III SA/Gd 607/24

III SA/Gd 607/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-03-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Janina Guść
Jolanta Sudoł /przewodniczący sprawozdawca/
Maja Pietrasik
Symbol z opisem
6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 2 § 1 pkt 10, art. 2 § 1 pkt 2, art. 1a pkt 12, art. 124 § 1, art. 125 § 1, art. 33 § 2 pkt 6
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść, Asesor WSA Maja Pietrasik, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 marca 2025 r. sprawy ze skargi C. M. na postanowienie Wojewody Pomorskiego z dnia 9 września 2024 r., nr BD-I.3151.211.2024.ACZ w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 9 września 2024 r., nr BD-I.3151.211.2024.ACZ, Wojewoda Pomorski - działając na podstawie art. 34 § 2 pkt 1, art. 17 § 1a w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm.; zwanej dalej: "u.p.e.a.") oraz art. 124 i art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 775; zwanej dalej: "k.p.a.") - utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia 12 sierpnia 2024 r., nr BD-I.3151.211.2024.ACZ, o oddaleniu zarzutu C. M. (zwanego dalej także "zobowiązanym" lub "skarżącym") w sprawie egzekucji administracyjnej.
W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku (zwany dalej: "PPIS w Gdańsku"), po otrzymaniu informacji o niewykonaniu ustawowego obowiązku poddania szczepieniu małoletniego dziecka, upomnieniem wezwał C. M. do wykonania obowiązku wynikającego z mocy prawa. Wobec niewykonania przez zobowiązaną wymienionego obowiązku, PPIS w Gdańsku - jako wierzyciel - złożył do Wojewody Pomorskiego tytuł wykonawczy wraz z wnioskiem o wszczęcie przeciwko zobowiązanemu egzekucji administracyjnej, a jako środek egzekucyjny wskazał grzywnę w celu przymuszenia.
Tytuł wykonawczy nr [...] z dnia 23 września 2021 r. wystawiony przez PPIS w Gdańsku wraz z postanowieniem Wojewody Pomorskiego z dnia 14 października 2021 r., nr SO-IX.756.1397.2021.KS o zastosowaniu środka egzekucyjnego, tj. grzywny w celu przymuszenia w wysokości 1.000 zł, zostały doręczone zobowiązanemu w dniu 3 listopada 2021 r. i tym samym wszczęta została egzekucja administracyjna.
Postanowieniem z dnia 19 stycznia 2022 r., nr SO-IX.756.1397.2021.KS, zawieszono postępowanie egzekucyjne w związku z wniesieniem zarzutów przez C. M. Wierzyciel, tj. PPIS w Gdańsku, postanowieniem z 5 kwietnia 2022 r. oddalił zarzuty. Zobowiązany złożył zażalenie na to postanowienie do Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, który postanowieniem z 26 maja 2022 r. utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.
Następnie postanowieniem z dnia 9 maja 2024 r., nr SO-IX.756.1397.2021.KS, wstrzymano postępowanie egzekucyjne do czasu rozpatrzenia przez Ministra Zdrowia zażalenia C. M. na postanowienie Wojewody Pomorskiego z dnia 14 października 2021 r. o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia. Minister Zdrowia postanowieniem z dnia 11 czerwca 2024 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Wojewody Pomorskiego.
Wobec niewykonania przez zobowiązanego obowiązku zaszczepienia małoletniego dziecka i nieuiszczenia nałożonej grzywny w celu przymuszenia w wyznaczonym terminie, Wojewoda Pomorski 4 lipca 2024 r. przesłał do organu egzekucyjnego, tj. Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Gdańsku, tytuł wykonawczy nr [...]1, będący podstawą wszczęcia egzekucji nałożonej i nieuiszczonej grzywny.
W dniu 9 lipca 2024 r. C. M., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej, prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]1, wskazując jako podstawę zarzutu przesłankę zawartą w art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a., tj. brak wymagalności obowiązku. W ocenie zobowiązanego, obowiązek nie jest wymagalny, ponieważ postępowanie egzekucyjne przymuszające do obowiązku szczepień dzieci uległo zawieszeniu z mocy prawa z chwilą złożenia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej.
Wojewoda Pomorski, działający jako wierzyciel, postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2024 r., nr BD-I.3151.211.2024.ACZ, oddalił zgłoszony zarzut w sprawie prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego o nr [...]1 egzekucji administracyjnej.
W uzasadnieniu postanowienia wyjaśniono, że o braku wymagalności obowiązku decydują takie okoliczności, jak odroczenie terminu wykonania obowiązku, czy rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnych. Jednak przepis art. 33 § 2 lit. c) u.p.e.a. używa także sformułowania "wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b". Usytuowanie tego zapisu w art. 33 § 2 pkt 6 cytowanej ustawy wskazuje, że podstawą zarzutu mogą być też inne zdarzenia, które powodują, że zobowiązanie nie może być egzekwowane. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest zgodny pogląd, że owa "inna przyczyna" musi mieć charakter tego rodzaju, co wymienione w tym przepisie, czyli odroczenie terminu zapłaty bądź rozłożenie płatności na raty. Należeć więc będą do tych okoliczności takie zdarzenia, jak wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji (postanowienia). Należy tu mieć na uwadze treść art. 18 u.p.e.a., zgodnie z którym, jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W myśl natomiast art. 143 k.p.a. organ administracji publicznej, który wydał postanowienie, może wstrzymać jego wykonanie, gdy uzna to za uzasadnione.
Odnosząc się do zarzutu zobowiązanego wskazano, że tytuł wykonawczy nr [...]1 z dnia 4 lipca 2024 r. został wystawiony prawidłowo. Podstawą prawną jego wystawienia jest postanowienie Wojewody Pomorskiego, na które - jak wynika z akt sprawy - zobowiązany wniósł zażalenie do organu wyższego stopnia, tj. do Ministra Zdrowia, który ostatecznym postanowieniem utrzymał je w mocy. Zarzuty wniesione do wierzyciela również zostały rozpatrzone i ostatecznym postanowieniem oddalone. Bezspornym pozostaje również, że zobowiązany nie zaszczepił dziecka i nie zapłacił nałożonej grzywny, zatem Wojewoda Pomorski miał obowiązek wystąpić do Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Gdańsku z wnioskiem o wszczęcie egzekucji administracyjnej w stosunku do zobowiązanego.
Pismem z dnia 23 sierpnia 2024 r. C. M. złożył do Wojewody Pomorskiego wniosek o ponowne rozpatrzenie zarzutów w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej wszczętej tytułami wykonawczymi nr [...]1.
Zobowiązany podniósł, że w toku postępowania egzekucyjnego przymuszającego do zaszczepienia dziecka złożył zażalenie na postanowienie o nałożeniu grzywny i zarzuty, nie ma ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie. Ponadto do Trybunału Konstytucyjnego została wniesiona skarga konstytucyjna, która ma na celu zbadanie zgodności z Konstytucją przepisów, na podstawie których prowadzone są postępowania egzekucyjne dotyczące obowiązku niepieniężnego polegającego na poddaniu małoletnich dzieci szczepieniom ochronnym.
Wojewoda Pomorski, po rozpatrzeniu wniosku zobowiązanego o ponowne rozpatrzenie sprawy, postanowieniem z dnia 9 września 2024 r., nr BD-I.3151.211.2024.ACZ, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
W uzasadnieniu tego postanowienia organ przedstawił tożsamą argumentację, jak w postanowieniu z dnia 12 sierpnia 2024 r., dodając, że Trybunał Konstytucyjny 9 maja 2023 r. wydał wyrok o sygn. akt SK 81/19 w sprawie przepisów nakładających obowiązek wykonania szczepień ochronnych. Trybunał orzekł o niezgodności tych przepisów z Konstytucją jedynie w zakresie, w jakim termin wymagalności szczepień i liczba poszczególnych dawek określone są w Programie Sczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia. Powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego został wykonany rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych z dnia 27 września 2023 r. (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 2077). Tytuł wykonawczy wystawiony przez Wojewodę Pomorskiego przekazano do urzędu skarbowego 4 lipca 2024 r.
C. M., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżył opisane postanowienie Wojewody Pomorskiego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jego uchylenie i umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Ponadto skarżący wniósł o zwrócenie się z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności z Konstytucją: art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi z dnia 5 grudnia 2008 r. (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 947, zwanej dalej: "u.z.z.l.") z art. 2, art. 30, art. 31 ust. 1, 2, 3, oraz art. 68 ust. 1, 2, 3, art. 87 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy. Ewentualnie wniesiono o zwrócenie się Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.
Z uwagi na powyższe, skarżący wniósł o zawieszenie postępowania w sprawie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny, ewentualnie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka.
Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił naruszenie przepisów mających istotny wpływ na wynik postępowania, tj.:
1. wyjście poza zakres zaskarżenia przez Wojewodę Pomorskiego i rozpoznanie własnego postanowienia w zakresie zarzutu niespełnienia tytułu wykonawczego, podczas gdy w przedmiotowym zakresie postanowienie wierzyciela nie było zaskarżone, a zatem stało się ono prawomocne;
2. naruszenie art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 u.z.z.l. poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, iż można nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli, co zostało potwierdzone w wyroku TK z dnia 9 maja 2023 r.;
3. naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.l. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego, mimo iż nawet sam organ nie wskazuje z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku tych dawek szczepionek;
4. naruszenie art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, iż szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 u.z.z.l. może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, iż skarżący może zaszczepić syna w terminie przewidzianym w treści rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r.;
5. naruszenie art. 124 § 1 i 2 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, iż obowiązek zaszczepienia małoletniego przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej;
6. naruszenie art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącemu prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.
W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, że w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. zakwestionowano komunikat GIS jako źródło obowiązku w demokratycznym państwie prawa.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Pomorski wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie na jego rzecz od skarżącego kosztów postępowania. Organ wskazał jednocześnie na bezzasadność wniosków skarżącego o zwrócenie się przez Sąd w sprawie z zapytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego oraz z wnioskiem o wykładnię do Trybunału Sprawiedliwości UE.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Stosownie natomiast do art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
Kontrolując zaskarżone postanowienie, zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem oceny Sądu skarżący uczynił postanowienie Wojewody Pomorskiego z dnia 9 września 2024 r. utrzymujące w mocy postanowienie tego organu z dnia 12 sierpnia 2024 r. o oddaleniu zarzutu wniesionego z odwołaniem się do art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a.
Z art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a. wynika, że podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że przez wymagalność należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny, oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu np. na odroczenie terminu wykonania (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 17 października 2024 r. sygn. akt III SA/Gd 338/24). Zarzut braku wymagalności obowiązku z innej przyczyny niż odroczenie terminu wykonania obowiązku lub rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej może zaistnieć w przypadku: wstrzymania wykonania decyzji ostatecznej, przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji ostatecznej, uchylenia postanowienia nadającego rygor natychmiastowej wykonalności nieostatecznej decyzji wymiarowej, otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego, czy ogłoszenia upadłości (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 listopada 2024 r. sygn. akt I SA/Po 295/24).
Podkreślić w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a. egzekucji administracyjnej podlegają obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego. Natomiast zgodnie z art. 2 § 1 pkt 2 u.p.e.a. egzekucji administracyjnej podlegają grzywny i kary pieniężne wymierzane przez organy administracji publicznej.
Postępowanie dotyczące zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, o którym mowa w art. 33-35 u.p.e.a. jest postępowaniem incydentalnym w ramach administracyjnego postępowania egzekucyjnego, w którym bada się szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego (w realiach sprawy - skarżącego), który może zakwestionować m.in. wymagalność obowiązku podlegającego egzekucji. Z uwagi na to dokonywana obecnie ocena sądu administracyjnego może się odnosić wyłącznie do kwestii konkretnego zarzutu zgłoszonego przez skarżącego w sprawie egzekucji administracyjnej.
Podkreślenia wymaga, że grzywna w celu przymuszenia w myśl art. 1a pkt 12 lit. b) tiret pierwsze u.p.e.a. jest środkiem egzekucyjnym w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym obowiązków o charakterze niepieniężnym, a Wojewoda wydający postanowienie o jej nałożeniu jest organem egzekucyjnym, a zarazem wierzycielem w momencie, gdy grzywna nie zostaje przez zobowiązanego uiszczona i następuje konieczność jej przymusowego ściągnięcia. W myśl bowiem art. 124 § 1 u.p.e.a. nałożone grzywny w celu przymuszenia, nieuiszczone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie egzekucji należności pieniężnych (...). Ustawa traktuje zatem tryb ściągnięcia nieuiszczonych grzywien w celu przymuszenia tak, jakbyśmy mieli do czynienia z nowym obowiązkiem podlegającym egzekucji administracyjnej. Wówczas organ egzekucyjny, który wymierzył grzywnę w celu przymuszenia (w realiach sprawy - Wojewoda) staje się wierzycielem i prowadzi "nową" egzekucję (zob. w tej materii: R. Hauser, Z. Leoński, A. Skoczylas, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2008, s. 537-538).
W rozpatrywanej sprawy istotne znaczenie ma fakt, że skarżący reprezentowany przez pełnomocnika wniósł zarzut związany z prowadzeniem postępowania egzekucyjnego objętego tytułami wykonawczymi nr [...]1, wystawionymi przez Wojewodę Pomorskiego. Wskazany tytuł wykonawczy nie dotyczy bezpośrednio, co należy podkreślić, obowiązku o charakterze niepieniężnym, tj. poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym (do czego w istocie nawiązuje podnoszona przez skarżącego w niniejszym i incydentalnym "postępowaniu zarzutowym" argumentacja), lecz dotyczy on obowiązku o charakterze pieniężnym, tj. nieuiszczonej w terminie grzywny, nałożonej na skarżącego postanowieniem Wojewody Pomorskiego z dnia 14 października 2021 r. w celu jego przymuszenia do realizacji obowiązku zaszczepienia dziecka.
W wyroku z dnia 5 września 2023 r., sygn. akt II GSK 1619/22, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "(...) postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia konkretyzuje środek egzekucyjny, kreując dodatkowy, wtórny i wykonawczy względem zasadniczego (pierwotnego) obowiązku niepieniężnego obowiązek o charakterze pieniężnym. Obowiązek uiszczenia grzywny w celu przymuszenia ma zatem charakter wtórny i akcesoryjny (zależny) względem obowiązku niepieniężnego, którego niewykonanie stanowi podstawę do zastosowania powyższego środka egzekucyjnego. (...) Istnienie tego obowiązku jest również uzależnione od wykonania zasadniczego (bazowego) obowiązku o charakterze niepieniężnym, gdyż nałożone, a nieuiszczone lub nieściągnięte grzywny w celu przymuszenia podlegają umorzeniu, jeżeli obowiązek bazowy zostanie wykonany (art. 125 § 1 u.p.e.a.). Istnieje więc bezpośredni i instrumentalny związek między sprawą egzekucji grzywny w celu przymuszenia i sprawą egzekucji obowiązku niepieniężnego, dla którego realizacji grzywna ta stanowi środek egzekucyjny. Z drugiej jednak strony sam ustawodawca wyraźnie postanowił, że nałożone w drodze postanowienia organu egzekucyjnego grzywny w celu przymuszenia, nieuiszczone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie egzekucji należności pieniężnych, określonym w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 124 § 1 u.p.e.a.), co należy interpretować w ten sposób, że w zakresie przymusowego wykonania obowiązku uiszczenia egzekucyjnych grzywien przymuszających toczy się odrębna egzekucja, a zatem w sensie formalno-procesowym sprawa egzekucji administracyjnej tego rodzaju grzywien ma charakter odrębny. W konsekwencji wierzyciel zależnego obowiązku pieniężnego wynikającego z postanowienia o nałożeniu grzywny (por. art. 3 § 1 w zw. z art. 2 § 1 pkt 2 u.p.e.a.) wystawia odrębny tytuł wykonawczy, który jest następnie kierowany z urzędu lub na podstawie wniosku wierzyciela do egzekucji administracyjnej. Jakkolwiek ogólna treść art. 122 § 3 u.p.e.a. może sugerować, że przedmiotem zarzutów lub zażalenia na postanowienie w sprawie rozpoznania zarzutów powinna być sprawa egzekucji bazowego obowiązku niepieniężnego, to jednak taka interpretacja byłaby błędna. Niezależnie bowiem od możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie o nałożeniu grzywny zobowiązany jest także uprawniony do wniesienia zarzutów (zażalenia na postanowienie w sprawie zarzutów), w granicach czasowych wyznaczonych w ustawie (w aktualnym stanie prawnym - zob. art. 27 § 1 pkt 9 oraz art. 33 § 5 u.p.e.a.), dotyczących zarówno pierwotnego (bazowego) obowiązku niepieniężnego, jak i wtórnego obowiązku pieniężnego wynikającego z ostatecznego postanowienia o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia do wykonania obowiązku niepieniężnego".
Z powyższego wynika, że skuteczność podnoszonego w niniejszej sprawie zarzutu braku wymagalności obowiązku egzekwowanego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]1 należy oceniać wyłącznie przez pryzmat konsekwencji prawnych związanych z wydanym postanowieniem z dnia 14 października 2021 r. o nałożeniu na skarżącego grzywny w celu przymuszenia, które to właśnie orzeczenie stanowi podstawę powstania egzekwowanego w niniejszym postępowaniu egzekucyjnym obowiązku (o charakterze pieniężnym), nie zaś z wymagalnością pierwotnego (bazowego) obowiązku (o charakterze niepieniężnym).
Wobec tego należało stwierdzić, że na gruncie zaistniałych w sprawie okoliczności znajdujących odzwierciedlenie w przekazanych aktach administracyjnych, brak jest podstaw do przyjęcia, że obowiązek pieniężny zapłaty grzywny nałożony na skarżącego ww. postanowieniem nie jest wymagalny, gdyż nastąpiło odroczenie terminu jego wykonania lub rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej bądź też wystąpiły inne przyczyny wskazujące na brak jego wymagalności, np. wstrzymane zostało wykonanie ww. postanowienia o nałożeniu obowiązku (grzywny).
Za istnieniem takowej okoliczności nie może przemawiać podnoszona przez skarżącego kwestia braku ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie zgłoszonych zarzutów obowiązku zaszczepienia jego małoletniego dziecka, czy też kwestia wniesienia do Ministra Zdrowia zażalenia na postanowienie z dnia 14 października 2021 r.
Jak zasadnie zauważył organ w uzasadnieniu kwestionowanego postanowienia oraz w odpowiedzi na skargę, zarzuty skarżącego zostały rozstrzygnięte ostatecznym postanowieniem Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 26 maja 2022 r., który utrzymał w mocy PPIS w Gdańsku z dnia 5 kwietnia 2022 r. oddalające zarzuty. Natomiast postanowienie Wojewody Pomorskiego z dnia 14 października 2021 r. w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia zostało utrzymane w mocy ostatecznym postanowieniem Ministra Zdrowia z dnia 11 czerwca 2024 r.
Jednocześnie należy także zwrócić uwagę, że zobowiązany podnosząc zarzut "braku wymagalności egzekwowanego obowiązku" (art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a.) powinien przedstawić dowody potwierdzające, że obowiązek, co do którego egzekucji wnosi zarzut, nie pozostaje wymagalny.
W realiach sprawy skarżący takich dowodów nie przedstawił, a podnosząc określone zarzuty względem zaskarżonego postanowienia powołał się na nieistnienie obowiązku o charakterze niepieniężnym - poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Co oczywiste, kwestionowanie obowiązku o charakterze niepieniężnym - wykonania szczepień ochronnych, nie może prowadzić do skutecznego zakwestionowania wymagalności innego obowiązku, tj. obowiązku o charakterze pieniężnym - zapłaty należności wynikającej z wydanego przez Wojewodę postanowienia. Zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci grzywny w celu przymuszenia zmierzało bowiem do wyegzekwowania wykonania obowiązku o charakterze "pierwotnym", w postaci obowiązkowych szczepień ochronnych. Skarżący wnosząc stosowny zarzut nie wskazał innych okoliczności, z których wynikałoby, że obowiązek uiszczenia grzywny określony w postanowieniu Wojewody Pomorskiego z dnia 14 października 2021 r. z jakiś powodów nie może być wykonany, a tym samym, że nie jest wymagalny.
Także podniesione w skardze zarzuty i wnioski nie mogły zostać podzielone i uwzględnione przez Sąd w niniejszej sprawie, gdyż odnoszą się one także w całości do próby kwestionowania innego obowiązku aniżeli egzekwowany w ramach postępowania egzekucyjnego toczącego się na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]1, którego to dotyczyło incydentalne "postępowanie zarzutowe" zakończone zaskarżonym postanowieniem Wojewody Pomorskiego jako wierzyciela, tj. do obowiązku niepieniężnego polegającego na wymogu przeprowadzenia szczepień ochronnych u dziecka.
Podkreślić należy, że w kontrolowanej sprawie ocenie podlegał wyłącznie zarzut dotyczący obowiązku o charakterze pieniężnym, a nie okoliczność czy obowiązek niepieniężny został nałożony zasadnie, czy też nie i czy nadal jest wymagalny. Jedynie dla porządku należy zauważyć, że tytuł wykonawczy nr [...] dotyczący wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym został wystawiony w dniu 23 września 2021 r. Tym samym postępowanie egzekucyjne w zakresie tego obowiązku było wszczęte i prowadzone przed utratą mocy obowiązującej zakwestionowanych przez Trybunał Konstytucyjny przepisów prawnych, tj. przed dniem 12 listopada 2023 r. W rezultacie obowiązek wykonania szczepienia ochronnego był wymagalny. Niepodważalnym przy tym jest fakt niewykonania u córki skarżącego obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i nieuiszczenia nałożonej grzywny w celu przymuszenia, stąd koniecznym było wystawienie tytułu wykonawczego.
Odnosząc się w tym miejscu do zgłoszonego w skardze wniosku o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym Sąd nie uznał tego wniosku
za zasadny i w konsekwencji nie znalazł podstaw do zawieszenia postępowania.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 3352/19, w analizowanym przypadku zachodzi zderzenie się dwóch interesów: indywidualnego i ogólnospołecznego, co wymaga uwzględnienia zasady proporcjonalności, która jest jednym z filarów demokratycznego państwa prawnego, o jakim mowa w art. 2 Konstytucji RP. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia, przy czym władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, z uwzględnieniem zasady równości w dostępie do świadczeń zdrowotnych (art. 68 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP). "Obowiązkowość" szczepień ma na celu zabezpieczenie społeczeństwa przed występującymi zagrożeniami (wewnętrznymi i zewnętrznymi). Zgodnie zaś z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla m.in. ochrony zdrowia albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Tak jak wyjaśniono, obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy.
Powyższe wyklucza istnienie problemu konstytucyjności "obowiązkowości" szczepień na tle art. 31 ust.1 i ust. 2 Konstytucji RP. Ponadto, ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, to jest badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia, czy nie istnieją w indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Nie wydaje się zatem, aby tego rodzaju rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności oraz godności człowieka (tak również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 grudnia 2018 r., sygn. akt II OSK 2546/18).
Z podobnych względów Sąd nie znalazł podstaw do zwrócenia się
do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka o dokonanie wykładni treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.
Odnosząc się do zgłoszonego przez organ wniosku o zasądzenie kosztów postępowania, należy wskazać, że wniosek ten nie podlega uwzględnieniu, gdyż przepisy ustawy p.p.s.a. nie przewidują możliwości zasądzenia kosztów na rzecz organu w przypadku oddalenia skargi.
Złożona w niniejszej sprawie skarga została przez Sąd rozpoznana
na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod internetowym adresem: "orzeczenia.nsa.gov.pl".