie skutecznego sposobu wyeliminowania wszelkich zagrożeń związanych z istnieniem linii napowietrznej wysokiego napięcia nad działką nr [...] dopuszczalnych na gruncie art. 66 ust. 1 p.b., tj. działań doraźnych, zabezpieczających, w tym możliwości stworzenia siatki ekwipotencjanej (systemu połączeń wyrównawczych) w odniesieniu do wszystkich elementów zagospodarowania nieruchomości wnioskodawcy (budynku mieszkalnego, budynku gospodarczego, metalowych części ogrodzenia, metalowych elementów instalacji wodociągowej z trzema kranami), z uwzględnieniem podstawowego założenia, że do usunięcia nieprawidłowości winien być zobowiązany jedynie zarządca sieci - w celu doprowadzenia do zgodności z oceną prawną zawartą w wyroku NSA w sprawie II OSK 2961/19.
W dniu 27 listopada 2024 r. zobowiązana Spółka przedłożyła uzupełnienie nr 2 do ekspertyzy nr 01/04/2018 sporządzone w październiku 2024 r.
10. Decyzją z 15 stycznia 2025 r. PINB PG nałożył na Spółkę PGE jako właściciela linii napowietrznej wysokiego napięcia 110kV, GPZ1-RPZ4, GPZ1-Polanka (wcześniej GPZ1 — RPZ4 GPZ1 — [...]) obowiązek wykonania na nieruchomości przy ulicy [...] w B., w terminie do 30 września 2025r., następujących czynności: 1) uzupełnienie instalacji uziemienia metalowego poszycia dachów o wzajemnie połączone uziomy otokowe budynków z takimi pokryciami, wykonanie drugiego przewodu odprowadzającego ładunki z pokrycia dachu budynku mieszkalnego przy ul. [...], wykonanie instalacji uziemiającej dach budynku gospodarczego zlokalizowanego na nieruchomości przy ul. [...] wraz ze sporządzeniem dokumentacji projektowej i powykonawczej zawierającej rysunki z rozmieszczeniem wszystkich elementów instalacji uziemiającej dachy ww. budynków z określeniem ich wymiarów oraz typu materiałów, z jakich je wykonano oraz przedłożeniem protokołu pomiarów napięć po uziemieniu poszyć dachowych; 2) odizolowanie ogrodzenia w pobliżu słupów w celu ograniczenia wielkości pętli indukcyjnych zapewniając separację elektryczną na długości co najmniej 2,5 m; 3) wyposażenie rur instalacji wodnej znajdujących się na przedmiotowej nieruchomości w odpowiednio zwymiarowane wstawki izolacyjne; 4) usunięcie materiałów składowanych pod słupem poza teren zajmowany przez słup nr [...] z zachowaniem co najmniej 3 - metrowego wolnego pasa od granicy wyznaczonej przez fundamenty tego słupa.
Organ pierwszej instancji przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania zwracając uwagę na przedkładane opinie i ekspertyzy. Zwrócił uwagę, że w sporządzonym w październiku 2024 r. uzupełnieniu nr 2 do ekspertyzy dr inż. M. Z. wskazano, iż "wystarczającym sposobem wyeliminowania ewentualnych, bo nieudowodnionych zagrożeń, jest dostosowanie się do wniosków z wcześniej sporządzonej ekspertyzy z kwietnia 2018 r. i jej uzupełnienia z lipca 2018 r. Zapewni to właściwy poziom bezpieczeństwa na terenie nieruchomości". Dodatkowo autor opracowania ocenił, że według jego szacunków "przedmiotowa linia nie jest niebezpieczna nawet wówczas gdy dach nie będzie uziemiony, na co wskazują przeprowadzone w 2018 r. wyniki pomiarów". Dalej PINB PG wskazał, że dotychczas właściciel linii elektroenergetycznej wykonał wszystkie kierowane do niego zalecenia, natomiast pozostały do wykonania obowiązki sformułowane przez organ w punktach 1-3 decyzji, które to obowiązki nałożono w rozstrzygnięciu.
Zdaniem organu pierwszej instancji przesłanki ingerencji nadzoru budowlanego na podstawie art. 66 p.b. nie są uzależnione od powodów powstania nieprawidłowości i od podmiotu za nie odpowiedzialnego. Organ nie może również nałożyć obowiązków, które nie mają podstawy w obowiązujących przepisach prawa. PINB PG przedstawił okoliczności, w jakich należy nałożyć obowiązki wynikające z art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 p.b. i stwierdził, że żadne w tej sprawie nie zachodzą. Właściciel linii elektroenergetycznej wysokiego napięcia 110kV, GPZ1-RPZ4, GPZl-Polanka wykonał wszystkie zalecenia wynikające z treści ekspertyzy oraz linia utrzymywana jest w należytym stanie technicznym. Jej właściciel spełnia obowiązek poddawania obiektu okresowym kontrolom stanu technicznego (art. 62 p.b.) oraz obowiązek prowadzenia książki obiektu budowlanego (art. 64 p.b.). Nie występują także przesłanki określone w art. 66 ust. 1 pkt 2 i pkt 4 p.b. Linia jest użytkowana w odpowiedni sposób, a jej estetyka nie odbiega od innych tego rodzaju obiektów.
Dalej PINB PG argumentował, że z przedłożonej ekspertyzy wraz z jej uzupełnieniem, dla eliminacji wszelkiego stanu zagrożenia na nieruchomości, należy wykonać czynności w odniesieniu do poszczególnych elementów zagospodarowania, przy czym zobowiązanym, zgodnie z wiążącą organ oceną prawną, powinien być zarządca sieci. Znalazło to odzwierciedlenie w sentencji decyzji.
Organ pierwszej instancji skonkludował, że z powodu istnienia skutecznych sposobów eliminacji wszelkiego stanu zagrożenia nie zachodzi konieczność nałożenia obowiązku przebudowy odcinka linii na kablową. Celem art. 66 ust. 1 p.b. jest utrzymanie obiektów budowanych w należytym stanie, zatem organ nadzoru budowlanego może nałożyć tylko takie obowiązki, które doprowadzą obiekt do odpowiedniego stanu. Skoro ekspert wskazał skuteczne sposoby na osiągnięcie tgo celu, należało kierować się wnioskami ekspertyzy. Zobowiązanie do przebudowy linii na kablową stanowiłoby naruszenie art. 66 ust. 1 p.b. PINB PG nie wykluczył przebudowy linii na kablową, ale dopiero po uzyskaniu przez inwestora decyzji o pozwoleniu na budowę.
11. Odwołania od decyzji PINB z 15 stycznia 2025 r. złożyli:
(-) S. K., którego zdaniem nadal nie wypełniono zaleceń PWINB w kwestii nałożenia na PGE obowiązku przedstawienia opcji przebudowy obcinka linii na kablową, ani wyroku NSA nakazującego skupienie się na linii energetycznej, która jest źródłem zagrożenia. W ocenie odwołującego się organ nakłada na Spółkę obowiązki, które nie zmierzają do zmniejszenia wielkości promieniowania na budynek, a jedynie skupia się na eliminowaniu skutku;
(-) Spółka PGE, która zarzuciła naruszenie: (-) art. 66 ust. 1 p.b. przez wydanie decyzji nakładającej obowiązki w sytuacji niepotwierdzenia ustawowych przesłanek z tego przepisu; (-) art. 6 k.p.a. przez wydanie decyzji bez podstawy prawnej, wyłącznie w oparciu o wiążące zalecenia sądów; (-) art. 8 k.p.a., tj. zasady zaufania obywateli do organów administracji, przez nałożenie na Spółkę obowiązków bez podstawy prawnej; (-) art. 7, 77 i 80 k.p.a. przez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego; (-) art. 105 k.p.a. przez jego niezastosowanie; a także zarzuciła rażące naruszenie art. 107 k.p.a. w zw. z art. 66 ust. 1 p.b. przez niewskazanie w decyzji stwierdzonych nieprawidłowości dających podstawę do nałożenia obowiązku; (-) art. 107 k.p.a. przez niepowołanie dokładnej podstawy prawnej; (-) art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm.), dalej: p.p.s.a., przez niewykonanie wskazań ze sprawy II SA/Bk 471/10 w zakresie przeprowadzenia postępowania odnośnie samowoli budowlanej wszystkich budynków znajdujących się na nieruchomości wnioskodawcy; (-) art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. przez wydanie niewykonalnej decyzji, tj. zobowiązującej Spółkę do ingerencji w substancję oraz działania na majątku uczestnika postępowania, co zostało wyjaśnione i rozstrzygnięte w wyroku w sprawie II SA/Bk 471/10; (-) art. 156 § 1 pkt 6 k.p.a. przez wydanie decyzji, której wykonanie może wywołać czyn zagrożony karą z art. 193, 284, 288 k.k.
Odwołująca PGE sformułowała również na podstawie art. 136 k.p.a. wniosek o dopuszczenie dowodu z badania wartości napięcia zindukowanego w wyniku oddziaływania pola elektrycznego linii energetycznej na dachu budynków, ogrodzeniu i instalacji wodnej oraz ekspertyzy określającej czy wartość prądu rażeniowego przy zmierzonym napięciu wykracza ponad bezpieczną granicę, w celu ustalenia czy zjawisko fizyczne jakim jest indukowanie napięcia w wyniku oddziaływania pola elektromagnetycznego linii energetycznej stwarza zagrożenie.
12. Zaskarżoną decyzją z 11 kwietnia 2025 r. PWINB na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. zreformował decyzję PINB PG z 15 stycznia 2025 r. w ten sposób, że ją uchylił i orzekł merytorycznie nakładając na Spółkę PGE wyłącznie obowiązki sformułowane w punktach 1-2 decyzji pierwszoinstancyjnej.
Organ odwoławczy przedstawił chronologicznie przebieg postępowania, a następnie również chronologicznie – stan prawny związany z powstaniem spornej linii elektroenergetycznej 110 kV oraz budynku mieszkalnego S. K.. Ustalił, że: (-) zaświadczeniem z 21 lutego 1959 r. znak: AB.II-15/1/8/59 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku, Wydział Architektury i Nadzoru Budowlanego zatwierdziło lokalizację szczegółową linii wysokiego napięcia 110 kV na trasie Białystok - Bielsk Podlaski. W treści zaświadczenia wskazano, iż "zaświadczenie jako dotyczące w części gruntów prywatnych uzyskuje ważność po uprawomocnieniu się decyzji o wywłaszczeniu tych gruntów"; (-) zezwoleniem z 11 grudnia 1959 r. Prezydium Rady Narodowej w Białymstoku, Wydział Spraw Wewnętrznych udzieliło zgody na przeprowadzenie budowy napowietrznej linii elektroenergetycznej zgodnie z ww. lokalizacją szczegółową; zezwolenie wydano na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. nr 17, poz. 70), dalej: ustawa z 1958 r. – jako na "przeprowadzenie linii napowietrznej przez nieruchomości osób prywatnych, położonych na trasie budowy, w granicach powiatu białostockiego na odcinku 20,5 km, oznaczonym na dołączonym do wniosku planie sytuacyjnym przebiegającym przez miejscowości: B., Z., D. G., S., S., K., N. w kierunku R.", wskazując jednocześnie, że "osobom upoważnionym przez Biuro Budowy Sieci Najwyższych Napięć przysługuje prawo dostępu do wybudowanej linii el-energetycznej w celu wykonania czynności związanych z jej konserwacją"; pouczono o treści odwołania. Dokonując analizy tych dokumentów organ odwoławczy przytoczył treść art. 35 ustawy z 1958 r. podkreślając wynikającą z niego możliwość wywłaszczenia nieruchomości, jeśli założenie i przeprowadzenie przewodów i urządzeń wyłączało nieruchomość z dalszego racjonalnego użytkowania. Jak wskazał PWINB, w trakcie prowadzonego od 2008 r. postępowania administracyjnego nie przedłożono dokumentów wywłaszczeniowych działki nr [...], zatem należy przyjąć, że nieruchomość wnioskodawcy znajdująca się pod trasą projektowanej linii 110 kV nadawała się do dalszego użytkowania w dotychczasowy sposób.
Organ odwoławczy dokonał analizy norm elektroenergetycznych stosowanych w Polsce począwszy od 1949 r. Wskazał, że dacie budowy spornej linii obowiązywała norma PN-58/E-05100, która nie zakazywała skrzyżowań i zbliżeń z budynkami, a jedynie stawiała wymagania w zakresie zapewnienia zwiększonego bezpieczeństwa (tzw. obostrzenia) w przypadku zaistnienia takich skrzyżowań (w przypadku stwierdzenia oddziaływania linii na takie budynki). Dopiero norma PN-75/E-05100 z 1975 r. zabroniła krzyżować budynki mieszkalne i przemysłowe, w których na stałe przebywają ludzie, z liniami o napięciu znamionowym 220 kV i 400 kV (zatem o napięciu większym niż linia elektroenergetyczna objęta postępowaniem). Zachowanie wymaganych odległości od wszystkich linii elektroenergetycznych znormalizowała dopiero norma PN-E-05100-1 z 1998 r. W ocenie PWINB w dacie budowy obu obiektów budowlanych na działce nr [...] nie było przeciwskazań do ich współistnienia i obowiązku zachowania konkretnych stref ochronnych.
PWINB zwrócił uwagę, że od 1958 r. do 2008 r. (50 lat) nie stwierdzono indukowania napięcia elektrycznego na budynku mieszkalnym strony, mimo że w międzyczasie wykonywano przy linii roboty budowlane, tj. w 1992 r. przygotowano dokumentację dotyczącą remontu linii 110 kV GPZ1-RPZ4 - Bielsk Podlaski, obejmującą część inwestycji przebiegającą przez działkę wnioskodawcy (na podstawie normy PN-E-05100:1975), projekt uwzględniał zwiększenie obostrzeń w miejscach skrzyżowań istniejącej linii z istniejącą zabudową; z treści dokumentacji wynika, iż trasa linii wybudowana w roku 1958 pozostaje bez zmian, podobnie jak jej napięcie energetyczne; kolejna modernizacja linii 110 kV nastąpiła w 2013 r.
Dalej organ odwoławczy wskazał, że pozwoleniem na budowę z 14 września 1959 r. znak: AB-3/20/18/59 Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Białymstoku udzieliło poprzednikowi prawnemu wioskodawny zgody na wykonanie robót budowlanych polegających na budowie budynku mieszkalnego na nieruchomości według załączonego projektu; do pozwolenia załączono rysunek zagospodarowania działki zatwierdzony przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Białymstoku z 9 czerwca 1959 r. nr 1/20/271/59. Obecny właściciel nieruchomości, S. K., wykonał w 2008 r. generalny remont budynku wraz z wymianą pokrycia dachowego z dachówki cementowej na blachodachówkę. Mimo że prace te wymagały zgłoszenia (art. 30 ust. 1 pkt 2 p.b. w brzmieniu z 2008 r.), zgłoszenia nie dokonano. W wyniku prac na poszyciu dachowym wystąpiło indukowanie napięcia elektrycznego. Z wykonanej przez inż. Romana Żero ekspertyzy technicznej wynika, iż prace budowlane przy poszyciu dachowym wykonano zgodnie ze sztuką budowlaną, a użyte materiały posiadają aktualną deklarację zgodności; autor opracowania zastrzegł, że nie brał pod uwagę istnienia linii energetycznej wysokiego napięcia przebiegającej nad dachem budynku. Z kolei na przestrzeni lat 2009 – 2018 wnioskodawca wymienił częściowo ogrodzenie z drewnianego na metalowe i wykonał rozprowadzenie rur instalacji wodnej do podlewania ogrodu zakończone stalowymi kranami, mając świadomość występowania indukcji na dachu budynku mieszkalnego.
W dalszej części rozważań merytorycznych zaskarżonej decyzji PWINB opisał treść znajdujących się w sprawie ocen technicznych i ekspertyz:
(-) sprawozdania Inspekcji Sanitarnej z 21 sierpnia 2008 r. nr 122/LR/Z/2008 z pomiarów pól elektromagnetycznych (podkreślił, że wartości pól według tych pomiarów nie przekraczają wartości dopuszczalnych wskazanych w rozporządzeniu MŚ z 2003r.),
(-) oceny technicznej wykonanej przez rzeczoznawcę SEP - dr. hab. inż. R. S. i rzeczoznawcę SEP - mgr inż. Z. T. w maju 2009 r. dotyczącej wpływu elektroenergetycznej dwutorowej linii napowietrznej 110 kV na użytkowników budynku mieszkalnego na działce nr [...] przy ul. [...] w B. (na jej podstawie stwierdził, że linia energetyczna, pracująca w szczycie energetycznym, nie stanowi zagrożenia ludzi i środowiska ze względu na oddziaływanie pola elektromagnetycznego, niemniej jednak z uwagi na występującą elektryzację metalowego poszycia dachu zalecono wykonanie prac eliminujących zjawisko oraz w celu zminimalizowania, do najmniejszego poziomu z możliwych, zagrożenia pożarowego i porażeniowego mogącego powstać w przypadku zwarcia linii objętej opracowaniem);
(-) ekspertyzy dr. inż. M. Z. z kwietnia 2018 r. nr 01/04/2018 określającej na podstawie aktualnej wiedzy i obowiązujących przepisów, czy dwutorowa linia 110 kV GPZ1-RPZ4, GPZ1-Polanka stanowi zagrożenie dla budynku mieszkalnego na nieruchomości przy ul. [...] w B. i mieszkających w nim ludzi w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 1 p.b., jak również przesłanek określonych w art. 66 ust. 1 p.b. z określeniem ewentualnych koniecznych napraw (organ odwoławczy wskazał, że ekspertyza zawiera analizę rodzajów potencjalnych zagrożeń, jakie może stwarzać linia napowietrzna 110 kV wraz ze wskazaniem skutków niekorzystnego jej oddziaływania i ochrony przed nimi; przeanalizowano również: ewolucję linii wybudowanej w latach 60-tych i zastosowanych obostrzeń dla odcinka znajdującego się nad nieruchomością strony, stan istniejący zabudowy działki mając na uwadze użyte materiały budowlane, zastosowane zabezpieczenia izolacyjne, wyniki pomiarów rezystancji uziemienia słupa nr 20 A, wyniki pomiarów napięcia indukowanego na metalowym poszyciu dachów oraz ogrodzenia, ryzyko oddziaływania pola elektromagnetycznego na organizm człowieka). Organ podkreślił, że ekspert wskazał, iż "w ogólnym przypadku należy uznać, iż ryzyko wystąpienia zagrożeń dla środowiska związane z przebiegiem linii elektroenergetycznej 110 kV występuje zawsze i jest nie do uniknięcia. Możliwe jest jedynie zastosowanie środków organizacyjno-zapobiegawczych w celu redukcji tego ryzyka do poziomu tolerowanego. Za ryzyko tolerowane uznaje się ryzyko, ograniczone do poziomu spełnienia wymagań aktualnie obowiązujących norm i przepisów";
(-) uzupełnienia nr 1 do ekspertyzy nr 01/04/2018 z lipca 2018 r., wykonanego przez dr. inż. M. Z. przez określenie oceny poziomu ryzyka przy obecnym stanie linii oraz po zastosowaniu dodatkowych środków wskazanych w ekspertyzie (zdaniem organu ekspert wyliczył wymagane środki ochronne, zalecane w ekspertyzie z kwietnia 2018 r. ze wskazaniem podmiotów odpowiedzialnych za ich wykonanie, a jednocześnie wskazał, iż w odniesieniu do obiektów zlokalizowanych pod linią 110 kV brak jest przekroczenia dopuszczalnego poziomu bezpieczeństwa zarówno pola elektrycznego jak i magnetycznego; poziom utraty zdrowia nie przekracza wartości akceptowanej określonymi normami);
(-) uzupełnienie nr 2 do ekspertyzy nr 01/04/2018 z października 2024 r., wykonane przez dr. inż. M. Z., w zakresie wskazania sposobów wyeliminowania zagrożeń związanych z przebiegiem linii 110 kV w obszarze nieruchomości strony (organ podsumował, że ekspert przeanalizował całość zgromadzonego materiału dowodowego z uwzględnieniem kolejnych rozstrzygnięć nadzoru budowlanego i wyroków sądów, a także wymienił, zgodnie z zobowiązaniem wynikającym z postanowienia PINB PG z 27 lutego 2024 r., sposoby ewentualnego wyeliminowania zagrożeń związanych z przebiegiem linii 110 KV w obszarze nieruchomości strony).
PWINB zauważył, że Spółka PGE przedłożyła szereg pomiarów napięcia rażeniowego, rezystencji uziemienia odgromowego linii energetycznej, protokoły oceny staniu technicznego, dokumenty powykonawcze przeglądów linii napowietrznych 110 kV oraz książkę obiektu budowlanego. Żadne z przedłożonych dokumentów nie wykazały nieprawidłowości w utrzymaniu technicznym obiektu.
W oparciu o tak zgromadzony materiał dowodowy organ odwoławczy wskazał, że sprawa nie może być rozstrzygnięta w sposób zgodny z oczekiwaniami S. K.. Mimo że pozwolenie na budowę budynku mieszkalnego zostało wydane jako pierwsze (14 września 1949 r.), to jednak nie wiadomo kiedy fizycznie budynek ten powstał. Natomiast przed jego wydaniem rozpoczął się proces inwestycyjny linii energetycznej (zaświadczenie z 21 lutego 1959 r. o lokalizacji szczegółowej, procedura wywłaszczeniowa zakończona pozwoleniem z 11 grudnia 1959 r.) w sytuacji braku obligatoryjnego zakazu lokalizowania bądź projektowania budynków mieszkalnych pod liniami elektroenergetycznymi (norma PN-58/E-05100). Brak dokumentacji projektowej obydwu obiektów nie pozwala w chwili obecnej ustalić, czy inwestorzy byli zobowiązani do zastosowania dodatkowych środków zapobiegawczych, jak też nie sposób obarczać winą organy za udzielenie pozwolenia na współistnienie obiektów przy braku takiego zakazu. PWINB podkreślił, że problemy z indukowaniem obiektów nie były zgłaszane przy modernizacji linii w 1992 r., a rozpoczęły się dopiero po wymianie pokrycia dachowego w 2008 r. Jednak oprócz zmiany użytych przy remoncie materiałów budowlanych, nie zmienił się ani sposób użytkowania obu obiektów, ani ich lokalizacja. Niewątpliwie wnioskodawca miał prawo do zastosowania dowolnych materiałów budowlanych, jednak gdyby roboty zgłosił zostałby uprzedzony o istniejących ograniczeniach. Problem z indukowaniem się napięcia nie odwiódł go też od wykonania w następnych latach nowego ogrodzenia działki z siatki metalowej, co zostało objęte postępowaniem.
Zdaniem PWINB w tych okolicznościach istotne są ustalenia, zgodnie z którymi: (-) budynek mieszkalny jednorodzinny wybudowano na podstawie pozwolenia na budowę z 14 września 1959 r. i jest on w dobrym stanie technicznym oraz nadaje się do użytkowania; (-) linia napowietrzna wysokiego napięcia 110kV, GPZ1-RPZ4, GPZ1-Polanka (wcześniej GPZ1 — RPZ4 GPZ1 — C.) została wybudowana na podstawie zezwolenia z 11 grudnia 1959 r. i jest utrzymywana w należytym stanie technicznym, nie wykazuje przekroczenia dopuszczalnego poziomu bezpieczeństwa zarówno pola elektrycznego jak i magnetycznego, jest pod ciągłym nadzorem i jest eksploatowana zgodnie z przeznaczeniem. Skoro jednak na częściach metalowych obiektów budowlanych na działce nr [...] występuje indukowanie energii elektrycznej powodujące dyskomfort mieszkania, ale nie zagrożenia życia (według ekspertyz i badań indukowanie mieści się w dopuszczalnych normach), to choć zrozumiałe jest dążenie właściciela nieruchomości do usunięcia linii energetycznej, brak jest podstaw do nakazywania Spółce PGE przebudowy linii, jak również nie ma technicznych możliwości całkowitego wyeliminowania pola elektromagnetycznego (poza likwidacją linii). Dlatego zgodnie z zaleceniami wyroku NSA w sprawie II OSK 2961/19 zobowiązano do uzupełnienia ekspertyzy, która zawiera wnioski i konkluzje nie tylko odnośnie usunięcia zagrożeń na działce, ale też odnośnie zmiany przebiegu trasy 110 kV GPZ1-RPZ4, GPZ1-POLANKA przez jej wyniesienie poza obszar nieruchomości przy ul. [...] w B., zmianę linii napowietrznej na kablową np. poprzez skablowanie odcinków pomiędzy słupami 19A- 20A-21A, czy przeniesienie budynków w miejsce dostatecznie odległe od słupów i linii z dala od przewodów linii. Ekspert rozważył powyższe możliwości wskazując również co jest przeciwwskazaniem dla takich rozwiązań.
Mając na uwadze powyższe PWINB stwierdził, że jedyną możliwą formą rozstrzygnięcia jest zobowiązanie Spółki PGE do zastosowania dodatkowych zabezpieczeń obiektów budowlanych znajdujących się na działce nr [...], przez wykonanie prac wskazanych w ekspertyzie dr. inż. M. Z., na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 p.b. Odstąpiono jedynie od nałożenia obowiązku wstawek izolacyjnych na rurach instalacji wodnej oraz obowiązku usunięcia materiałów budowlanych składowanych pod słupem przez właściciela działki. Z uwagi na zakres związania oceną prawną sformułowaną przez sądy oraz treść art. 66 ust. 1 pkt 1 p.b. - zobowiązanie nałożono na właściciela obiektu generującego zagrożenie, tj. Spółkę PGE. Organ odwoławczy wskazał, że w podjętych działaniach winien uczestniczyć właściciel nieruchomości nr [...] przez udostępnienie jej Spółce PGE na czas wykonania prac. Z uwagi na interes własny, winien utrzymywać i użytkować nieruchomość w stanie niezagrażającym życiu lub zdrowiu, tj. we własnym zakresie usunąć materiały składowane pod słupem nr 20A z pozostawieniem bezpiecznej, wolnej strefy technicznej wokół słupa.
Ustosunkowując się do zarzutów stron PWINB wyjaśnił, że organy nadzoru budowlanego nie mają prawnych możliwości zobowiązania Spółki PGE do przebudowy, bądź skablowania linii energetycznej wysokiego napięcia. Wszelkie roszczenia wynikające z obniżenia wartości nieruchomości strona może egzekwować na drodze postępowania cywilnego. Potwierdzona możliwość eliminacji zagrożenia przez wykonanie zaleconych zabezpieczeń wykluczała również umorzenie postępowania. Organ odwoławczy zaznaczył, że postępowanie dotyczy tylko i wyłącznie indukowania elementów metalowych obiektów budowlanych znajdujących się na działce nr [...]. Postępowania dotyczące ewentualnych samowoli budowlanych na nieruchomości wnioskodawcy mogą być prowadzone odrębnie.
13. Skargę do sądu administracyjnego złożył S. K.. Zauważył, że:
1. PWINB we wcześniejszej decyzji nakazał przedstawienie ekspertyzy pokazującej techniczne możliwości przebudowy odcinka linii energetycznej pod ziemią, a w kolejnej zaniechał wyegzekwowania tego obowiązku od PGE argumentując to wysokimi kosztami inwestycji (koszt nigdy nie został wyliczony);
2. przez 17 lat prowadzenia postępowania nie nałożono na PGE żadnego obowiązku zmierzającego do wyeliminowania indukowania się napięcia na budynkach, wszystkie obowiązki nałożono na budynki a nie na linię energetyczną. Tymczasem, jak stwierdził NSA, skupić się należy na usprawnieniu linii energetycznej, bo to ona jest sprawcą indukowania się napięcia a nie budynki skarżącego;
3. organ powołuje się na prawo obowiązujące w 1949 r. nie biorąc pod uwagę zmieniającej się rzeczywistości prawnej oraz możliwości technicznych;
4. w dniu 27 listopada 2024 r. PGE przedstawiła następujące możliwości wyeliminowania zjawiska indukowania napięcia 430V na jego dachu: (-) zmianę przebiegu trasy linii przez wyniesienie jej poza obszar nieruchomości (skarżący nie zgadza się z ustaleniem o wysokich kosztach takiej inwestycji oraz brakiem kompetencji nadzoru budowlanego do nałożenia takich obowiązków; nie zgadza się również ze stwierdzeniem o dobrym stanie technicznym linii spełniającej wszelkie normy bezpieczeństwa, czemu zaprzecza indukowanie się napięcia o wartości 430 V); (-) zmianę linii napowietrznej na kablową (zdaniem skarżącego nie wykazano "niewspółmiernie wysokiego kosztu", zwłaszcza że koszt życia i zdrowia jest wyższy; wskazał, że PGE posiada sztab inżynierów oraz tabor maszyn do podziemnego kablowania linii, co pokazuje na swojej stronie internetowej); (-) przeniesienie jego budynków poza zasięg działania linii energetycznej oraz (-) zmianę przeznaczenia budynków z mieszkalnych na niemieszkalne, wyprowadzenie się z posesji.
W ocenie skarżącego skoro Spółka PGE przyznała, że istnieje techniczna możliwość przebudowy linii na podziemną, wniósł o jej zastosowanie co całkowicie wyeliminuje zagrożenie, a nadto zapewni przygotowanie do odbioru większych napięć oraz zabezpieczy PGE przed roszczeniami odszkodowawczymi w przyszłości. Powołując się na konstytucyjne prawo ochrony własności nie wyraził zgody na ingerencję w budynki oraz inne ingerencje w nieruchomość.
14. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie
15. W piśmie z 18 czerwca 2025 r. stanowisko w sprawie zajęła uczestniczka postępowania Spółka PGE. W jej ocenie zostały wykonane wszystkie zalecenia ze sprawy II OSK 2961/19, brak jest podstaw do nakazywania rozbiórki spornej linii w trybie art. 66 p.b. – zwłaszcza przy jej dobrym stanie technicznym i możliwości usunięcia nieprawidłowości zgodnie z ekspertyzami, zaś jedyną przeszkodą do wykonania obowiązków jest postawa skarżącego. Załączyła korespondencję ze skarżącym, z której wynika brak jego zgody na wykonanie jakichkolwiek czynności na nieruchomości (pisma z 18 kwietnia 2025 r. i z 5 maja 2025 r., k. 59, 60).
16. Podczas rozprawy w dniu 29 lipca 2025 r. skarżący przedłożył zdjęcie na okoliczność usunięcia materiałów budowlanych składowanych przez niego pod znajdującym się na działce słupem energetycznym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
17. Skarga podlega oddaleniu.
1. Przedmiotem kontroli sądowej w sprawie niniejszej jest legalność decyzji wydanej na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2024 r., poz. 725 z późn. zm.), dalej: p.b., zgodnie z którym w przypadku stwierdzenia, że obiekt budowlany może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia bądź środowiska, właściwy organ nadzoru budowlanego nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości, określając termin wykonania tego obowiązku. Przepis ten znajduje się w rozdziale 6 ustawy p.b. zatytułowanym "Utrzymanie obiektów budowlanych", poświęconym obowiązkom ciążącym przede wszystkim na właścicielu lub zarządcy obiektu budowlanego. Obowiązki te dotyczą: art. 61 pkt 1 p.b. - utrzymania i użytkowania obiektu budowlanego zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 5 ust. 2 p.b. (tj. zgodnie z jego przeznaczeniem i wymaganiami ochrony środowiska, utrzymywania w należytym stanie technicznym i estetycznym, nie dopuszczając do nadmiernego pogorszenia jego właściwości użytkowych i sprawności technicznej, w szczególności w zakresie związanym z wymaganiami, o których mowa w ust. 1 pkt 1-7) oraz art. 61 pkt 2 - zapewnienia, dochowując należytej staranności, bezpiecznego użytkowania obiektu w razie wystąpienia czynników zewnętrznych odziaływujących na obiekt, związanych z działaniem człowieka lub sił natury (w przepisie wymieniono przykładowo wyładowania atmosferyczne, wstrząsy sejsmiczne, silne wiatry, intensywne opady atmosferyczne), w wyniku których następuje uszkodzenie obiektu budowlanego lub bezpośrednie zagrożenie takim uszkodzeniem, mogące spowodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia lub środowiska.
W orzecznictwie i literaturze przedmiotu wskazuje się, że obowiązki, o których mowa w art. 61 p.b., wynikają z mocy prawa i zaczynają obowiązywać od momentu skutecznego oddania obiektu budowlanego do użytkowania. Natomiast celem art. 66 p.b. jest to, aby jego stosowanie prowadziło do zapewnienia właściwego, bezpiecznego stanu technicznego istniejących obiektów budowlanych oraz użytkowania ich w sposób niezagrażający wskazanym dobrom chronionym. Podkreśla się, że podjęcie działań (wydanie nakazów) mających doprowadzić do zrealizowania ww. celu jest niezależne od okoliczności, które doprowadziły do sytuacji spełniających przesłanki z art. 66 p.b. Organ nadzoru budowlanego nie ma więc uprawnień do badania przyczyn, które doprowadziły do użytkowania obiektu w sposób zagrażający życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia czy przyczyn jego nieodpowiedniego użytkowania. Nie może badać również, kto ponosi odpowiedzialność za stwierdzony stan (vide A. Plucińska-Filipowicz (red.), M. Wierzbowski (red.), Prawo budowlane. Komentarz aktualizowany, Lex/el, tezy do art. 61 i art. 66 p.b.).
Komentatorzy podkreślają również, że celem art. 66 p.b. jest ukierunkowanie działania na zapewnienie należytego użytkowania obiektów budowlanych. Dlatego decyzje wydawane przez organ nadzoru budowlanego powinny zmierzać do usunięcia stwierdzonych w obiekcie budowlanym nieprawidłowości. Wobec tego na podstawie omawianego przepisu nie jest dopuszczalne wydanie nakazu budowy obiektu budowlanego, jak również nie można wydać decyzji nakazujących: wyłączenie obiektu z użytkowania, rozbiórkę obiektu lub jego części, jak też dokonanie czynności zmierzających do uzyskania pozwolenia na zmianę sposobu użytkowania obiektu budowlanego (vide orzeczenia wskazanie w tezie 16 ww. komentarza do art. 66 p.b.).
2. Zastosowanie art. 61 i art. 66 p.b., uwzględniające powyższe wskazania judykatury i piśmiennictwa, nie może jednak abstrahować od dotychczasowej oceny prawnej sądów sformułowanej w niniejszej sprawie. Zgodnie bowiem z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm.), dalej: p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Związanie to oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się temu w pełnym zakresie. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie II OSK 981/24 (wyrok z 27 maja 2025 r.) "obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Przy czym ocena prawna, o której stanowi art. 153 p.p.s.a., to wyjaśnienie treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. [...] Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci na przykład braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych" (orzeczenia.nsa.gov.pl).
W sprawie niniejszej począwszy od 2008 r. siedmiokrotnie orzekał tutejszy sąd i trzykrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, co oznacza że ocenę prawną formułowano dziesięciokrotnie. Nie wszystkie wypowiedzi sądu pierwszej instancji zostały zaakceptowane przez sąd kasacyjny (np. wyrok w sprawie II OSK 1113/16). Niemniej jednak można wskazać główne kierunki oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wytyczone przez Naczelny Sąd Administracyjny:
- po pierwsze, źródłem zagrożenia jest biegnąca nad nieruchomością skarżącego linia wysokiego napięcia 110 kV (wyrok z 3 grudnia 2009 r. w sprawie II SA/Bk 588/09; wyrok z 16 grudnia 2010 r. w sprawie II SA/Bk 471/10);
- po drugie, należy zbadać "czy linia stwarza zagrożenie w rozumieniu wszystkich przesłanek określonych w art. 66 ust. 1 p.b., a w przypadku ustalenia, że istnieje choćby minimalne zagrożenie podjąć działania zmierzające do wyeliminowania takiego stanu" (wyrok z 4 kwietnia 2017 r., II OSK 1113/16). W sprawie tej NSA zakwestionował umorzenie postępowania administracyjnego wskazując, iż nie może prowadzić do ustalenia o bezprzedmiotowości postępowania zgodność wysokości linii energetycznej i uziemienia słupa z "odpowiednimi normami" ("zachowanie wymogów formalnych dotyczących wysokości przęseł i wielkości w zakresie oddziaływania pola elektromagnetycznego"), bowiem należy poszukiwać "wszelkich możliwych działań eliminujących stwierdzone zagrożenia". Z tym że sąd kasacyjny wyraźnie zastrzegł, iż należy poszukiwać "rozwiązań dopuszczalnych na gruncie art. 66 ust. 1 p.b.", a "po wyczerpaniu środków nadzoru budowlanego właściciel nieruchomości narażonej na negatywne oddziaływanie linii energetycznej będzie uprawniony do dochodzenia roszczeń na drodze cywilnej (przykładowo na podstawie art. 435 i art. 439 k.c.)";
- po trzecie – skoro "realne zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi oraz bezpieczeństwa mienia, o jakim mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 p.b. stworzyła linia energetyczna", to "do usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości powinien być zobowiązany zarządca tejże sieci. To on bowiem odpowiada za odpowiednie zabezpieczenie budynków znajdujących się w zasięgu oddziaływania tej sieci" (wyrok z 3 października 2022 r., II OSK 2961/19);
- po czwarte – należało "rozważyć czy nie istnieje możliwość przebudowy ww. linii wysokiego napięcia przez umieszczenie jej fragmentu pod ziemią (co niewątpliwie eliminuje stan zagrożenia na nieruchomości skarżącego); czy też istnieją inne skuteczne sposoby na eliminację przez zarządcę linii napowietrznej wszelkiego stanu zagrożenia na nieruchomości skarżącego, tzn. w odniesieniu do wszystkich elementów sposobu zagospodarowania nieruchomości skarżącego (np. dachu budynku, ogrodzenia, instalacji technicznych itp.)" – vide wyrok z 3 października 2022 r. w sprawie II OSK 2961/19. Zwraca przy tym uwagę, że w sprawie II OSK 2961/19 NSA orzekał po przedstawieniu przez eksperta dr inż. M. Z. sporządzonego w lipcu 2018 r. uzupełnienia nr 1 do ekspertyzy z kwietnia 2018 r. Sąd kasacyjny, zalecając rozważenie przebudowy linii, nie odmówił "określonej racjonalności rozwiązań przyjętych w ekspertyzie technicznej" oraz powtórzył za oceną prawną sformułowaną w sprawie II OSK 1113/16 konieczność zastosowania "rozwiązań dopuszczalnych na gruncie przepisu art. 66 ust. 1 p.b.";
- po piąte – prowadząc po raz kolejny postępowanie wyjaśniające organy nadzoru budowlanego związane były oceną prawną i wskazaniami tutejszego sądu z wyroku z 21 sierpnia 2023 r. w sprawie II SA/Bk 573/23 (prawomocnym po oddaleniu przez NSA skargi kasacyjnej wyrokiem z 13 grudnia 2023 r. w sprawie II OSK 2342/23), gdzie wskazano, iż "za wykluczone należy uznać odstąpienie od nałożenia obowiązków na zarządcę linii, tj. na Spółkę i w związku z tym umorzenie postępowania w tym zakresie, a tym bardziej rozważanie czy obowiązki można nałożyć na właścicieli nieruchomości [...]. Po ww. wyroku NSA rzeczą organów nadzoru budowlanego pozostało rozważenie jakie obowiązki nałożyć na Spółkę będącą zarządcą linii", gdyż to linia jest źródłem zagrożenia.
A zatem prawomocnie przesądzone zostało w sprawie źródło zagrożenia – linia elektroenergetyczna wysokiego napięcia biegnąca nad nieruchomością skarżącego; podmiot zobowiązany do usunięcia nieprawidłowości, tj. Spółka PGE; zalecono konieczność rozważenia wszelkich sposobów eliminacji zagrożenia wobec wszystkich składników nieruchomości skarżącego; nakazano rozważenie w ekspertyzie przebudowy linii przez umieszczenie jej fragmentu pod ziemią. Dwukrotnie NSA (w sprawach II OSK 1113/16, II OSK 2961/19) powtórzył stwierdzenie o obowiązku zastosowania rozwiązań dopuszczalnych na podstawie art. 66 ust. 1 p.b. W świetle zaś jednoznacznego brzmienia tego przepisu – jego zastosowanie ma prowadzić do "usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości". Wyczerpanie tych możliwości na drodze postępowania administracyjnego uzasadniać będzie skierowanie przez skarżącego roszczeń na drogę postępowania cywilnego.
Inaczej rzecz ujmując po rozważeniu możliwości przebudowy linii i wszelkich innych skutecznych sposobów na eliminację wszelkiego stanu zagrożenia na nieruchomości skarżącego – należało wskazać, w oparciu o całokształt materiału dowodowego, sposób rozwiązania problemu z uwzględnieniem granic dopuszczalnego działania na podstawie art. 66 ust. 1 p.b., adresując nakazy wyłącznie do zarządcy spornej linii.
18. Zdaniem sądu ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania zostały zrealizowane w stopniu uzasadniającym oddalenie skargi.
1. Przede wszystkim usunięto wadliwość ekspertyzy polegającą na nierozważeniu przebudowy linii przez umieszczenie jej fragmentu pod ziemią.
Spółka PGE przedłożyła uzupełnienie nr 2 ekspertyzy dr inż. M. Z. z października 2024 r., w którym na s. 47-50 rozważono przede wszystkim przebudowę linii napowietrznej na kablową. Ekspert jednoznacznie wykluczył taką możliwość po wskazaniu, że skablowanie linii wiązałoby się z przeprowadzeniem kabla pomiędzy słupami nr 19A i 21A i koniecznością likwidacji słupa nr 20A; z uwagi na dwutorowość linii (dwie relacje) należałoby dla każdego z torów zaplanować modernizację, z tym że hipotetycznie należałoby na jej przebieg przeznaczyć niezabudowaną przestrzeń w pasie technicznym między linią przebudowywaną a drugą, biegnącą obok i również będącą linią wysokiego napięcia 110 kV (relacji GPZ M.). Ekspert podjął się oszacowania przewidywanych kosztów. Uwzględnił długość niezbędnych odcinków linii kablowych w ziemi, długość odcinków kabli schodzących ze słupów (po około 15 m z każdego), co dało zapotrzebowanie na około 830 m dla obydwu relacji linii. Wskazał także na konieczność wymiany dwóch słupów z uwagi na niezbędność wykonania zejść kablowych oraz zaznaczył na fotografiach jak wyglądałaby ewentualna trasa linii kablowej. Na s. 50 oszacował koszt tej przebudowy na około 10 176 183, 07 zł wliczając koszt kabli, słupa i fundamentu oraz izolatorów na słupie, bez uwzględnienia kosztów sporządzenia dokumentacji projektowej i uzyskanych pozwoleń. Zwrócił uwagę, że skoro w sąsiedztwie przebiega druga linia wysokiego napięcia, to przyjęcie konieczności przebudowy linii spornej w sprawie niniejszej (nad nieruchomością przy ulicy [...]) zobowiązywałoby do postąpienia identycznie z drugą linią biegnącą nad nieruchomością przy ulicy [...]. Podwajałoby to koszt przedsięwzięcia i czyniłoby je, w ocenie eksperta, niezasadnym z ekonomicznego punktu widzenia.
Zrealizowano zatem zalecenie NSA w sprawie II OSK 2961/19, które – wbrew twierdzeniom skarżącego w punkcie 1 skargi – nie polegało na "przedstawieniu technicznych możliwości przebudowy odcinka linii energetycznej pod ziemią", ale na "rozważeniu czy nie istnieje możliwość przebudowy ww. linii przez umieszczenie jej fragmentu pod ziemią". Istnieje subtelna ale istotna różnica w ujęciu tego zalecenia przez NSA i w jego interpretacji przez skarżącego. Sąd kasacyjny polecił "rozważenie możliwości przebudowy": po pierwsze bowiem – mimo kilkunastoletniego prowadzenia postępowania nie było to wcześniej przedmiotem jakiejkolwiek wypowiedzi osoby posiadającej wiedzę specjalistyczną, po drugie – wskazując na rozważenie "możliwości przebudowy linii wysokiego napięcia" nie przesądził, że taki obowiązek należy na zarządcę linii nałożyć, ale że powinien on być przedmiotem dowodu podlegającego ocenie organów zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (stosownie do art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona); po trzecie – także w sprawie II OSK 2961/19 NSA powtórzył za swoją wypowiedzią ze sprawy II OSK 1113/16, że "należy rozważyć zastosowanie rozwiązań dopuszczalnych na gruncie przepisu art. 66 ust. 1 p.b.", a więc rozwiązań "usuwających stwierdzone nieprawidłowości". W ocenie sądu w sprawie niniejszej nie można z wypowiedzi NSA wyprowadzać jakiegokolwiek kierunkowego zalecenia, w tym o obowiązku przebudowy linii, poza obowiązkiem rozważenia takiej opcji i uzasadnienia dokonanego wyboru.
Nie może przy tym ujść uwadze, że oprócz przebudowy linii w uzupełnieniu nr 2 do ekspertyzy (sporządzonym w październiku 2024 r.) rozważono również zmianę trasy linii (s. 47) jednoznacznie odrzucając to rozwiązanie jako niemożliwe z uwagi na stopień zabudowy miasta oraz koszt nieproporcjonalny w stosunku do wartości nieruchomości skarżącego wraz z jej zabudowaniami. Ekspert zanegował także możliwość zmiany lokalizacji nieruchomości wobec braku dowodów na powstanie linii energetycznej z naruszeniem prawa (s. 51).
Dysponując tak uzupełnionym materiałem dowodowym organy przystąpiły do wyboru sposobu rozstrzygnięcia. Na podstawie wypowiedzi specjalisty na s. 47-50 uzupełnienia nr 2 do ekspertyzy rozważyły możliwość przebudowy linii, a w oparciu o wszystkie wypowiedzi ekspertów i specjalistów począwszy od roku 2009 oceniono tę możliwość i inne sposoby wyeliminowania nieprawidłowości w kontekście całokształtu okoliczności sprawy. Doprowadziło to organy do konkluzji o dopuszczalności zastosowania rozwiązań zaleconych przez eksperta, związanych z nałożeniem obowiązków na Spółkę PGE, z wyłączeniem przebudowy linii. Wniosek ten nie narusza prawa, w szczególności zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.) oraz związania oceną prawną sądu (art. 153 p.p.s.a.). Dlatego zaskarżona decyzja nie podlega uchyleniu.
2. Rozważono wszelkie możliwe sposoby eliminacji zagrożenia w stosunku do wszystkich elementów zagospodarowania działki skarżącego (wypełniając zalecenia sformułowane po raz pierwszy w wyroku z 6 czerwca 2013 r. w sprawie II SA/Bk 164/13, gdzie sąd zalecił zbadać wpływ linii nie tylko na budynek, ale wszechstronnie w zakresie wszystkich przesłanek z art. 66 ust. 1 p.b.; wypełniając też zalecenia NSA w sprawie II OSK 2961/1, w których jednoznacznie wskazano, że należy to uczynić "w odniesieniu do wszystkich elementów sposobu zagospodarowania nieruchomości skarżącego (np. dachu budynku, ogrodzenia, instalacji technicznych)". Organy nadzoru budowlanego doszły do wniosku o istnieniu skutecznych metod eliminacji zagrożenia bez konieczności przebudowy linii.
2.1. W szczególności w ekspertyzie z kwietnia 2018 r. wskazano wszelkie możliwe zagrożenia dla działki skarżącego i jej mieszkańców z art. 66 ust. 1 pkt 1 p.b. oraz w rozumieniu wszystkich przesłanek z art. 66 ust. 1 p.b., a także wskazano konieczne do wykonania działania. I tak począwszy od s. 13 wymieniono generalne zagrożenia związane z przebiegiem linii w jej bezpośrednim otoczeniu: (-) pochodzące od pola elektromagnetycznego (prądy płynące, przepięcia, rażenie dotykowe i krokowe na konstrukcji słupa i w jego bezpośrednim otoczeniu, napięcia rażeniowe i krokowe przenoszone na istoty żywe i poprzez inne konstrukcje głównie podczas uszkodzenia izolacji głównej), pochodzące od uszkodzenia mechanicznego (odkształcenie lub przewrócenie słupa, zerwanie lud odpadnięcie przewodów) oraz rozważono możliwe środki ochrony przy dotyku bezpośrednim i przy uszkodzeniu (na s. 15-16 wskazano np. izolację podstawową, samoczynne wyłączanie zasilania, ogrodzenia, wstawki izolacyjne, uziomy). Na kolejnych stronach ekspertyzy (od s. 17) sporządzono analizę aktualnych zagrożeń pochodzących od tej konkretnej linii w oparciu o analizę jej opracowań projektowych i dokumentacji powykonawczej (ekspert omówił dokumentację projektową i remontową z lat 70-tych, gdyż nie jest dostępna dokumentacja z budowy w roku 1960; omówił dokumentację z generalnego remontu linii w 1993 r., w tym podkreślił zapewnienie normatywnych odległości w miejscach krzyżowania się z budynkami). W zakresie aktualnych zagrożeń pochodzących od linii ekspert podkreślił: zastosowanie najwyższego 3. poziomu obostrzeń w stosunku do elementów konstrukcyjnych linii i innych jej elementów z uwagi na przebieg linii w wyjątkowo trudnym terenie zabudowanym (np. zastosowano dwurzędowy łańcuch izolatorów), zachowanie odległości przewodów fazowych linii od uziemionego dachu budynku (zmierzona jako 10,7m w trakcie oblotu helikopterem), która spełnia wymagania dla wariantu najbardziej rygorystycznego - pokrycia dachu materiałem łatwo zapalnym (s. 20 ekspertyzy); omówił ochronę przeciwporażeniową i przed efektami indukcji, a także ochronę odgromową i wpływ linii na organizm człowieka; uwzględnił inne zagrożenia takie jak wysokie drzewa, budowle, ryzyko powalenia słupów, natężenie ruchu lotniczego, trzęsienie ziemi.
W zakresie aktualnych zagrożeń pochodzących od linii biegły w ekspertyzie z kwietnia 2018 r. zwrócił uwagę na sporną indukcję metalowych poszyć budynku mieszkalnego i gospodarczego, metalowej instalacji wodnej (do podlewania) oraz metalowego ogrodzenia. Zwrócić należy uwagę, że biegły miał na uwadze wyniki pomiarów indukcji wykonane w 2008 r. przez WIOŚ, dowodzące wartości znacznie niższych niż dopuszczalne według rozporządzenia MŚ z 2003 r. W aktach sprawy wyniki tych pomiarów znajdują się na k. 116-120 tomu I akt adm. i odzwierciedlają miejsca pomiaru (brama wejściowa, przed domem pod przewodami linii, przy narożniku domu, przed drzwiami wejściowymi, przy budynku gospodarczym, w bramce do ogródka, na terenie ogródka, przy drugim budynku gospodarczym, wewnątrz domu z wyszczególnieniem kolejnych pomieszczeń – w płaszczyźnie okien i na środku pomieszczenia, wewnątrz budynku gospodarczego). Oddzielnie przedstawiono pomiary pola elektrycznego i magnetycznego – żadne z nich nie wskazywały na przekroczenie dopuszczalnych norm (1 kV/m dla pola elektrycznego, 60 A/m dla pola magnetycznego), a podkreślić należy, że pomiary te wykonano jeszcze przed wykonaniem przez skarżącego uziemienia budynku w sierpniu 2012 r. Dalej wskazać trzeba, że ekspert w kwietniu 2018 r. dodatkowo dokonał pomiarów rezystancji uziemienia słupa (w jego ocenie wyniki spełniają wymagania norm) oraz pomierzył napięcia indukowane na metalowym poszyciu dachów budynku mieszkalnego i gospodarczego oraz na metalowych elementach ogrodzenia wyremontowanego w części z drewnianego w okresie 2009-2018 i zlokalizowanego pomiędzy metalowymi nogami słupa energetycznego (s. 31-32 ekspertyzy oraz zdjęcie umieszczenia ogrodzenia na s. 33).
W ekspertyzie z kwietnia 2018 r. omówiono również sposób przeprowadzania bieżącej eksploatacji linii na podstawie udostępnionej dokumentacji eksploatacyjnej (rocznego planu prac eksploatacyjnych, oględzin rocznych planowych, oględzin specjalnych, przeglądów, prac doraźnych, przeglądów pięcioletnich, ocen stanu technicznego, remontów). W tym zakresie biegły wskazał na podniesienie poziomu bieżącej eksploatacji i kontroli linii (np. wykonywane obloty obiektu i lotniczy scanning laserowy, s. 46).
Podkreślić wypada, że na s. 49 ekspertyzy z kwietnia 2018 r. biegły sformułował sześć grup zaleceń, spośród których Spółka PGE po przedłożeniu dokumentu ekspertyzy wykonała we własnym zakresie zalecony pomiar napięć dotykowych rażeniowych (wyniki znajdują na k. 1428 w tomie V akt adm.), zaś pozostałe dotyczą właśnie spornej indukcji (wykonanie pełnych badań układu uziomów słupa nr 20A – zapobiegawczo z uwagi na nieprzekraczające norm aktualne wyniki pomiarów rezystancji; wykonanie badań rażeń dotykowych metalowych elementów uziemienia budynków – zapobiegawczo w celu sprawdzenia czy nie jest konieczne wykonanie dodatkowych warstw izolacyjnych wokół budynków; uzupełnienie uziemienia metalowego poszycia dachów; odizolowanie ogrodzenia i wykonanie wstawek izolacyjnych na instalacji nawodnienia; usunięcie materiałów składowanych pod słupem - materiały te składuje skarżący, zdjęcia na s. 42 ekspertyzy).
Sąd zwraca uwagę, że ekspertyza w jej pierwotnej wersji z kwietnia 2018 r. akceptuje w całości ustalenia, ocenę i wnioski wynikające z oceny technicznej sporządzonej w 2009 r. przez biegłych S. i T. (s. 4 ekspertyzy).
Podkreślić zatem należy, że niezależnie od rozbieżności między wskazaniami biegłych i dotychczasową oceną prawną sądów co do istnienia zagrożenia ze strony spornej linii (przy czym sąd w sprawie niniejszej jest oczywiście związany oceną prawną – art. 153 p.p.s.a.), istnieje daleko idąca zgodność stanowiska wszystkich specjalistów, którzy wypowiadali się w sprawie odnośnie tego, jakie istnieją dopuszczalne i możliwe technicznie oraz z uwagi na aktualną wiedzę - sposoby eliminacji niebezpieczeństwa (zagrożenia) na nieruchomości skarżącego, czy inaczej "sposoby usunięcia nieprawidłowości" według nomenklatury art. 66 ust. 1 p.b., związane z istnieniem linii.
2.2. Powyższe potwierdza uzupełnienie ekspertyzy wykonane w lipcu 2018 r., w którym biegły stwierdził, iż "poziom ryzyka utraty zdrowia nie przekracza wartości akceptowalnej określonymi normami" (s. 4) oraz podtrzymał swoje stanowisko zaprezentowane w kwietniu 2018 r.
2.3. W tym miejscu wskazać trzeba, że co prawda NSA ocenił dwa ww. dokumenty jako wadliwe (tj. ekspertyzę z kwietnia 2018 r. i jej uzupełnienie nr 1 z lipca 2018 r.), ale w ocenie sądu wyłącznie w zakresie nierozważenia przebudowy linii na kablową, przy braku podstaw "odmowy racjonalności zaproponowanych rozwiązań". Wyklucza to możliwość zanegowania a priori i w całości treści tych ekspertyz i opinii oraz ich wniosków. Mogły one stanowić wiarygodny dowód w sprawie po ich uzupełnieniu, co też nastąpiło. Zwraca uwagę, że skarżący mimo kilkunastoletniego okresu postępowania nie przedstawił kontrdowodu podważającego dowody zgromadzone w sprawie, w szczególności w zakresie wskazanych w uzupełnieniu nr 2 do ekspertyzy kosztów przebudowy linii na kablową. Wskazywane przez skarżącego techniczne sposoby wykonania linii kablowej, o których informacja znajduje się na stronie internetowej Spółki PGE, nie podlegają kwestionowaniu, jednak informacje te nie mają wpływu na wynik sprawy. Nie kwestionowano bowiem możliwości wykonania linii kablowej w ogóle i techniki wykonania takiej linii. Spór w sprawie dotyczył innego przedmiotu, tj. usunięcia nieprawidłowości w utrzymaniu obiektu budowlanego.
2.4. W ocenie sądu "domyka" wszechstronne potraktowanie problemu zagrożenia pochodzącego od spornej linii energetycznej drugie uzupełnienie ekspertyzy sporządzone w październiku 2024 r. (s. 46 uzupełnienia nr 2). Biegły Z. dokonał w tym dokumencie podsumowania dotychczasowych wypowiedzi dotyczących sytuacji na działce skarżącego. W całości podtrzymał zalecenia sformułowane do tej pory związane z eliminacją stwierdzonego przez sądy zagrożenia, wykluczając w okolicznościach tej konkretnej sprawy możliwość przebudowy linii.
Na uwagę zasługują jednocześnie te fragmenty uzupełnienia nr 2 do ekspertyzy, który zbierają wiedzę specjalistyczną na sporny temat i stanowią konkluzje o specjalistycznym charakterze. Mają bowiem istotne znaczenie dla sformułowania przez organ nadzoru budowlanego ostatecznego rozstrzygnięcia dopuszczalnego na gruncie art. 66 ust. 1 pkt 1 p.b. Ekspert bowiem ocenił, że: "oprócz dotknięcia do dachu dla porażenia elektrycznego człowieka konieczna jest odpowiednia wartość prądu rażeniowego, która nie może się pojawić w tym wypadku po uziemieniu dachu" (s. 36), a także że "uziemienie metalowego poszycia dachu całkowicie niweluje zagrożenie pojawienia się na metalowym dachu napięcia ok. 430 kV, gdyż po uziemieniu zmniejsza się ono do bardzo niskiej wartości rzędu 0,5 kV, co zostało udowodnione" (s. 40). Należy wskazać, że stwierdzenia te korelują z wynikami pomiarów jakie skarżący przedłożył do akt sprawy po wykonaniu we własnym zakresie uziemienia dachu budynku mieszkalnego (pismo z 23 sierpnia 2012 r., k. 541 tom II akt adm., w którym stwierdzono, że "pomiar napięcia po uziemieniu dachu dał wynik 0V"). Podobnie korelują z wynikami pomiarów dokonanymi przez biegłego Z. w kwietniu 2018 r. zarówno odnośnie metalowego poszycia budynku mieszkalnego i gospodarczego, jak i metalowego ogrodzenia (jeszcze raz wskazać należy na s. 31 i 32 ekspertyzy z kwietnia 2018 r., k. 1081-1082 tom IV akt adm.). Wszystkie te wartości, jak słusznie wskazał PWINB na s. 15 decyzji, nie przekraczają dopuszczanych poziomów pól elektromagnetycznych według wymagań wynikających z rozporządzenia MŚ z 2003 r. Dodatkowo na s. 43 uzupełnienia nr 2 z października 2024 r. wskazano, że "uziemienie metalowego pokrycia dachowego skutecznie takie ewentualne zagrożenie ogranicza do poziomu niezwykle niskiego (bez możliwości pojawienia się ryzyka porażenia prądem elektrycznym)".
2.5. W tym kontekście nie można pominąć treści § 314 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2022 r., poz. 1225 z późn. zm.), dalej: rozporządzenie WT, zgodnie z którym budynek z pomieszczeniami przeznaczonymi na pobyt ludzi nie może być wzniesiony na obszarach stref, w których występuje przekroczenie dopuszczalnego poziomu oddziaływania pola elektromagnetycznego, określonego w przepisach odrębnych dotyczących ochrony przed oddziaływaniem pól elektromagnetycznych. Na przepis ten zwrócił uwagę sąd w sprawie II OSK 1113/16 jako na regulację, w której przewiduje się stosowną ochronę życia i zdrowia ludzi przed szkodliwym oddziaływaniem napowietrznych linii energetycznych.
Wypada jednak zauważyć, że zakaz wznoszenia budynków, o którym mowa w tym przepisie, dotyczy budynków nowych powstających od momentu jego wejścia w życie, tj. od roku 2002. W sprawie mamy do czynienia z sytuacją budynku istniejącego co najmniej od roku 1960. Co prawda prace na tym budynku, zmieniające jego pokrycie dachowe, wykonano w 2008 r., a zatem w okresie obowiązywania zakazu i wykonał je skarżący, nie może to jednak prowadzić do negatywnych dla niego konsekwencji (nie może być podmiotem zobowiązanym na podstawie § 314 rozporządzenia WT w postępowaniu prowadzonym na zasadzie art. 66 p.b.) z uwagi na regulację art. 153 p.p.s.a.
19. Z wyżej wskazanych powodów zaakceptować należy jako zgodną z prawem treść obowiązków nałożonych w zaskarżonej decyzji PWINB z 11 kwietnia 2025 r. na Spółkę PGE jako właściciela sieci (w ramach swojej sieci dystrybucyjnej), w szczególności zreformowanie decyzji organu pierwszej instancji z 15 stycznia 2025 r. przez ograniczenie tych obowiązków wyłącznie do dwóch: uziemienia dwóch budynków mieszkalnego i gospodarczego (jak w punkcie 1 decyzji PWINB) oraz odizolowania ogrodzenia w pobliżu słupów (jak w punkcie 2 tej decyzji).
Obowiązki w zakresie uziemienia ww. budynków wynikały ze wszystkich dotychczas sporządzonych ocen technicznych i ekspertyz, a biegły Z. dokonał ich podsumowania w uzupełnieniu nr 1 do ekspertyzy (z lipca 2018 r., s. 49, k. 1064 tom IV akt adm.) oraz podtrzymał w całości w uzupełnieniu nr 2 do ekspertyzy (z października 2024 r., s. 46, k. 1624 tom V akt adm.). Wykonanie drugiego przewodu uziemiającego dach budynku mieszkalnego wynika z faktu dwuspadowości dachu tego budynku (każdą połać należy uziemić indywidualnie); wykonanie uziemienia budynku gospodarczego wynika z braku jego wykonania do tej pory; zalecenie sporządzenia dokumentacji projektowej i powykonawczej umożliwia późniejszą weryfikację w razie jakichkolwiek wątpliwości co do sposobu wykonania obowiązków i wprowadzania ewentualnych zmian, zaś obowiązek wykonania pomiarów wychodzi naprzeciw wnioskom ekspertów z 2009 r., którzy zalecili warstwy izolacyjne asfaltowe, podczas gdy faktycznie wykonano warstwy izolacyjne z kostki brukowej wokół budynków. PWINB dostrzegł zatem konieczność wykonania pomiarów po to, by nie pozostawić żadnej wątpliwości co do tego, że wdrożone sposobu eliminacji jakiegokolwiek, nawet potencjalnego zagrożenia, doprowadzą do pożądanego rezultatu.
Obowiązki w zakresie odizolowania ogrodzenia w pobliżu słupów również wynikają z zalecenia ekspertów, wychodząc naprzeciw działaniom podjętym przez skarżącego już po roku 2008, tj. mimo dowiedzenia się o indukowaniu napięcia na pokryciu dachowym budynku mieszkalnego (s. 32 i 33 ekspertyzy z 2018 r.).
Z kolei rezygnacja przez PWINB z nałożenia obowiązku wyposażenia instalacji wodnej w odpowiednio zamontowane wstawki izolacyjne jest konsekwencją twierdzeń skarżącego, że część podziemna tej instalacji jest plastikowa. Twierdzeń tych nie ma potrzeby podważać. Usunięcie obowiązku składowania materiałów budowlanych pod słupem należy zaś do skarżącego, który – jak wskazał na rozprawie przed sądem w dniu 29 lipca 2025 r. – obowiązek ten wykonał we własnym zakresie (załączył zdjęcie).
20. Zastosowanie się przez organy do związania oceną prawną (art. 153 p.p.s.a.) znalazło swój wyraz w nałożeniu obowiązków na Spółkę PGE. Jak wyżej wskazano wynika to z ostatnio wydanych wyroków w sprawie, tj. wyroku z 3 października 2022 r. o sygnaturze II OSK 2961/19, a także wyroku z 21 sierpnia 2023 r. w sprawie II SA/Bk 573/23 (od którego NSA oddalił skargę kasacyjną wyrokiem z 13 grudnia 2023 r. w sprawie II OSK 2342/23). Skoro zaś nałożone obowiązki mają swoją podstawę w art. 66 ust. 1 pkt 1 p.b., a regulacja ta w istocie doprecyzowuje obowiązki właściciela lub zarządcy obiektu budowlanego wymienione w art. 61 p.b., to wskazanie Spółki PGE nie może budzić wątpliwości.
Taki wybór zobowiązanego nie prowadzi również do wydania decyzji niewykonalnej z tego powodu, że obowiązki nałożono na podmiot, który nie jest właścicielem nieruchomości, nad którą biegnie linia energetyczna wysokiego napięcia ani znajdujących się na niej budynków (zarzuty w tym zakresie pojawiały się na etapie postępowania odwoławczego). Niewykonalność decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a., jako jej kwalifikowana wada, oznacza niewykonalność obiektywną, techniczną, niemogącą być przezwyciężoną. Tymczasem z taką nie mamy do czynienia. Nie ulega wątpliwości, że nałożone obowiązki nie są skomplikowane pod względem technicznym, zostały zalecone przez eksperta posiadającego specjalistyczną wiedzę w spornej dziedzinie, a niezbędność ich zrealizowania na nieruchomości skarżącego nie świadczy o obiektywnej niewykonalności ale o konieczności podjęcia kroków prawnych w celu uzyskania akcesu do nieruchomości. Sąd ma przy tym w polu widzenia, że nałożenie obowiązku wykonania robót na nieruchomości, do której Spółka PGE nie ma tytułu własności, zostało zakwestionowane przez sąd w wyroku z 16 grudnia 2010 r. w sprawie II SA/Bk 471/10 – a więc w jednym z wyroków wydanym w sprawie niniejszej. Jednak od tego czasu stan prawny sprawy zmienił się. NSA wyraźnie wskazał, że podmiotem zobowiązanym powinna być właśnie Spółka PGE nie kto inny. Po wtóre, z uzasadnienia wyroku w sprawie II SA/Bk 471/10 nie wynika aby sąd miał wiedzę o posiadaniu przez Spółkę tytułu prawnego do nieruchomości skarżącego na podstawie art. 35 ustawy 1958 r.
Tymczasem w aktach sprawy znajdują się dwie decyzje wydane na ww. podstawie prawnej: z 11 grudnia 1959 r. na przeprowadzenie budowy linii wysokiego napięcia 110 kV na odcinku 20,5 km oraz z 22 grudnia 1959 r. na przeprowadzenie budowy linii 110 kV przez nieruchomości prywatne położone na trasie budowy w granicach miasta Białystok na długości około 10,5 km (z powołaniem się na lokalizację szczegółową z 21 lutego 1959 r.). Zgodnie zaś z art. 35 ustawy z 1958 r., jak trafnie zresztą wskazał PWINB w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji: organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogą za zezwoleniem naczelnika gminy - a w miastach prezydenta lub naczelnika miasta (dzielnicy), zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach - zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową - ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń (ust. 1); osobom upoważnionym przez właściwy organ, instytucję lub przedsiębiorstwo państwowe przysługuje prawo dostępu do tych przewodów i urządzeń w celu wykonywania czynności związanych z ich konserwacją (ust. 2); jeżeli założenie i przeprowadzenie przewodów i urządzeń powoduje, że nieruchomość nie nadaje się do dalszego racjonalnego jej użytkowania przez właściciela na cele dotychczasowe, nieruchomość podlega wywłaszczeniu w trybie i według zasad przewidzianych w niniejszej ustawie dla wywłaszczenia nieruchomości (ust. 3).
Przepis art. 35 ustawy z 1958 r. odpowiada obecnej regulacji art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którą "Starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, może ograniczyć, w drodze decyzji, sposób korzystania z nieruchomości przez udzielenie zezwolenia na zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomości ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, jeżeli właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości nie wyraża na to zgody. Ograniczenie to następuje zgodnie z planem miejscowym, a w przypadku braku planu, zgodnie z decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego".
W orzecznictwie i literaturze przedmiotu wskazuje się, że istnieje trwałość i ciągłość skutków prawnych decyzji wydawanej na podstawie art. 35 ustawy z 1958 r. Jak wskazuje M. Romańska, "Trwałość skutków decyzji wydanej na podstawie art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n., art. 70 ust. 1 u.g.g. i art. 124 ust. 1 u.g.n. w postaci ograniczenia w konkretny sposób prawa własności nieruchomości oznacza, że dotyczą one nie tylko tej osoby, która była jej właścicielem w chwili prowadzenia postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem decyzji, lecz także każdego kolejnego jej właściciela. Jego uprawnienia do korzystania z nieruchomości (art. 140 k.c.) muszą bowiem uwzględniać istnienie na niej urządzeń przesyłowych eksploatowanych przez podmiot trzeci. Na nabyte pośrednio uprawnienia do korzystania z nieruchomości, podlegające przeciwstawieniu uprawnieniom jej każdoczesnego właściciela, może się powoływać nie tylko przedsiębiorca przesyłowy, który w związku z wydaniem decyzji instalował na niej urządzenia, lecz także każdy kolejny, który uzyskał do tych urządzeń tytuł i w związku z tym jest odpowiedzialny za ich utrzymanie i eksploatację" ("Legitymacja do dochodzenia odszkodowań za ograniczenie prawa własności nieruchomości przez posadowienie na niej urządzeń przesyłowych i przedawnienie tych roszczeń", glosa do uchwały NSA z dnia 22 lutego 2021 r., I OPS 1/20, Lex/el). A zatem tak jak obecnie decyzja wydawana na podstawie art. 124 ust. 1 u.g.n. zawiera rozstrzygniecie o dualnej, zobowiązująco-uprawniającej naturze, bowiem udziela zezwolenia na wejście na nieruchomość w celu wykonania na niej określonych robót budowlanych, jak i nakłada na właściciela (użytkownika wieczystego) nieruchomości obowiązek udostępnienia nieruchomości i znoszenia zgodnych z zezwoleniem działań inwestora, który może zostać poddany egzekucji administracyjnej, tak i decyzja z art. 35 ustawy z 1958 r. zobowiązuje każdoczesnego właściciela do trwałego znoszenia ograniczenia prawa własności. Decyzja ta powoduje obowiązek znoszenia stanu faktycznego ukształtowanego przebiegiem urządzeń przez strefę, w której było lub mogło być wykonywane jego prawo własności – pod rygorem egzekucji administracyjnej (art. 124 ust. 6 u.g.n.). Nie można zatem w sprawie niniejszej wywodzić, że przedsiębiorca przesyłowy w postaci Spółki PGE nie posiada trwałego tytułu prawnego do wstępu na nieruchomość skarżącego celem usunięcia nieprawidłowości powodowanych przez linię energetyczną, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 p.b. Z tym że w chwili obecnej w interesie skarżącego jest umożliwienie wykonania działań zapobiegawczych. W ocenie sądu niewykonalność obowiązków wynikających z zaskarżonej decyzji nie jest obiektywna ale subiektywna – występuje po stronie skarżącego. Nadto, przy tak sformułowanym rozstrzygnięciu jak w zaskarżonej decyzji i przeszkodzie w jego wykonaniu wynikającej z braku woli skarżącego do udostępnienia nieruchomości, co skutkuje niemożnością działania przez Spółkę PGE mimo niewstrzymania wykonania decyzji ostatecznej – wydaje się, że odpowiedzialnością za wystąpienie konkretnej sytuacji zagrożenia życia i zdrowia nie będzie można obciążyć wyłącznie przedsiębiorcy przesyłowego (przykładowo dla zastosowania art. 435 i art. 439 k.c. wskazanych przez NSA w sprawie II OSK 1113/16 konieczne jest wykluczenie wyłącznej winy poszkodowanego oraz wykazanie braku należytego nadzoru nad ruchem kierowanego przedsiębiorstwa).
Sąd dodatkowo zwraca uwagę, że ograniczenie prawa własności z art. 35 ustawy z 1958 r. (a obecnie na podstawie art. 124 ust. 1 u.g.n.) jest rodzajem wywłaszczenia na rzecz podmiotu publicznego, nie zaś bezpośrednio przedsiębiorcy przesyłowego. Ten bowiem przedsiębiorca swoje uprawnienia do korzystania z nieruchomości, do której prawo ograniczono właścicielowi, może uzyskać od podmiotu, na którego rzecz nastąpiło wywłaszczenie. Jak wskazała M. Romańska w cytowanej publikacji, "decyzja wydawana na podstawie art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n. (art. 70 ust. 1 u.g.g. i art. 124 ust. 1 u.g.n.) odbiera część uprawnień właścicielskich, uszczuplając tym samym treść prawa własności oznaczonej nieruchomości. W zakresie tego ograniczenia, z upoważnienia państwa, nie zaś właściciela nieruchomości, przedsiębiorca korzystający z urządzeń przesyłowych na cele działalności gospodarczej wiążącej się z zaspokajaniem podstawowych potrzeb społecznych, uzyskuje uprawnienie do korzystania z cudzej nieruchomości przez założenie i eksploatację urządzeń przesyłowych".
Podkreślenia też wymaga, że w sprawie nie można jednoznacznie przesądzić (powody tego szczegółowo opisał PWINB i wywody te należy podzielić), iż któraś z kolidujących inwestycji (budynek mieszkalny, linia energetyczna wysokiego napięcia) powstały nielegalnie, czy nawet niezgodnie ze stosowanymi w ówczesnym czasie normami technicznymi. Nie da się ustalić konkretnie kiedy powstały obiekty, nie zachowała się dokumentacja projektowa i oddania obiektów do użytkowania, nie wiadomo jakie konkretnie warunki postawiono w decyzjach budowlanych właścicielom (inwestorom) tych obiektów. A zatem należy doprowadzić do sytuacji, w której – jeśli możliwe jest doprowadzenie do wyeliminowania nieprawidłowości w ramach dopuszczalnych sposobów zastosowania art. 66 ust. 1 p.b. – należy to uczynić. Poza tymi sposobami istnieje, jak wskazał NSA w sprawie II OSK 1113/16, wyłącznie droga cywilna.
Odnośnie drogi cywilnej to skarżący przedłożył wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 14 października 2010 r. w sprawie sygn. akt I ACa 717/10, którym oddalono apelację od wyroku sądu pierwszej instancji nakazującego rozbiórkę linii energetycznej (k. 1123-1138 tom IV akt adm.). Sąd w sprawie niniejszej zwraca jednak uwagę, że tamta sprawa toczyła się w trybie cywilnym na podstawie art. 222 § 2 k.c., tj. o przywrócenie stanu zgodnego z prawem w sytuacji, gdy pozwany (przedsiębiorstwo przesyłowe) "nie dopełnił w tym względzie ciążącego na nim obowiązku wykazania, że przysługuje mu jakikolwiek tytuł prawny do nieruchomości, na której umieszczone zostały w/w urządzenia energetyczne". Żądanie pozwu polegało na przebudowie linii przez likwidację słupa i ułożeniu kabla między skrajnymi słupami w ziemi. Z uzasadnienia tego wyroku wynika, że chodziło o "dosyć ważną linię o znaczeniu większym niż lokalne, ale nie linię strategiczną" (s. 4 uzasadnienia).
Tymczasem w sprawie niniejszej mamy do czynienia z trybem administracyjnym i nie o likwidację samowoli budowlanej (w żadnym momencie kilkunastoletniego postępowania nie były podnoszone zarzuty samowolnego posadowienia linii), ale o usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości w zakresie utrzymania obiektu budowlanego w należytym stanie (art. 66 ust. 1 p.b.). W trybie tym organ nadzoru budowlanego może orzekać w granicach dopuszczalnych ostatnio wskazanym przepisem (II OSK 1113/16). Nadto chodzi o linię magistralną wchodzącą w skład sieci elektroenergetycznej przeznaczonej do zasilania odbiorców komunalno-bytowych oraz przemysłu znajdującego się na terenie miasta Białystok, a także miejscowości okolicznych, o kluczowym znaczeniu dla Podlasia (s. 6 uzupełnienia nr 2 do ekspertyzy). Ekspert wskazał, że proces lokalizacji i budowy linii był długotrwały i w pierwszej fazie (do wydania pozwolenia na budowę domu mieszkalnego skarżącego w dniu 14 września 1959 r.) nie konkurował z tą inwestycją oraz obydwie te inwestycje współistniały bezproblemowo w latach 1960-2008 czyli przez prawie 50 lat.
21. W tych okolicznościach nie ma powodów, aby zaskarżoną decyzję eliminować z obrotu prawnego z uwagi na naruszenie prawa. Takie bowiem nie wystąpiło. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" p.p.s.a. sąd uwzględnia skargę tylko, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a takich w sprawie nie stwierdzono. Postępowanie wyjaśniające przeprowadzono z zachowaniem wszelkich reguł procesowych, wykonując ocenę prawną sądów poprzednio w sprawie orzekających oraz jego przedmiotem były okoliczności wymienione w art. 66 ust. 1 pkt 1 p.b. oraz wszelkie przesłanki wynikające z art. 66 ust. 1 p.b. w odniesieniu do wszystkich elementów zagospodarowania nieruchomości skarżącego. Dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalono.