II SA/Bk 805/21

II SA/Bk 805/21 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2021-12-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-10-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Barbara Romanczuk /sprawozdawca/
Elżbieta Lemańska
Marek Leszczyński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 777/22 - Wyrok NSA z 2024-01-11
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 877
art. 30 ust. 2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński, Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lemańska, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2021 r., poz. 877, dalej jako ustawa) po rozpatrzeniu odwołania Z. P., od wydanej w dniu [...] lipca 2021 r. przez Prezydenta Miasta B. decyzji znak: [...], odmawiającej umorzenia w całości pozostałej do spłaty kwoty należności dłużnika alimentacyjnego o łącznej wysokości 5.858,82 zł z tytułu wypłaconych P. i D. P. świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami o wysokości 2.232,33 zł, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Decyzją z dnia [...] lipca 2021r. po rozpatrzeniu wniosku Pana Z. P. z dnia [...] lipca 2021 r. organ I instancji odmówił umorzenia w całości pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami.
W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że Z. P. - lat 49, jest rozwiedziony i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe w domu jednorodzinnym, którego jest współwłaścicielem w części wraz z siostrą (z którą jest także współwłaścicielem gruntów rolnych o pow. 0,33 ha oraz budynków gospodarczych). Wnioskodawca nie pracuje zawodowo, ani dorywczo. Aktualnie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego w kwocie 645 zł miesięcznie. Wnioskodawca z uwagi na ogólny stan zdrowia orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS Oddział w B. z dnia [...] września 2015 r. był uznany za całkowicie niezdolnego do pracy do [...] września 2016 r. Nie nabył uprawnień do otrzymywania renty chorobowej. Orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności był uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym przyznanym okresowo do dnia [...] stycznia 2017 r. (warunki pracy chronionej). Pan Z. P. z uwagi na stan zdrowia orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS Oddział w B. z dnia [...] października 2019 r. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy do dnia [...] października 2020 r. Nadto został również uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym przyznanym okresowo do dnia [...] maja 2022 r. Jednocześnie Pan Z. P., z uwagi na stan zdrowia orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS Oddział w B., z dnia [...] maja 2021 r. został uznany za częściowo niezdolnego do pracy do dnia [...] maja 2022 r., natomiast w okresie od [...] maja 2019 r. do [...] października 2020 r. był całkowicie niezdolny do pracy. Ponadto wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia [...] listopada 2015 r., sygn. akt [...] ustalono, że obowiązek alimentacyjny Pana Z. P. wobec P. P. i D. P. ustał z dniem [...] czerwca 2015 r.
Od powyższej decyzji Z. P. złożył odwołanie. Podał, że spłacił ponad 30 rat, a jego sytuacja finansowa jest nadal trudna, bowiem ZUS odmówił przyznania renty chorobowej. Źródłem jego utrzymania jest zasiłek stały w kwocie 645 zł miesięcznie. Opisując sytuację finansową i zdrowotną wniósł o pozytywne rozpatrzenie wniosku.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] września 2021 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Wskazało, że materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowi art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2008 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, na podstawie którego rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych następuje w ramach uznania administracyjnego. Niemniej element uznaniowości nie świadczy o tym, że decyzja polega na dowolności działania organu. Zakres swobody działania organu administracyjnego, wynika z przepisu prawa materialnego, jakim jest art. 30 ust. 2 ustawy, a ograniczony jest ogólnymi regułami postępowania administracyjnego, określonymi w przepisach k.p.a. Wszelkiego zatem rodzaju zwolnienia z tego obowiązku mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający, bowiem obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka, poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy edukację.
Organ zaakcentował także, że dłużnik alimentacyjny jest co do zasady osobą borykającą się z problemami finansowymi, dlatego sytuacja dochodowa, rodzinna i zdrowotna dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń powinna wyróżniać go spośród innych dłużników alimentacyjnych, (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2018 r. sygn. akt I OSK 2443/17, LEX nr 2565634). Jak wynika z akt sprawy skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe w domu jednorodzinnym, którego jest współwłaścicielem w części wraz z siostrą. Jest osobą bezrobotną i aktualnie korzystającą ze świadczeń z pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego w kwocie 645 zł miesięcznie. Legitymuje się orzeczeniami o niepełnosprawności, z treści których wynika, że orzeczenia wydane są do [...] maja 2022 r. i [...] maja 2022 r., można więc uznać, że niepełnosprawność skarżącego ma charakter czasowy. SKO podkreśliło, że skarżący pomimo trudnej sytuacji finansowej dokonuje wpłat z tytułu zadłużenia w formie rat, w wysokości po 100 zł miesięcznie, które zostały ustalone decyzją, z dnia [...] maja 2018r. znak: [...], a ponadto ma dopiero 49 lat, tym samym będąc osobą bez zatrudnienia ma możliwość w przyszłości poszukiwania pracy. Nawet mimo bowiem posiadania pewnych schorzeń, które wymagają leczenia, może on podjąć próbę znalezienia pracy umożliwiające zatrudnienia. Ponadto możliwość braku regulowania spłaty zadłużenia nie jest okolicznością uzasadniającą umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego powstałych w poprzednich okresach. Zgłoszone przez Skarżącego okoliczności, nie czynią jego sytuacji wyjątkową na tle innych dłużników alimentacyjnych, bowiem z samej istoty zadłużenia wynika zły stan finansowy i zdrowotny dłużnika.
Wobec powyższego Kolegium nie dopatrzyło się żadnych przeszkód zdrowotnych ani życiowych, które stanowiłyby realną przeszkodę w możliwości pozyskania dochodu. Organ podkreślił, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane są w zastępstwie osób zobowiązanych do alimentacji, które z różnych powodów nie są w stanie swych zobowiązań regulować samodzielnie. Pomoc ta udzielana jest w zastępstwie osób zobowiązanych do alimentacji, a nie zamiast tych osób. Wypłata świadczeń alimentacyjnych przez organy państwa stanowi swoisty kredyt udzielany osobom zobowiązanym do alimentacji, który to kredyt winien zostać przez te osoby spłacony. Zwrotność wypłacanych świadczeń stanowi podstawową zasadę pomocy państwa w tym obszarze. Umorzenie należności Z. P. z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłacanych na rzecz osób uprawnionych, oznaczałoby obarczenie wszystkich podatników osobistym długiem strony. W tych okolicznościach rozpatrywanej sprawy Kolegium uznało decyzję Prezydenta Miasta B. za uzasadnioną.
Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożył Z. P. nie zgadzając się z treścią rozstrzygnięć organów administracji obu instancji. W uzasadnieniu swego stanowiska skarżący powołał się na swoją trudną sytuację zdrowotną, materialną i finansową, w tym orzeczoną niepełnosprawność, a także brak możliwości zarobkowania. Podkreślił, że pobiera jedynie zasiłek socjalny i musi z tego przeżyć. Wskazał także, że przez 5 lat płacił regularnie zadłużenie i nie uchylał się od tego obowiązku, zaś rata 100 zł przy zasiłku jest bardzo wysoka. Na tej podstawie wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji oraz umorzenie w całości zadłużenia alimentacyjnego. Do skargi skarżący dołączył dokumenty potwierdzające stan zdrowia oraz ponoszone koszty zakupu leków (k. 3-39).
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoją argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne wynika z treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 t.j., zwanej dalej p.p.s.a.). Zgodnie z tą regulacją sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego rozstrzygnięć organów administracji publicznej.
Przedmiotem rozstrzygnięcia organów administracji w niniejszej sprawie był wniosek dłużnika alimentacyjnego Z. P. o umorzenie należności powstałych z tytułu świadczeń alimentacyjnych o łącznej wysokości 5.858,82 zł wypłaconych P. i D. P. wraz z odsetkami o wysokości 2.232,33 zł jako osobom uprawnionym na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2021 r., poz. 877, dalej jako ustawa). Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowił art. 30 ust. 2 ww. ustawy, który przewiduje że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną, zaś umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej.
Warunkiem zatem wydania decyzji na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy jest zbadanie stanu faktycznego sprawy pod kątem występowania przesłanek określonych w tym przepisie i zindywidualizowanie uzasadnienia decyzji. Uznaniowy charakter takiej decyzji nie oznacza jednak, że organ administracji może podjąć ją w sposób całkowicie dowolny. Rozstrzygnięcie sprawy, organ administracji musi poprzedzić wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności sprawy, a w uzasadnieniu decyzji musi wskazać motywy podjętego rozstrzygnięcia. Wywody w tym zakresie muszą być zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.
Regulacja umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, o których mowa w art. 30 ust. 2 ustawy należy do sfery uznania administracyjnego. Uznanie oznacza przyznanie organowi administracji przy podejmowaniu decyzji pewnego stopnia swobody, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. Od oceny organu zależy więc czy wydana zostanie decyzja umarzająca należność w całości lub w części. Cechą specyficzną instytucji uznania jest to, że decyzja wydana w tym trybie nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości. Nie oznacza to jednak wyłączenia decyzji uznaniowych całkowicie spod kontroli sądu. Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego dotyczy prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z regułami postępowania zawartymi w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego, tzn. czy organ w sposób prawidłowy ustalił i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności.
W rozpoznawanej sprawie analiza zaskarżonej decyzji w zestawieniu z treścią zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym dowodów prowadzi do wniosku, że organ administracji przy wydaniu decyzji nie naruszył wskazanych wyżej reguł postępowania i nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Jak wynika ze szczegółowego uzasadnienia decyzji oraz treści dokumentów zawartych w aktach administracyjnych, organ zebrał wyczerpująco materiał dowodowy i poddał go ocenie zgodnie z regułami wynikającymi w k.p.a. Ustalenia faktyczne i motywy, które legły u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia nie dawały - w ocenie sądu - podstaw do stwierdzenia przekroczenia przez organ granic uznania administracyjnego.
Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 14 lipca 2020 r. w sprawie sygn. akt I OSK 2861/19 zobowiązany ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dzieci alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Należy też mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 ustawy z 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy w przypadku rodziców w stosunku do dzieci, mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w wyjątkowych sytuacjach (LEX nr 3042656)
Przesłankami zatem umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek zawartymi w tym przepisie są wyłącznie sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy. Na sytuację dochodową dłużnika składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności - stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu. Są to kwestie istotne, bowiem działając w ramach uznania administracyjnego, organ winien rozważyć, czy sytuacja dłużnika zmusza go rzeczywiście do wystąpienia o umorzenie długu i umorzenie to uzasadnia, czy też nie czyni on żadnych starań, aby dług spłacić, choć mógłby tego dokonać. Z kolei na sytuację rodzinną dłużnika składa się ustalenie, czy prowadzi samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz.
Umorzenie na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy winno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 25 listopada 2010r., sygn. akt II SA/Lu 559/10, Lex nr 753890).
Jak wynika z akt sprawy na skarżącym w chwili obecnej nie ciąży już obowiązek alimentacyjny wobec córki – P. P. i D. P., gdyż ustał z dniem [...] czerwca 2015 r. (wyrok Sądu Rejonowego z dnia [...] listopada 2015 r. sygn. akt [...]). Do uregulowania dla skarżącego zatem pozostała kwota 5.858,82 zł i odsetki w kwocie 2.232,33 zł. Obecnie skarżący reguluje tą należność na raty tj. po 100 zł miesięcznie, przy czym jak podkreślił w skardze taki stan trwa już od 5 lat.
Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika bowiem, że skarżący (49 -letni mężczyzna), na chwilę obecną utrzymuje się z zasiłku stałego w wysokości 645 zł, zaś miesięczne wydatki związane z leczeniem deklarował na kwotę 65 zł. Mimo orzeczeń o niepełnosprawności wydawanych na różne okresy organ uznał, że nawet mając pewne schorzenia można podjąć próbę znalezienia odpowiedniej pracy, podkreślając, że nawet osoby niepełnosprawne podejmują zatrudnienie. Ponadto organ podkreślał, że jego sytuacja zdrowotna może ulec poprawie. Aktualnie skarżący do 31 maja 2022 r. jest uznany za częściowo niezdolnego do pracy. Powyższe ustalenia wskazują, że skarżący w zasadzie utrzymuje się przede wszystkim ze świadczeń uzyskanych od państwa.
Trafnie przy tym wskazały organy, że wprawdzie sytuacja zdrowotna i dochodowa skarżącego jest trudna, niemniej jednak do stanu zadłużenia doszło na skutek zaniechania skarżącego. W wyroku z dnia 29 maja 2020 r. NSA wskazał, że dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny (I OSK 324/19, Lex nr 3021687).
W związku z powyższym, w ocenie sądu wprawdzie sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego może, co do zasady, stanowić przesłankę umorzenia przez organ właściwy wierzyciela tego rodzaju należności, jednakże wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu jej analizy, należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie w sposób wyczerpujący i logiczny przedstawił swoje stanowisko w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.).
Podkreślić przy tym należy, że skarżący kilkukrotnie już składał wnioski o umorzenie należności alimentacyjnych, a sprawy te również były przedmiotem postępowań przed WSA w Białymstoku i NSA. W wyroku z dnia 2 marca 2018 r. sygn. akt I OSK 2161/17 NSA oddalił skargę kasacyjną skarżącego w tym zakresie, przy czym skarżący wówczas również utrzymywał się wyłącznie z zasiłku stałego w kwocie 604 zł. Ponadto NSA zaakcentował, że stan zdrowia skarżącego przyjęto w oparciu o orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, z którego wynika możliwość podjęcia zatrudnienia w warunkach chronionych. Powyższe pozwoliło na uznanie, że skarżący nie jest wyłączony z aktywności zawodowej, może bowiem podjąć pracę w odpowiednio przystosowanych warunkach. Jednocześnie skarżący nie dowodził, że zabiegi jakie czyni celem znalezienia pracy np. we współpracy z urzędem pracy, pozostają nieskuteczne z uwagi na stan jego zdrowia. W tym zakresie kwestionował jedynie zbyt optymistyczne stanowisko organu wskazując, że nie przystaje ono do aktualnej sytuacji na rynku pracy. W tym zakresie zatem Sąd nie dopatrzył się żadnych okoliczności powodujących konieczność uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia (CBOSA). Wskazać przy tym należy, że aktualna sytuacja skarżącego nie uległa pogorszeniu, które uzasadniałoby pozytywnego rozpoznanie jego wniosku.
Trzeba także wskazać, że umorzenie przedmiotowych należności prowadziłoby do przerzucenia obowiązku utrzymania dziecka dłużnika na wszystkich podatników, a zatem sprzeciwia się temu interes społeczny. Natomiast trudna sytuacja materialna i życiowa rodziców nie zwalnia ich od obowiązku świadczenia na potrzeby dzieci. Rodzice są obowiązani dzielić się z dziećmi nawet bardzo niskimi dochodami. Zobowiązania o charakterze alimentacyjnym mają zatem charakter obligatoryjny, a wszelkie zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego także mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający (wyrok NSA z dnia 29 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 311/19, Lex nr 3052240).
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalono.