II SA/Bk 779/23

II SA/Bk 779/23 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2024-01-16
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-10-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Elżbieta Lemańska /przewodniczący/
Marek Leszczyński
Marta Joanna Czubkowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 796/24 - Wyrok NSA z 2026-01-22
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1989 nr 10 poz 53
art. 6
Ustawa z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lemańska, Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska (spr.) sędzia WSA Marek Leszczyński, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 stycznia 2024 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 14 sierpnia 2023 r. nr 400.112/C-14/8/23 w przedmiocie nieodpłatnego przyznania własności działki oddala skargę
Uzasadnienie
Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności.
We wniosku z 4 maja 2023 r. M.Z., A.S., S.M., B.M., K.M., W.M., G.M. – spadkobiercy R. i A. małż. J. (vide: postanowienie SR w Białymstoku z [...] lipca 2022 r., I Ns [...]) wystąpili do Starosty Powiatu Białostockiego o nieodpłatne stwierdzenie, w trybie art. 6 ustawy z 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz.U. nr 10, poz. 53; dalej powoływana jako ustawa), prawa własności działki nr [...], położonej w obrębie H., gm. J., wchodzącej wcześniej w skład gospodarstwa rolnego R. i A. małż. J.
W sprawie ustalono, że na podstawie aktu własności ziemi z 13 lipca 1972 r. nr [...] R. i A.J. byli właścicielami gospodarstwa rolnego o pow. 5,333 ha, położonego w obrębach H. i H1. oraz majątku J1., gm. J., w tym działki siedliskowej oznaczonej nr [...] położonej w obrębie H. (w wyniku odnowienia operatu ewidencji gruntów obrębu H. z 1985 r. działka otrzymała nr [...] o pow. 0,32 ha).
Przejęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa za rentę nastąpiło na podstawie decyzji Naczelnika Gminy w J2. nr Fz.6040/17/76 z 21 sierpnia 1976 r. wydanej na podstawie ustawy z 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężnej (Dz.U. nr 21, poz. 118 ze zm.) bez budynków, które stały się odrębnym od gruntu przedmiotem własności. Z akt tej sprawy w tym wniosku małż. J. i protokołu z 30 marca 1976 r. wynika, że budynki wraz z siedliskiem zostały przez nich sprzedane. W aktach tej sprawy znajduje się również notatka, wskazująca jako miejsce pobytu małż. J. – Białystok. Z informacji udzielonej przez UG w J. wynika, że małż. J. byli zameldowani w miejscowości H. do 15 października 1976. Z postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku wynika, że zarówno ostatnim miejscem pobytu i zgonu R. i A. małż. J. (zmarłych odpowiednio w 1987 i 1988 r.) były P.
Na podstawie oględzin działki nr [...] przeprowadzonych 29 maja 2023 r. ustalono, że nie występują na niej żadne zabudowania. Na działce tej zlokalizowany jest jedynie fundament po stodole oraz pozostałości ułożonych w ziemi cegieł po budynku mieszkalnym (zgodnie z oświadczeniem M.Z.). Część działki jest zakrzaczona (vide: protokół podpisany przez M.Z. i dokumentacja fotograficzna).
Mając na uwadze powyższe ustalenia Starosta Powiatu Białostockiego decyzją z 6 lipca 2023 r. nr GKN III. 6821.5.2023 odmówił nieodpłatnego stwierdzenia na rzecz M.Z., S.M., A.S., K.M., B.M., W.M., G.M., prawa własności działki, oznaczonej w operacie ewidencji gruntów obrębu H., gm. J. nr [...].
W motywach rozstrzygnięcia organ w pierwszej kolejności stwierdził, że małż. J. od momentu przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz SP nie zamieszkiwali w H.. Organ przyjął przy tym, że do zbycia siedliska nie doszło bowiem uwłaszczone na ich rzecz grunty o pow. 5,333 ha zostały w całości przejęte na rzecz SP. Przedmiotem zbycia mogły być tylko budynki (art. 46 § 1 K.c.) na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego (art. 158 K.c.). W archiwum geodezyjnym nie odnaleziono aktu notarialnego zbycia zabudowań, ani też jakiejkolwiek wzmianki w tym zakresie. W piśmie z 6 czerwca 2023 r. wnioskodawczyni M.Z. oświadczyła, że z relacji dziadków nigdy nie wynikało by kiedykolwiek zbyli oni jakąkolwiek część działki nr [...], w szczególności by doszło do zbycia siedliska oraz budynków. Zaprzeczyła by kiedykolwiek doszło do zbycia budynków na przedmiotowej działce. Organ pierwszej instancji ocenił, że brak wymaganej prawem umowy zbycia budynków wskazuje jako ich właścicieli spadkobierców małż. J.
W dalszej kolejności organ podał, że z wykładni językowej art. 6 ustawy wynika, że wnioskowane uprawnienie służy właścicielom budynków. Występujący z żądaniem nieodpłatnego przeniesienia własności gruntu pod budynkami musi wykazać, że jest właścicielem tych budynków, a więc budynki te muszą istnieć w dacie zgłoszenia żądania i w dacie orzekania przez organ. Nawet jeżeli budynki zostały kiedyś wzniesione na działce gruntu będącej przedmiotem wniosku, a w dacie orzekania przez organ nie istnieją, to nie można uznać, że podmiot występujący z żądaniem jest ich właścicielem. Wskazano, że celem zwrotu przekazanej na własność Państwa działki gruntu pod budynkami jest zapewnienie bardziej racjonalnego wykorzystania zarówno budynków, jak i gruntu pod tymi budynkami oraz doprowadzenie do sytuacji, w której będą one stanowiły jeden przedmiot własności danej osoby. Organ podniósł, że regulacja zawarta w art. 6 ustawy nie może być traktowana jako podstawa prawna do zwrotu działki gruntu, na której nie ma budynków, po to tylko, aby przysporzyć materialnych korzyści następcy właścicieli przekazywanego na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego. Celem uprawnienia określonego w tej regulacji jest zwrócenie właścicielowi budynków działki gruntu ściśle związanej z tymi budynkami, a tym samym zniesienie odrębnej własności budynków. Niezbędną przesłanką do zastosowania art. 6 ustawy jest więc, aby na działce, której dotyczy wniosek, znajdował się choć jeden budynek, bez względu na jego stan techniczny. Taki stan musi istnieć w dacie orzekania przez organ, gdyż własność trwa tak długo jak długo istnieje jej przedmiot. Natomiast gdy przestanie istnieć przedmiot własności – budynek – nie istnieje już podmiot, któremu to prawo przysługuje.
Odnosząc te ogólne uwagi na grunt sprawy niniejszej organ pierwszej instancji wskazał, że na wnioskowanej do zwrotu działce brak jest jakichkolwiek budynków, a skoro nie istnieje przedmiot własności (budynek) to nie istnieje podmiot, któremu to prawo przysługuje. Z ustaleń dokonanych w trakcie oględzin wynika, że na przedmiotowej działce znajduje się jedynie fundament oraz części zakrzaczone. Organ podniósł przy tym, że uwzględniając stan faktyczny na działce, prowadzenie jakichkolwiek robót budowlanych nie będzie polegało na odbudowie czy remoncie, gdyż ewentualna budowa prowadzona przez stronę zgodnie z przepisami ustawy – Prawo budowlane zakończy się powstaniem nowych zabudowań, zupełnie odrębnych od kiedyś istniejących na działce, do których nie będzie miał zastosowania art. 6 ustawy. Niespełnienie przesłanki istnienia na działce gruntu budynków skutkuje wydaniem decyzji odmawiającej nieodpłatnego przyznania własności działki pod budynkami, w trybie art. 6 ustawy.
Odwołanie od tej decyzji złożyła M.Z. wnosząc o jej uchylenie i uwzględnienie wniosku, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ pierwszej instancji z uwzględnieniem zarzutów przedstawionych w odwołaniu.
W uzasadnieniu odwołania, powołując się na treść art. 158 K.c., zanegowano stwierdzenie, że do zbycia budynków mogło dojść na podstawie umowy nieformalnej.
W konsekwencji, wbrew twierdzeniu organu, odwołująca się wykazała legitymowanie się tytułem własności do budynków o czym świadczy fakt, że jest ona jedną ze spadkobierczyń po właścicielach przedmiotowych budynków. Nadto zdaniem odwołującej zebrany w sprawie materiał dowodowy, wykazał istnienie budynków na przedmiotowej nieruchomości gruntowej. Zgodnie z Kartą inwentaryzacyjną nieruchomości nr sprawy 45/1, na działce gruntu o nr [...] oraz nr 44/1 na działce gruntu o nr [...] znajdowały się budynki stanowiące własność R. i A. J. (dowód: Karty inwentaryzacyjne nr sprawy 45/1 i 44/1). Zgodnie z pismem Starosty Powiatowego w Białymstoku z 9 marca 2023 r., nigdy nie została zgłoszona rozbiórka budynków na tej działce. W związku z powyższym - zdaniem odwołującej - należy uznać, że budynki na przedmiotowej nieruchomości istnieją, o czym świadczy również fotokopia zabudowań na przedmiotowej działce. Zarzuciła, że Starosta w uzasadnieniu swojej decyzji nie opisuje rzeczywistego stanu faktycznego, który obrazuje złożona fotokopia. Organ nie odniósł się do powyższego zabudowania twierdząc, że na przedmiotowej działce istnieje wyłącznie fundament po stodole oraz pozostałości ułożonych w ziemi cegieł po budynku mieszkalnym. Nie odniesienie się przez organ do wszystkich elementów stanu faktycznego powoduje wadliwość wydanej decyzji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku decyzją z 14 sierpnia 2023 r. nr 400.112/C-14/8/23 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podzielił stanowisko, że odwołującej przysługuje roszczenie z art. 6 ustawy. Nie ulega bowiem wątpliwości, że właścicielami budynków, stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności, znajdujących się w dacie przejęcia na rzecz Państwa w zamian za rentę byli małżonkowie J. Brak zaś wymaganej prawem umowy zbycia budynków, wskazuje jako ich właścicieli spadkobierców małż. J.
Kolegium wskazało, że w sprawie kwestią sporną jest, czy na przedmiotowej działce znajdują się budynki. Zdaniem odwołującej, budynki na przedmiotowej nieruchomości istnieją, o czym świadczy również fotokopia zabudowań na działce. Ponadto, zgodnie z pismem Starosty z 9 marca 2023 r., nigdy nie została zgłoszona rozbiórka budynków na tej działce.
W ocenie Kolegium z materiału dowodowego, wbrew podnoszonym zarzutom wynika, że na wnioskowanej do zwrotu działce brak jest jakichkolwiek budynków. Z ustaleń dokonanych podczas oględzin nieruchomości oraz materiału fotograficznego (w tym załączonego do odwołania przez odwołującą) wynika, że na przedmiotowej działce znajduje się jedynie fundament po stodole oraz pozostałości cegieł. Na przedmiotowej działce gruntu nie znajdują się żadne budynki ani też jakikolwiek substrat, który mógłby stanowić przedmiot odrębnej własności. Skoro nie istnieje przedmiot własności (budynek) to nie istnieje podmiot, któremu to prawo przysługuje. Podzielono zatem stanowisko, że nie zostały spełnione warunki, od których ustawodawca uzależnił możliwość wystąpienia z roszczeniem, o którym mowa w art. 6 ustawy.
Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego wniosła M. Z. i zarzuciła naruszenie:
1. art. 6 ustawy, poprzez błędne uznanie, że wnioskodawcy nie spełniają warunków do żądania przyznania im prawa własności gruntu pod budynkami, bowiem w chwili obecnej brak jest budynków, gdy tymczasem w dacie orzekania istniał na gruncie budynek gospodarczy;
2. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., polegające na przyjęciu dowolnej a nie swobodnej oceny materiału dowodowego i nie uwzględnienie dowodów świadczącym o tym, że na przedmiotowej nieruchomości znajduje się budynek, tj. zdjęć, wizji lokalnej oraz twierdzeń skarżącej;
3. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, wbrew ciążącemu na organie na mocy art. 77 § 1 K.p.a. obowiązkowi w tym zakresie, tj. nie uwzględnienie okoliczności, że na przedmiotowej nieruchomości znajduje się budynek oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie z jakich powodów uznano, że istniejący na przedmiotowej nieruchomości obiekt budowlany nie jest budynkiem;
4. art. 7, art. 77 § 1, 2 i 4, art. 80, art. 6 i art. 8 § 1 K.p.a., poprzez naruszenie zasady wszechstronnego wyjaśnienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (w tym strony postępowania), co ujawniło się między innymi przez:
- niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i nie przeanalizowanie w jakim stanie, znajdują się obiekty budowlane położone na przedmiotowej nieruchomości oraz czy na przedmiotowej nieruchomości znajdują się fundamenty oraz w jaki sposób i na czym podparty jest obiekt budowlany znajdujący się na przedmiotowej nieruchomości, a jeżeli nie należy ich uznać za budynki to z jakiego powodu, ograniczając się na stwierdzeniu ogólnikowym, że na przedmiotowej nieruchomości nie znajdują się budynki;
- naruszenie zasady praworządności i wydanie decyzji, której ustalenia i interpretacja została dokonana wbrew treści ustawy będącej podstawą wydania decyzji, w szczególności w zakresie nie ustalenia okoliczności istnienia budynków, co sprawiło że organ wydał decyzję z rażącym naruszeniem przepisów prawa, w zakresie jaki miał wpływ na wynik sprawy, a nadto, że organy przeprowadziły postępowanie w sposób sprzeczny z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa;
5. art. 138 § 2 K.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, podczas gdy wnioskodawcom przysługuje prawo do nieodpłatnego przekazania na własność działki gruntu, na której znajduje się należący do nich budynek, a nadto organ pierwszej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego w zakresie ustalenia stanu zabudowań oraz w jaki sposób i na czym podparty jest obiekt budowlany znajdujący się na przedmiotowej nieruchomości.
Wskazując na te naruszenia skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Nadto skarżąca wniosła o zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania. Wniosła także o dopuszczenie dowodów z mapy zasadniczej H. z 9 lutego 2023 r. [...] na fakt istnienia budynku zobrazowanego na mapie na działce gruntu nr [...] i zdjęć nieruchomości zaznaczonej w operacie ewidencji gruntów H. gm. J. nr [...] oraz budynku znajdującego się na niej na fakt, że na przedmiotowej nieruchomości znajduje się budynek.
W uzasadnieniu skargi zarzucono, że organy nie przeanalizowały a w konsekwencji nie odniosły się w uzasadnieniach swoich decyzji z jakiego powodu uważają, że obiekty znajdujące się na przedmiotowych nieruchomościach nie są budynkami. Zdaniem skarżącej budynek na przedmiotowej nieruchomości niewątpliwie w tej chwili istnieje, jest uwidoczniony na mapie z 9 lutego 2023 r. (stanowiącej załącznik do niniejszej skargi) oraz nie została wydana żadna decyzja dotycząca jego rozbiórki. Budynek widoczny jest na dokumentacji zdjęciowej stanowiącej załącznik do odwołania jak również do niniejszej skargi. W dalszej kolejności skarżąca przytoczyła definicję budynku zwartą w art. 3 ust. 2 ustawy – Prawo budowlane oraz orzecznictwo NSA dotyczącego tego jak należy rozumieć cechę trwałego związania z gruntem. Zarzucono, że organy nie przeanalizowały podparcia na gruncie obiektu budowlanego i jego związania z gruntem zobrazowanego na zdjęciach znajdującym się w aktach sprawy ani w terenie. W związku z powyższym ich ocena stanu faktycznego opiera się na niekompletnym materiale dowodowym i nie rozstrzyga istotnych kwestii w sprawie, tj. spełnienia warunków do uznania istniejącego obiektu budowlanego na przedmiotowej nieruchomości jako budynku, co niewątpliwie ma decydujący wpływ na wydane w sprawie decyzje. Podniesiono przy tym, że zły stan techniczny budynku, czy też brak przydatności do użytkowania nie są wystarczające do uznania, że dany obiekt nie stanowi budynku. Obiekt budowlany pozostaje budynkiem nawet wówczas, gdy ze względów technicznych, prawnych, czy faktycznych, nie jest i nie może być wykorzystywany zgodnie z przeznaczeniem. Jak twierdzi SKO, o przyznaniu własności działki decyduje to, żeby na dzień orzekania istniał chociażby jeden budynek bez względu na jego stan techniczny. W niniejszej sprawie niewątpliwie taki warunek został spełniony, gdyż na działce znajduje się budynek.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają legalności zaskarżonej decyzji.
Na wstępie wyjaśnić należy, że skarga została rozpoznana przez sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej jako: "P.p.s.a."), który dopuszcza rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na wniosek strony, o ile żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od zawiadomienia o jego złożeniu nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W sprawie niniejszej wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym zawarty został w odpowiedzi organu na skargę, natomiast żadna z pozostałych stron nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Przedmiotem kontroli sądu w sprawie niniejszej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku utrzymująca w mocy decyzję Starosty Powiatu Białostockiego odmawiającą nieodpłatnego stwierdzenia na M.Z., S.M., A.S., K.M., B.M., W.M., G.M., prawa własności działki oznaczonej w operacie ewidencji gruntów obrębu H., gm. J. nr [...]. Przyczyną odmowy był brak wykazania przez wnioskodawców spełnienia przesłanki istnienia na nieruchomość zabudowań, które pozostawały we współwłasności ich poprzedników prawnych.
Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 6 ustawy z 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy ubezpieczeniu społecznym rolników i członków ich rodzin oraz zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz.U. nr 10, poz. 53 ze zm.; dalej powoływana jako ustawa).
Rozważania prawne w sprawie niniejszej należy jednak rozpocząć od przytoczenia treści art. 9 ust. 1 i 2 ustawy z 28 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. nr 21, poz. 118; dalej powoływana jako u.p.g.r.). Zgodnie z tą regulacją na wniosek rolnika, Państwo przejmowało na własność gospodarstwo rolne w zamian za rentę, jeżeli przekazywał on wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, obejmujące co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych, a ponadto osiągnął wymagany wiek albo został zaliczony do jednej z grup inwalidów, w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (ust. 1). Gospodarstwo rolne mogło być przejęte na własność Państwa za rentę również z urzędu, jeżeli wykazywało niski poziom produkcji rolnej, a rolnik osiągnął odpowiedni wiek lub został zaliczony do jednej z grup inwalidów. Jeżeli rolnik nie spełniał warunków do uzyskania renty, nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego mogły być na wniosek rolnika przejęte na własność Państwa w całości lub w części za spłaty pieniężne (vide: art. 28 ust. 1 u.p.g.r.). Wedle art. 11 ust. 1 u.p.g.r. rolnik, który przekazywał gospodarstwo rolne za rentę, mógł zatrzymać budynki wchodzące w skład nieruchomości przekazywanych Państwu. Budynki takie stawały się odrębnym od gruntu przedmiotem własności z chwilą przejęcia nieruchomości. Przejęcie nieruchomości na własność Państwa w zamian za rentę lub za spłaty pieniężne następowało na podstawie decyzji naczelnika gminy, o czym stanowił art. 31 ust. 1 u.p.g.r., zaś w okresie wykonania ostatecznej decyzji o przejęciu nieruchomości na własność Państwa za rentę, rolnikowi przysługiwało prawo do bezpłatnego użytkowania nieruchomości. Rolnik obowiązany był w tym okresie do prowadzenia prawidłowej gospodarki (vide: art. 33 ust. 1 u.p.g.r.). Ostateczna decyzja o przejęciu nieruchomości stanowiła podstawę do ujawnienia stanu własności w ewidencji gruntów i w księdze wieczystej oraz na wniosek rolnika stanowiła podstawę do założenia księgi wieczystej dla budynków stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności (vide: art. 33 ust. 2 i 3 u.p.g.r.).
Wyżej cytowane zapisy u.p.g.r. stanowiły kontynuację wprowadzonego na mocy art. 4 ust. 1 ustawy z 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa (Dz.U. nr 3, poz. 15), wyjątku od zasady superficies solo cedit, przewidującego możliwość zatrzymania przez rolnika, po przekazaniu Państwu gospodarstwa rolnego na cele emerytalno-rentowe, budynków jako odrębnego od gruntu przedmiotu własności. Dopiero art. 57 ustawy z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin (Dz.U. nr 40, poz. 268 ze zm.), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1983 r., powrócił do zasady superficies solo cedit – z tym, że ze skutkiem jedynie na przyszłość, tj. gdy przekazanie gospodarstwa rolnego następowało po tej dacie. W konsekwencji po 1983 r. nastąpiło zróżnicowanie sytuacji prawnej rolników, w zależności od tego, w jakiej dacie wydano decyzję o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa. Jeżeli nastąpiło to przed dniem 1 stycznia 1983 r. mogli oni zachować jedynie własność budynków, jeżeli zaś po tej dacie - własność działki wraz z wzniesionymi na niej budynkami.
Uporządkowaniu tej sytuacji miało służyć, stanowiące podstawę prawną zaskarżonej w sprawie niniejszej decyzji, unormowanie zamieszczone w art. 6 ustawy (która weszła w życie dnia 1 stycznia 1989 r.) uprawniające aktualnego właściciela budynków zatrzymanych przez rolnika przed dniem 1 stycznia 1983 r., do nieodpłatnego uzyskania własności działki gruntu, na której posadowione są te budynki. Przepis ten stanowi, że: właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Z własnością wyłączonej nieruchomości jest związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej. O przeniesieniu własności działki, jej wielkości oraz o ustanowieniu służebności orzeka od dnia 27 maja 1990 r. rejonowy organ rządowej administracji ogólnej (zgodnie z art. 5 pkt 22 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw; Dz.U. 1990, nr 34, poz. 198).
W sprawie niniejszej na podstawie art. 6 ustawy, zwrotu działki siedliskowej nr [...], na której posadowione były budynki stanowiące odrębny od gruntu przedmiot własności, domagają się zstępni drugiego stopnia poprzednich ich współwłaścicieli małż. J., w tym skarżąca – M.Z. Nie ulega przy tym wątpliwości, że zarówno skarżąca, jak i pozostałych 6 wnioskodawców, wykazali swoje prawa do spadku po spadkodawcach R. i A. małż. J., których gospodarstwo rolne składające się m.in. z działki siedliskowej nr [...] o pow. 0,32 ha położonej w obrębie H. (vide: akt własności ziemi z 13 lipca 1972 r.), zostało przejęte na własność Państwa bez budynków, na podstawie decyzji Naczelnika Gminy w J2. z 21 sierpnia 1976 r. W aktach sprawy znajduje się informacja pochodząca od małż. J., że zbyli oni te budynki i zbieg takich okoliczności faktycznych sprawy jak przekazanie gospodarstwa rolnego decyzją z sierpnia w 1976 r., zameldowanie małż. J. w miejscowości H. do 15 października 1976 r. i wynikające z postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku ich miejsce ostatniego pobytu i zgonu w miejscowości P., może świadczyć o tym, że rzeczywiście doszło do sprzedaży tych budynków. Niemniej jednak z uwagi na brak w archiwach aktu notarialnego zbycia tych budynków podzielić należy stanowisko organów, że do ich sprzedaży nie doszło a skarżąca jako spadkobierczyni małż. J. była uprawniona do złożenia wniosku w trybie art. 6 ustawy.
Aby skutecznie ubiegać się o prawo nieodpłatnego nabycia własności działki należy nie tylko legitymować się tytułem prawa własności do budynków, ale również wykazać, że w chwili orzekania, znajdują się one na działce wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu. Niespełnienie przesłanki istnienia na działce gruntu budynków, skutkuje zatem wydaniem decyzji odmawiającej nieodpłatnego przyznania własności działki pod budynkami (por. m.in. wyroki NSA z 13 stycznia 2017 r., II OSK 838/15 i z 1 grudnia 2010 r., I OSK 1648/10, pub. CBOSA). Z uwagi na zarzuty skargi wskazać należy, że nie chodzi o jakikolwiek budynek, ale muszą to być budynki które istniały w dniu wydania decyzji o przekazaniu gospodarstwa rolnego w zamian za rentę. I to te budynki muszą istnieć na działce w dniu wydawania decyzji na podstawie art. 6 ustawy. Znajdujący się na załączonych do akt sprawy fotografiach zielony drewniany obiekt budowlany, jest obiektem nowopowstałym na działce, a nie budynkiem który był na tej działce od 1976 r. Na zdjęciach dołączonych do protokołu oględzin przeprowadzonych 29 maja 2023 r, jak i na zdjęciach dołączonych do odwołania obiekt ten nie ma jeszcze dachu a już na zdjęciach dołączonych do skargi obiekt ten jest już zadaszony. Istnienie tego obiektu budowlanego na przedmiotowej działce, jak również jego stan techniczny i sposób połączenia go z gruntem nie ma zatem żadnego znaczenia w sprawie rozstrzyganej w trybie art. 6 ustawy. Słusznie przy tym podniósł organ pierwszej instancji, że stan faktyczny sprawy uniemożliwia przyjęcie, że stanowi on odbudowę czy remont budynków istniejących na działce w 1976 r. Jakiekolwiek roboty budowlane na tej działce muszą zakończyć się powstaniem nowych zabudowań, zupełnie odrębnych od tych istniejących na działce w dacie przekazania gospodarstwa rolnego, do których nie będzie miał zastosowania art. 6 ustawy.
Jak wskazuje się w orzecznictwie, celem zwrotu przekazanej na własność Państwa działki gruntu pod budynkami, jest zapewnienie bardziej racjonalnego wykorzystania zarówno budynków, jak i gruntu pod tymi budynkami oraz doprowadzenie do sytuacji, w której będą one stanowiły jeden przedmiot własności danej osoby. Art. 6 ustawy nie może być zatem traktowany jako podstawa prawa do zwrotu działki gruntu, na której nie ma budynków (które były w dniu przekazania gospodarstwa rolnego), po to tylko aby przysporzyć materialnych korzyści następcom prawnym właścicieli gospodarstwa rolnego, przekazanego na rzecz Państwa. Celem uprawnienia określonego w tym przepisie jest zwrócenie właścicielowi budynków działki gruntu ściśle związanej z tymi budynkami, a tym samym zniesienie odrębnej od gruntu własności budynków (vide: wyrok NSA z 9 maja 1995 r., SA/Łd 983/94, pub. CBOSA) i w konsekwencji doprowadzenie do stanu, w którym los prawny budynków podziela los prawny gruntu, na którym są one usytuowane. Nieodpłatne przeniesienie własności nieruchomości na podstawie art. 6 ustawy jest możliwe tak długo, jak długo istnieją posadowione na tej nieruchomości budynki stanowiące odrębną własność. Przy czym dla zastosowania art. 6 ustawy nie wystarczy, aby na działce znajdowały się pozostałości po budynkach, lecz konieczne jest, by w dniu orzekania o przyznaniu własności działki, fizycznie istniał choćby jeden budynek bez względu na jego stan techniczny.
Tymczasem z akt sprawy wynika, że na obszarze działki nie znajdują się żadne zabudowania, które mogłyby stanowić przedmiot odrębnej własności i jednocześnie dawałyby podstawę do zastosowania ww. przepisu. Z protokołu oględzin wynika, że na działce nr [...] znajduje się fundament murowany po stodole, klepisko po budynku gospodarczym, studnia oraz fragmentaryczne (niewielkie) pozostałości w postaci cegieł po budynku mieszkalnym. Jak wynika z treści protokołu ustalenia te zostały dokonane między innymi na podstawie oświadczenia samej skarżącej. Przestał zatem istnieć na przedmiotowej działce przedmiot odrębnej własności budynków, a co za tym idzie nie istnieje również podmiot, któremu to prawo przysługuje (por. uzasadnienie ww. wyroku I OSK 1648/10). Nie można być bowiem właścicielem budynków nieistniejących.
W świetle powyższego stwierdzić należy, że kwestionowana w sprawie niniejszej decyzja jest zgodna z przepisami prawa. Legalności tej decyzji nie podważają zarzuty skargi, które dotyczą wadliwego przeprowadzenia przez organy postępowania wyjaśniającego, poprzez brak odniesienia się do faktu istnienia na działce, w dniu wydania zaskarżonej decyzji, budynku gospodarczego oraz nie wyjaśnienie z jakich powodów uznano, że ten obiekt budowlany nie jest budynkiem. Jak już wskazano powyżej istnienie na działce tego obiektu budowlanego nie mogło mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia. Jest to nowy obiekt, którego na datę przekazania gospodarstwa rolnego przez dziadków skarżącej, na przedmiotowej działce nie było. Nie ma zatem do niego zastosowania art. 6 ustawy. Stąd bezpodstawne jest zarzucanie organom brak ustaleń dotyczących tego obiektu budowlanego w zakresie jego stanu technicznego czy też sposobu związania z gruntem. W ocenie sądu postępowanie nie naruszało art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., bowiem decyzje oparte zostały na dokładnie i wyczerpująco ustalonym stanie faktycznym, istotnym z punktu widzenia zastosowanego art. 6 ustawy. Zdaniem sądu można mieć zastrzeżenia odnośnie czytelności uzasadnienia zaskarżonej decyzji, uchybienie to nie miało jednak wpływu na wynik sprawy. Organ odwoławczy, pomimo tego, że bezspornie na przedmiotowej działce znajduje się obiekt budowlany, użył sformułowania, że na działce brak jest jakichkolwiek budynków. Brak szerszej argumentacji, że sformułowanie "brak jakichkolwiek budynków" odnosi się do budynków do których mógł mieć zastosowanie art. 6 ustawy (czyli budynków istniejących na działce w dacie przekazania gospodarstwa rolnego i w dniu wydawania decyzji na podstawie art. 6 ustawy), mogło generować zarzuty, że nie wyjaśniono sprawy w sposób kompleksowy. Jak już jednak wykazano do tego obiektu budowlanego nie miał zastosowania art. 6 ustawy. Oprócz tego uchybienia (brak szerszej argumentacji w nawiązaniu konkretnie do stanowiska skarżącej), uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a. Organ odwoławczy zastosował właściwą podstawę prawną, którą prawidłowo zinterpretował oraz należycie wyjaśnił w pisemnych motywach zapadłego rozstrzygnięcia. Powyższej oceny nie zdołały skutecznie podważyć zarzuty podniesione w skardze, co wykazano w niniejszym uzasadnieniu. Zauważyć przy tym należy, że ani niezadowolenie strony z zapadłego rozstrzygnięcia, ani też subiektywne jej przekonanie o wadliwości zaskarżonej decyzji, nie mogą same w sobie stanowić podstawy uwzględnienia skargi.
Końcowo nadmienić należy, że przejęcie przez państwo gospodarstwa rolnego nastąpiło w sposób zgodny z prawem, na wniosek dziadków skarżącej i w zamian za świadczenie ze strony państwa w postaci renty. Dlatego też zwrot prawa własności działki może nastąpić tylko w ściśle określonych przez prawo warunkach. Warunki te w sprawie niniejszej nie zostały spełnione. Na działce brak jest budynków, które były na niej w dniu przekazania gospodarstwa rolnego przez dziadków skarżącej w zamian za rentę.
Reasumując, sąd nie doszukał się naruszeń przepisów prawa materialnego, czy to procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.
Z tych wszystkich względów sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a.