II SA/Bk 808/23

II SA/Bk 808/23 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2024-03-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Anna Bartłomiejczuk /sprawozdawca/
Barbara Romanczuk
Elżbieta Lemańska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Sygn. powiązane
II OZ 59/24 - Postanowienie NSA z 2024-02-13
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1191
art. 35
Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lemańska, Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk (spr.), sędzia WSA Barbara Romanczuk, Protokolant sekretarz sądowy Natalia Paulina Janowicz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 marca 2024 r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia 4 września 2023 r. nr OB-I.621.1.25.2023.AO w przedmiocie wymeldowania oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do tut. Sądu decyzją z dnia 4 września 2023 r. nr OB.-I.621.1.25.2023.AO Wojewoda Podlaski utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Miasta Grajewo z dnia 30 czerwca 2023 r. nr SO.5343.1.13.2022.JK o wymeldowaniu D. B. (dalej powoływanego jako: "Skarżący") z pobytu stałego w lokalu położonym na [...] w G.
U podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia faktyczne i prawne.
Wnioskiem z dnia 12 sierpnia 2022 r. M. B. (dalej: Wnioskodawczyni") zwróciła się do Burmistrza Miasta Grajewo o wymeldowanie byłego męża – D.B. z pobytu stałego w lokalu położonym na [...]. W uzasadnieniu wniosku podała, że zgodnie z prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Grajewie z dnia [...] czerwca 2022r. sygn. akt [...] jest ona jedynym właścicielem przedmiotowego lokalu. Stan mieszkania i wywiad środowiskowy przeprowadzony przez Komornika Sądowego wskazują zaś, że Skarżący nie mieszka w tym lokalu, a wyprowadzając się z niego zabrał rzeczy osobiste, sprzęt AGD i RTV, pozostawiając tylko część swojej odzieży. Podkreśliła, że fakt opuszczenia przez Skarżącego przedmiotowego lokalu mogą potwierdzić sąsiedzi. Wnioskodawczyni wskazała również, że aktualne miejsce pobytu Skarżącego znajduje się w domu przy ul. [...], gdzie mieszka sam, a jest to dom odziedziczony po jego rodzicach. Wyjaśniała też, że po uprawomocnieniu się orzeczenia w sprawie o podziału majątku, już jako właścicielka, wysłała Skarżącemu kopię tego wyroku wraz z prośbą o udostępnienie kluczy do przedmiotowego lokalu, a w związku z tym, że Skarżący nie ustosunkował się do przesłanego orzeczenia i nie udostępnił jej kluczy, wymieniła zamki w drzwiach przedmiotowego lokalu i w ten sposób uzyskała do niego dostęp. Dodała, że Skarżący nie opłacał swojej części czynszu i zadłużył mieszkanie, a samo mieszkanie jest zniszczone, zaśmiecone, zgrzybiałe i brudne, co wiąże się z koniecznością wynajęcia ekipy sprzątającej i remontowej. Końcowo oświadczyła, że w dniu 12 sierpnia 2022r. Skarżący zniszczył zamki w drzwiach, co zakończyło się wezwaniem przez nią Policji.
Powyższe stanowiło podstawę do wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie wymeldowania. W ramach tego postępowania przeprowadzona została rozprawa administracyjna, podczas której M. B. wyjaśniła, że korespondencja wysyłana z Sądu Rejonowego na adres [...] nie była odbierana przez Skarżącego, a samo mieszkanie wymaga remontu. Skarżący wyjaśnił z kolei, że w przedmiotowym lokalu mieszka od ponad 30 lat. W ostatnim czasie przeszedł cztery zawały serca i w związku z tym często przebywał w szpitalu, a w kwietniu 2022 roku przeszedł operację wszczepienia bajpasow. Po operacji miał problemy z wejściem do przedmiotowego lokalu z uwagi na fakt, że znajduje się ono na 4 piętrze, dlatego też zamieszkał w domu na ul. [...], ale bywał też w miejscu stałego zameldowania. Potwierdził, że w dniu 12 sierpnia 2022r. w przedmiotowym lokalu była awaria, o czym został telefonicznie poinformowany przez brygadę hydrauliczną, zatrudnioną przez spółdzielnię mieszkaniową. Kiedy udał się do przedmiotowego okazało się, że zamki w drzwiach zostały wymienione, a zatem aby wpuścić hydraulików musiał wymienić dotychczasowy zamek w drzwiach. Wyjaśnił też, że po tym zdarzeniu zwrócił się do kancelarii prawnej, która w jego imieniu w dniu 1 września 2022r. wystąpiła do Sądu Rejonowego w Grajewie o wznowienie sprawy o podział majątku podkreślając, że lokal na [...] w którym mieszkał od 30 lat mieszkał otrzymał od Spółdzielni Mieszkaniowej po wniesieniu stosownej opłaty, a następnie wykupił ten lokal za własnoręcznie zarobione pieniądze. Podkreślił, że zamieszkiwał i zamierza mieszkać w przedmiotowym lokalu, gdyż jest to jedyne mieszkanie jakie posiada, a kiedy będzie miał utrudniony dostęp to będzie wyłamywał zamki. Podał, że kilka razy zwracał się do byłej żony o umożliwienie mu dostępu do przedmiotowego lokalu, żeby móc zabrać swoje ubrania i rzeczy, ale było to bezskuteczne.
W toku postępowania organ I instancji uzyskał informację z Sądu Rejonowego w Grajewie I Wydział Cywilny, że korespondencja do Skarżącego w sprawie o podział majątku wspólnego prowadzonej pod sygn. akt [...] kierowana była na adres: [...] ale żadne z zawiadomień nie zostało przez niego odebrane.
Na podstawie informacji uzyskanej ze Spółdzielni Mieszkaniowej w Grajewie ustalono z kolei, że w okresie od 1 stycznia 2021r. do 31 sierpnia 2022r. opłaty eksploatacyjne za przedmiotowy lokal uiszczała Wnioskodawczyni, a wcześniej były zaległości w opłatach za czynsz, które w dniu 12 sierpnia 2022r. zostały przez nią uregulowane. Spółdzielnia potwierdziła też, że w dniu 12 sierpnia 2022r. miał miejsce przeciek w przedmiotowym mieszkaniu, który został usunięty.
W toku postępowania zostali przesłuchani też świadkowie, m.in. L. W. (zam. [...]) i Z. D.(zam. [...]), którzy potwierdzili, że obecnie w lokalu nr [...] na [...] w zamieszkuje Wnioskodawczyni, a Skarżący od ponad roku nie mieszka w przedmiotowym lokalu. Sąsiedzi nie widzieli momentu, kiedy się wyprowadzał, a także nie wiedzieli, czy zabrał ze sobą wszystkie swoje rzeczy osobiste lub inne, stanowiące jego własność. W dniu 30 grudnia 2022r. przesłuchana w charakterze świadka została też B. Ł. (siostra Skarżącego), która podała, że jej brat obecnie mieszka w domu przy ul. [...], którego ona jest jedyną właścicielką, a wprowadził się tam w lutym lub marcu 2022r., tj. po operacji w związku z problemami z wchodzeniem i schodzeniem z IV piętra. Wyjaśniła, że Skarżący w miejscu stałego zameldowania ma swoje rzeczy osobiste i ubrania, a ze sobą zabrał tylko najpotrzebniejsze rzeczy i dokumentacją medyczną.
W ramach prowadzonego postępowania przesłuchani zostali też sąsiedzi mieszkający w bloku na [...], m.in. H. K., która oświadczyła, że widziała Skarżącego latem w 2022r. kiedy podjeżdżał samochodem pod blok, ale od tamtej pory już go nie widywała. A. G. oświadczył z kolei, że Skarżący cały czas mieszkał w miejscu stałego zameldowania, natomiast W. D. zeznał, że Skarżący mieszkał w przedmiotowym lokalu do wiosny 2022r. i od tego czasu już go nie widywał. Organ I instancji pozyskał też informację ze Spółdzielni Mieszkaniowej w G. (pismo z dnia 6 lutego 2023 r.) o zużyciu wody od I kwartału 2021 r. do IV kwartału 2022r.
W oparciu o tak zgromadzony materiał dowodowy Burmistrz Miasta Grajewo decyzją z dnia 30 czerwca 2023r., na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010r. o ewidencji ludności (t.j. Dz.U. z 2022r., poz. 1191), orzekł o wymeldowaniu Skarżącego z pobytu stałego w lokalu położonym na [...] w G. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwołał się do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, wskazując, że Skarżący nie mieszka w przedmiotowym lokalu od początku 2022 roku, opuścił miejsce swojego pobytu stałego trwale i dobrowolnie, koncentrując swoje centrum życiowe w innym miejscu, a mianowicie w domu przy ul. [...] i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się.
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł Skarżący podkreślając, że nigdy nie zaprzeczał, że nie mieszka w miejscu stałego zameldowania od początku lutego 2022r. ale był to czas nasilenia się jego choroby i pobytu w szpitalu, a później z powodu trudności w poruszaniu, mieszkał w domu swoich rodziców. Od tego czasu nie mieszkał i nie mieszka w przedmiotowym lokalu, ponieważ Wnioskodawczyni wymieniła zamki w drzwiach i tym samym uniemożliwiła mu powrót do tego lokalu. Wyjaśnił też, że działający w jego imieniu – pełnomocnik pismem z dnia 8 grudnia 2022r. zwrócił się do Sądu Rejonowego w Grajewie z wnioskiem o wznowienie postępowania o podział majątku wspólnego, którego kopię dołączył do odwołania.
Wojewoda Podlaski, po rozpoznaniu argumentacji odwołania, decyzją z dnia 4 września 2023r. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrz Grajewa.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołał podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia, tj. art. 35 ustawy o ewidencji ludności, wyjaśniając, że przesłanką warunkującą rozstrzygnięcie sprawy o wymeldowanie jest jedynie opuszczenie przez osobę jej dotychczasowego miejsca pobytu stałego, przy czym opuszczenie to powinno nosić cechy trwałości i dobrowolności. O istnieniu przesłanki opuszczenia miejsca stałego pobytu można mówić wtedy, gdy całokształt zachowań zainteresowanej osoby będzie wskazywał, że lokal, w którym była na stałe zameldowana przestał być miejscem koncentracji jej interesów życiowych. Organ wyjaśnił też, że za miejsce stałego pobytu uznaje się miejsce, w którym zainteresowana osoba stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, przyjmuje i nadaje korespondencję. Podkreślił jednocześnie, że zameldowanie na pobyt stały służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Utrzymywanie zaś zameldowania osoby na pobyt stały w lokalu, w którym w rzeczywistości nie przebywa byłoby wyłącznie potwierdzeniem fikcji meldunkowej, na co przepisy z zakresu ewidencji ludności nie pozwalają.
Odnosząc te ogólne regulacje i zasady wymeldowania do okoliczności przedmiotowej sprawy Wojewoda stwierdził, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające (tj. zeznania świadków, wyjaśnienia stron, informacja z Policji, protokół komornika sądowego) pozwala na uznanie, że Skarżący nie mieszka w miejscu swojego stałego zameldowania, a stan ten utrzymuje się co najmniej od lutego-marca 2022r. Okoliczność tą potwierdziła dodatkowo, przesłuchana w charakterze świadka siostra Skarżącego podając, że Skarżący w lutym lub marcu 2022r. zamieszkał w stanowiącym jej własność domu przy ul. [...] w G. Jakkolwiek początkowo miało to być, jak twierdzi sam Skarżący oraz jego siostra, rozwiązanie tymczasowe z uwagi na stan zdrowia Skarżącego, to sytuacja ta, jak podkreślił organ II instancji, utrzymuje się do chwili obecnej. Tym samym brak jest więc podstaw do traktowania zamieszkiwania Skarżącego poza przedmiotowym lokalem jako przejściowego, skoro trwa to już ponad 1,5 roku, a Skarżący w sytuacji utraty dostępu do przedmiotowego lokalu nie poczynił żadnych działań na drodze prawnej, aby dostęp ten uzyskać.
Nawiązując z kolei do zeznań sąsiadów przedmiotowego lokalu przesłuchanych w charakterze świadków, organ zauważył, że co prawda nie wynika z ich konkretna data opuszczenia przez Skarżącego spornego lokalu, to jednak oceniając całokształt tych dowodów, za bezsporne uznał, że opuszczenie przez Skarżącego tego lokalu nastąpiło najpóźniej wiosną 2022r. Ustosunkowując zaś do okoliczności wymiany zamków w drzwiach przedmiotowego lokalu przez byłą żonę Skarżącego organ stwierdził, że pozostaje ona bez wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, albowiem fakt ten miał miejsce w sierpniu 2022r., a więc w czasie, kiedy Skarżący już od dawna nie zamieszkiwał w miejscu stałego zameldowania. Skoro więc wymiana zamków nie była bezpośrednią przyczyną wyprowadzki, to tym samym nie można brać jej pod uwagę przy ocenie dobrowolności opuszczenia przez Skarżącego przedmiotowego lokalu. Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby w sytuacji utraty dostępu do lokalu na [...] podjął on przewidziane prawem czynności, aby dostęp ten odzyskać, a minął już rok od wymiany zamków. Brak działań w tym zakresie potwierdza, że faktycznie Skarżący nie jest zainteresowany powrotem do przedmiotowego lokalu, w celu ponownego tam zamieszkania. W tych okolicznościach, zdaniem Wojewody, wyprowadzkę Skarżącego ze spornego lokalu należy traktować jako dobrowolne opuszczenie miejsca stałego zameldowania. Przyjmując nawet, że Skarżący podjął decyzję o wyprowadzce z uwagi na stan zdrowia, to jednak nie zmienia to faktu, że była to jego własna decyzja, a nie wymuszana działaniami innych osób, a co więcej z perspektywy upływu czasu stało się to stanem trwałym, a nie jedynie czasowym.
Końcowo odnosząc się do przedłożonego przez Skarżącego odpisu skargi o wznowienia postępowania w sprawie podziału majątku stron, organ wyjaśnił, że kwestie te wykraczają poza zakres prowadzonej sprawy o wymeldowanie, a więc pozostają bez wpływu na wydane rozstrzygnięcie.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożył Skarżący zarzucając jej naruszenie:
1) art. 35 ustawy o ewidencji ludności poprzez jego błędna wykładnię i niezasadne przyjęcie, że fakt wymiany zamka do drzwi nie ma wpływu na ocenę dobrowolności opuszczenia przez Skarżącego lokalu położonego na [...] w G. Co więcej organ błędnie przyjął, że Skarżący opuścił przedmiotowy lokal, co w rzeczywistości nie miało miejsca, a przedmiotowy lokal w dalszym ciągu stanowi miejsce koncentracji interesów życiowych Skarżącego. Nie zaszły zatem ustawowe przesłanki, które uzasadniałyby wydanie decyzji w sprawie wymeldowania;
2) art. 7 i 8 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego wyjaśnienia stanu prawnego i faktycznego sprawy oraz niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w zakresie istotnym dla sprawy i nierozważenia w sposób wszechstronny i wnikliwy całego zebranego w sprawie materiału dowodowego, zasadniczo opierając się wyłącznie na twierdzeniach Wnioskodawczyni oraz sąsiadów nie próbując ich nawet zweryfikować we własnym zakresie;
3) art. 80 k.p.a. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów dokonaną z przekroczeniem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego poprzez błędne przyjęcie, że zgromadzony materiał dowodowy świadczy o tym, że Skarżący opuścił lokal w sposób trwały i dobrowolny, podczas gdy w rzeczywistości Skarżący przebywał w rzeczonym lokalu, gdy pozwalał mu na to stan zdrowia, a zatem nie miało miejsca opuszczenie lokalu o charakterze trwałym;
4) art. 567 k.p.c. w zw. z art. 618 k.p.c. w zw. z art. 688 k.p.c. poprzez ich niezastosowanie, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że Skarżący nie podjął przysługujących mu prawnych czynności aby dostęp do lokalu odzyskać podczas gdy zgodnie z przywołanymi przepisami w czasie trwania postępowania w sprawie skargi o wznowienie postępowania o podział majątku wspólnego nie mogą być wszczynane inne sprawy, które dotyczyłyby majątku objętego podziałem.
Na podstawie tak postawionych zarzutów pełnomocnik Skarżącego wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z: (1) korespondencji SMS między Skarżącym i Wnioskodawczynią, w celu wykazania, że skarżący nie opuścił lokalu w sposób dobrowolny lecz został do tego zmuszony, że bezskutecznie prosił Wnioskodawczynię o udzielenie mu dostępu do lokalu oraz oddanie mu należących do niego rzeczy; (2) skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem wydanym przez Sąd Rejonowy w Grajewie I Wydział Cywilny z dnia [...] czerwca 2022 r. sygn. akt [...]; (3) skargi na przewlekłość postępowania przed SR w Grajewie w sprawie skargi o wznowienie postępowania, sygn. akt [...]; (4) ostatecznego stanowiska w sprawie skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem SR w Grajewie I Wydział Cywilny z dnia [...] czerwca 2022 r. sygn. akt [...] z dn. [...] grudnia 2022 r.; (5) pisma skierowanego do Rzecznika Praw Obywatelskich w celu wykazania, że Skarżący nie opuścił lokalu położonego na [...] w Grajewie w sposób dobrowolny oraz że przedmiotowy lokal stanowi centrum interesów życiowych Skarżącego; (6) wniosku o jak najszybsze rozpoznanie skargi, o zabezpieczenie roszczenia przez zawieszenie postępowania egzekucyjnego z dn. 11 stycznia 2023 r., (7) postanowienia SR w Grajewie I Wydział Cywilny z [...] marca 2023 r. wydanego w sprawie o sygn. akt [...] w przedmiocie skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem SR w Grajewie z dnia [...] czerwca 2022 r. w sprawie [...] w celu wykazania, że na wniosek Skarżącego Sąd udzielił zabezpieczenia poprzez zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie o sygn. akt [...]; (8) skargi Skarżącego z dn. 12.09.2022r. na wszczęcie egzekucji z nieruchomości przez Komornika Sądowego przy SR w Grajewie – G. S. w sprawie [...]; (9) postanowienie SR w Grajewie I Wydział Cywilny z dn. [...] października 2022 r. w sprawie o sygn. akt [...] z wniosku wierzycielki M. B. przeciwko dłużnikowi D. B. o świadczenie pieniężne; (10) postanowienia SR w Grajewie I Wydział Cywilny z dnia [...] czerwca 2023 r. w sprawie o sygn. [...]. z wniosku wierzyciela M. B. z udziałem dłużnika D. B. o świadczenie pieniężne w celu wykazania, że organ wydający zaskarżoną decyzję błędnie uznał, że przywołane przez M. B. postanowieniem SR w Grajewie I Wydział Cywilny z dnia [...] czerwca 2023 r. Sąd orzekł o ponownym wszczęciu egzekucji z nieruchomości, co w rzeczywistości nie miało to miejsca.
W uzasadnieniu skargi podkreślono, że opuszczenie przez Skarżącego spornego lokalu nie było dobrowolne, gdyż to Wnioskodawczyni dokonała zmiany zamka w drzwiach. Gdy natomiast Skarżący przybywał do lokalu to Wnioskodawczyni wzywała funkcjonariuszy Policji. Okoliczności te świadczą o tym, że Skarżący wielokrotnie wyrażał swą chęć posiadania przedmiotowego lokalu, w który w dalszym ciągu znajduje się jego centrum życiowe. Świadczą o tym zeznania świadków, a także pozostawione na terenie lokalu niezbędne rzeczy tj. bielizna, odzież i obuwie oraz dokumentacja. Ponadto o chęci powrotu do posiadania świadczy również korespondencja między Skarżącym, a Wnioskodawczynią, z której w sposób jednoznaczny wynika, że skarżący wielokrotnie ubiegał się o umożliwienie mu dostępu do lokalu i znajdujących się na terenie lokalu - rzeczy. Pełnomocnik Skarżącego wskazała też na toczącą się przed Sądem Rejonowym w Grajewie I Wydział Cywilny sprawę o sygn. akt [...] ze skargi o wznowienie postępowania o podział majątku wspólnego, którego przedmiotem jest sporny lokal. Sam zaś zatem fakt, że Skarżący walczy o prawa do nieruchomości na kanwie wskazanego postępowania sądowego świadczy o tym, że został mu on odebrany, a nie, że opuścił go w sposób dobrowolny. Skarżący wykazywał chęć powrotu do przedmiotowego lokalu i na skutek złożonego przez niego wniosku – Sąd Rejonowy w Grajewie postanowieniem z dnia [...] marca 2023r. sygn. akt [...] postanowił udzielić zabezpieczenia roszczenia uczestnika postępowania D. B. poprzez zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie o sygn. akt [...]. Końcowo odwołując się do art. 567 k.p.c. w zw. z art. 618 k.p.c. w zw. z art. 688 k.p.c., autorka skargi podkreśliła, że w czasie trwania postępowania sądowego w sprawie skargi o wznowienie postępowania o podział majątku nie mogą być wszczynane inne postępowania sądowe, których przedmiotem byłby majątek objęty podziałem. Nie sposób zatem zarzucać Skarżącemu, że nie skorzystał z wszystkich przysługujących mu roszczeń. Wszczynając bowiem postępowanie ze skargi o wznowienie wykazał, że jest zainteresowany powrotem do przedmiotowego lokalu w celu dalszego zamieszkiwania.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Podlaski wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Uzupełniająco wskazano, że z korespondencji sms wymienianej pomiędzy Skarżącym, a Wnioskodawczynią wynika, że Skarżący faktycznie zainteresowany jest dostępem do swoich rzeczy, które zostały w tym lokalu i natomiast nie wskazuje jakoby chciał tam ponownie zamieszkać.
W piśmie procesowym z 29 lutego 2024r. pełnomocnik Skarżącego złożyła wniosek o dopuszczenie dowodu z postanowienia SR w Grajewie z dnia [...] lutego 2024r. o udzieleniu zabezpieczenia roszczenia Skarżącego poprzez ustanowienie zakazu zbywania i obciążania spornego lokalu położonego w G. na osiedlu [...].
Na rozprawie w dniu 21 marca 20224r. Sąd, postanowił, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., postanowił dopuścić dowód z dokumentów zawnioskowanych w skardze oraz w piśmie procesowym z dnia 29 lutego 2024r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy podkreślić, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie zaś do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2023 r., poz. 1634, dalej: "p.p.s.a"), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Przy czym uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) cytowanej ustawy.
Jak wynika z powołanej regulacji zaskarżona decyzja może zostać uchylona tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu z żadnym z takich naruszeń nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie, a zatem wbrew zarzutom skargi – nie było podstaw ażeby zaskarżoną decyzję wyeliminować z obrotu prawnego.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (dalej w skrócie: "u.e.l."). W pierwszej kolejności z uwagi na charakter podniesionych w skardze zarzutów wskazać należy na art. 28 ust. 4 u.e.l. Zgodnie z tym przepisem zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Oznacza to, że postępowanie administracyjne w sprawie o wymeldowanie/zameldowanie ma charakter jedynie ewidencyjno-rejestrowe, służy wyłącznie rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego i nie ma wobec tego żadnego związku z ustalaniem prawa do lokalu, jego wykonywaniem ani tym bardziej nie dotyczy uprawnień w zakresie ich przyznawania, czy pozbawiania. Zameldowanie nie służy powstaniu, czy też potwierdzeniu prawa własności do określonego lokalu, zaś wymeldowanie w żaden sposób tego prawa nie niweczy. Celem decyzji o wymeldowaniu jest doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu osoby z miejscem rejestracji, ma więc ona charakter czysto ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji i doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania, a miejscem zameldowania. Zatem fakt wymeldowania z danego lokalu nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia strony wynikające z prawa własności czy innych praw do lokalu, jeżeli w rzeczywistości taki tytuł prawny strona posiada (tak m.in. Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 10 lipca 2012r., sygn. akt II OSK 824/11, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W konsekwencji rozstrzygnięcie o wymeldowaniu z danego lokalu nie przekłada się też na wynik postępowania o podział majątku wspólnego małżonków, w skład którego wchodzi taki lokal, a tym bardziej na postępowanie ze skargi o wznowienie takiego postępowania.
Zgodnie z treścią art. 35 ustawy o ewidencji ludności organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym w rozumieniu art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania.
Z brzmienia powołanej regulacji wynika, że jedyną przesłanką decydująca o pozytywnym rozpatrzeniu przez organ wniosku o wymeldowanie osoby z pobytu stałego jest fakt opuszczenia przez tą osobę miejsca pobytu stałego bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się, niezależnie od tego, czy utraciła uprawnienie do przebywania w tym lokalu. Sposób rozumienia tejże przesłanki doprecyzowało orzecznictwo sądów administracyjnych, w którym przyjmuje się, że opuszczenie prowadzące do wymeldowania powinno mieć cechę trwałości i dobrowolności. Opuszczenie miejsca pobytu stałego musi zatem cechować zarówno element faktyczny, polegający na stałym nieprzebywaniu w mieszkaniu, lokalu bądź na nieruchomości, jak i element wolicjonalny, łączony z dobrowolnością zmiany miejsca pobytu. Dla ustalenia, że opuszczenie miejsca pobytu stałego jest trwałe konieczne jest ustalenie, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu pobytu stałego towarzyszyło trwałe zerwanie związków z dotychczasowym miejscem pobytu, rezygnacja z koncentrowania w nim interesów życiowych, co może wynikać nie tyle z deklaracji strony co z okoliczności obiektywnych. Dla ustalenia przesłanki dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego niezbędne jest albo ustalenie, że opuszczenie nastąpiło w własnej woli strony, albo też dobrowolność można ustalić w sytuacji, gdy niezależnie od okoliczności opuszczenia w sposób wyraźny nastąpiła rezygnacja z przebywania w danym miejscu, tzn. gdy strona nie podejmuje prób powrotu do niego dostępnymi jej prawnie środkami i akceptuje stan niezamieszkiwania w danym miejscu na stałe.
W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że brak dobrowolności nie stanowi jednoznacznie negatywnej przesłanki do orzeczenia wymeldowania. Nawet jeśli samo opuszczenie lokalu nie było dobrowolne i zachodziły okoliczności przymusu, to następnie trwałe związanie swojego centrum życiowego z innym miejscem zamieszkania, bez podejmowania czynności prawnych w celu odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu lub też bezskuteczne podejmowanie takich czynności, stwarza sytuację zobowiązującą organ administracji do wymeldowania osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro czynności tej sama nie dopełniła. Sąd w składzie rozpoznającym skargę w pełni podziela też pogląd, że powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego zamieszkania z kwestią dobrowolności ma jedynie takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany podejmuje próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Wyczerpanie bezskuteczne tych środków lub rezygnację z ich zastosowania uznaje się za okoliczność usuwającą stan przymusu, a zatem otwierającą drogę do wymeldowania (por. wyroki NSA: z 19 lutego 2021 r., II OSK 2961/20; z 1 lipca 2021 r., II OSK 2915/18; z 20 maja 2016 r., II OSK 2065/14; z 28 grudnia 2017 r., II OSK 863/17; z 1 marca 2018 r., II OSK 2068/17, CBOSA).
Środkami prawnymi umożliwiającymi powrót do lokalu są roszczenia cywilnoprawne, które mogą wynikać z prawa do lokalu, o ile przysługuje ono danej osobie, albo też z przewidzianej przepisami Kodeksu cywilnego - ochrony posiadania. Jak wynika z art. 344 § 1 Kodeksu cywilnego przeciwko temu, kto samowolnie naruszył posiadanie, jak również przeciwko temu, na czyją korzyść naruszenie nastąpiło, przysługuje posiadaczowi roszczenie o przywrócenie stanu poprzedniego i o zaniechanie naruszeń. Roszczenie to nie jest zależne od dobrej wiary posiadacza ani od zgodności posiadania ze stanem prawnym, chyba że prawomocne orzeczenie sądu lub innego powołanego do rozpoznawania spraw tego rodzaju organu państwowego stwierdziło, że stan posiadania powstały na skutek naruszenia jest zgodny z prawem. Co jest przy tym istotne roszczenie to wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia (art. 344 § 2 Kodeksu cywilnego). Niekorzystanie zatem we właściwym czasie z tychże środków, jak również sytuacja, gdy nie odniosły one zamierzonego skutku powoduje, że zachodzą podstawy do wymeldowania, skoro jego przesłanką jest fakt niezamieszkiwania w lokalu. Przeszkodę do wymeldowania stanowi z kolei uwzględnienie przez sąd powszechny stosownego roszczenia cywilnoprawnego przed wydaniem decyzji rozstrzygającej wniosek o wymeldowanie (por. wyrok z 17 lipca 2020r., II OSK 392/20, CBOSA).
Uwzględniając powyższe rozważania oraz ustalony w sprawie stan faktyczny, stwierdzić należy, że organy obu instancji prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepis art. 35 u.e.l. i na tej podstawie właściwie przyjęły, że spełniona została przesłanka do wymeldowania Skarżącego skoro opuścił on miejsce pobytu stałego w lokalu położonym na [...]w sposób trwały i dobrowolny.
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika bezspornie, że Skarżący nie mieszka pod wskazanym adresem i stan ten utrzymuje się co najmniej od lutego-marca 2022r. Powyższe ustalenie wynika nie tylko z wyjaśnień uczestniczki postępowania - inicjującej to postępowanie, ale i oświadczeń samego Skarżącego złożonych na rozprawie administracyjnej przeprowadzonej w dniu 6 września 2022r. oraz w skardze o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia [...] czerwca 2022r. o podziale majątku wspólnego (dołączonej do odwołania od decyzji organu I instancji – k. 22 akt II instancji). Wynika z nich jednoznacznie, że Skarżący nie mieszkał i nie mieszka w przedmiotowym lokalu od początku lutego 2022r., a powodem początkowo była jego hospitalizacja, a później leczenie i trudności w poruszaniu się. Z tego też względu zamieszkał w domu po swoich rodzicach przy ul. [...] w G. Powyższą okoliczność potwierdziła też przesłuchana w charakterze świadka B. Ł. (siostra Skarżącego) podając, że Skarżący w lutym lub marcu 2022r. zamieszkał w stanowiącym jej własność domu przy ul. [...] w G. Wprawdzie, jak wynika z twierdzeń Skarżącego oraz jego siostry, miało to być rozwiązanie tymczasowe, ale sytuacja ta utrzymywała się co najmniej do wydania zaskarżonych decyzji (a zatem przez ponad 1,5 roku).
W tych okolicznościach organy zasadnie przyjęły, że brak jest podstaw do traktowania zamieszkiwania Skarżącego poza przedmiotowym lokalem jako przejściowego, a nie trwałego. W szczególności biorąc pod uwagę pozostałe dowody zgromadzone w toku postępowania. Jakkolwiek z zeznań sąsiadów przedmiotowego lokalu, przesłuchanych w charakterze świadków nie wynika konkretna data opuszczenia przez Skarżącego spornego lokalu, to jednak oceniając całokształt tych dowodów, bezspornym pozostaje, że opuszczenie to nastąpiło najpóźniej wiosną 2022r. Z zeznań W. D. wynika że Skarżący mieszkał w miejscu stałego zameldowania do wiosny 2022r., a H. K. ostatnio widziała go latem 2022r. Z kolei z ustaleń Policji poczynionych w trakcie rozmów z sąsiadami we wrześniu 2022r. wynika, że już wtedy Skarżący nie mieszkał w miejscu stałego zameldowania od co najmniej 1,5 roku jak podała L. W., a Z. D. zeznał, że nie widział Skarżącego od około 3 lat (k. 21 akt administracyjnych). Ponadto z pisma Komornika Sądowego przy SR w Grajewie wynika, że w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym na podstawie postanowienia SR w Grajewie z dnia [...] czerwca 2022r. ([...]) Skarżący odbierał korespondencję osobiście pod adresem ul. [...], co oznacza że, już wówczas Skarżący nie mieszkał w spornym lokalu. Fakt ten potwierdza dodatkowo informacja ze Spółdzielni Mieszkaniowej w Grajewie o zużyciu wody w przedmiotowym lokalu w okresie do 1 stycznia 2021r. do 31 grudnia 2022. Zerowe zużycie wody w I kwartale 2022 r. oraz śladowe w następnych kwartałach wskazuje bezsprzecznie, że lokal nie był zamieszkiwany.
Powyższe okoliczności, zdaniem Sądu, jednoznacznie potwierdzają fakt niezamieszkiwania Skarżącego pod wskazanym adresem co najmniej od lutego-marca 2022r. Czas ten, jak prawidłowo przyjęły orzekające w sprawie organy, jest zaś wystarczająco długi ażeby stwierdzić, że Skarżący opuścił przedmiotowy lokal - trwale. Nie budzi również wątpliwości Sądu, że opuszczenie miejsca stałego pobytu miało znamiona dobrowolności. Jakkolwiek początkowo mogło to być dla Skarżącego rozwiązanie konieczne z uwagi na hospitalizacje, a następnie (jak podaje w skardze) z uwagi na wymianę zamków w drzwiach przez Skarżącą, to jednak w sprawie bezsporne jest, że pomimo utraty dostępu do przedmiotowego lokalu Skarżący nie poczynił żadnych działań na drodze prawnej, aby dostęp ten uzyskać.
Nie ulega wątpliwości, że Skarżący we właściwym czasie nie zainicjował stosownego postępowania sądowego celem przywrócenia mu utraconego posiadania lokalu, które to roszczenie, jak zasygnalizowano już wyżej, może być dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia. Podnoszona zaś przez Skarżącego argumentacja, że nie opuścił lokalu dobrowolnie i ma zamiar wrócić, w świetle powyższej przedstawionych rozważań, pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Niezależnie od motywacji i podanych powodów, które jednocześnie w żaden sposób nie zostały udokumentowane i uprawdopodobnione przez stronę, faktem pozostaje, że Skarżący nie wniósł powództwa posesoryjnego przeciw Wnioskodawczyni. Kwestionowanie zaś samej decyzji o wymeldowaniu w postępowaniu administracyjnym nie może zaś służyć przywróceniu posiadania. Jeżeli uważał on, że jego prawa do przebywania w lokalu zostały naruszone przez ww. osobę, to winien był skorzystać z właściwej w tym zakresie drogi sądowej, odrębnej od postępowania toczącego się w przedmiocie wymeldowania. Za działanie umożliwiające powrót do spornego lokalu nie może być zaś uznane złożenie przez pełnomocnika Skarżącego we wrześniu 2022r. skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem SR w Grajewie z dnia [...] czerwca 2022r. w przedmiocie podziału majątku wspólnego ([...]), skoro jak wynika z jej treści dotyczy ona ustalenia prawa własności do spornego lokalu, a nie prawa do jego posiadania.
Rację ma wprawdzie pełnomocnik Skarżącego wskazując, że w czasie trwania postępowania sądowego w sprawie o podział majątku wspólnego nie mogą być wszczynane inne postępowania sądowe, których przedmiotem byłby majątek objęty podziałem. Zasada ta wynika z art. 618 § 1 k.p.c., który wprost stanowi, że w postępowaniu o zniesienie współwłasności (a takim postępowaniem jest podział majątku wspólnego byłych małżonków) sąd rozstrzyga także spory o prawo żądania zniesienia współwłasności i o prawo własności, jak również wzajemne roszczenia współwłaścicieli z tytułu posiadania rzeczy. Rozstrzygając spór o prawo żądania zniesienia współwłasności lub o prawo własności, sąd może wydać w tym przedmiocie postanowienie wstępne. Z chwilą zaś wszczęcia postępowania o zniesienie współwłasności odrębne postępowanie w sprawach wymienionych w paragrafie poprzedzającym jest niedopuszczalne. Sprawy będące w toku przekazuje się do dalszego rozpoznania sądowi prowadzącemu postępowanie o zniesienie współwłasności (art. 618 § 2 k.p.c.). Powyższa zasadna nie ma jednak znaczenia w okolicznościach przedmiotowej sprawy, albowiem wbrew przekonaniu pełnomocnika Skarżącego, do tej kategorii spraw rozpoznawanych na podstawie wskazanego wyżej art. 618 k.p.a., tj. w postępowaniu o zniesienie współwłasności nie należą sprawy o ochronę naruszonego posiadania toczące się pomiędzy współwłaścicielami (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 września 1972 r., III CZP 61/72, OSNCP 1973/4, poz. 55, Lex nr 1479). Z tego też względu nieuprawniona jest argumentacja, że wskutek złożenia skargi o wznowienie postępowania o podział majątku wspólnego nie mogło być wszczęte postępowanie posesoryjne. Z takim roszczeniem Skarżący bez wątpienia mógł wystąpić skoro, jak twierdzi, nie opuścił lokalu w sposób dobrowolny lecz został do tego zmuszony poprzez wymianę zamków przez Wnioskodawczynię. Jak wskazują akta kontrolowanej sprawy Skarżący nie skorzystał jednak z przysługujących mu środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu przed wydaniem zaskarżonej decyzji.
Z podanych względów bez znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie pozostają również okoliczności dotyczące "nieprawidłowości" prowadzonego postępowania w sprawie o podział majątku wspólnego byłych małżonków, jak też to, że aktualnie toczy się postępowanie ze skargi o wznowienie sprawy o podział majątku wspólnego byłych małżonków. Jak zaakcentowano już wyżej reasumpcja postępowania o podział majątku, jak też samo postępowanie w tym zakresie nie ma nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy o wymeldowanie. Decyzja o wymeldowaniu nie skutkuje zmianą stosunków prawnorzeczowych dotyczących danej nieruchomości zatem kwestie ewentualnego podziału majątku wspólnego nie mają na nie wpływu.
Na ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji nie ma też wpływu przedłożone przez pełnomocnika Skarżącego i dołączone do akt sprawy sądowej postanowienie Sądu Rejonowego w Grajewie z dnia [...] lutego 2024r. o udzieleniu zabezpieczenia roszczenia Skarżącego poprzez ustanowienie zakazu zbywania i obciążania prawa odrębnej własności lokalu nr [...] położonego w G. na [...]. Po pierwsze zostało ono wydane po podjęciu zaskarżonej decyzji, a po drugie ustanowione rzeczonym postanowieniem zabezpieczenie dotyczy zakazu zbywania i obciążania przedmiotowego lokalu, a zatem pozostaje bez wpływu na zaistniałe w okolicznościach przedmiotowej sprawy przesłanki do wymeldowania Skarżącego.
Odnosząc się zaś do kwestii pozostawionych przez Skarżącego rzeczy w przedmiotowym lokalu (co było podnoszone zarówno w odwołaniu, jak i aktualnie w skardze), należy podkreślić, że nie może to świadczyć o tym, że jest to miejsce stałego jego pobytu. Takim miejscem jest miejsce, w którym następuje koncentracja spraw życiowych, a nie miejsce przechowywania rzeczy. Obowiązek meldunkowy odnosi się do osoby, a nie do rzeczy pozostawionych przez daną osobę. Nie jest też formą zabezpieczenia roszczeń, jak również nie może służyć do samego posiadania meldunku. Tymczasem z treści przytoczonej w skardze korespondencji sms wymienianej pomiędzy Skarżącym, a Wnioskodawczynią wprost wynika, że Skarżący faktycznie zainteresowany jest dostępem do lokalu w celu zabrania swoich rzeczy, które (jak twierdzi) zostały w tym lokalu, a nie ponownym zamieszkaniem w tymże lokalu.
W tym miejscu należy jeszcze raz podkreślić, że postępowanie o wymeldowanie ma na celu jedynie doprowadzenie do zgodności ewidencji ludności prowadzonej przez organ z rzeczywistym stanem rzeczy. Decyzja o wymeldowaniu nie pozbawia zatem strony prawa własności. Jeśli więc Skarżący, na skutek wznowienia postępowania o podział majątku wspólnego, uzyska tytuł prawny do przedmiotowego lokalu i ponownie w nim zamieszka, to nie będzie żadnych przeszkód, aby ponownie się w nim zameldował.
Z wyżej wymienionych przyczyn, Sąd nie podziela zarzutu skargi odnośnie naruszenia przez organy art. 35 u.e.l. W świetle dotychczasowych wywodów zgodzić się należy z oceną organów, że poczynione w tym wypadku ustalenia całkowicie uzasadniały zastosowanie ww. przepisu, a to w celu wyeliminowania oczywistej fikcji meldunkowej, jaka zaistniała po opuszczeniu przez Skarżącego spornego lokalu. Jeszcze raz bowiem podkreślić należy, że wymeldowanie stanowi eliminację tzw. fikcji prawnej polegającej na tym, że dana osoba jest zameldowana pod wskazanym adresem, pod którym w rzeczywistości nie zamieszkuje.
Jako niezasadne należy także ocenić zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organy przepisów postępowania, tj. art. 7 i 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. W ocenie Sądu postępowanie wyjaśniające w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone z uwzględnieniem zasady prawdy obiektywnej, a wydanie kwestionowanej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia. Ocena ta nie nosi cech dowolności (art. 80 k.p.a.). Organ odwoławczy w sposób wyczerpujący uzasadnił też podjęte rozstrzygnięcie, odwołując się do obowiązujących regulacji prawnych i argumentów odwołania.
Z tych powodów, nie dopatrując się nieprawidłowego, mającego wpływ na wynik sprawy stosowania wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego związanych z obowiązkiem meldunkowym, ani nie dostrzegając innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd skargę oddalił, o czym orzeczono w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.