II SA/Bk 789/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSkarga L. Z. dotyczyła odmowy wyłączenia karty ewidencyjnej zabytku – budynku przy ul. [...] w Białymstoku – z wojewódzkiej ewidencji zabytków. Skarżący argumentował, że budynek utracił wartość historyczną i artystyczną na skutek prac budowlanych oraz wcześniejszego zaniedbania, a opinia biegłego R. S. potwierdzała brak tych wartości. Wojewódzki Konserwator Zabytków odmówił wyłączenia, wskazując na historyczne znaczenie obiektu związane z Misją B. i architekturą R. M. oraz zachowane, choć zmodyfikowane, walory artystyczne modernistycznej bryły. WSA w Białymstoku oddalił skargę. Sąd uznał, że wyłączenie karty ewidencyjnej następuje w formie czynności materialno-technicznej, a nie decyzji administracyjnej, co wpływa na zakres kontroli sądowej. Podkreślono, że budynek nadal posiada wartość historyczną (świadectwo działalności Misji B. i architekta R. M.) oraz artystyczną (zachowana bryła i rozmieszczenie otworów okiennych), mimo ingerencji w substancję zabytkową. Sąd nie uznał za zasadne zarzutów dotyczących naruszenia przepisów KPA ani pominięcia opinii biegłego, wskazując, że opinie te nie podważyły stanowiska organu konserwatorskiego, a sądowa kontrola dotyczy usprawiedliwionych podstaw odmowy wyłączenia. Sąd odniósł się również do wyroku TK P 12/18, stwierdzając, że nie ma zastosowania do niniejszej sprawy, a kwestia wpisu do ewidencji sprzed lat nie podlegała ocenie w kontekście wyłączenia.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaInterpretacja pojęcia zabytku i jego wartości w kontekście ochrony konserwatorskiej, charakterystyka czynności materialno-technicznych w postępowaniu administracyjnym, zakres kontroli sądowej nad takimi czynnościami.
Dotyczy specyficznej sytuacji budynku wpisanego do wojewódzkiej ewidencji zabytków, a nie rejestru. Kwestia wpisu do ewidencji sprzed lat nie była przedmiotem oceny.
Zagadnienia prawne (4)
Czy budynek, który przeszedł znaczące prace budowlane i remontowe, a także był w złym stanie technicznym, może być nadal uznawany za zabytek i podlegać ochronie konserwatorskiej w ramach wojewódzkiej ewidencji zabytków?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, budynek nadal posiada wartości historyczne i artystyczne, które uzasadniają jego obecność w wojewódzkiej ewidencji zabytków, mimo przeprowadzonych prac budowlanych i wcześniejszego złego stanu technicznego.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że budynek zachował wartość historyczną związaną z działalnością Misji B. i architekta R. M. oraz artystyczną wynikającą z modernistycznej bryły, nawet po pracach budowlanych. Wartość zabytkowa nie wymaga ponadprzeciętności, a jedynie posiadania wartości historycznej, artystycznej lub naukowej istotnej dla interesu społecznego. Zmiany w substancji zabytkowej nie zawsze oznaczają utratę tych wartości, zwłaszcza gdy część zmian jest odwracalna.
Czy odmowa wyłączenia karty ewidencyjnej zabytku z wojewódzkiej ewidencji zabytków jest czynnością materialno-techniczną podlegającą kontroli sądu administracyjnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, odmowa wyłączenia karty ewidencyjnej zabytku z wojewódzkiej ewidencji zabytków jest czynnością materialno-techniczną podlegającą kontroli sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 PPSA.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że czynności materialno-techniczne, w tym odmowa wyłączenia zabytku z ewidencji, są podejmowane poza postępowaniem jurysdykcyjnym i nie mają cechy kształtującej. Kontrola sądowa w takich przypadkach polega na badaniu, czy organ administracji miał usprawiedliwione podstawy odmowy.
Czy organ konserwatorski jest zobowiązany do szczegółowego odniesienia się do opinii biegłych przedłożonych przez stronę w postępowaniu dotyczącym wyłączenia zabytku z ewidencji?
Odpowiedź sądu
Nie, w przypadku czynności materialno-technicznej organ nie jest zobowiązany do prowadzenia klasycznego postępowania wyjaśniającego na podstawie KPA, a opinie te będą przedmiotem oceny sądu w kontekście usprawiedliwionych podstaw odmowy wyłączenia.
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że skoro do podejmowania czynności materialno-technicznych nie mają wprost zastosowania reguły KPA, to kształt podjętej czynności nie musi spełniać wszelkich przesłanek wymaganych przy decyzji administracyjnej. Opinie stron będą oceniane przez sąd w kontekście legalności odmowy wyłączenia.
Czy naruszenie prawa właściciela do wypowiedzenia się co do podjętej decyzji o wpisie do ewidencji zabytków, w sytuacji gdy wpis nastąpił wiele lat temu, może stanowić podstawę do wyłączenia zabytku z ewidencji?
Odpowiedź sądu
Nie, kwestia wpisania obiektu do ewidencji sprzed lat nie podlega ocenie w kontekście wyłączenia z ewidencji, zwłaszcza gdy wpis do wojewódzkiej ewidencji nastąpił ponad 40 lat temu.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że w sytuacji, gdy wpis do wojewódzkiej ewidencji nastąpił ponad 40 lat temu, a przedmiotem sprawy jest wyłączenie z tej ewidencji, kwestia prawidłowości pierwotnego wpisu nie może być poddana ocenie organu ani sądu.
Przepisy (6)
Główne
u.o.z. art. 22 § ust. 2
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Podstawa prawna prowadzenia wojewódzkiej ewidencji zabytków przez wojewódzkiego konserwatora zabytków.
rozporządzenia MKDN art. 16 § ust. 1
Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem
Przesłanka wyłączenia karty ewidencyjnej zabytku z wojewódzkiej ewidencji – nieruchomość lub rzecz ruchoma przestała być zabytkiem.
p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 4
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa prawna zaskarżenia czynności materialno-technicznych.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa prawna orzeczenia o oddaleniu skargi.
Pomocnicze
u.o.z. art. 3 § pkt 1 i 2
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Definicja zabytku, w tym wymóg posiadania wartości historycznej, artystycznej lub naukowej oraz związku z interesem społecznym.
u.o.z. art. 22 § ust. 5 pkt 3
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Dotyczy wpisu do gminnej ewidencji zabytków i ograniczenia prawa właściciela, ale nie miał zastosowania w niniejszej sprawie.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Budynek nadal posiada wartość historyczną związaną z działalnością Misji B. i architekta R. M. • Budynek zachował podstawowe walory artystyczne swojej epoki, odzwierciedlające zamysł architekta R. M. • Zmiany w substancji zabytkowej nie doprowadziły do całkowitego zatarcia pierwotnych walorów architektonicznych, a część zmian jest odwracalna. • Wartość zabytkowa nie wymaga ponadprzeciętności, a jedynie posiadania wartości historycznej, artystycznej lub naukowej istotnej dla interesu społecznego. • Niezachowanie funkcji użytkowych na skutek zaniedbania nie przesądza o utracie walorów zabytkowych.
Odrzucone argumenty
Budynek utracił wartość historyczną i artystyczną wskutek prac budowlanych i wcześniejszej degradacji. • Opinia biegłego R. S. potwierdza brak wartości historycznej, artystycznej i naukowej budynku. • Organ konserwatorski nie ustalił poprawnie stanu faktycznego i oparł się na nieobiektywnym stanowisku. • Naruszenie prawa właściciela do wypowiedzenia się co do wpisu do ewidencji zabytków. • Wyrok TK P 12/18 kwestionujący brak ochrony prawnej właściciela przed wpisem do ewidencji.
Godne uwagi sformułowania
nie doprowadziły do zatarcia głównych walorów architektonicznych budynku w stylu modernistycznym • nie doszło do całkowitego zniszczenia jego substancji zabytkowej, lecz jedynie do częściowego zatarcia pierwotnych walorów architektonicznych • część wprowadzonych zmian jest odwracalna • nie istnieją zatem merytoryczne przesłanki do wyłączenia z wojewódzkiej ewidencji zabytków karty ewidencyjnej budynku • wyłączenie odbywa się gdy nieruchomość lub rzecz ruchoma przestała być zabytkiem • nie jest wydawana decyzja administracyjna w rozumieniu art. 104 k.p.a. i nie mamy do czynienia z postępowaniem wyjaśniającym prowadzonym według reguł k.p.a. • dopiero bowiem w postępowaniu przed sądem administracyjnym, wszczętym na skutek skargi na czynność wojewódzkiego konserwatora zabytków polegającą na odmowie wyłączenia zabytku z wojewódzkiej ewidencji zabytków, dopuszczalne jest badanie, czy organ administracji miał usprawiedliwione podstawy odmowy wyłączenia zabytku z ewidencji • nie ulega wątpliwości, że wykonane roboty budowlane nie zatarły wartości historycznej obiektu, ale też nie uczyniły tego w pełnym zakresie odnośnie jego wartości artystycznej • Wartość zabytkowa to wartość będąca świadectwem minionej epoki i właśnie przez wzgląd na konieczność zachowania pamięci o dawnych czasach zasługująca na szczególną ochronę. Wyjątkowość nie ma tu znaczenia, liczy się czy posiada wartość historyczną, artystyczną lub naukową mającą znaczenie dla interesu społecznego.
Skład orzekający
Elżbieta Lemańska
przewodniczący sprawozdawca
Anna Bartłomiejczuk
asesor sądowy
Elżbieta Trykoszko
sędzia NSA
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia zabytku i jego wartości w kontekście ochrony konserwatorskiej, charakterystyka czynności materialno-technicznych w postępowaniu administracyjnym, zakres kontroli sądowej nad takimi czynnościami."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji budynku wpisanego do wojewódzkiej ewidencji zabytków, a nie rejestru. Kwestia wpisu do ewidencji sprzed lat nie była przedmiotem oceny.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy konfliktu między prawem własności a ochroną dziedzictwa kulturowego, a także procedury administracyjnej związanej z zabytkami. Pokazuje, jak sąd interpretuje pojęcie zabytku i jego wartości w kontekście modernizacji.
“Czy remont zniszczonego budynku może pozbawić go statusu zabytku? WSA w Białymstoku rozstrzyga.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.