II SA/Bk 825/05

II SA/Bk 825/05 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2006-02-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-09-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Anna Sobolewska-Nazarczyk
Elżbieta Trykoszko /przewodniczący sprawozdawca/
Stanisław Prutis
Symbol z opisem
6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
art. 124 ust. 1 i 6
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
Publikacja w u.z.o.
ONSAiWSA 2007 nr.6 poz.141
Tezy
1.	Wyłącznie w przypadku decyzyjnego obciążenia danej nieruchomości służebnością gruntową opisaną w § 1 art. 124 ustawy o gospodarce nieruchomościami, na właścicielu nieruchomości obciążonej ciąży wynikający z art. 124 § 6 ustawy obowiązek znoszenia czynności związanych
z eksploatacją i konserwacją urządzeń, wybudowanych na podstawie administracyjnego zezwolenia.
2.	zamiar odcięcia dostaw wody i zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego wykracza poza czynności opisane w art. 124 ust. 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami, związane  wyłącznie z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń, o których mowa w ust. 1
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant Elżbieta Stasiewicz, po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2006 r. sprawy ze skargi Spółki z o.o. WODOCIĄGI B. w B. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] lipca 2005 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości oddala skargę
Uzasadnienie
"Wodociągi B." – Sp. z o.o. w B. złożyła w dniu [...] marca 2005r. w Starostwie Powiatowym w B. wniosek o wydanie decyzji zezwalającej spółce na czasowe zajęcie nieruchomości położonej w W. przy ul. P. [...], będącej własnością Centralnej Hurtowni Materiałów Budowlanych "W." – Sp. z o.o. w W., a przez którą przebiegają sieci wodociągowe i kanalizacyjne spółki "Wodociągi B.". Wnioskodawca powołał się na art. 124 i 126 ustawy z 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r. Nr 261, poz. 2603 ze zmianami) i stwierdził, że właściciel nieruchomości pobiera wodę i odprowadza ścieki bez zawarcia z "Wodociągami B." umowy o zaopatrzeniu w wodę i odprowadzanie ścieków oraz bez uiszczania należności z tego tytułu, co stanowi czyn karalny i powoduje powstanie szkody na rzecz spółki wodociągowej. Zajęcie nieruchomości jest konieczne dla dokonania odcięcia dostawy wody i zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego dla spółki "W.".
Starosta B. po przeprowadzeniu w sprawie postępowania administracyjnego decyzją z dnia [...] maja 2005r. orzekł o odmowie wydania zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości. Organ w uzasadnieniu decyzji zreferował stanowiska stron zaprezentowane
w czasie rozprawy i stwierdził, że sieć wodociągowa i kanalizacyjna na nieruchomości teraz stanowiącej własność Centralnej Hurtowni Materiałów Budowlanych – spółki z o.o. "W." została wybudowana przez Gminę W. w oparciu o pozwolenie na budowę oraz, że spółka "W." nabywając nieruchomość była świadoma, iż przebiegają przez nią sieci miejskie wodociągu i kanalizacji, a także ustalił, że spółka "W." pobiera wodę i odprowadza ścieki bez zawarcia stosownej umowy z przedsiębiorstwem wodno-kanalizacyjnym (dostawcą usług), co stanowi wykroczenie. Następnie organ przytoczył treść art. 124 ust. 1 i ust. 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami i wskazał, że w sytuacji gdy udostępnienie nieruchomości dla założenia i przeprowadzenia przez nią sieci wodociągowej i kanalizacyjnej nastąpiło nie w oparciu o decyzję administracyjną ale umowę łączącą ówczesnego właściciela nieruchomości (tu Gminę) z jednostką posiadającą decyzję o lokalizacji inwestycji, to wszelkie roszczenia podlegają rozpoznaniu na drodze postępowania cywilnego przed sądem powszechnym. Również w świetle art. 126 ustawy o gospodarce nieruchomościami brak jest podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku albowiem przepis powyższy dotyczy zezwoleń na czasowe zajęcie nieruchomości w sytuacjach nadzwyczajnych (katastrofy, klęski żywiołowej, zakłócenia porządku społecznego wojną, awarii urządzeń lub sieci). Dążenie do odcięcia dostaw wody i zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego w związku z poborem wody i odprowadzaniem ścieków bez zawarcia stosowej umowy, nie stanowi przesłanki zaistnienia nagłej potrzeby działań zapobiegających powstaniu szkody.
W odwołaniu od tej decyzji spółka z o.o. "Wodociągi B." podniosła zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 124 ust. 6 i 126 ustawy o gospodarce nieruchomościami i podnosząc go wniosła o uchylenie decyzji pierwszoinstancyjnej oraz uwzględnienie wniosku.
Wojewoda P. po rozpatrzeniu powyższego odwołania decyzją z dnia [...] lipca 2005r. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. Wojewoda stwierdził, że w świetle treści art. 124 ust. 1 i ust. 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami do przeprowadzenia czynności związanych z konsekwencją oraz usuwanie awarii ciągów, przewodów i urządzeń, w których umowach w ust. 1 art. 124, nie wydaje się odrębnej decyzji, gdyż obowiązek udostępnienia dla tych celów nieruchomości wynika z ustawy i podlega egzekucji administracyjnej. Zawsze przy tym podstawę dla żądania udostępnienia nieruchomości dla celu określonego w ust. 6 jest wcześniejsze zezwolenie właściwego organu na zajęcie nieruchomości w trybie art. 124 ust. 1 tj. istnienie decyzyjnego zezwolenia na samo przeprowadzenie urządzeń (ich założenie). W sytuacji natomiast, gdy zajęcie nieruchomości nastąpiło w drodze czynności cywilnoprawnej, sprawy wynikające z wykonania inwestycji
na cudzym gruncie mogą być rozstrzygane przed sądem powszechnym. Nie ma też podstaw do wydania zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości spółki "W." w oparciu
o art. 126 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten bowiem nie może stanowić samodzielnej podstawy do zajęcia nieruchomości w celu usunięcia awarii, jeżeli te czynności mogą być dokonane przy wykorzystaniu art. 124 ust. 6 ustawy. Przepis art. 126 przy tym stanowi podstawę do wydania zezwolenia na zajęcie nieruchomości sąsiednich względem tej,
na której zaistniała awaria (spowodowana siłą wyższą lub mogąca spowodować znaczne szkody) i którą zajęto w warunkach przepisu art. 124 ust. 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
W skardze skierowanej do sądu administracyjnego "Wodociągi B." – spółka z o.o. w B. podtrzymała zarzuty odwołania i wniosła o uchylenie decyzji jako naruszającej prawo. Wnioskodawca konsekwentnie podnosi, że przepis art. 124 ust. 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie uzależnia wykonania przez właściciela nieruchomości obowiązku udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją i usuwaniem awarii urządzeń od wcześniejszej decyzji wydanej na podstawie art. 124 ust. 1 tejże ustawy.
Zdaniem strony skarżącej zaistniały też przesłanki do wydania decyzji o zezwoleniu na zajęcie nieruchomości spółki "W." wynikające z art. 126 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Potrzeby zapobieżenia znacznej szkodzie skarżącej upatruje w przestępczym działaniu spółki "W.", przynoszącym znaczne szkody dla spółki "Wodociągi B." wykonującej usługi na rzecz ludności w zakresie użyteczności publicznej.
Wojewoda P. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Uczestnik postępowania na prawach strony – Centralna Hurtownia Materiałów Budowlanych "W." – spółka z o.o. również wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył, co następuje:
Skarga podlegała oddaleniu. Zdaniem sądu nie doszło w sprawie do zarzucanego naruszenia przepisów prawa materialnego przywołanych przez stronę skarżącą. Wynikająca
z art. 124 i 126 ustawy o gospodarce nieruchomościami możliwość ograniczenia prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego, jest szczególnym rodzajem wywłaszczenia. Szeroko ujmując pojęcie wywłaszczenia obejmuje wszelkie przypadki przymusowej ingerencji państwa w uprawnienie przysługujące innym podmiotom prawnym wobec określonej rzeczy, w szczególności nieruchomości. W ujęciu przepisów art. 112-127 ustawy
o gospodarce nieruchomościami wywłaszczenie nieruchomości ogólnie charakteryzuje
się tym, że:
- dotyczy tylko nieruchomości położonych na obszarach przeznaczonych w planach miejscowych na cele publiczne albo do nieruchomości dla których została wydana decyzja
o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego,
- oznacza pozbawienie prawa własności, użytkowania wieczystego lub innego ograniczonego prawa rzeczowego albo ograniczenie tych praw,
- może być dokonane tylko wówczas, gdy cele publiczne nie mogą być realizowane
w inny sposób niż przez pozbawienie lub ograniczenie praw do nieruchomości, a prawa te nie mogą być nabyte w drodze umowy,
- jest możliwe tylko na rzecz Skarbu Państwa albo na rzecz jednostki samorządu terytorialnego,
- następuje na podstawie decyzji administracyjnej.
Specyfika szczególnego przypadku wywłaszczenia, ujętego w art. 124 ustawy
o gospodarce nieruchomościami, wyraża się odmiennymi – niż przy wywłaszczeniu właściwym – zasadami i trybem obciążania nieruchomości w postaci ograniczenia sposobu korzystania z niej. Reguły wynikające z tego przepisu są następujące:
- zezwolenie na zakładanie i przeprowadzenie urządzeń, o których mowa w art. 124 ustawy o gospodarce nieruchomościami, może być udzielone z urzędu przez starostę bądź
na wniosek: organu wykonawczego jednostki samorządu terytorialnego, innej osoby (fizycznej lub prawnej) lub jednostki organizacyjnej.
- uzyskanie pozwolenia jest postępowaniem administracyjnym, a pozwolenie stanowi decyzję administracyjną,
- ograniczenie uprawnień właściciela lub użytkownika wieczystego następuje zgodnie z planem miejscowym, a w braku planu, zgodnie z decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego,
- zezwolenie może być udzielone tylko wtedy, gdy właściciel lub użytkownik wieczysty nie wyrażają zgody na budowę i zakładanie urządzeń, o których mowa w art. 124 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Zdaniem Sądu nie ulega wątpliwości, że wyłącznie w przypadku decyzyjnego obciążenia danej nieruchomości służebnością gruntową opisaną w § 1 art. 124 ustawy
o gospodarce nieruchomościami, na właścicielu nieruchomości obciążonej ciąży wynikający
z art. 124 § 6 ustawy obowiązek znoszenia czynności związanych z eksploatacją
i konserwacją urządzeń, wybudowanych na podstawie administracyjnego zezwolenia. Zgodnie z art. 124 ust. 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości obciążonej, w sytuacji gdy wydano określonemu podmiotowi zezwolenie na mocy art. 124 ust. 1 ustawy, musi zezwolić temu podmiotowi na wejście
na nieruchomość w celu najpierw budowy i założenia urządzeń wymienionych w art. 124 ust. 1 ustawy, a później w celu wykonywania czynności związanych z eksploatacją i konserwacją tych urządzeń. Decyzja zezwalająca na zajęcie nieruchomości dla przeprowadzenia na niej urządzeń wymienionych w art. 124 ust. 1 winna zawierać wszystkie warunki związane
z udostępnieniem nieruchomości, w tym i warunek znoszenia późniejszych czynności związanych z konserwacją i eksploatacją urządzeń.
Odnosząc te ogólne uwagi do stanu faktycznego niniejszej sprawy stwierdzić należy, że skoro spółka "Wodociągi B." nie wykazała się istnieniem decyzyjnego zezwolenia na przeprowadzenie przez nieruchomość spółki "Wschód" sieci wodociągowej i kanalizacyjnej, nie może teraz skutecznie powoływać się na wynikający z art. 124 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami obowiązek znoszenia czynności związanych z konserwacją i eksploatacją tej sieci. Na marginesie jedynie należy zauważyć, że zamiar odcięcia wody i zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego wykracza poza czynności opisane w art. 124 ust. 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami, związane wyłącznie z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń, o których mowa w ust. 1.
Zdaniem Sądu w sprawie nie zaistniały także przesłanki do wydania decyzji zezwalającej stronie skarżącej na zajęcie nieruchomości spółki "W." w oparciu o art. 126 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z przesłanek stanowiących dyspozycję komentowanego przepisu oraz z instytucji zajęcia nieruchomości wynika, że postępowanie
w sprawie udzielenia zezwolenia na nagłe zajęcie nieruchomości w oparciu o ten przepis, wszczynane jest z urzędu a samej decyzji zezwalającej na zajęcie nieruchomości w razie wystąpienia siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia szkodzie, nadaje się obligatoryjnie rygor natychmiastowej wykonalności.
Pomijając zatem to, że o wydanie decyzji w oparciu o art. 126 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie można samodzielnie wnioskować (a jedynie sygnalizować potrzebę podjęcia takiej decyzji) zauważyć należy, że okoliczności uzasadniające ubieganie się przez skarżąca spółkę o wydanie decyzji zezwalającej na zajęcie nieruchomości spółki "W.", nie odpowiadają ani pojęciu "siły wyższej" ani pojęciu "szkody" w rozumieniu przepisu
art. 126 ustawy, której w trybie nagłym trzeba zapobiec. W świetle utrwalonego w judykaturze pojęcia "siły wyższej", obejmuje ono bowiem nie dające się przewidzieć ani zapobiec zdarzenie zewnętrzne związane z działaniem sił przyrody, stanem klęski żywiołowej, wojną czy zamieszkami zakłócającymi porządek społeczny. Nagłość zaś potrzeby działań zapobiegających powstawaniu szkody także wskazuje na sytuacje nadzwyczajne jako przyczynę zagrożenia, a mianowicie: katastrofę czy awarie urządzeń
lub sieci. Dążenie do odcięcia dostaw wody i zamknięcia przewodu kanalizacyjnego
w związku z poborem wody i odprowadzaniem ścieków bez zawarcia stosownej umowy, nie mieszczą się w ustawowych przyczynach wydania decyzji w oparciu o art. 126 ustawy
o gospodarce nieruchomościami.
Mając powyższe na uwadze skargę jako bezzasadną oddalono (art. 151 ustawy
z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi -
Dz. U. Nr 153, poz. 1270).