II SA/BK 791/24

II SA/Bk 791/24 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2025-02-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Barbara Romanczuk
Małgorzata Roleder /przewodniczący sprawozdawca/
Marta Joanna Czubkowska
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 61a par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Barbara Romanczuk, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 lutego 2025 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. R. na postanowienie Wojewody Podlaskiego z dnia 31 października 2024 r. nr WG-VI.7534.102.2024.ZWK w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające jego wydanie postanowienie Starosty Zambrowskiego z dnia 19 lipca 2024 roku znak GK.6821.1.2024; 2. zasądza od Wojewody Podlaskiego na rzecz skarżącego J. R. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 21 maja 2024 r. J. R. zwrócił się do Prezydenta Miasta Białegostoku (dalej: "Prezydent") o wydanie decyzji dotyczącej zwrotu działek nr [...] położonych w Białymstoku przy ul. [...] - będących częścią nieruchomości wywłaszczonej jego poprzednikom prawnym. Wniosek ten sformułował w związku z opieszałością działań organu, który dotychczas nie rozstrzygnął sprawy zwrotu ww. działek. Wyjaśnił, że decyzją z dnia 24 listopada 2020 r. Starosta Zambrowski zwrócił część wywłaszczonej nieruchomości – tj. działki nr [...]i nr [...] następcom prawnym jej poprzednich właścicieli (decyzja ta została utrzymana w mocy przez Wojewodę Podlaskiego, zaś skarga na tą decyzję została oddalona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku). Wskazał, że jego wuj A. R. wnioskiem z dnia 19 lipca 2020 r., złożonym w terminie umożliwiającym zwrot wywłaszczonej nieruchomości, zwrócił się do Prezydenta Miasta Białegostoku (dalej: "Prezydent") o zwrot pozostałej części wywłaszczonej nieruchomości. Wniosek o zwrot ponawiany był pismami z dnia 23 sierpnia 2020 r., 19 maja 2022 r. oraz 21 sierpnia 2023 r., jednakże w odpowiedzi na te pisma organ prezentował stanowisko o nieprzeznaczeniu do zbycia działek żądanych do zwrotu oraz o braku powzięcia zamiaru użycia tych nieruchomości na inny cel, aniżeli cel wywłaszczenia.
Pismem z dnia 7 czerwca 2024 r. nr DSK-VI.6821.1.3.2024 Prezydent przekazał ww. pismo Wojewodzie Podlaskiemu (dalej: "Wojewoda"), działając na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. w zw. z art. 142 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. 2023 r., poz. 344 ze zm.; dalej: "u.g.n"). Postanowieniem z dnia 11 czerwca 2024 r. nr WG-VI.7534.64.2024.AM Wojewoda wyznaczył Starostę Zambrowskiego (dalej: "Starosta") do załatwienia spawy z wniosku J. R. o zwrot wywłaszczonych nieruchomości o nr [...] i [...] położonych przy ul. [...] w Białymstoku, stanowiących własność Gminy Białystok.
Postanowieniem z dnia 19 lipca 2024 r. nr GK.6821.1.2024, wydanym na podstawie art. 61a k.p.a., Starosta odmówił wszczęcia postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości o nr [...] i [...] położonej w Białymstoku przy ul. [...]. Organ uznał, że pismo J. R. z 21 maja 2024 r. jest wnioskiem o zwrot ww. nieruchomości, złożonym po terminie, o którym mowa w art. 136 ust. 7 u.g.n., a który to termin upłynął dnia 24 lipca 2020 r. W ocenie organu wnioskodawca błędnie interpretuje pismo A. R. z dnia 19 lipca 2020 r. jako wniosek o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości, bowiem pismo to jest prośbą o udzielenie wyjaśnień w przedmiocie braku ujęcia działek nr [...] w informacji o zamiarze zmiany celu wywłaszczenia działek nr [...]i [...], skierowanej przez Prezydenta do następców prawnych poprzednich właścicieli wywłaszczonej działki. Na zapytanie to Prezydent odpowiedział natomiast pismem z dnia 28 lipca 2020 r. Organ wyjaśnił przy tym, że wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości z dnia 1 września 2019 r., załatwiony pozytywnie decyzją Starosty z dnia 24 listopada 2020 r., dotyczył jedynie działek o nr [...]i [...]. Starosta działał w tym postępowaniu zgodnie z wnioskiem, będąc związany jego granicami. Na żadnym etapie strony zaś nie kwestionowały zakresu ww. postępowania o zwrot nieruchomości, co świadczy o tym, że było ono zgodne z wnioskiem, który nie może być podstawą do dalszych roszczeń. W dalszej części uzasadnienia Starosta wskazał, że wywłaszczenia działki dokonano w dniu 30 czerwca 1989 r. w formie aktu notarialnego, z przeznaczeniem pod skoncentrowane budownictwo jednorodzinne na osiedlu Starosielce-Zachód. Organ stwierdził także, że wywłaszczenia dokonano w czasie obowiązywania ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. 1989 r., Nr 14 poz. 74 ze zm.; dalej: "u.g.g.w.n."), co oznacza, że właściciel może domagać się zastosowania wobec niego art. 136 i 137 u.g.n., jednakże z uwagi na złożenie wniosku przez J. R. po terminie, o którym mowa w art. 136 ust. 7 u.g.n., nie może on być rozpatrzony. Ponadto organ wskazał, że: "J. R. nie jest przedstawicielem A. R. i nie może powoływać się na jego korespondencję, wywodząc z tego swoje prawa do dalszych działań." (k. 87 akt adm. organu I instancji).
Zażalenie na ww. postanowienie wniósł J. R. Wskazał w nim, że występuje w sprawie jako strona postępowania (tj. jako spadkobierca jego ojca), a nie jako przedstawiciel swojego wuja A. R. Wyjaśnił, że w toku postępowania o zwrot działek nr [...] i [...] okazało się, że działki te nie stanowią całej wywłaszczonej nieruchomości, bowiem na jej obszar składają się ponadto działki nr [...]. W odpowiedzi zaś na kierowane w tym przedmiocie zapytania do organu, strony postępowania informowano o braku podstaw prawnych ich zwrotu oraz o braku możliwości rozpatrzenia wniosku o ich zwrot, dopóki Gmina Białystok nie będzie chciała zmienić celu ich wywłaszczenia. Okoliczności prowadzonej w tym przedmiocie korespondencji oraz rozmów telefonicznych z pracownikami Urzędu Miejskiego w Białymstoku, J. R. opisał w dalszej części uzasadnienia zażalenia, wskazując, że pismo A. R. z dnia 19 lipca 2020 r. stanowiło wniosek o zwrot przedmiotowych działek.
Postanowieniem z dnia 31 października 2024 r. nr WG-VI.7534.102.2024.ZWK Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Starosty. W jego uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że w zaskarżonym postanowieniu wskazano, że w niniejszej sprawie zachodzi inna uzasadniona przyczyna, o której mowa w art. 61a k.p.a., a której zaistnienie powoduje, że postępowanie w sprawie nie może być wszczęte. Chodzi w tym względzie o oczywisty brak podstaw prawnych do wydania decyzji merytorycznej, spowodowany upływem terminu zakreślonego przez prawo materialne do zachowania roszczenia o zwrot, bowiem J. R. złożył wniosek o zwrot wywłaszczonych nieruchomości oznaczonych nr [...] w dniu 21 maja 2024 r., a więc po upływie ustawowego terminu.
Wojewoda potwierdził przy tym, że cel nabycia przez Skarb Państwa w 1989 r. działek o ówczesnych nr [...] od poprzedników prawnych żalącego się, spełniał kryteria celu publicznego uzasadniającego wywłaszczenie, a które to cele definiowała u.g.g.w.n., w szczególności art. 50 ust. 1 pkt 3 tej ustawy. W efekcie byli właściciele wywłaszczonej nieruchomości lub ich spadkobiercy, na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n. mają prawo do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości, które zostało jednak ograniczone czasowo. Zgodnie bowiem z art. 136 ust. 7 u.g.n., dodanym z dniem 14 maja 2019 r., tj. wraz z wejściem w życie ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. 2019 r. poz. 801; dalej jako "nowelizacja") uprawnienie do zwrotu, o którym mowa w ust. 3 wygasa, jeżeli od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, upłynęło 20 lat, a w tym terminie uprawniony nie złożył wniosku, o którym mowa w ust. 3. W takim przypadku właściwy organ nie ma obowiązku zawiadamiania oraz informowania, o którym mowa w ust. 2. Mając na względzie, że w niniejszej sprawie wniosek o zwrot dotyczy nieruchomości wywłaszczonej na podstawie aktu wydanego przeszło 35 lat temu (akt notarialny z dnia 30 czerwca 1989 r.), powyższy przepis należy stosować w powiązaniu z art. 2 ust. 1 nowelizacji, zgodnie z którym w przypadku gdy termin, o którym mowa w art. 136 ust. 7 u.g.n., upłynął przed dniem wejścia w życie nowelizacji, wniosek, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n. w brzmieniu nadanym nowelizacją, może zostać złożony w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie nowelizacji. Nowelizacja weszła natomiast w życie dnia 14 maja 2019 r., co oznacza, że ww. 12-miesięczny termin na złożenie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, kończył bieg z dniem 14 maja 2020 r. Z uwagi jednak na powołane przez Wojewodę przepisy prawa, które weszły w życie w 2020 r. w związku z pandemią COVID-19, a na mocy których zawieszono rozpoczęty bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów, termin do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości (z uwzględnieniem okresu zawieszenia jego biegu) upłynął z dniem 24 lipca 2020 r. Po tym terminie wygasają uprawnienia do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Wojewoda podzielił przy tym stanowisko Starosty, że pismo J. R. z dnia 21 maja 2024 r. stanowi wniosek o zwrot działek nr [...] złożony po terminie, o którym mowa w art. 136 ust. 7 u.g.n., a tym samym organ nie miał podstaw do wszczęcia postępowania w opisanym w nim zakresie. Organ odwoławczy podkreślił przy tym, że przedmiotowy wniosek nie może być rozpoznany jako kontynuacja sprawy zwrotowej zakończonej ostateczną decyzją Wojewody z dnia 19 stycznia 2021 r.
Skargę na ww. postanowienie wniósł do sądu administracyjnego J. R. W jej treści opisał przebieg zakończonego postępowania o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości, wyjaśniając w jakich okolicznościach jego wuj A. R. skierował do Prezydenta pismo z dnia 18 lipca 2020 r., stanowiące w jego ocenie wniosek o zwrot części nieruchomości. Skarżący zauważył przy tym, że w przypadku powzięcia przez organ wątpliwości co do treści wniosku, powinien on był wezwać wnioskodawcę do precyzyjnego określenia żądania w trybie art. 64 § 2 k.p.a., który to brak podlega uzupełnieniu pod rygorem pozostawienia podania bez rozpatrzenia. Skarżący wskazał również na art. 7a § 1 k.p.a. regulujący zasadę rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony oraz podniósł, że brak zastosowania ww. przepisów prawa odczytuje jako świadome działanie organu. Dodał, że wieloletnia korespondencja prowadzona przez członków jego rodziny z Gminą Białystok jasno obrazuje jej cel, zaś pracownicy Urzędu Miejskiego w Białymstoku kierowali działaniami petentów, podejmujących czynności w zaufaniu do organów władzy publicznej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz o przeprowadzenie rozprawy w trybie uproszczonym, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Odpis odpowiedzi na skargę został doręczony skarżącemu w dniu 9 stycznia 2025 r. (k. 11). W terminie czternastu dni skarżący nie zażądał przeprowadzenia rozprawy, w związku z czym zarządzeniem sędziego z dnia 20 stycznia 2025 r. sprawę skierowano do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), wedle którego sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Podstawą prawną zaskarżonego postanowienia o odmowie wszczęcia postepowania jest art. 61a § 1 k.p.a. stanowiący, że: gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a. (tj. żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego) zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, wydane w ww. trybie ma charakter rozstrzygnięcia formalnego, a nie merytorycznego, co oznacza, że w postanowieniu tym organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania (por. m.in. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2015 r., sygn. akt. II OSK 999/14, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach NSA pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). Art. 61a § 1 k.p.a. ma zastosowanie tylko wtedy, gdy postępowania zainicjowanego wnioskiem strony nie da się prowadzić, to jest, gdy okoliczności prawne wykluczają podjęcie przez organ działań zmierzających do załatwienia sprawy administracyjnej. Na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi więc postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy, co do jej istoty.
Z treści art. 61a § 1 k.p.a. wynikają dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, drugą zaś jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania, które jednak nie zostały skonkretyzowane w k.p.a. W orzecznictwie wskazuje się, że do takich przyczyn należą sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Przesłanka ta zostanie spełniona, gdy np. w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy, gdy w tej sprawie zapadło już rozstrzygnięcie, lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym (por. m.in. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 3 grudnia 2024 r., sygn. akt I SA/Gd 640/24, CBOSA). Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, ostatnia z ww. przeszkód, w ocenie organu zaistniała w kontrolowanej sprawie.
Sprawa niniejsza dotyczy roszczenia o zwrot części nieruchomości wywłaszczonej na mocy aktu notarialnego zawartego dnia 30 czerwca 1989 r. (Rep. A Nr [...]), którym T. i J. R.. sprzedali na rzecz Skarbu Państwa niezabudowaną nieruchomość gruntową nr [...], o łącznej powierzchni 2.181 m2, położoną w Białymstoku przy ul. [...]. Z zapisu ostatniego akapitu § 2 ww. aktu notarialnego wynika, że nabycie ww. nieruchomości przez Skarb Państwa nastąpiło w związku z uchwałą Miejskiej Rady Narodowej w Białymstoku Nr XXIl/146/88 z dnia 28 kwietnia 1988 r. w sprawie określenia granic gruntów przeznaczonych pod skoncentrowane budownictwo jednorodzinne na osiedlu S. w rejonie ulicy [...] w Białymstoku. Do zawarcia ww. umowy doszło pod rządami u.g.g.w.n.
W następnych latach wywłaszczone działki uległy podziałowi, tj. na mocy decyzji Prezydenta z dnia 28 września 2000 r. nr G.1.7414-578/2000 zatwierdzono projekt podziału działki nr [...] na dwie działki: nr [...] (powierzchnia 0,0021 ha) i [...] (powierzchnia 0,0289 ha), natomiast na mocy decyzji Prezydenta z dnia 26 stycznia 2018 r. nr DGE-IV.6831.17.2018 zatwierdzono projekt podziału działki nr [...] na trzy działki: nr [...](powierzchnia 0,0602 ha), [...] (powierzchnia 0,0647 ha) i [...](powierzchnia 0,0622 ha).
Pismami z dnia 2 sierpnia 2019 r. Gmina Białystok poinformowała ewentualnych spadkobierców poprzednich właścicieli wywłaszczonej nieruchomości o podjęciu czynności zmierzających do zbycia części wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej obecnie działki nr [...]i [...] oraz o możliwości jej zwrotu zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. Wnioskiem z dnia 1 września 2019 r. A. R., I. B., M. R. oraz M. S. - będący następcami prawnymi byłych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości, wystąpili do Prezydenta o zwrot nieruchomości oznaczonej nr: [...]i [...]. Po przekazaniu sprawy do rozpoznania Staroście i przeprowadzeniu postępowania, które wykazało, że działki pozostają niezagospodarowane oraz brak jest na nich elementów i nakładów poczynionych przez Gminę Białystok lub Skarb Państwa, które potwierdzałyby zrealizowanie celu wywłaszczenia, decyzją z dnia 24 listopada 2020 r. nr GK.6821.1.2019 Starosta, działając na mocy m.in. art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n., zwrócił na rzecz A. R., I. B., M. R. oraz M. S. nieruchomość położoną w Białymstoku oznaczoną jako działki nr [...] o powierzchni 0,0602 ha i [...] o powierzchni 0,0647 ha oraz zobowiązał ww. osoby do zwrotu na rzecz Gminy Białystok zwaloryzowanego odszkodowania. Decyzją z 19 stycznia 2021 r. nr WG-VI.7534.326.2020.MWM Wojewoda utrzymał w mocy ww. decyzję Starosty dostrzegając niekonsekwencję Gminy Białystok, która najpierw zawiadomiła następców prawnych byłych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości o możliwości zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, a następnie w odwołaniu od decyzji Starosty postulowała, że do wywłaszczenia jednak nie doszło. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy potwierdził zarówno, że w 1989 r. doszło do aktu wywłaszczenia, jak i, że zwrócona część wywłaszczonej nieruchomości nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia. Okoliczności powyższe wynikają z treści decyzji wydanych w obu instancjach w postępowaniu dotyczącym zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działki nr: [...] i [...] znajdujących się w aktach sprawy (k. 6-13 akt adm. organu I instancji). Prawomocnym wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2021 r. wydanym w sprawie sygn. akt II SA/Bk 188/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę Gminy Białystok na ww. decyzję Wojewody.
Przechodząc na grunt kontrolowanej sprawy zauważyć należy, że w trakcie toczącego się przed organem I instancji postępowania o zwrot działek nr [...]i [...], będący jego stroną wuj skarżącego A. R. pismem z dnia 19 lipca 2020 r. zwrócił się do Prezydenta: "(...) o wyjaśnienie dlaczego informacja umożliwiająca rozpoczęcie procedury zwrotu wywłaszczonej nieruchomości skierowana do spadkobierców przez Urząd Miejski W Białymstoku (...) nie zawierała działek o nr (...) [...] i [...] (...)." Z treści ww. pisma wynika, że zostało ono wystosowane w związku z prowadzonym postępowaniem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] i [...] (k. 42 akt adm. organu I instancji), co może sugerować, że zamiarem A. R. było rozszerzenie zakresu przedmiotowego toczącego się wówczas postępowania o zwrot działek nr [...] i [...], o działki nr [...]. Prezydent jednak ww. pisma nie przekazał Staroście, lecz skierował do wuja skarżącego odpowiedź datowaną na 28 lipca 2020 r., w której poinformował o treści art. 136 ust. 2 u.g.n. wyjaśniając, że w związku z podjęciem czynności zmierzających do zbycia względem działek nr [...]i [...], wynikający z ww. przepisu obowiązek zawiadomienia o powyższym poprzedniego właściciela wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobiercy, dotyczył wyłącznie działek nr [...]i [...] (k. 43 akt adm. organu I instancji).
W kolejnym piśmie z dnia 23 sierpnia 2020 r. skierowanym do Prezydenta A. R. wskazał m.in., że działki nr [...]i [...] nie są uwzględnione w toczącym się postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, dotyczącym działek nr [...]i [...], podczas gdy również na tych działkach cel wywłaszczenia nie został zrealizowany (k. 44 akt adm. organu I instancji). Treść tego pisma potwierdza tezę, że zamiarem wuja skarżącego było objęcie toczącym się postępowaniem zwrotowym (względem działek nr [...]i [...]), również działek nr [...] i [...]. Także ww. pisma Prezydent nie przekazał Staroście, udzielając na nie odpowiedzi datowanej na 30 września 2020 r., w której powtórzono treść poprzedniego pisma organu, pouczając dodatkowo o treści art. 136 ust. 3 u.g.n., który to przepis oznaczono błędnie jako (nieistniejący) art. 137 ust. 3 u.g.n. (k. 45-47 akt adm. organu I instancji).
Korespondencja była kontynuowana przez M. R. (ojca skarżącego) oraz skarżącego, którzy (odpowiednio) w pismach z dnia 19 maja 2022 r. i 21 sierpnia 2023 r. wskazali, że w razie powzięcia działań zmierzających do użycia wywłaszczonych nieruchomości lub ich części na inny cel niż cel wywłaszczenia, zastrzegają sobie prawo do ubiegania się o ich zwrot (k. 48 i 52 akt adm. organu I instancji). W odpowiedzi na pierwsze z ww. pism Prezydent powtórzył treść korespondencji kierowanej uprzednio do wuja skarżącego, a także wskazał na sposób zakończenia postępowania o zwrot działek nr [...]i [...]. Przytoczył ponadto brzmienie art. 136 ust. 7 u.g.n. oraz art. 2 ust. 1 nowelizacji, reasumując w ostatnim akapicie, że: "(...) obowiązujące przepisy u.g.n. umożliwiają dawnym właścicielom bądź ich spadkobiercom w każdym momencie złożyć wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, niemniej sam fakt złożenia wniosku nie przesądza o rozstrzygnięciu sprawy." (k. 49-51 akt adm. organu I instancji). Na pismo skarżącego z dnia 21 sierpnia 2023 r. Prezydent nie odpowiedział.
Kolejnym pismem skarżącego było pismo z dnia 21 maja 2024 r., niesłusznie uznane przez organy obu instancji za spóźniony wniosek o wszczęcie postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej nr [...]i [...]. Sąd zauważa bowiem, że pismo to zostało wystosowane "(...) w związku z opieszałością w działaniach organu (...)", a skarżący wyraźnie zaakcentował w nim, że oczekuje na wydanie decyzji dotyczącej zwrotu działek nr [...]. Podkreślić należy, że w piśmie tym skarżący nie zwraca się o wszczęcie przedmiotowego postępowania, lecz wnosi o zakończenie postępowania zainicjowanego pismem A. R. z dnia 19 lipca 2020 r. W ocenie sądu pismo skarżącego z dnia 21 maja 2024 r. stanowi zatem ponaglenie, o którym mowa w art. 37 § 1 k.p.a. i jako takie winno być rozpatrzone przez organ wyższego stopnia – stosownie do art. 37 § 4 k.p.a. i nast. Jak wskazuje się w orzecznictwie: odczytanie rzeczywistej woli strony powinno uwzględniać całość wniesionego pisma (por. m.in.. wyrok NSA z 26 marca 2021 r., II OSK 1773/18; wyrok NSA z 8 września 2020 r., II OSK 1199/20; wyrok NSA z 23 kwietnia 2020 r., II OSK 799/19 - CBOSA).
W ocenie sądu skarżący słusznie kwalifikuje pismo A. R. z dnia 19 lipca 2020 r. jako wniosek o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości o nr [...]. Mimo tego, że pismo to w istocie było (nie rozpoznanym prawidłowo) wnioskiem o rozszerzenie zakresu przedmiotowego toczącego się ówcześnie postępowania zwrotowego o działki nr [...], to obecnie, wobec prawomocnego zakończenia tego postępowania, które mimo ww. wniosku nie uwzględnia tych działek, rozpoznać je należy jako wniosek o zwrot działek nr [...]. Przemawia za tym zarówno treść przedmiotowego pisma, jak i pozostała (opisana wyżej) korespondencja kierowana przez spadkobierców poprzednich właścicieli wywłaszczonej działki do Prezydenta, z której wyraźnie wynika, że miała ona na celu zwrot wywłaszczonych działek nr [...]. Rację ma przy tym skarżący kiedy twierdzi, że w przypadku ewentualnych wątpliwości organu co do treści żądania strony, organ powinien był zastosować art. 64 § 2 w zw. z art. 63 § 2 k.p.a. i wezwać wnoszącego podanie do usunięcia braków podania przez sprecyzowanie żądania w wyznaczonym terminie, pod rygorem pozostawienia podania bez rozpoznania. Takiego wezwania jednak nie wystosowano. Sąd zauważa przy tym, że organ nie może wyręczyć strony i zdecydować za nią, w jakim przedmiocie i w jakim trybie będzie toczyć się postępowanie zainicjowane jej podaniem (por. wyrok NSA z dnia 16 maja 2008 r., II OSK 519/07, CBOSA). Organ jest związany żądaniem strony, zatem w razie wątpliwości co do treści żądania, obowiązany jest wyjaśnić rzeczywistą wolę strony, tj. ustalić treść żądania strony (por. m.in. wyrok NSA z dnia 10 listopada 2015 r., II OSK 578/140; wyrok NSA z dnia 26 września 2017 r., II OSK 1071/16 - CBOSA).
Sąd zauważa przy tym, że data (19 lipca 2020 r.) i miejsce (P. w powiecie radomskim) sporządzenia przez A. R. ww. pisma sugerują, że prawdopodobnie zostało ono nadane na adres organu drogą pocztową w okresie między 19 a 26 lipca 2020 r. Brak jest przy tym w aktach sprawy koperty nadawczej, zaś prezentata organu nie zawiera informacji o sposobie wniesienia ww. pisma (brak wzmianki zarówno o osobistym złożeniu pisma, jak i o kopercie nadawczej). Z prezentaty wynika jedynie data wpływu pisma do Urzędu Miejskiego w Białymstoku (poniedziałek 27 lipca 2020 r.) oraz nr pod jakim korespondencja została zarejestrowana (DK/241210/2020).
Zgodnie z art. 136 ust. 7 u.g.n. uprawnienie dotyczące zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, o którym mowa w ust. 3, wygasa, jeżeli od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, upłynęło 20 lat, a w tym terminie uprawniony nie złożył wniosku, o którym mowa w ust. 3. W takim przypadku właściwy organ nie ma obowiązku zawiadamiania oraz informowania, o którym mowa w ust. 2. Przepis ten został dodany przez art. 1 pkt 1 lit. f. nowelizacji zmieniającej u.g.n. z dniem 14 maja 2019 r. Jednocześnie w art. 2 ust. 1 nowelizacji wskazano, że w przypadku gdy termin, o którym mowa w art. 136 ust. 7 u.g.n., upłynął przed dniem wejścia w życie nowelizacji wniosek, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n., w brzmieniu nadanym nowelizacją, może zostać złożony w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie nowelizacji (tj. do 14 maja 2020 r.). Wedle zaś art. 2 ust. 2 nowelizacji, przepis ust. 1 stosuje się również do nieruchomości nabytych w drodze umowy, o której mowa w art. 114 ust. 1 u.g.n. Z okoliczności niniejszej sprawy wynika, że przedmiotowe działki wywłaszczono aktem notarialnym z dnia 30 czerwca 1989 r., a zatem w sprawie zaktualizowała się dyspozycja art. 2 ust. 1 i 2 nowelizacji, określająca termin do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości na 14 maja 2020 r. Bieg tego terminu w 2020 r. został czasowo zawieszony ze względu na wejście w życie w regulacji związanych z zagrożeniem rozprzestrzeniania się zakażeń wirusem SARS-CoV-2, w związku z czym finalnie upływał on dnia 24 lipca 2020 r. - kwestia ta została przesądzona w orzecznictwie (por. m.in. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 5 października 2021 r., sygn. akt I OSK456/21, CBOSA, które sąd orzekający podziela w pełnej rozciągłości) i nie stanowi na gruncie niniejszej sprawy okoliczności spornej.
Reasumując, termin z art. 136 ust. 7 u.g.n. w zw. z art. 2 ust. 1 i 2 nowelizacji przewidziany na zgłoszenie wniosku o zwrot działek nr [...], upływał w dniu 24 lipca 2020 r. (piątek), co prawidłowo ustaliły organy obu instancji. Wobec zaś niewłaściwego udokumentowania daty złożenia/nadania przez wuja skarżącego pisma z dnia 19 lipca 2020 r., zaistniałe na tym tle wątpliwości należy rozstrzygnąć na korzyść strony. W orzecznictwie oraz doktrynie wskazuje się bowiem jednolicie, że nie można wywodzić niekorzystnych dla strony skutków prawnych, będących konsekwencją nieprawidłowego działania organu (por. m.in. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 26 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Po 519/14, CBOSA, czy J. Borkowski (w;) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2009, s. 235).
W konsekwencji pismo A. R. z dnia 19 lipca 2020 r. należy uznać za złożony w terminie wniosek o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej obecnie nr [...], zaś pismo skarżącego z dnia 21 maja 2024 r. za ponaglenie na niezałatwienie sprawy zainicjowanej pismem z dnia 19 lipca 2020 r. Właściwy organ powinien zatem wszcząć postępowanie o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości o nr [...] oraz przekazać ponaglenie skarżącego z dnia 21 maja 2024 r. do rozpatrzenia organowi wyższego stopnia, stosownie do brzmienia art. 37 § 4 k.p.a. Sąd nadmienia przy tym, że zgodnie z art. 53 § 2b p.p.s.a. w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu można wnieść do sądu administracyjnego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.
W konsekwencji zaskarżone postanowienie oraz postanowienie je poprzedzające jako nie mające podstaw prawnych podlegają uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a. Sądowa kontrola niniejszego postępowania wykazała bowiem naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 61a § 1 k.p.a., a także art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 i art. 104 § 1 i 2 k.p.a.
Z powyższych względów, zaskarżone postanowienie oraz postanowienie je poprzedzające podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., o czym orzeczono w pkt 1 niniejszego wyroku.
W pkt 2 wyroku sąd zasądził od organu odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, działając na podstawie art. 200 w zw. z art. 201 § 1 p.p.s.a. Na koszty te składa się uiszczony przez skarżącego wpis sądowy w kwocie 100 zł.