II SA/Bk 729/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił postanowienia o wstrzymaniu robót budowlanych wiaty, wskazując na błędy w ustaleniu daty jej powstania i zastosowaniu przepisów prawa budowlanego.
Sprawa dotyczyła skargi J. B. na postanowienie o wstrzymaniu budowy drewnianej wiaty. Organy nadzoru budowlanego uznały wiatę za samowolę budowlaną, jednakże nie ustaliły jednoznacznie daty jej powstania, co miało kluczowe znaczenie dla zastosowania właściwych przepisów prawa budowlanego i trybu legalizacji. Sąd administracyjny uchylił postanowienia obu instancji, wskazując na naruszenie zasad postępowania administracyjnego i konieczność ponownego, prawidłowego ustalenia stanu faktycznego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku rozpoznał skargę J. B. na postanowienie Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku, które utrzymało w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Augustowie o wstrzymaniu budowy drewnianej wiaty. Kluczowym problemem w sprawie było ustalenie daty powstania wiaty, co miało bezpośredni wpływ na zastosowanie odpowiednich przepisów Prawa budowlanego i procedury legalizacyjnej. Organy nadzoru budowlanego prezentowały różne stanowiska co do daty budowy, opierając się na oświadczeniach strony oraz analizie zdjęć lotniczych. Sąd administracyjny stwierdził, że organy obu instancji nie ustaliły jednoznacznie daty powstania wiaty, co stanowiło naruszenie zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej i pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa. Sąd podkreślił, że ocena legalności samowoli budowlanej powinna być dokonywana według stanu prawnego z daty jej powstania, a możliwość zastosowania uproszczonego postępowania legalizacyjnego (art. 49f P.b.) zależy od upływu co najmniej 20 lat od zakończenia budowy. Ponieważ data budowy nie została prawidłowo ustalona, a organ odwoławczy zmienił swoje stanowisko w trakcie postępowania sądowego, sąd uznał zastosowanie art. 48 P.b. za przedwczesne. W związku z tym, Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji, zasądzając jednocześnie od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, organy obu instancji nie ustaliły jednoznacznie daty powstania wiaty, co stanowiło naruszenie zasad postępowania administracyjnego i uniemożliwiło prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że ustalenie daty budowy jest kluczowe dla oceny, czy wymagane było pozwolenie na budowę, czy zgłoszenie, a także dla zastosowania odpowiedniego trybu legalizacji, w tym uproszczonego postępowania dla 'starych' samowoli budowlanych. Organy nie wykazały należytej staranności w tym zakresie, a zmiana stanowiska organu odwoławczego w trakcie postępowania sądowego dodatkowo podważyła prawidłowość ustaleń.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (12)
Główne
P.b. art. 48 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Organ nadzoru budowlanego wydaje postanowienie o wstrzymaniu budowy w przypadku obiektu budowlanego lub jego części będącego w budowie albo wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę.
P.b. art. 48 § ust. 3
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Dotyczy procedury legalizacyjnej dla samowoli budowlanej.
P.b. art. 49f § ust. 1
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Wszczęcie uproszczonego postępowania legalizacyjnego, jeżeli od zakończenia budowy upłynęło co najmniej 20 lat.
P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa prawna uchylenia postanowienia organu administracji.
P.p.s.a. art. 200 § w zw. z art. 205 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa prawna zasądzenia kosztów postępowania.
Pomocnicze
P.b. art. 28
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Roboty budowlane można rozpocząć jedynie na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę, z zastrzeżeniem art. 29-31.
P.b. art. 29 § ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Przepis w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2003 r., dotyczący budowy budynków gospodarczych, wiat i altan o powierzchni zabudowy do 10 m2 wymagającej zgłoszenia.
P.b. art. 30 § ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Przepis w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2003 r., dotyczący wymogu zgłoszenia budowy.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada podejmowania niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
k.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa.
k.p.a. art. 9
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada udzielania informacji prawnych.
k.p.a. art. 107 § § 3 w zw. z art. 126
Kodeks postępowania administracyjnego
Wymogi dotyczące uzasadnienia postanowienia.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niewłaściwe ustalenie daty powstania wiaty przez organy nadzoru budowlanego. Naruszenie zasad postępowania administracyjnego. Niewłaściwe zastosowanie przepisów Prawa budowlanego (art. 48 zamiast art. 49f).
Godne uwagi sformułowania
Ustalenie zaistnienia przesłanki materialnoprawnej polegającej na wymogu uzyskania pozwolenia na budowę, zawartej w art. 28 P.b., oceniane jest według stanu prawnego kształtowanego momentem wykonywania robót budowlanych. Ocena, czy w sprawie miała miejsce samowola budowlana dokonywana jest zawsze według przepisów prawa budowlanego obowiązujących w dacie jej dokonania. Ustawodawca rozróżnia bowiem samo zdarzenie prawne, jakim jest samowola budowlana lub inne odstępstwo od warunków prowadzenia robót budowlanych od likwidacji skutków działania inwestora, które następuje w toku postępowania, którego przebieg określają przepisy obowiązujące w dacie rozstrzygania przez organ nadzoru budowlanego danej sprawy. Nie budzi zatem wątpliwości, że dla oceny, czy w konkretnej sprawie mamy do czynienia z samowolą budowlaną oraz ewentualnie jaki tryb (zgłoszenie lub pozwolenie na budowę) powinien być zastosowany, pierwszorzędne znaczenie ma okoliczność daty jej powstania. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, ze data budowy spornej wiaty na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie została ustalona w sposób prawidłowy. W przedmiotowej sprawie niewątpliwie doszło do naruszenia skodyfikowanej w art. 7 k.p.a. zasady dokonania niezbędnych ustaleń tak, aby w sposób niebudzący wątpliwości wyjaśnić stan faktyczny sprawy i pogłębić zaufanie obywateli do organów Państwa (art. 8 k.p.a.). Przedłożone zaś na etapie postępowania sądowego dokumenty zostały wytworzone już po podjęciu zaskarżonej decyzji. Tym samym z oczywistych względów nie mogły wpłynąć na ocenę legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Skład orzekający
Małgorzata Roleder
przewodniczący sprawozdawca
Marta Joanna Czubkowska
członek
Barbara Romanczuk
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie daty powstania samowoli budowlanej, stosowanie przepisów Prawa budowlanego w zależności od daty budowy, procedury legalizacyjne (art. 48 i 49f P.b.), zasady postępowania administracyjnego w kontekście dowodowym."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji ustalania daty budowy obiektu, gdzie dowody są niejednoznaczne. Interpretacja przepisów Prawa budowlanego w kontekście zmian legislacyjnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje typowy problem w postępowaniach budowlanych – trudności w ustaleniu daty powstania obiektu, co ma kluczowe znaczenie dla zastosowania prawa. Pokazuje też, jak ważne jest prawidłowe prowadzenie postępowania dowodowego przez organy administracji.
“Kiedy wiata sprzed lat staje się problemem prawnym: Sąd wskazuje na błędy w ustalaniu daty budowy.”
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Bk 729/24 - Wyrok WSA w Białymstoku Data orzeczenia 2025-02-27 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-11-26 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Sędziowie Barbara Romanczuk Małgorzata Roleder /przewodniczący sprawozdawca/ Marta Joanna Czubkowska Symbol z opisem 6012 Wstrzymanie robót budowlanych, wznowienie tych robót, zaniechanie dalszych robót budowlanych Hasła tematyczne Budowlane prawo Skarżony organ Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego Treść wyniku Uchylono postanowienie I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 725 art. 48 ust. 1 pkt 1 Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t. j.) Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Barbara Romanczuk, Protokolant specjalista Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 lutego 2025 r. sprawy ze skargi J. B. na postanowienie Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku z dnia 1 października 2024 r. nr WOP.7722.85.2024.TN w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzającą jego wydanie postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Augustowie z dnia 12 sierpnia 2024 r. numer NB.VII.5140.17.2024; 2. zasądza od Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku na rzecz skarżącej J. B. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie W dniu 16 maja 2024 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Augustowie (dalej: "PINB") przeprowadził kontrolę na działce nr [...] położonej przy ul. [...] w Augustowie, stanowiącej własność J. B. W trakcie kontroli stwierdzono, że ww. działka jest zabudowana obiektami budowlanymi, w tym m.in. wiatą na drewno konstrukcji drewnianej, posadowionej na fundamencie punktowym betonowym, o wymiarach 2,40 m x 6 m. Więźba dachowa wiaty jest konstrukcji drewnianej, dach dwuspadowy, poszycie z desek pokryte blachą. W przedmiotowej wiacie składowane jest drewno opałowe. Wiata usytuowana jest w narożnej części ww. działki. Obecna przy czynnościach kontroli właścicielka nie okazała żadnych dokumentów potwierdzających legalność jej wybudowania, oświadczając, że wiata została wybudowana prawdopodobnie w 2008 r., a dokumentacja może znajdować się w Urzędzie Miejskim w Augustowie. W trakcie czynności kontrolnych wykonano fotografie oraz sporządzono szkic graficzny, które załączono do protokołu kontroli. Pismem z dnia 3 lipca 2024 r. PINB zawiadomił strony o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie legalności i prawidłowości wybudowania wiaty na drewno na działce nr [...] w Augustowie. Postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2024 r. nr NB.VII.5140.17.2024 PINB wstrzymał na podstawie art. 48 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. 2024, poz. 725; dalej: "P.b.") samowolną budowę drewnianej wiaty o wymiarach 6 m x 2,4 m na działce nr [...] w Augustowie. W uzasadnieniu organ powtórzył ustalenia kontroli z dnia 16 maja 2024 r. oraz wskazał, że przedmiotowy obiekt jest zlokalizowany ścianą okapową w pobliżu granicy działki sąsiedniej. Organ wskazał, że zgodnie z P.b. budowa ww. obiektu wymagała zgłoszenia właściwemu organowi (Staroście Augustowskiemu), czego nie uczyniono. W związku zaś z faktem, że inwestor nie legitymuje się stosowym pozwoleniem na budowę, organ wszczął przedmiotowe postępowanie ustalając, że obowiązujące przepisy znowelizowanej ustawy P.b. dopuszczają możliwość legalizacji samowoli budowlanej. W związku z tym organ wskazał na termin złożenia wniosku o legalizację ww. wiaty (zgodnie z art. 48a P.b.) oraz poinformował o dalszych czynnościach w ramach postępowania legalizacyjnego, a także pouczył o skutkach braku złożenia takiego wniosku. W zażaleniu na ww. postanowienie J. B. podniosła, że zgodnie z art. 29 ust. 2 pkt 2 P.b. wiaty o powierzchni zabudowy do 50 m2 w opisanych tam okolicznościach (które pozostają spełnione) nie wymagają pozwolenia na budowę oraz zgłoszenia. W uzasadnieniu zażalenia wskazała natomiast, że przedmiotowa wiata została wybudowana w czerwcu 2003 r., zaś w związku z tym, że postawiono ją na cegłach, nie jest ona stale związana z gruntem. Postanowieniem z dnia 1 października 2024 r. nr WOP.7722.85.2024 Podlaski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Białymstoku (dalej: "PWINB"), wydanym m.in. na podstawie art. 48 ust. 1 pkt 1 P.b., utrzymał w mocy postanowienie PINB, podkreślając w uzasadnieniu, że okoliczność, czy dany obiekt stanowi samowolę budowlaną podlega ocenie według przepisów z daty jego budowy (realizacji), natomiast możliwość legalizacji oceniana jest na datę wydawania decyzji w procedurze sanacyjnej. Według oświadczenia właścicielki przedmiotowa wiata została ustawiona w 2003 r. W ocenie organu odwoławczego prawdziwość tego oświadczenia nie budzi wątpliwości ponieważ potwierdza je stan zużycia obiektu widoczny na zdjęciach. Zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 1 P.b. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2003 r. (Dz.U.2003.207.2016), budowa budynków gospodarczych, wiat i altan o powierzchni zabudowy do 10 m2 wymagała zgłoszenia, przy czym łączna liczba tych obiektów nie mogła przekraczać dwóch na każde 1.000 m2 powierzchni działki. Ponieważ powierzchnia zabudowy przedmiotowej wiaty jest większa niż 10 m2, stwierdzić należy, że w dacie budowy wymagała ona uzyskania pozwolenia na budowę. W niniejszej sprawie inwestorka żadnej zgody budowlanej nie uzyskała. Zasadne było zatem wszczęcie procedury legalizacyjnej i zastosowanie art. 48 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 P.b. Natomiast nie jest w sprawie istotny fakt, że organ I instancji stwierdził, że przedmiotowa wiata wymagała dokonania zgłoszenia, bowiem procedura legalizacyjna określona w art. 48 P.b. jest taka sama zarówno dla obiektów zrealizowanych bez wymaganego zgłoszenia, jak i bez wymaganego pozwolenia. Stan faktyczny sprawy wypełnia zaś dyspozycję powyższego przepisu. Z kolei powołany w zażaleniu art. 29 ust. 2 pkt 2 P.b. nie istniał w dacie budowy wiaty i nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie. Skargę na ww. postanowienie wniosła do sądu administracyjnego J. B., zarzucając mu naruszenie art. 48 P.b. przez jego błędne zastosowanie, podczas gdy w sprawie powinien być zastosowany art. 49f P.b. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu skarżąca ponownie wskazała, że przedmiotowa wiata została wybudowana w czerwcu 2003 r., zaś PWINB przyjął prawdziwość tego oświadczenia. Skoro zatem od chwili wybudowania wiaty upłynęło 21 lat, to w sprawie zastosowany być powinien tryb legalizacji uproszczonej z art. 49f P.b. Ponadto skarżąca zwróciła uwagę na nierzetelny opis przedmiotowej wiaty zawarty w zaskarżonym postanowieniu. Po wniesieniu przez skarżącą skargi akta organu odwoławczego uzupełniono o wydruki zdjęć lotniczych działki nr [...] w Augustowie sporządzonych w: lipcu 2023 r., lutym 2011 r., lutym 2007 r. i listopadzie 2004 r. (wydruki pochodzą z Systemu Informacji Przestrzennej Urzędu Miejskiego w Augustowie). W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie oraz wskazał, że dokonał analizy archiwalnych zdjęć lotniczych, która wykazała, że przedmiotowa wiata powstała w późniejszym czasie aniżeli 2003 r. Organ odwoławczy wyjaśnił przy tym, że na karcie nr 22 akt organu II instancji znajduje się zdjęcie lotnicze przedstawiające sytuację na gruncie w 2011 r., na którym przedmiotowa wiata jest widoczna; jednakże na zdjęciu z 2007 r. (karta nr 23) oraz na zdjęciu z 2004 r. (karta nr 24) przedmiotowa wiata nie jest widoczna. Wynika z tego, że wiata została ustawiona po 2007 r., a zatem nie istnieje ona ponad 20 lat i dlatego nie może być wszczęte uproszczone postępowanie legalizacyjne. W ocenie organu odwoławczego w sprawie zastosowano więc właściwą procedurę legalizacyjną. W replice na odpowiedź organu na skargę z dnia 12 stycznia 2025 r., skarżąca ponownie podkreśliła, że z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika wprost, że organ odwoławczy uznał za prawdziwe oświadczenie skarżącej o wybudowaniu wiaty w 2003 r. Wskazała, że na zdjęciach lotniczych wiata jest zasłonięta przez konary drzew i gałęzie wieloletnich krzewów. Wraz z pismem skarżąca złożyła do akt pisemne oświadczenia S. B., M. D. i D. J. potwierdzające okoliczność wybudowania wiaty w 2003 r., zdjęcia powalonego drzewa rosnącego uprzednio na działce przyległej, które zasłaniało (jako jedno z wielu) przedmiotową wiatę, a także pisemne oświadczenie M. K. potwierdzające, że przy granicy działki nr [...] na wysokości wiaty rosły dzikie bzy i inne krzewy stanowiące zwartą formę, które w latach 2021-203 zostały usunięte. W piśmie procesowym z dnia 12 lutego 2025 r. skarżąca wyjaśniła z jakich względów w protokole kontroli jako datę budowy wiaty wskazano 2008 r., która to data jest błędna. Na rozprawie w dniu 27 lutego 2025 r. skarżąca poparła skargę. Podała również, że działkę na której posadowiona jest wiata nabyła w 1980 r. Na okoliczność braku wiarygodności mapy z ortofotomapy przedstawiła pismo PINB z dnia 4 lutego 2025 r., którego kopia została przekazana pełnomocnikowi organu. Skarżąca podtrzymała stanowisko, że wiata została zrealizowana w 2003 r. Pełnomocnik organu wyjaśnił, że po wpłynięciu skargi organ odwoławczy uzupełnił materiał dowodowy o ortofotomapy znajdujące się na kartach nr 21-25 akt administracyjnych organu II instancji, z których wynika, że wiata została zrealizowana po 2003 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności jest postanowienie o wstrzymaniu robót budowlanych polegających na budowie wiaty konstrukcji drewnianej o wymiarach 6,0 m x 2,40 m na działce nr [...] położonej przy u. [...] w Augustowie. Materialnoprawną podstawę wydanego rozstrzygnięcia stanowił art. 48 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2024 r., poz. 725). Zgodnie z jego brzmieniem organ nadzoru budowlanego wydaje postanowienie o wstrzymaniu budowy w przypadku obiektu budowlanego lub jego części będącego w budowie albo wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę. Stosownie bowiem do art. 28 P.b., roboty budowlane można rozpocząć jedynie na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę, z zastrzeżeniem art. 29-31. W orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie zauważa się, że ustalenie zaistnienia przesłanki materialnoprawnej polegającej na wymogu uzyskania pozwolenia na budowę, zawartej w art. 28 P.b., oceniane jest według stanu prawnego kształtowanego momentem wykonywania robót budowlanych. Następcza zmiana przepisów co do zasady nie usuwa z mocą wsteczną wymagań prawnych obowiązujących w dacie wykonywania robót budowlanych przez inwestora. Ustawodawca rozróżnia bowiem samo zdarzenie prawne, jakim jest samowola budowlana lub inne odstępstwo od warunków prowadzenia robót budowlanych od likwidacji skutków działania inwestora, które następuje w toku postępowania, którego przebieg określają przepisy obowiązujące w dacie rozstrzygania przez organ nadzoru budowlanego danej sprawy (por. wyrok NSA z 12 września 2023 r., II OSK 1043/20; z 22 maja 2020 r., II OSK 3132/19; wyrok NSA z 10 września 2020 r., II OSK 1254/18; wyrok NSA z 13 grudnia 2019 r., II OSK 314/18; wyrok NSA z 6 grudnia 2018 r., II OSK 104/17; wyrok NSA z 26 września 2018 r., II OSK 109/18). A zatem ocena, czy w sprawie miała miejsce samowola budowlana dokonywana jest zawsze według przepisów prawa budowlanego obowiązujących w dacie jej dokonania, a ocena prawna tego stanu musi być każdorazowo determinowana przez przepisy obowiązujące w dacie przeprowadzenia ostatnich robót budowlanych, które składały się na aktualną konstrukcję i parametry takiego samowolnie pobudowanego obiektu (vide wyrok WSA w Olsztynie z 31 stycznia 2023 r., II SA/Ol 789/22 oraz wyrok NSA z dnia 18 maja 2007 r., II OSK 782/06). Nie budzi zatem wątpliwości, że dla oceny, czy w konkretnej sprawie mamy do czynienia z samowolą budowlaną oraz ewentualnie jaki tryb (zgłoszenie lub pozwolenie na budowę) powinien być zastosowany, pierwszorzędne znaczenie ma okoliczność daty jej powstania. Jak już wyżej wskazano, prawidłowe zastosowanie przepisów prawa budowlanego zawsze bowiem wymaga możliwie precyzyjnego ustalenia daty rozpoczęcia budowy obiektu, celem zastosowania właściwych przepisów reglamentujących proces inwestycyjny. Powyższe uwagi mają istotne znaczenie w okolicznościach niniejszej sprawy, albowiem stwierdzić należy, że ustalenie w sposób jednoznaczny czy realizacja spornej wiaty w dacie jej powstania wymagała pozwolenia na budowę czy też zgłoszenia ma wpływ na tryb legalizacji, w tym także na zastawanie odpowiednich przepisów znowelizowanej ustawy Prawo Budowlane, które weszły w życie w dniu 19 września 2020 r. Tymczasem w niniejszej sprawie organy obu instancji nie ustaliły w sposób nie budzący wątpliwości daty powstanie spornej wiaty. Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowody zauważyć należy, że na każdym etapie postępowania administracyjnego była to inna data: - w protokole kontroli z dnia 16 maja 2024 r. skarżąca określiła datę powstania wiaty na "kilka lat przed 2008 r.", - organ I instancji w swoim uzasadnieniu nie wskazał daty powstania wiaty, wyjaśnił natomiast, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że sporny obiekt wymagał "zgłoszenia", a wobec faktu, że inwestor nie legitymuje się "pozwoleniem na budowę" zasadnym było wszczęcie postepowania na podstawie art. "48 ust. 1 pkt 2 P.b.", - organ zaś II instancji w następstwie rozpoznania zażalenia skarżącej, w którym ta określiła datę budowy wiaty na "czerwiec 2003 roku", uznał że prawidłowość tego oświadczenia nie budzi wątpliwości, ponieważ potwierdza je stan zużycia obiektu widoczny na zdjęciach. Zgodnie zaś art. 29 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 1 P.b. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2003 r., budowa budynków gospodarczych, wiat i altan o powierzchni zabudowy do 10 m2 wymagała zgłoszenia, przy czym łączna liczba tych obiektów nie mogła przekraczać dwóch na każde 1.000 m2 powierzchni działki. A ponieważ powierzchnia zabudowy przedmiotowej wiaty jest większa niż 10 m2, w dacie budowy wymagała uzyskania pozwolenia na budowę. Skoro zaś w konkretnym przypadku inwestorka takiej zgody budowlanej nie uzyskała, to zasadne było wszczęcie procedury legalizacyjnej i zastosowanie art. 48 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 P.b. Dokonując oceny stanowiska organu II instancji wyrażonego na tle poczynionych wyżej ustaleń, rację należy przyznać skarżącej, że skoro organ jako datę powstania wiaty przyjął rok 2003, to w sprawie należało zastosować przepisy P.b. w wersji uwzględniającej zmiany wprowadzone ustawą z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 471), której przepisy w zasadniczej części weszły w życie w dniu 19 września 2020 r. Ustawa nowelizująca wprowadziła szereg zmian do obowiązującej regulacji, w tym obok zmian dotyczących postępowań legalizacyjnych, nowe uproszczone postępowanie legalizacyjne regulowane przepisami art. 49f-49i P.b., odnoszące się do starych samowoli budowlanych, których realizacja została zakończona przynajmniej 20 lat temu. Zgodnie bowiem z art. 49f ust. 1 P.b., w przypadku stwierdzenia budowy obiektu budowlanego lub jego części:1) bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo 2) bez wymaganego zgłoszenia albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia, jeżeli od zakończenia budowy upłynęło co najmniej 20 lat, organ nadzoru budowlanego wszczyna uproszczone postępowanie legalizacyjne. Tymczasem treść wyżej wskazanych przepisów w zestawieniu z poczynionymi przez organ odwoławczy ustaleniami powoduje, że decyzja nie odpowiada prawu. Pomimo bowiem ustalenia realizacji budowy wiaty na czerwiec 2003 r., postępowanie legalizacyjne prowadzone było na podstawie art. 48 ust. 1 pkt 1 P.b. Jednocześnie zauważyć należy, że na etapie postępowania przed Sądem organ odwoławczy wskazał, że dokonał analizy archiwalnych zdjęć lotniczych, która wykazała, że przedmiotowa wiata powstała w późniejszym czasie aniżeli 2003 r. Organ odwoławczy wyjaśnił w odpowiedzi na skargę, że na karcie nr 22 akt organu II instancji znajduje się zdjęcie lotnicze przedstawiające sytuację na gruncie w 2011 r., na którym przedmiotowa wiata jest widoczna; jednakże na zdjęciu z 2007 r. (karta nr 23) oraz na zdjęciu z 2004 r. (karta nr 24) przedmiotowa wiata nie jest widoczna. Zdaniem organu z powyższego wynika, że sporna wiata została ustawiona po 2007 r., a zatem nie istnieje ona ponad 20 lat i dlatego nie może być wszczęte uproszczone postępowanie legalizacyjne. Powyższemu z kolei oponuje skarżąca, która w piśmie procesowym z dnia 12 stycznia 2025 r. wskazała, że załączone zdjęcia lotnicze nie potwierdzają tezy organu o realizacji obiektu po 2007 r., albowiem przedmiotowa wiata jest zasłonięta przez konary drzewa i gałęzi wieloletnich krzewów. Na powyższe twierdzenie skarżąca przedłożyła zdjęcia powalonego drzewa rosnącego na spornej działce oraz oświadczenia sąsiada działki przyległej oraz stałego bywalca na działce, że wiatę zrealizowano w 2003 r. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, ze data budowy spornej wiaty na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie została ustalona w sposób prawidłowy. Co istotne zmiana stanowiska organu nastąpiła po wniesieniu przez skarżącą skargi do sądu, tj. w momencie gdy akta organu odwoławczego zostały uzupełnione (na żądanie tego organu przez organ I instancji) o wydruki zdjęć lotniczych działki nr [...] w Augustowie sporządzonych w: lipcu 2023 r., lutym 2011 r., lutym 2007 r. i listopadzie 2004 r. (wydruki pochodzą z Systemu Informacji Przestrzennej Urzędu Miejskiego w Augustowie). W przedmiotowej sprawie niewątpliwie doszło do naruszenia skodyfikowanej w art. 7 k.p.a. zasady dokonania niezbędnych ustaleń tak, aby w sposób niebudzący wątpliwości wyjaśnić stan faktyczny sprawy i pogłębić zaufanie obywateli do organów Państwa (art. 8 k.p.a.). Wspomniana reguła pozostaje w związku z zasadą praworządności, albowiem właściwe ustalenie stanu faktycznego sprawy jest niezbędnym elementem prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. Powyższe uchybienia postępowaniu administracyjnemu uniemożliwiły Sądowi dokonanie merytorycznej oceny zarzutów skargi, albowiem ocena taka byłaby równoznaczna z zastąpieniem przez sąd jurysdykcji zastrzeżonej organom administracyjnym, której działanie sąd administracyjny jedynie kontroluje pod względem zgodności z prawem, o czym już była mowa na wstępie. Na wyłączną kompetencje sądów administracyjnych do dokonywania oceny legalności zaskarżanych rozstrzygnięć niejednokrotnie wskazywał już Naczelny Sąd Administracyjny, między innymi w wyroku z dnia 13 lutego 2007r. sygn. akt II OSK 12/06 i z dnia 20 grudnia 2006r. sygn. akt I FSK 259/06. Celem postępowania sądowoadministracyjnego nie jest bowiem ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena czy właściwe w sprawie organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie - czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń (zob. wyrok NSA z dnia 6 października 2005 r., ONSA WSA 2006/2, poz. 45). Ponadto sąd administracyjny, kontrolując zgodność z prawem postępowania administracyjnego i wydanej w jego wyniku ostatecznej decyzji administracyjnej, nie ma w świetle obowiązujących przepisów ani obowiązku, ani nawet uprawnienia, aby odnosić się do zdarzeń późniejszych i uwzględniać dokumenty powstałe po wydaniu zaskarżonej decyzji (zob. wyrok NSA z dnia 26 lipca 2017 r., LEX nr 2358606). Przedłożone zaś na etapie postępowania sądowego dokumenty zostały wytworzone już po podjęciu zaskarżonej decyzji. Tym samym z oczywistych względów nie mogły wpłynąć na ocenę legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia. Dlatego też, wobec braku kluczowych ustaleń w niniejszym postępowaniu, w zakresie daty powstania samowoli budowlanej i przepisów obowiązujących w czasie jej powstania, wbrew twierdzeniom organu odwoławczego zastosowanie przepisu art. 48 ust. 1 pkt 1 P.b. uznać należy co najmniej za przedwczesne. Z uwagi na powyższe koniecznym było uchylenie postanowień organów obu instancji. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ zastosuje się do wskazanych powyżej wytycznych i rozstrzygnie niniejszą sprawę stosownie do dokonanych ustaleń. Poczynione ustalenia powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu postanowienia, stosownie do wymogów z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. Nadmienić trzeba, że na potrzeby ustalenia daty budowy w przypadku istotnych wątpliwości co do tej kwestii, organ ma do dyspozycji różnego rodzaju środki dowodowe, takie jak zeznania świadków, zdjęcia lotnicze, ortofotomapa, a nawet dowód z opinii biegłego. Ustaloną w sposób niewątpliwy datę realizacji wiaty należy następnie odnieść do obowiązujących w tym czasie przepisów prawa budowlanego aby przesądzić, czy dla tego typu obiektów wymagane było pozwolenie na budowę czy też zgłoszenie, co z kolei ma wpływ na tryb legalizacji. Podkreślić trzeba, że z uwagi na zasady ogólne procedury administracyjnej, wynikające choćby z art. 6, art. 7, art. 8 czy art. 9 k.p.a., rolą organu jest poparcie ustaleń na wszechstronnie zebranym i ocenionym materiałem dowodowym. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2024 poz. 935 ze zm.). O kosztach orzeczono w pkt 2, oparciu o art. 200 w zw. z art. 205 § 1 ww. ustawy, zasądzając na rzecz skarżącej od organu kwotę 100 zł, na którą składa się koszt wpisu od skargi w kwocie 100 zł.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI