II SA/BK 770/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w BiałymstokuBiałystok2006-01-05
NSAochrona środowiskaWysokawsa
ochrona środowiskaprawo ochrony środowiskazanieczyszczenie gruntunastępstwo prawnesukcesjaodpowiedzialnośćwładający gruntemsprawca zanieczyszczeniaustawa wprowadzającaWSA

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję SKO, uznając, że następstwo prawne nie wyłącza możliwości zastosowania przepisu chroniącego podmioty władające gruntem przed wejściem w życie nowej ustawy o ochronie środowiska, nawet jeśli zanieczyszczenie mogło powstać w okresie ich władania.

Sprawa dotyczyła zgłoszenia zanieczyszczenia gruntu przez spółkę A S.A., która przejęła stację paliw od spółki B S.A. Organy administracji odrzuciły zgłoszenie, uznając, że A S.A. jako następca prawny B S.A. nie może skorzystać z przepisów chroniących podmioty władające gruntem przed wejściem w życie ustawy Prawo ochrony środowiska. WSA uchylił decyzję, stwierdzając, że następstwo prawne, nawet generalne, nie wyłącza zastosowania art. 12 ustawy wprowadzającej, który chroni władających gruntem w dniu wejścia w życie ustawy, niezależnie od tego, czy nabycie nastąpiło w wyniku sukcesji.

Sprawa rozpatrywana przez WSA w Białymstoku dotyczyła zgłoszenia zanieczyszczenia powierzchni ziemi przez spółkę A S.A., która zarządzała nieruchomością od 1999 roku, przejmując ją od spółki B S.A. Zanieczyszczenie miało mieć miejsce przed wejściem w życie ustawy Prawo ochrony środowiska (1 października 2001 r.), a sprawcą miała być poprzednia spółka. Starosta odrzucił zgłoszenie z powodu niekompletności wniosku, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję, argumentując, że A S.A. jako następca prawny B S.A. nie jest 'innym podmiotem' w rozumieniu art. 12 ustawy wprowadzającej i że zanieczyszczenie mogło powstać w czasie, gdy stacją zarządzał A S.A. WSA uchylił zaskarżoną decyzję, uznając błędną wykładnię art. 12 ustawy wprowadzającej przez organy administracji. Sąd podkreślił, że następstwo prawne, nawet generalne, nie wyłącza możliwości zastosowania przepisu chroniącego władających gruntem w dniu wejścia w życie ustawy, jeśli zanieczyszczenie nastąpiło przed tą datą i zostało spowodowane przez inny podmiot. Sąd zwrócił również uwagę na obowiązek organów administracji do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym ustalenia okresu powstania zanieczyszczenia i ewentualnego sprawcy, czego organy nie uczyniły, opierając się na przypuszczeniach.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, następstwo prawne nie wyłącza możliwości zastosowania przepisu art. 12 ustawy wprowadzającej Prawo ochrony środowiska. Przepis ten ma zastosowanie do władających gruntem w dniu wejścia w życie ustawy, niezależnie od charakteru nabycia władania, w tym następstwa prawnego o charakterze generalnym.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że literalne brzmienie art. 12 ustawy wprowadzającej uprawnia do skorzystania z przewidzianych w nim praw przez 'władających' powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy, bez wyłączenia następców prawnych. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do nieuzasadnionego ograniczenia stosowania tego przepisu. Rozróżnienie podmiotów (władającego i sprawcy) jest kluczowe, a fakt, że jeden podmiot jest następcą prawnym drugiego, potwierdza istnienie dwóch odrębnych podmiotów.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (8)

Główne

ustawa wprowadzająca Prawo ochrony środowiska art. 12 § 1

Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw

Przepis ten ma zastosowanie do władających powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy, na której przed jej wejściem w życie nastąpiło zanieczyszczenie spowodowane przez inny podmiot. Następstwo prawne, nawet generalne, nie wyłącza możliwości skorzystania z ochrony przewidzianej w tym przepisie.

Pomocnicze

Prawo ochrony środowiska art. 102 § 1-7

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska

Określa zasady odpowiedzialności za rekultywację gruntów, nakładając obowiązek na władających, z pewnymi odstępstwami.

ustawa o ochronie i kształtowaniu środowiska art. 80, 82 § 1

Ustawa z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska

Zgodnie z tą ustawą, odpowiedzialność za szkody w środowisku spoczywała na podmiotach, których działania miały szkodliwy wpływ.

k.p.a. art. 64

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Przepis dotyczący uzupełniania wniosków, który nie miał zastosowania w tej sprawie z uwagi na specyficzną regulację w ustawie wprowadzającej Prawo ochrony środowiska.

k.p.a. art. 7, 77 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Przepisy dotyczące obowiązku organu do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i zebrania materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Przepis dotyczący swobodnej oceny dowodów przez organ, z zaznaczeniem, że nie może ona przybrać formy dowolności.

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji organu administracji w przypadku naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania.

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 200, 205 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do orzeczenia o kosztach postępowania sądowego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Następstwo prawne spółki przejmującej nie wyłącza zastosowania art. 12 ustawy wprowadzającej Prawo ochrony środowiska. Organy administracji nie przeprowadziły wystarczającego postępowania dowodowego w celu ustalenia okresu i sprawcy zanieczyszczenia. Rozstrzygnięcie organów opierało się na przypuszczeniach, a nie na udowodnionych faktach.

Odrzucone argumenty

Argumentacja organów administracji, że A S.A. jako następca prawny B S.A. nie jest 'innym podmiotem' w rozumieniu art. 12 ustawy wprowadzającej. Stwierdzenie organu odwoławczego, że zanieczyszczenie mogło powstać w czasie prowadzenia stacji przez A S.A., oparte na przypuszczeniach.

Godne uwagi sformułowania

Istotą następstwa prawnego, bez względu na to, czy ma ono charakter generalny, czy szczególny, jest przejście praw lub obowiązków z jednego podmiotu na drugi. Przyjęcie stanowiska, iż sukcesja generalna wyłącza możliwość zastosowania przepisu art. 12 ustawy wprowadzającej Prawo ochrony środowiska prowadziłoby do znacznego i nieuzasadnionego ograniczenia jego stosowania. Literalne brzmienie tego przepisu uprawnia do skorzystania z przewidzianych w nim praw przez 'władających' powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy, bez wyłączenia następców prawnych. Władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy może skorzystać z przewidzianego w nim dobrodziejstwa niezależnie od tego, czy nabycie tego władania miało charakter pierwotny, czy też jest wynikiem następstwa prawnego, w tym następstwa prawnego o charakterze generalnym. Przypuszczenia tego nie uzasadnienia stwierdzenie, że przeprowadzona na stacji w L. w dniu 7 listopada 2000 r. próba ciśnieniowa zbiorników i sieci nie wykazała ich nieszczelności. Szczelność instalacji w roku 2000 nie świadczy jeszcze, iż stan taki utrzymywał się przez cały 24-letni okres wcześniejszego użytkowania tej stacji przez B.

Skład orzekający

Elżbieta Trykoszko

przewodniczący

Stanisław Prutis

członek

Wojciech Stachurski

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 12 ustawy wprowadzającej Prawo ochrony środowiska w kontekście następstwa prawnego i odpowiedzialności za zanieczyszczenia powstałe przed wejściem w życie ustawy. Obowiązki organów administracji w zakresie postępowania dowodowego."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z wejściem w życie ustawy Prawo ochrony środowiska i jej przepisów przejściowych. Może być mniej bezpośrednio stosowalne do obecnych stanów prawnych, ale stanowi ważny przykład wykładni przepisów dotyczących odpowiedzialności za środowisko.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia odpowiedzialności za zanieczyszczenia środowiska w kontekście zmian prawnych i sukcesji firm, co jest istotne dla wielu przedsiębiorstw działających w branżach związanych z ryzykiem środowiskowym.

Następstwo prawne a odpowiedzialność za zanieczyszczenie gruntu: Sąd wyjaśnia, kto płaci za błędy poprzedników.

Sektor

energetyka

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Bk 770/05 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2006-01-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-08-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Elżbieta Trykoszko /przewodniczący/
Stanisław Prutis
Wojciech Stachurski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6135 Odpady
Hasła tematyczne
Ochrona środowiska
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2001 nr 100 poz 1085
art. 12
Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw.
Tezy
Istotą następstwa prawnego, bez względu na to, czy ma ono charakter generalny, czy szczególny, jest przejście praw lub obowiązków z jednego podmiotu na drugi.
Przyjęcie stanowiska, iż sukcesja generalna wyłącza możliwość zastosowania przepisu art. 12 ustawy wprowadzającej Prawo ochrony środowiska prowadziłoby do znacznego i nieuzasadnionego ograniczenia jego stosowania. Literalne brzmienie tego przepisu uprawnia do skorzystania z przewidzianych w nim praw przez "władających" powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy, bez wyłączenia następców prawnych.
W świetle tego przepisu władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy może skorzystać z przewidzianego w nim dobrodziejstwa niezależnie od tego, czy nabycie tego władania miało charakter pierwotny, czy też jest wynikiem następstwa prawnego, w tym następstwa prawnego o charakterze generalnym.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis,, asesor WSA Wojciech Stachurski (spr.), Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi A S.A. w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia[...] czerwca 2005 r. Nr [...] w przedmiocie odrzucenia zgłoszenia zanieczyszczenia powierzchni ziemi 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz skarżącego A S.A. w P. kwotę 555 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Dnia 30 czerwca 2004r. A S.A. w P. zgłosił Staroście A. fakt zanieczyszczenia powierzchni nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] w L. wskazując, iż zanieczyszczenie to miało miejsce przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie innych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz.1 085 ze zm.), tj. przed 1 października 2001 r., a także, iż sprawcą tego zanieczyszczenia była B S.A., która z rejestru handlowego została wykreślona z dniem 7 września 1999 r.
Starosta A. wezwał stronę do uzupełnienia w ciągu 7 dni wniosku o aktualny wypis z rejestru handlowego oraz o wyniki badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia ziemi lub gleby. Pismem z dnia 1 października 2004 r. organ poinformował Spółkę, że wobec nieuzupełnienia wniosku w wyznaczonym terminie dokonane zgłoszenie nie będzie rozpatrzone.
Następnie, po złożeniu przez A S.A. oceny zanieczyszczenia gruntu, Starosta A. zawiadomił Spółkę o wszczęciu postępowania w sprawie odrzucenia zgłoszenia. W dniu [...] maja 2005 r. organ wydał decyzję znak [...], w której orzekł o odrzuceniu zgłoszenia A S.A. o zanieczyszczeniu powierzchni ziemi na działce nr [...] w L. W uzasadnieniu wskazał, że bezspornym jest, iż w dniu wejścia w życie cyt. ustawy o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska A S.A. władał nieruchomością stanowiącą działkę nr [...] w L. Jednak złożony w dniu 30 czerwca 2004 r. niekompletny wniosek nie spełniał warunków określonych art. 12 ust. 2 tej ustawy, bowiem nie dołączono do niego wyników badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia i dowodów potwierdzających, iż zanieczyszczenie powstało
w wyniku działalności B. Zdaniem organu, złożona przez A S.A. dopiero w grudniu 2004 r. "Ocena zanieczyszczenia gruntu na terenie stacji paliw [...] A S.A. w L." nie zawiera informacji o sprawcy zanieczyszczenia gleby i ziemi na terenie działki nr [...] w L. i nie określa terminu powstania tego zanieczyszczenia.
Powyższa decyzja Starosty A. została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] czerwca 2005 r. Nr [...]. Uzasadniając swoje rozstrzygniecie organ odwoławczy wskazał, że A S.A. dokonał zgłoszenia w dniu 30 czerwca 2004 r. i do zgłoszenia tego nie dołączył wówczas dokumentacji, o jakiej mowa w art. 12 ust. 2 ustawy wprowadzającej ustawę – Prawo ochrony środowiska. Skutkowało to wzywaniem zgłaszającego do uzupełnienia wniosku pod rygorem pozostawienia zgłoszenia bez rozpatrzenia. Z uwagi na odmienną - w stosunku do art. 64 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz.1071 ze zm.) - regulację zawartą w art. 12 ust. 4 ustawy wprowadzającej Prawo ochrony środowiska, brak było podstaw do stosowania przez organ I instancji przepisu art. 64 k.p.a. Organ I instancji mógł wobec niekompletności wniosku i braku reakcji na wezwanie do jego uzupełnienia, rozważać wówczas wydanie z tego powodu decyzji odrzucającej zgłoszenie w oparciu o art. 12 ust. 4 ustawy wprowadzającej Prawo ochrony środowiska, ale skoro tego wówczas nie uczynił, to powoływanie tej okoliczności po uzupełnieniu zgłoszenia wynikiem badania gruntu jest bezprzedmiotowe.
Jednak zdaniem organu odwoławczego, zwłoka w złożeniu wyniku badań gruntu, jak i fakt, iż wnioskodawca przyznał podczas rozprawy przed Kolegium, że stan stacji paliw (zbiorników i sieci) nie ulegał żadnym zmianom od czasu, gdy stację prowadził B, w połączeniu z treścią protokołów badania odbiorczego zbiorników przeprowadzonych w dniu 20 września 2002 r. a ograniczonego do rewizji zewnętrznej świadczy, iż zanieczyszczenie gruntu mogło powstać w czasie prowadzenia stacji paliw przez A S.A. W czasie następującym po przejęciu stacji przez A S.A. nie wykonywano bowiem żadnych dodatkowych zabezpieczeń. Sam fakt zużycia materiałowego zbiorników podziemnych, niemających podwójnego płaszcza, jak i zużycia sieci, mógł być przyczyną skażenia gruntu. Jedyną próbę ciśnieniową tych zbiorników oraz sieci przeprowadzano w dniu 7 listopada 2000 r. przez B – S. P. Spółka z o.o., a więc krótko po przejęciu stacji przez A S.A. Późniejsze badania ograniczały się do rewizji zewnętrznej, polegającej na wykonaniu zewnętrznej oceny wizualnej zbiornika podziemnego w miejscach dostępnych i sprawdzeniu osprzętu. Według Kolegium bezsporne jest również, iż w okresie po przejęciu stacji A S.A. nie instalował na niej żadnych innych urządzeń zabezpieczających poza tymi, które zostały w niej zainstalowane w czasie, gdy stację prowadził B. Okoliczności wskazywane w zgłoszeniu nie prowadzą zatem – zdaniem organu odwoławczego - do wniosków świadczących o tym, iż to poprzednik zanieczyścił grunt.
Niezależnie od powyższego SKO w S. dokonało oceny, czy na tle
art. 12 ustawy wprowadzającej ustawę Prawo ochrony środowiska, A S.A. – jako władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie tej ustawy - był innym podmiotem, niż [...] B S.A., a wcześniej przedsiębiorstwo B władające tym gruntem. Kolegium wskazało w tym zakresie na pismo Ministerstwa Środowiska z dnia 13 grudnia 2004r. znak [...], w którym powołując się na opinię prawną Ministerstwa Skarbu Państwa stwierdzano, iż A S.A. jest następcą prawnym podmiotów wcześniej władających stacjami paliw B. W ocenie Kolegium, niezależnie od tej wykładni
i skutków sukcesji uniwersalnej, wynikających z art. 465 § 3 k.h., w ramach której to sukcesji, w przeciwieństwie od sukcesji indywidualnej "następca prawny wstępuje
w ogół praw stanowiących cały lub co najmniej wyodrębniony majątek swego poprzednika...", przepis art.12 ust.1 ustawy wprowadzającej Prawo ochrony środowiska daje podstawę do przyjęcia, iż [...] B S.A., która wcześniej władała tą stacją paliw nie jest "innym podmiotem" wobec A S.A. Z wypisów z Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że odwołujący się A powstał z połączenia C SA (spółki przejmującej) ze spółką [...] B SA (spółka przejęta).
Na powyższą decyzję organu II instancji A S.A. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Wniósł w niej o uchylenie decyzji organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Skarżonej decyzji Spółka zarzuciła:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. przepisu art. 12 cyt. ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska - poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, że:
a. B S.A. wskutek połączenia z A S.A. nie jest "innym podmiotem" w rozumieniu art. 12 ustawy wprowadzającej;
b. zanieczyszczenie powierzchni ziemi wywołane przed wejściem w życie ustawy musi zostać wywołane wyłącznie przez inny podmiot, podczas gdy ustawa tak nie stanowi;
2. naruszenie przepisów art. 7, 8, 9, oraz 75 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nie przeprowadzenie żadnej czynności procesowej w celu wyjaśnienia, czy i w jakiej części sprawcą zanieczyszczeń jest B S.A., czy też A S.A.
W uzasadnieniu skargi Spółka wyraziła pogląd, iż jest cywilnoprawnym następcą B S.A. Natomiast w sferze prawa publicznego doszło do następstwa prawnego jedynie w takim zakresie, w jakim dopuścił to ustawodawca. Tego zdania byli również autorzy prospektu emisyjnego A S.A., którzy wskazali, że następstwo prawne w granicach aktu administracyjnego jest dopuszczalne jedynie, gdy dopuszcza to przepis ustawy. Zdaniem strony skarżącej przepis art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej ustawę Prawo ochrony środowiska potwierdza z mocą wsteczną, że na gruncie art. 82 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz.U. z 1994 r., Nr 49, poz. 196, ze zm.) obowiązek przywrócenia środowiska do stanu właściwego nie obciążał każdoczesnego nabywcy rzeczy, ale pozostawał obowiązkiem sprawcy, w myśl zasady "zanieczyszczający płaci". Dopiero na gruncie ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz.U. Nr 62, poz. 627 ze zm.) obowiązkiem rekultywacji obciążony został cywilnoprawny nabywca rzeczy. Tym samym w miejsce zasady odpowiedzialności sprawcy wprowadzono zasadę domniemania odpowiedzialności władającego.
Według skarżącej Spółki przepis art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej Prawo ochrony środowiska ma więc charakter gwarancyjny, chroni prawa nabyte osób, które nabyły nieruchomości przed wejściem w życie ustawy. Potwierdza on, że A S.A. nie jest na gruncie prawa publicznego odpowiedzialny za szkody
w środowisku wyrządzone przez B oraz wszystkich cywilnoprawnych poprzedników prawnych tej spółki pod tytułem ogólnym i szczególnym.
Zdaniem skarżącej Spółki, obowiązkiem zgłaszającego zanieczyszczenie jest wykazanie faktu zanieczyszczenia oraz okoliczności wskazujących, że zanieczyszczenie wywołał inny podmiot. Jednak zanieczyszczenie nieruchomości przez inny podmiot nie musi mieć charakteru wyłącznego, możliwa jest sytuacja, że także zgłaszający częściowo wywołał zanieczyszczenie. Ponadto Minister Środowiska nie wykonał delegacji z art. 105 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska, toteż brak jest prawnie określonych metodyk dla ustalania, jak rozprzestrzeniają się substancje w glebie i ziemi. Wobec braku metodyk referencyjnych możliwe jest więc określenie sposobu rozprzestrzeniania się substancji w glebie i w ziemi wszelkimi środkami dowodowymi (art. 12 ust. 2 ustawy Prawo ochrony środowiska), dopuszczalne jest przyjęcie każdego modelu dyspersji substancji w środowisku w celu wskazania prawdopodobnego czasu przedostania się substancji do środowiska. Określenie środków dowodowych
i inicjatywa w tym zakresie należy do organu administracji. Organ prowadzący postępowanie w tej sprawie arbitralnie zdecydował, że zanieczyszczenia znajdujące się na przedmiotowych nieruchomościach zostały wywołane wyłącznie przez A S.A. ale nie podjął, ani też nie nakazał A S.A. podjęcia czynności dowodowych zmierzających do wyjaśnienia, czy tak było istotnie. Nie można za taką czynność uznać wezwania do przedstawienia prób szczelności zbiorników, skoro wiadomo, że próby te zaczęto wykonywać po 2000 r. W sprawie jest istotne, jaki był czas eksploatacji stacji paliw i z jaką szybkością w tym okresie w konkretnym środowisku gruntowym mogły rozprzestrzeniać się substancje zanieczyszczające. Ponadto można również przeprowadzać badania rozprzestrzeniania się substancji
w oparciu o różne, charakterystyczne dla danego okresu czasu składniki paliw.
W ocenie A S.A. sam fakt, na który powołuje się organ, że kontrole szczelności zbiorników nie wykazywały przecieków paliwa do środowiska uprawdopodobnia tezę Spółki, że w okresie po 1999 r. prawdopodobnie działalność na terenie nieruchomości była prowadzona zgodnie z zasadami ochrony środowiska. Jest tym bardziej prawdopodobne, że zanieczyszczenia na nieruchomości powstały w okresie wcześniejszym. Jednak organ administracyjny nie przeprowadził w tym zakresie żadnego postępowania dowodowego. W postępowaniu administracyjnym ciężar wyjaśnienia okoliczności sprawy spoczywa na organie administracji.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu skarżonej decyzji wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skargę należało uwzględnić.
Zgodzić się należy z postawioną przez stronę skarżącą tezą, że na gruncie przepisów ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (j.t. Dz.U. z 1994 r. Nr 49, poz. 196 ze zm.) odpowiedzialność za szkody w środowisku naturalnym i co za tym idzie obowiązek przywrócenia środowiska do stanu właściwego - co do zasady - spoczywał na podmiotach, których działania lub zaniechania miały szkodliwy wpływ na to środowisko - art. 80 i 82 ust. 1 tej ustawy.
W myśl obowiązujących od 1 października 2001 r. roku przepisów ustawy
z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz.U. Nr 62, poz. 627 ze zm.), obowiązek rekultywacji gruntów - co do zasady – nałożony został na władających powierzchnią ziemi, na której występuje zanieczyszczenie gleby lub ziemi albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu – art. 102 ust.1 tej ustawy. Przewidziane w przepisach art.102 ust.2-5 tej ustawy odstępstwo od powyższej reguły dotyczy przypadków, gdy władający powierzchnią ziemi wykaże, iż zanieczyszczenie gleby lub ziemi albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu, dokonane po dniu objęcia przez niego władania, spowodował inny wskazany podmiot. Wówczas obowiązek rekultywacji spoczywa na sprawcy. Jeżeli zanieczyszczenie gleby lub ziemi albo niekorzystne przekształcenie terenu odbyło się za zgodą lub wiedzą władającego powierzchnią ziemi, jest on obowiązany do ich rekultywacji solidarnie ze sprawcą. Na tych zasadach władający gruntem oraz sprawca ponoszą też ekonomiczny ciężar przywrócenia nieruchomości do stanu poprzedniego, jeżeli w przypadkach,
o których mowa w przepisach art.102 ust.4 pkt1 i 5 rekultywacji dokonuje za nich organ administracyjny - art. 102 ust.6-7 tej ustawy
W związku z powyższymi zmianami stanu prawnego szczególnie istotna stała się kwestia ochrony podmiotów władających powierzchnią ziemi w dniu wejścia
w życie ustawy Prawo ochrony środowiska, na której przed jej wejściem w życie nastąpiło zanieczyszczenie ziemi lub gleby albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu spowodowane przez inny podmiot. Ochronie tej służyć ma przepis art.12 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy -Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz zmianie niektórych ustaw
(Dz. U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.). Zgodnie z jego brzmieniem władający powierzchnią ziemi, w dniu wejścia w życie ustawy, na której przed jej wejściem
w życie nastąpiło odpowiednio zanieczyszczenie ziemi lub gleby albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu spowodowane przez inny podmiot, obowiązany był do zgłoszenia tego faktu właściwemu staroście w terminie do dnia 30 czerwca 2004 r. W tym przypadku przepisów art. 102 ust. 1-3 Prawa ochrony środowiska nie stosuje się. Do zgłoszenia należało dołączyć odpowiednio wyniki badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia ziemi lub gleby oraz opis okoliczności wskazujących, iż sprawcą zanieczyszczenia był inny podmiot.
Na tle powyższego pierwszoplanową dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stała się kwestia, czy w świetle przepisu art12 ust.1 ustawy wprowadzającej Prawo ochrony środowiska A S.A. może być uznany za inny podmiot, niż B S.A., a w związku z tym, czy może korzystać z przewidzianej w tym przepisie ochrony. Organy administracyjne odmówiły A S.A. tej ochrony uznając, iż podmiot ten jest następcą prawnym B S.A., a następstwo to ma charakter generalny. Trzeba jednak zwrócić uwagę, iż istotą następstwa prawnego, bez względu na to, czy ma ono charakter generalny, czy szczególny, jest przejście praw lub obowiązków z jednego podmiotu na drugi. Dopiero bowiem rozróżnienie co najmniej dwóch podmiotów umożliwia rozważania na temat następstwa prawnego. Zatem twierdzenie, iż A S.A. jest następcą prawnym B S.A. potwierdza dodatkowo tezę, iż A S.A. i B S.A. to dwa róże podmioty prawne.
Z kolei w przepisie art. 12 ust.1 ustawy wprowadzającej Prawo ochrony środowiska ustawodawca dokonując rozróżnienia podmiotu władającego powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy od podmiotu, który spowodował zanieczyszczenie ziemi lub gleby, nie wprowadził żadnych ograniczeń w stosowaniu tego przepisu, które wiązałyby się z następstwem prawnym między tymi podmiotami. W świetle tego przepisu władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy może skorzystać z przewidzianego w nim dobrodziejstwa niezależnie od tego, czy nabycie tego władania miało charakter pierwotny, czy też jest wynikiem następstwa prawnego, w tym następstwa prawnego o charakterze generalnym.
Przyjęcie stanowiska, iż sukcesja generalna wyłącza możliwość zastosowania przepisu art.12 ustawy wprowadzającej Prawo ochrony środowiska prowadziłoby do znacznego i nieuzasadnionego ograniczenia jego stosowania. Literalne brzmienie tego przepisu uprawnia do skorzystania z przewidzianych w nim praw przez "władających" powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy, bez wyłączenia następców prawnych. Pogląd taki wyrażony został w wyrokach WSA
w Białymstoku z dnia 14 lipca 2005 r. , sygn. akt II SA/Bk 187/05 oraz z dnia
8 grudnia 2005 r., sygn. akt II SA/Bk 608/05. Podobne stanowisko zajął także WSA w Lublinie w wyrokach z 31.05.2005r. sygn. akt II SA/Lu 344/05; sygn. akt II SA/Lu 343/05. Powyższy pogląd podziela również Sąd orzekający w niniejszej sprawie. Zdaniem Sądu, organy administracyjne naruszyły więc przepis art.12 ust.1 ustawy wprowadzającej ustawę Prawo ochrony środowiska, poprzez błędną jego interpretację, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy.
W sprawie tej należało ponadto rozważyć, czy spełnione zostały inne przewidziane w przepisie art.12 cyt. ustawy wprowadzającej Prawo ochrony środowiska warunki umożliwiające A S.A. uwolnienie się od obowiązku rekultywacji zanieczyszczonego gruntu. Podkreślić przy tym należy, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. – wobec błędów popełnionych przez organ I instancji - uznało za bezprzedmiotową kwestię terminowości
i kompletności dokonanego przez A S.A. zgłoszenia (s. 3 uzasadnienia decyzji). Sporne pozostało zatem to, kiedy nastąpiło zanieczyszczenie działki nr [...] w L. i w konsekwencji, czy sprawcą tych zanieczyszczeń jest A S.A., czy też B.
W świetle przepisu art.12 ust.2 ustawy wprowadzającej ustawę Prawo ochrony środowiska, zgłoszenie zanieczyszczenia gruntu winno zawierać opis okoliczności wskazujących, iż sprawca zanieczyszczenia był inny podmiot. Zdaniem Sądu przepis ten nie zwalnia organów administracyjnych od obowiązku ustalenia stanu faktycznego danej sprawy, do czego prowadzić ma wyczerpujące zebranie
i rozpatrzenie całego materiału dowodowego - art. 7 i 77 §1 k.p.a. Zgodzić się bowiem należy ze skarżącą Spółką, że jeżeli organ prowadzący postępowanie powziął wątpliwości, co do przestawionych przez wnioskodawcę okoliczności dotyczących sprawcy zanieczyszczeń, to obowiązkiem tego organu, zgodnie
z zasadą prawdy materialnej, jest wyjaśnienie tych wątpliwości w toku postępowania dowodowego. Istotą tego postępowania jest ustalenie wszelkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy po to, by następnie dokonać ich oceny pod kątem przepisów materialnoprawnych. Udowodnienie jakiegoś faktu nie ma wyłącznie znaczenia procesowego, który ma przeważyć spór na którąś stronę, ale ma także znaczenie materialnoprawne, gdyż od tego zależy prawidłowe zastosowanie normy prawnej. Organ administracyjny nie może ponadto w sposób dowolny oceniać zebranego materiału dowodowego. Granica między swobodą oceny dowodów, o której mowa w art.80 k.p.a., a dowolnością takiej oceny nie jest ostra. Kryteriami, według których można badać, czy ramy swobody nie zostały przekroczone w kierunku dowolności są: zgodność oceny prawidłami logiki; zgodność oceny z prawami nauki i doświadczenia; traktowanie zebranych dowodów i materiału dowodowego jako zjawisk obiektywnych; ocenianie dowodów wyłącznie z punktu widzenia ich znaczenia i wartości dla toczącej się sprawy; wszechstronność oceny.
Zdaniem Sądu, powyższe zasady zostały w niniejszej sprawie naruszone. Organ II instancji stwierdzając na str.4 uzasadnienia swojej decyzji, cyt. "zwłoka w złożeniu wyniku badań gruntu, jak i fakt, iż wnioskodawca przyznał podczas rozprawy przed Kolegium, że stan stacji paliw (zbiorników i sieci) nie ulegał żadnym zmianom od czasu, gdy stację prowadził B, w połączeniu z treścią protokołów badania odbiorczego zbiorników przeprowadzonych w dniu 20 września 2002r. a ograniczonego do rewizji zewnętrznej, świadczy jednak, iż zanieczyszczenie gruntu mogło powstać w czasie prowadzenia stacji paliw przez A", w gruncie rzeczy nie oparł swego rozstrzygnięcia na udowodnionej tezie, lecz jedynie na przypuszczeniu. Przypuszczenia tego nie uzasadnienia stwierdzenie, że przeprowadzona na stacji w L. w dniu 7 listopada 2000 r. próba ciśnieniowa zbiorników i sieci nie wykazała ich nieszczelności. Szczelność instalacji w roku 2000 nie świadczy jeszcze, iż stan taki utrzymywał się przez cały 24-letni okres wcześniejszego użytkowania tej stacji przez B. Ponadto nie ma w tej sprawie pewności, czy stwierdzone na stacji zanieczyszczenia gleby są wynikiem nieszczelności zbiorników i sieci, czy też wycieku paliwa i innych substancji ropopochodnych podczas przeładunku lub tankowania paliw. Tymczasem na tle przepisu art. 12 ust.1 ustawy wprowadzającej Prawo ochrony środowiska okres, w którym doszło do zanieczyszczenia gleby na stacji w L. jest bardzo istotny. Okoliczność ta powinna więc być dokładnie wyjaśniona, czego jednak w tej sprawie nie uczyniono.
W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzonego naruszenia przepisu art.12 ust. 1
cyt. ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie innych ustaw, a także przepisów
art. 7 i art. 77, 80 cyt. ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, Sąd na zasadzie art.145 §1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.
Rozpoznając ponowienie sprawę organy administracyjne zastosują się do wyrażonej w niniejszym wyroku oceny prawnej przepisu art.12 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy
o odpadach oraz o zmianie innych ustaw, a także wyjaśnią wątpliwości dotyczące okresu, w którym nastąpiło zanieczyszczenie gleby na działce nr [...] w L. Mogą temu posłużyć szczegółowe badania, do których przedstawienia wyraziła gotowość skarżąca spółka.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na zasadzie art.200 i art.205 §2 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI