II SA/Bk 761/24

II SA/Bk 761/24 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2025-02-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Anna Bartłomiejczuk /sprawozdawca/
Elżbieta Trykoszko /przewodniczący/
Marek Leszczyński
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1087
art. 190 ust. 1 i ust. 13
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk (spr.), sędzia WSA Marek Leszczyński, Protokolant specjalista Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 lutego 2025 r. sprawy ze skargi I. B. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Białymstoku Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 27 września 2024 r. nr B.RUZ.4217.4.2024 w przedmiocie likwidacji urządzeń wodnych oddala skargę
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 27 września 2024 r. nr B.RUZ.4217.4.2024 Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Białymstoku PGW WP uchylił w całości decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni w Białymstoku PGW WP z dnia 20 maja 2024 r. znak: B1.ZUZ.2.421.185.2019.AT, którą odmówiono wydania nakazu likwidacji urządzeń wodnych, tj. części rowu zlokalizowanego na działce nr geod. [...]obręb J., gm. D. C. oraz przepustu w przebiegu rowu pod koroną drogi gminnej na działce nr geod. [...] obręb J., gm. D. C., pow. hajnowski, woj. podlaskie i orzekł co do istoty sprawy, a mianowicie - odmówił wydania nakazu likwidacji urządzeń wodnych, tj. części rowu zlokalizowanego na działce nr geod. [...]obręb J., gm. D. C. oraz przepustu w przebiegu rowu pod koroną drogi gminnej na działce nr geod. [...] obręb J., gm. D. C., pow. hajnowski, woj. podlaskie.
Przedmiotowe rozstrzygnięcia wydano w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne.
W 2018 roku na zlecenie I. B. (dalej powoływanej jako: "Skarżąca") przeprowadzone zostały czynności związane z wyznaczeniem oraz wznowieniem położenia znaków granicznych określających granice jej nieruchomości oznaczonej nr [...]i po ich wykonaniu okazało się, że rów melioracyjny zlokalizowany pomiędzy działkami [...] przebiega niezgodnie z oznaczeniem znajdującym się na mapie. Na mapie nie był również zaznaczony – istniejący w rzeczywistości - przepust pod drogą gminną. Powyższe ustalenia były podstawą zainicjowania przez Skarżącą działań mających na celu likwidację odcinka rowu melioracyjnego na jej działce oraz przepustu w przebiegu rowu pod koroną drogi gminnej na działce nr geod. [...] obręb J.,
Dyrektor Zarządu Zlewni w Białymstoku PGW WP zawiadomieniem z dnia 27 lutego 2019 r. wszczął postępowanie w sprawie nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, tj. rowu zlokalizowanego m. in. na działkach nr geod.[...] i [...] obręb J. W toku postępowania ustalono, że cześć rowu znajdująca się na działce nr [...]oraz przepust pod drogą na działce nr [...]zostały wykonane w latach 80-tych XX wieku i na przestrzeni lat były przebudowywane oraz zmieniana była ich lokalizacja. Ustalono też, że właściciele nieruchomości o nr geod[...] nie posiadają żadnej dokumentacji związanej z przedmiotowymi urządzeniami wodnymi (ich wykonaniem, przebudową, remontem). W konsekwencji w związku z ustaleniem, że przedmiotem postępowania jest wykonanie urządzeń wodnych bez odpowiedniej zgody wodnoprawnej, a nie sprawa nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, wszczęte postępowanie zostało umorzone decyzją z dnia 13 maja 2019 r.
Następnie Dyrektor Zarządu Zlewni w Białymstoku PGW WP zawiadomieniem z 3 czerwca 2019 r. wszczął z urzędu postępowanie w przedmiocie likwidacji urządzeń wodnych wykonanych bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego, tj. części rowu zlokalizowanego na działce nr geod. [...]obręb J. oraz przepustu w jego przebiegu pod drogą na działce nr geod. [...] obręb J.
W toku postępowania - na podstawie oświadczeń Wójta Gminy D. C. – ustalono, że wg. wiedzy najstarszych mieszkańców wsi J. w latach 80-tych XX wieku, w ramach melioracji gruntów rolnych wykonane zostały przedmiotowe urządzenia wodne, tj. rów i przepust, Wójt nie posiada jednak żadnych dokumentów, kto był ich wykonawcą. Ustalono jednocześnie, że kontrolowany rów i przepust od momentu ich wybudowania spełniają swoje zadanie w odprowadzaniu na gruncie wód opadowych lub roztopowych a ich likwidacja doprowadzi do naruszenia stosunków wodnych na przedmiotowym terenie i doprowadzi do negatywnego wpływu na grunty sąsiednie.
Skarżąca oświadczyła z kolei, że w 2012 roku przejęła gospodarstwo, w tym działkę o nr geod. [...], ale dopiero w 2018 roku ustaliła, że na jej działce wykonany został, bez jej wiedzy fragment rowu. W ocenie Skarżącej przedmiotowy fragment rowu wykonany został w 2014 lub 2015 roku przez właściciela działki nr geod. 16, tym niemniej nie przedstawiła na tą okoliczność - żadnych dokumentów.
W tych okolicznościach Dyrektor Zarządu Zlewni w Białymstoku PGW WP decyzją z dnia 29 października 2020r. orzekł o nałożeniu na właścicieli działki nr geod. [...]obowiązku likwidacji urządzenia wodnego wykonanego bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego, tj. części rowu o długości ok. 15 m, zlokalizowanego na działce nr geod. [...]obręb J. oraz o umorzeniu postępowania administracyjnego w przedmiocie nałożenia na właściciela działki nr geod. [...] nakazu usunięcia przepustu w przebiegu rowu pod koroną drogi gminnej na działce nr geod. [...].
Na skutek odwołania Skarżącej Dyrektor Regionalnego ZGW w Białymstoku decyzją z dnia 28 czerwca 2021 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji stwierdzając, że organ ten nie ustalił głównej przesłanki do nałożenia obowiązku likwidacji urządzenia wodnego, tj. czasu wykonania tego urządzenia. Z przeprowadzonego postępowania wynika jedynie, że przedmiotowe urządzenie wodne wykonano w czasie obowiązywania poprzednich ustaw regulujących stosunki wodne, ale kluczowe było ustalenie, kiedy rów został wykonany i kiedy go przebudowywano, gdyż od przyjętej daty zależy, czy dany rów melioracyjny wybudowano i przebudowano bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego. Konkludując organ II instancji stwierdził, że jeżeli urządzenie wodne będące urządzeniem melioracji wodnej wykonano lub przebudowano między 1 stycznia 1975 r., a dniem 5 kwietnia 1985 r., to jego budowa lub przebudowa wymagała uzyskania pozwolenia wodnoprawnego.
W powtórnie prowadzonym postępowaniu organ I instancji przeprowadził ponowne oględziny na gruncie (19.01.2022r.), przesłuchany został świadek J. H. (12.04.2022r.), pozyskane zostały z Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii dane w postaci wykonywanych okresowo w latach 1970-2022 zobrazowań lotniczych obejmujących przedmiotowe urządzenie wodne. Ponowna analiza zgromadzonej i uzupełnionej dokumentacji doprowadziła organ I instancji do wniosku, iż nie da się w sposób jednoznaczny ustalić czasu wykonania przedmiotowych urządzeń wodnych, a zatem nie można stwierdzić, czy zostały one wykonane (lub przebudowane) w sposób legalny, czy też nie, a co za tym idzie, nie było możliwe nałożenie obowiązku likwidacji tych urządzeń.
W tych okolicznościach Dyrektor Zarządu Zlewni w Białymstoku PGW WP decyzją z dnia 20 maja 2024 r., na podstawie 190 ust. 13, art. 397 ust. 3 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2023 r. poz. 1478 ze zm., dalej w skrócie: "P.w.), odmówił wydania nakazu likwidacji przedmiotowych urządzeń wodnych.
Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie stwierdził, że po zebraniu materiału dowodowego stan faktyczny sprawy jest niejednoznaczny i budzący wątpliwości, a tym samym organ nie jest w stanie w sposób bezsporny stwierdzić nielegalność lub potwierdzić legalność wykonanych urządzeń wodnych w świetle przepisów ustawy regulujących kwestie prawa wodnego. Z uwagi na długi okres czasu poddany analizie oraz brak dokumentów, w tym archiwalnych, nie sposób też zgromadzić bardziej wyczerpującego materiału dowodowego, dającego podstawę do zweryfikowania przedkładanych przez strony postępowania informacji (których o one same nie potrafiły odpowiednio udokumentować) i rozstrzygnięcia sprawy w sposób jednoznaczny. Organ I instancji uznał, że nadal istnieją niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, a ocena prawna nie może być dokonana w oparciu o przekonania zainteresowanych stron. Dlatego też stwierdził, że zastosowanie powinien mieć art. 81a § 1 k.p.a., a w konsekwencji orzeczenie o odmowie nakazu likwidacji urządzeń wodnych, jako najbardziej korzystne dla stron w sprawie.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Skarżąca zarzucając organowi I instancji naruszenie art. 81a § 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie i wydanie decyzji z zastosowaniem zasady rozstrzygnięcia niedających się usunąć wątpliwości na korzyść strony, w sytuacji, kiedy interesy stron postępowania są sprzeczne zatem powyższa zasada nie powinna być zastosowana. W ocenie Skarżącej organ I instancji niewłaściwie zastosował też art. 190 ust. 13 oraz art. 397 ust. 3 pkt 2 lit. a) P.w., co skutkowało zaniechaniem wydania nakazu likwidacji spornych urządzeń wodnych.
Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Białymstoku PGW WP zaskarżoną decyzją z 27 września 2024 r. nr B.RUZ.4217.4.2024 uchylił decyzję organu I instancji w całości i orzekł co do istoty sprawy, a mianowicie odmówił wydania nakazu likwidacji spornych urządzeń wodnych, tj. części rowu zlokalizowanego na działce nr geod. [...]oraz przepustu w przebiegu rowu pod koroną drogi gminnej na działce nr geod. [...].
W uzasadnieniu organ odwoławczy w pierwszej kolejności stwierdził, że całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie pozwala w sposób jednoznaczny potwierdzić daty wykonania ani fragmentu rowu na działce nr geod. [...], ani przepustu na działce nr geod. [...], obręb J., a co za tym idzie organ I instancji, opierając się na przepisach prawa, nie mógł uznać, iż przedmiotowe urządzenia wodne wykonane zostały nielegalnie i zadośćuczynić żądaniu Skarżącej orzekając o nakazie ich likwidacji. Dalej, przyjmując za własne ustalenia organu I instancji i dokonując oceny zgromadzonego materiału dowodowego, organ II instancji doszedł do wniosku, że nie można jednoznacznie stwierdzić, iż zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 190 ust. 1 i ust. 13 P.w. Brak jest bowiem możliwości ustalenia w sposób bezsporny i nie budzący wątpliwości, kiedy fragment rowu i przepust pod drogą gminną zostały wykonane, a zatem ustalić bezsprzecznie prawidłową postawę prawną. Jak zaznaczył Dyrektor nie ma żadnego przepisu prawa materialnego, który pozwoliłby nakazać likwidację urządzenia wodnego, w odniesieniu do którego nie stwierdzono w sposób jednoznaczny, iż wykonane zostało w sposób nielegalny.
Z analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, iż poszczególne strony postępowania przedkładały na przestrzeni lat szereg dokumentów i wyjaśnień, które w swej treści sprzeczne były nie tylko wówczas, gdy pochodziły od różnych osób, ale również wtedy, gdy pochodziły z jednego źródła. Powołując się na zeznania Skarżącej, J. A., J. H.(jedynego świadka nie będącego stroną postępowania i tym samym niemającego interesu w jej wyniku), Wójta Gminy D. C., Kierownika Nadzoru Wodnego w Bielsku Podlaskim, pisma z Gminnej Spółki Wodnej "N.", oraz dokumentację Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii w Warszawie w postaci archiwalnych zdjęć lotniczych przedmiotowego terenu z lat: 1981,1989,1997,1998, 2006, 2009, 2010, 2012, 2014, 2015, 2017, 2019, 2020 (która zdaniem organu nie stanowią materiału, pozwalającego na jednoznaczne ustalenie terminu i okoliczności wykonania spornego odcinka rowu i przepustu pod koroną drogi gminnej) organ II instancji doszedł do wniosku, że całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie pozwala w sposób jednoznaczny potwierdzić daty wykonania ani fragmentu rowu na działce nr geod. [...], ani przepustu na działce nr geod. [...], obręb J., a co za tym idzie organ I instancji nie mógł uznać, iż przedmiotowe urządzenia wodne wykonane zostały nielegalnie i zadośćuczynić żądaniu Skarżącej orzekając o nakazie ich likwidacji. Dodatkowo organ stwierdził, że z materiału zebranego w sprawie wynika, iż urządzenia te spełniają swoją rolę, pozwalając w sposób prawidłowy kształtować stosunki wodne na przedmiotowym terenie, nie wpływając negatywnie na grunty sąsiednie.
Za uzasadniony organ II instancji uznał natomiast zarzut wydania decyzji I instancji w oparciu o art. 81a § 1 k.p.a. czyli z zastosowaniem zasady rozstrzygnięcia niedających się usunąć wątpliwości na korzyść strony, w sytuacji, kiedy interesy stron postępowania są sprzeczne, co skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji. Organ uznał, iż decyzja organu I instancji o odmowie wydania nakazu likwidacji spornych urządzeń wodnych w swej treści odpowiada przepisom prawa materialnego, a jedyną wadą tejże decyzji było przywołanie w podstawie prawnej art. 81a § 1 k.p.a. Z tego powodu organ II instancji zdecydował się uchylić zaskarżoną decyzję w całości i orzec co do istoty sprawy poprzez odmowę wydania nakazu likwidacji spornych urządzeń wodnych, tj. części rowu zlokalizowanego na działce nr geod. [...]oraz przepustu w przebiegu rowu pod koroną drogi gminnej na działce nr geod. [...].
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożyła Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając jej naruszenie:
1) art. 139 w zw. z art. 15 k.p.a. i wydanie rozstrzygnięcia na niekorzyść skarżącej, obejście zakazu reformotionis in peius poprzez wydanie tożsamej decyzji w oparciu o zmienione na niekorzyść Skarżącej: podstawę prawną oraz ustalenia faktyczne sprawy i w konsekwencji pozbawienie Skarżącej prawa do kontroli instancyjnej prawidłowości oceny materiału dowodowego i ustaleń faktycznych, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia;
2) art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 138 § 2 k.p.a. poprzez pominięcie wskazań Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Białymstoku PGW Wody Polskie zawartych w decyzji z 28 czerwca 2021r. co do sposobu ponownego załatwienia sprawy i wydanie decyzji bez wszechstronnej oceny materiału dowodowego sprawy; dokonanie dowolnej w miejsce swobodnej oceny dowodów, pominięcie istotnych dla rozstrzygnięcia dowodów zgromadzonych w toku postępowania, ocenę dowodów zaoferowanych przez strony postępowania z pominięciem zasady równego traktowania, nadto poczynienie ustaleń faktycznych sprzecznych ze zgromadzonym materiałem dowodowym sprawy bez należytego uzasadnienia, które to naruszenia przejawiały się w:
(-) zaniechaniu ustalenia okoliczności i daty wykonania spornych urządzeń wodnych w sytuacji, kiedy na ten obowiązek jednoznacznie wskazał organ wyższego stopnia w decyzji z dnia 28 czerwca 2021 r., w sytuacji, kiedy zgromadzony w sprawie i prawidłowo oceniony materiał dowodowy pozwalał na takie ustalenie;
(-) pominięciu podczas oceny przydatności dla czynienia ustaleń faktycznych faktu, że świadek J. H. może być zainteresowany utrzymaniem istniejących, spornych urządzeń wodnych z uwagi na fakt, że wody z jego nieruchomości odprowadzane są na nieruchomość zainteresowanych stron J. i J. A. a dalej, za pośrednictwem spornego przepustu, pod droga gminną i rowu na działce nr geod. [...];
(-) wybiórczą i pomijającą zasady doświadczenia życiowego i logiki ocenę zeznań świadka J. H. co do okoliczności i terminu wykonania spornych urządzeń wodnych w sytuacji, kiedy prawidłowa ocena tych zeznań przez pryzmat powyższych zasad winna doprowadzić do wyjaśnienia i usunięcia sprzeczności tych zeznań;
(-) uznaniu za nieistotne okoliczności dotyczących faktycznego wykonawcy spornych urządzeń wodnych w sytuacji, kiedy w przypadku ustalenia, że wykonali je poprzednicy prawni J. i J. A. lub nawet oni sami, co z uwagi na całkowity brak jakiejkolwiek dokumentacji odnośnie tych prac zarówno w gminie D. C., jak i w Gminnej Spółce Wodnej N., czyni tą wersję najbardziej prawdopodobną, to ustalenie takie winno mieć istotny wpływ na ocenę wiarygodności ich zeznań i wyjaśnień co do istotnych okoliczności sprawy, a J. i J. A. są zainteresowani utrzymaniem istniejących urządzeń wodnych;
(-) niezasadną odmowę wiarygodności twierdzeniom Skarżącej co do wykonawcy i terminu wykonania spornych urządzeń wodnych jedynie w oparciu o gołosłowne twierdzenia o zaawansowanym konflikcie pomiędzy stronami postępowania w sytuacji, kiedy okoliczność ta, nawet potwierdzona, nie może mieć wpływu na merytoryczną ocenę stanu faktycznego sprawy;
(-) wadliwe ustalenia faktyczne, iż nie dochodzi do zalewania działki Skarżącej ze szkodą dla niej w sytuacji, kiedy na jej nieruchomości wykonano bez jej wiedzy i zgody, nielegalnie odcinek rowu, który transportuje nadmiar wód z nieruchomości sąsiednich, a sporny rów ogranicza możliwość zagospodarowania działki zgodnie z przeznaczeniem i wolą właściciela które to uchybienia w konsekwencji doprowadziły do niewłaściwego zastosowania art. 190 ust. 13, art. 397 ust. 3 pkt 2 lit a) P.w. i zaniechania wydania nakazu likwidacji spornych urządzeń wodnych.
W oparciu o postawione zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Zarządu Zlewni w Białymstoku PGW WP z dnia 20 maja 2024 r., i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wnosząc o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja nie jest bowiem dotknięta wadami podniesionymi w skardze, jak również innymi, które sąd administracyjny jest zobowiązany uwzględniać z urzędu jako niezwiązany wnioskami i zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz. U. z 2024r., poz. 935 ze zm., dalej w skrócie:"p.p.s.a."), a które to wady przemawiałyby za wyeliminowaniem jej z obrotu prawnego. Przy czym dodatkowego podkreślenia wymaga, uwzględniając zakres i charakter podniesionych w skardze zarzutów, że sąd kontrolując zaskarżoną decyzję bada ją wyłącznie pod względem zgodności (legalności) z obowiązującymi przepisami prawa, a nie celowości, a tym bardziej słuszności jej wydania.
Punktem wyjścia dla uzasadnienia podętego orzeczenia jest przypomnienie, że kontrolowaną w niniejszej sprawie decyzją Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Białymstoku PGW WP uchylił w całości decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni w Białymstoku PGW WP o odmowie wydania nakazu likwidacji urządzeń wodnych, tj. części rowu zlokalizowanego na działce nr geod. [...]obręb J., gm. D. C. oraz przepustu w przebiegu rowu pod koroną drogi gminnej na działce nr geod. [...] obręb J., gm. D. C., pow. hajnowski, woj. podlaskie i orzekł co do istoty sprawy poprzez odmowę wydania nakazu ww. likwidacji urządzeń wodnych wskazując, że jedynym powodem uchylenia decyzji organu I instancji było niezasadne zastosowanie art. 81a k.p.a. w podstawie prawnej tego rozstrzygnięcia.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonych decyzji stanowiły natomiast przepisy ustawy Prawo wodne, tj. art. 190 ust. 1 oraz art. 190 ust. 13 P.w. zgodnie z którym, że jeżeli właściciel urządzenia wodnego nie wystąpił z wnioskiem, o którym mowa w ust. 1 (wniosek o legalizację urządzenia wodnego wykonanego bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego lub zgłoszenia) lub nie uzyskał decyzji o legalizacji urządzenia wodnego, organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych na wykonywanie urządzeń wodnych nakłada na właściciela tego urządzenia, w drodze decyzji, obowiązek likwidacji urządzenia, ustalając warunki i termin wykonania tego obowiązku.
W realiach rozpoznawanej sprawy urządzeniami wodnymi, których likwidacji od początku prowadzonego postępowania (tj. od 2018 roku) domagała się Skarżąca jest część rowu zlokalizowanego na jej działce (o nr geod. [...]) oraz przepust w przebiegu rowu pod koroną drogi gminnej na działce nr geod. [...].
W świetle przytoczonych regulacji nałożenie obowiązku likwidacji urządzenia wodnego wykonanego bez wymaganego pozwolenia wymaga spełnienia łącznie następujących przesłanek: (-) ustalenia istnienia urządzenia wodnego, w tym jego podstawowych parametrów, (-) ustalenia daty powstania urządzenia wodnego, (-) ustalenia, czy obowiązujące w dacie powstania urządzenia wodnego przepisy prawa nakładały obowiązek uzyskania zgody wodnoprawnej na jego wykonanie, (-) ustalenia właściciela urządzenia wodnego, oraz (-) ustalenia, czy właściciel urządzenia wodnego nie wystąpił z wnioskiem legalizację lub nie uzyskał decyzji o legalizacji urządzenia wodnego.
Przez urządzenia wodne, jak stanowi art. 16 pkt 65 lit a) P.w., rozumie się urządzenia lub budowle służące do kształtowania zasobów wodnych lub korzystania z tych zasobów, w tym rowy. Przez rów rozumie się natomiast sztuczne koryto prowadzące wodę w sposób ciągły lub okresowy, o szerokości dna mniejszej niż 1,5 m przy ujściu (art. 16 pkt 47 P.w.). W przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, że mamy do czynienia z urządzeniem wodnym - rowem melioracyjnym, zlokalizowanym na działce nr geod. [...], którego częścią jest przepust pod drogą gminną (działka nr geod. [...]), a zatem podstawowym zagadnieniem była kwestia wykazania w sposób nie budzący wątpliwości, czy ww. urządzenia wodne wykonane zostały legalnie, tj. czy w dacie wykonania przedmiotowych urządzeń wodnych obowiązujące prawo wymagało uzyskania pozwolenia wodnoprawnego, a w konsekwencji czy organy zasadnie wydały decyzję o odmowie wydania nakazu likwidacji przedmiotowych urządzeń wodnych.
Na podstawie art. 389 pkt 6 obecnie obowiązującej ustawy Prawo wodne pozwolenie wodnoprawne wymagane jest na wykonanie urządzenia wodnego, a więc przedmiotowego rowu, jak również na jego przebudowę poprzez przykrycie go przepustem. Jednakże, jak trafnie zauważył organ II instancji, przepisy prawa dotyczące wykonania urządzenia wodnego zmieniały się na przestrzeni ostatnich lat. Regulacje w zakresie gospodarki wodnej wprowadzono ustawą z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne (Dz.U. z 1974 r. Nr 38, poz. 230 - dalej jako "Pr. Wodne 1974"), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1975 r. Zgodnie z treścią ww. ustawy na wykonanie urządzeń wodnych (i ich przebudowę) wymagane było uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego. W okresie obowiązywania tejże ustawy - rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 marca 1985 r. w sprawie rodzajów szczególnego korzystania z wód oraz wykonywania i eksploatacji urządzeń wodnych nie wymagających pozwolenia wodnoprawnego (Dz.U. nr 13, poz. 55 - dalej jako "Rozporządzenie 1985") - wprowadzono wyjątki od ww. ustawy z 1974 r., tj. zwolnienia określonych rodzajów urządzeń wodnych z konieczności uzyskania pozwolenia wodnoprawnego na ich wykonanie, wśród których wymieniono wykonanie urządzeń melioracji wodnych szczegółowych, jakimi są m.in. rowy wraz z budowlami związanymi z nimi funkcjonalnie. Rozporządzenie to zostało uchylone z dniem wejścia w życie ustawy Prawo wodne z dnia 18 lipca 2001 r. (Dz.U.2017.1121 - dalej jako "P.w. z 2001 r."), tj. z dniem 1 stycznia 2002 r. Zgodnie zaś z tą ustawą do urządzeń wodnych zaliczano urządzenia służące kształtowaniu zasobów wodnych oraz korzystaniu z nich, w tym rowy (art. 9 ust. 1 pkt 19 lit. a). Przepisy dotyczące wykonania urządzeń wodnych miały zastosowanie odpowiednio do odbudowy, rozbudowy, przebudowy, rozbiórki lub likwidacji tych urządzeń, z wyłączeniem robót związanych z utrzymywaniem urządzeń wodnych w celu zachowania ich funkcji, zaś na wykonanie urządzeń wodnych wymagane było uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego (art. 122 ust. 1 pkt 3).
W kontekście zmieniających się na przestrzenni ostatnich kilkunastu lat - regulacji prawnych dotyczących urządzeń wodnych podstawowym zagadnieniem prowadzonej w tym zakresie - sprawy było wykazanie w sposób nie budzący wątpliwości, czy urządzenia wodne (część rowu oraz przepust w przebiegu rowu pod koroną drogi gminnej), wykonane zostały legalnie, tj. czy w dacie wykonania przedmiotowych urządzeń wodnych obowiązujące prawo wymagało uzyskania pozwolenia wodnoprawnego, a w konsekwencji czy organy zasadnie orzekły o odmowie wydania nakazu likwidacji przedmiotowych urządzeń wodnych.
Jakkolwiek postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone bardzo szeroko i obfituje w bogaty materiał dowodowy, to nie jednak na jego podstawie organy nie były w stanie w sposób bezsporny ustalić daty wykonania przedmiotowych urządzeń wodnych. Jedyną okolicznością, jaka została bezsprzecznie potwierdzona, było to, że na wykonanie spornego odcinka rowu na działkach nr [...] i [...]oraz przepustu pod koroną drogi gminnej na działce nr geod. [...] nie uzyskano zgód wodnoprawnych.
W ocenie Sądu organy, wbrew zastrzeżeniom wyrażonym w treści skargi, bardzo szczegółowo poddały analizie całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co do czasu wykonania lub przebudowy spornych urządzeń wodnych. Powołując się na zeznania Skarżącej, J. A., J. H.(jedynego świadka nie będącego stroną postępowania i tym samym niemającego interesu w jej wyniku), Kierownika Nadzoru Wodnego w Bielsku Podlaskim, pisma z Gminnej Spółki Wodnej "N.", oraz dokumentację Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii w Warszawie w postaci archiwalnych zdjęć lotniczych przedmiotowego terenu z lat: 1981,1989,1997,1998, 2006, 2009, 2010, 2012, 2014, 2015, 2017, 2019, 2020, doszły zaś do prawidłowo wniosku, że całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie pozwala w sposób jednoznaczny potwierdzić daty wykonania ani fragmentu rowu na działce nr geod. [...], ani przepustu na działce nr geod. [...]. Żadnych, nowych ustaleń w tym zakresie nie wniosło też pismo Wójta Gminy D. C. z dnia 4 sierpnia 2023 r., w którym jednoznacznie oświadczył, że nie posiada żadnych informacji odnośnie terminu i zakresu przebudowy drogi gminnej (w tym dokumentów potwierdzających powyższe, np. map, projektów, dokumentacji podwykonawczej) zlokalizowanej na działce nr geod. [...] obręb J.. Skoro zatem całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie pozwalał w sposób jednoznaczny potwierdzić daty wykonania spornych urządzeń wodnych, to orzekające w sprawie – organy nie miały podstaw do uznania, że przedmiotowe urządzenia wykonane zostały nielegalnie i zadośćuczynić żądaniu Skarżącej orzekając o nakazie ich likwidacji. W aktualnie obowiązującej ustawie Prawo wodne nie ma bowiem żadnego przepisu, który pozwoliłby nakazać likwidację urządzenia wodnego, w odniesieniu do którego nie stwierdzono w sposób jednoznaczny, iż wykonane zostało w sposób nielegalny.
W zaistniałym stanie faktycznym sprawy organy prowadzące kontrolowane postępowanie były nie tylko uprawnione ale też i zobowiązane do wydania rozstrzygnięcia o odmowie nakazania likwidacji przedmiotowych urządzeń wodnych. Co prawda organ II instancji uchylił decyzję organu I instancji, tym niemniej - co istotne i co wynika wprost z zaskarżonej decyzji - podstawą tego uchylenia było powołanie w postawie prawnej decyzji art. 81a § 1 k.p.a. i zastosowanie wynikającej z tego przepisu - zasady niedających się usunąć wątpliwości na korzyść strony, w sytuacji, kiedy interesy stron postępowania były – sprzeczne. W ocenie Sądu naruszenie w tym zakresie procedury administracyjnej nie miało jednak wpływu na prawidłowość przeprowadzonego przez organ I instancji – postępowania i uzasadniało wydanie przez organ II instancji rozstrzygnięcia na podstawie art. 138 §1 pkt 2 k.p.a. i orzeczenie co do istoty sprawy – analogicznie, jak uczynił to organ I instancji.
Wydanie w okolicznościach przedmiotowej sprawy rozstrzygnięcia o odmowie nakazania likwidacji kontrolowanych urządzeń wodnych było tym bardziej uzasadnione, albowiem z materiału zebranego w sprawie bezsprzecznie wynika, że sporne urządzenia wodne spełniają swoją rolę, pozwalając w sposób prawidłowy kształtować stosunki wodne na przedmiotowym terenie, nie wpływając negatywnie na grunty sąsiednie. W kontekście zaś wyrażanych przez Skarżącą obaw o zalewanie fragmentu jej działki należy wyjaśnić, że jeżeli przez działanie spornych urządzeń wodnych dochodzi do naruszenia stosunków wodnych na należącej do Skarżącej - działce, to do prowadzenia postępowania w tym przedmiocie właściwy jest organ wykonawczy gminy, a nie organy Państwowego Gospodarstwa Wodnego. Zgodnie bowiem z art. 234 ust. 3 P.w. jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.
Dokonując zatem ostatecznej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego należy dojść do wniosku, że brak jest podstaw do podważenia legalności zaskarżonej decyzji, a zarzuty skargi są bezzasadne. Niezasadny jest przede wszystkim zarzut dotyczący naruszenia art. 139 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. ponieważ zaskarżona decyzja z 27 września 2024 r., nie naruszyła zakazu reformationis in peius, oraz nie została wydana z naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania. Przez orzeczenie na niekorzyść strony skarżącej w rozumieniu przepisu art. 139 k.p.a. należy rozumieć każde rozstrzygnięcie, które pogarsza sytuację odwołującego się w stosunku do tej, jaką miał przed wniesieniem odwołania. Decyzja Dyrektora Regionalnego ZGW w Białymstoku, wbrew argumentacji autora skargi, nie pogorszyła sytuacji Skarżącej w stosunku do tej, jaką miała Skarżąca przed wniesieniem odwołania.
Na uwzględnienie nie zasługują też pozostałe zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania art. 7, 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu organy orzekające w sprawie wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi kierowały się przy rozstrzyganiu tej sprawy oraz prawidłowo uzasadniły swoje orzeczenie (art. 107 § 1 i 3 k.p.a.). Organ II instancji odniósł się do zarzutów podniesionych w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Natomiast argumentacja Skarżącej zawarta w złożonej skardze stanowi jedynie nieskuteczną polemikę z prawidłowymi ustaleniami faktycznymi oraz z argumentacją przyjętą w wydanych decyzjach.
Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę jako bezzasadną, na podstawie art. 151 p.p.s.a.