II SA/Bk 707/21

II SA/Bk 707/21 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2021-11-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-09-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Barbara Romanczuk /sprawozdawca/
Grażyna Gryglaszewska
Małgorzata Roleder /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 listopada 2021 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] maja 2021 roku numer [...]
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B., z dnia [...] lipca 2021 r. znak: [...] utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Prezydenta Miasta B. z dnia [...] maja 2021 r. nr [...], odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką H. Z.
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Wnioskiem z [...] kwietnia 2021 r. M. Z. zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką H. Z.
Decyzją z [...] maja 2021 r. organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu wskazano, iż nie spełnione są przesłanki w zakresie wieku w jakim powstała niepełnosprawność oraz wskazano, iż H. Z. ma męża, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Od decyzji tej M. Z. odwołała się i wniosła o uchylenie decyzji organu gminy i przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu wskazała na rzeczywiście sprawowaną opiekę, trudną sytuację życiową oraz orzecznictwo sądowe orzekające o konieczności przyznania świadczenia z uwagi na orzeczenie TK. Podkreśliła także, że mąż osoby niepełnosprawnej jest osobą przewlekle chorą i choruje na Przewlekłą Obturacyjną Chorobę Płuc, a w związku z tym wymaga podłączenia do koncentratora tlenu. Sam zatem wymaga opieki i skarżąca jest w trakcie kompletowania dokumentacji, celem ubiegania się o stopień niepełnosprawności.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. znak: [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swego stanowiska wskazało – cytując treść art. 17 ust. 1 i ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych - że w niniejszej sprawie odwołująca się nie jest zatrudniona i opiekuje się matką, która legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z [...] grudnia 2016 r. o nr [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Odnośnie powstania niepełnosprawności po ukończeniu 25 lat, organ wskazał, iż przepis art. 17 ust. 1 b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności został uznany za niezgodny z Konstytucją RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium
Organ odwoławczy na podstawie akt sprawy wskazał, iż H. Z. na męża B. Z.. Mąż nie pracuje zawodowo, nie posiada żądnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Z wyjaśnień złożonych do wywiadu środowiskowego wynikało, iż choruje on na m.in. przewlekłą chorobę płuc i (jak wyjaśniła odwołująca się) z tego powodu nie może sprawować opieki nad żoną. Powołując się na treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także orzecznictwo sądów administracyjnych SKO wskazało, że wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organy administracji ani sądy administracyjne nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Powyższe w ocenie organu II instancji uniemożliwiało przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożyła M. Z., wnosząc o uchylenie obu decyzji.
W uzasadnieniu skargi skarżąca ponownie podkreśliła, że jej zdaniem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, że rozstrzygnięcie o zasadności jej wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką zależy od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę jest zdolny sprawować jej ojciec, a nie wyłącznie od ustalenia, że jej matka pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy administracji w ogóle nie wzięły pod uwagę, że jej ojciec jest w takim stanie zdrowia, że musi korzystać z koncentratora tlenu i wózka inwalidzkiego. Nie jest w stanie zająć się nawet sobą nie mówiąc już o osobach trzecich. Czasem pod tlenem musi być nawet do 8 godzin dziennie, gdyż cierpi na chorobę obturacyjną płuc. Obowiązkiem organów administracji jest poczynienie ustaleń i ich ocena, czy istnieją obiektywne przeszkody po stronie mojego ojca, uniemożliwiające mu wykonywanie obowiązków nałożonych przez art. 23 i art. 27 KRO. Rzeczywista niemożność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, przy braku orzeczenia o niepełnosprawności, wykazana być może również innymi dowodami, dopuszczonymi przez KPA.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoją argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiot kontroli sądowoadministracyjnej określa art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm. zwanej dalej "p.p.s.a.".) i dotyczy ona m.in. decyzji administracyjnych. Kontrolę tą sąd sprawuje mając na uwadze kryterium zgodności z prawem. Uchybienia, które obligują do usunięcia skarżonej decyzji z obrotu prawnego określa art. 145 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. i są to: zaistnienie przyczyn określonych w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach (wówczas sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części) bądź też naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (wówczas sąd uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części). Jeśli sąd uzna, że naruszenia takie nie miały miejsca oddala skargę jako bezzasadną w oparciu o art. 151 P.p.s.a.
Istotą sporu pomiędzy rozstrzygającymi sprawę organami, a skarżącą na datę orzekania przez Sądem jest w zasadzie jedynie zagadnienie, czy można było w świetle przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 u.ś.r.) przyznać jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką H. Z..
Podkreślić bowiem należy, iż pozostałe argumenty zawarte w decyzji organu I instancji nie zostały podzielone przez organ II instancji i zbędne jest ponowne przytaczanie kwestii niekwestionowanych na obecnym etapie postępowania kwestii min. w zakresie wykładni art. 17 ust. 1 b u.ś.r., w tym zakresie już organ I instancji przytoczył wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 wskazujący, że utraciło przymiot konstytucyjności przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1 b pkt 1 i 2 ustawy.
Dodatkowo na etapie złożenia skargi, skarżąca przedłożyła także dokumentację lekarską potwierdzającą stan zdrowia ojca oraz orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności B. Z. z dnia [...] sierpnia 2021 r.– męża osoby wymagającej opieki (k. 13). W odwołaniu bowiem skarżąca podnosiła, że jest w trakcie kompletowania dokumentacji w tym zakresie. Zdaniem organów orzekających, skarżącej nie przysługuje prawo do ww. świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o w spieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1. rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2. nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3. nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, określone zostały w ustępie 5 pkt 2 cytowanego przepisu, w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki:
a. pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
b. została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu.
Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje zatem, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym zakresie organy orzekające w kontrolowanej sprawie zastosowały ściśle literalną wykładnię cytowanego wyżej przepisu.
W ocenie Sądu w kontrolowanej sprawie za zasadny należy uznać zarzut poprzestania przez organy orzekające tylko na jednej metodzie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. z pominięciem konieczności wykorzystania wszystkich dostępnych metod wykładni w procesie interpretacji tekstu prawnego. Należy zauważyć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych w odniesieniu do odkodowania normy prawnej z przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. prezentowana jest również wykładnia celowościowa i systemowa. W tym zakresie w ślad za wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 1200/14 powtórzyć należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach o sygn. akt I OSK 722/09 i sygn. akt I OSK 723/09 szczegółowo wypowiedział się na temat niezgodności z Konstytucją wąskiej, językowej interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Stwierdził m.in., że: "nie wytrzymuje" ona krytyki na gruncie wartości konstytucyjnych. Stosownie bowiem do treści art. 18 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Niewątpliwie z przepisu tego wywodzić można obowiązek dokonywania takiej wykładni prawa, która nie stoi w sprzeczności z dobrem rodziny i małżeństwa. Tymczasem negatywna przesłanka w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., rozumiana w sposób bezwzględny, wywołuje daleko idące negatywne konsekwencje dla rodziny i małżeństwa. Otóż, gdy stan zdrowia obydwojga małżonków powoduje, że nie są oni w stanie być dla siebie wzajemnie wsparciem, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą - a jednocześnie mają również obowiązek - sprawować nad nimi opiekę, nie mogą uzyskać świadczenia, które uzyskaliby, gdyby taki związek małżeński nie istniał. Tak rozumiany przepis oznacza pewnego rodzaju sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim i w konsekwencji taka wykładnia nie może się ostać w świetle wspomnianego już wyżej art. 18 Konstytucji RP. Powyższe potwierdza również analiza treści art. 71 Konstytucji RP, w myśl którego państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Przepis ustawy nie powinien zatem wywoływać skutku w postaci np. rozwiązywania małżeństw w celu uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę nad rodzicem, podczas gdy pozostaje on w związku małżeńskim z drugim niepełnosprawnym rodzicem. Z podobnych przyczyn literalna wykładnia spornego przepisu kłóci się z treścią art. 32 Konstytucji RP, w myśl którego, wszyscy są wobec prawa równi oraz wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Zatem osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane jednakowo, jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają. Obydwie bowiem kategorie osób w jednakowym stopniu wymagać będą opieki osób trzecich. Ponadto według treści art. 69 Konstytucji RP, osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej, zaś prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, które umożliwia sprawowanie efektywnej opieki przez członków rodziny nad osobami niepełnosprawnymi, jest niewątpliwie realizacją powinności wskazanej w powyższym przepisie konstytucyjnym.
W orzecznictwie sądowoadministarcyjnym zarysowują się dwa odmienne stanowiska.
Pierwsze stanowisko, wedle którego pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy współmałżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować (zob. wyroki WSA: w Rzeszowie z 7 lipca 2021r. sygn. II SA Rz 662/21, z 27 kwietnia 2021r. sygn. II SA/Rz 358/21, z 23 marca 2021r. sygn. II SA/Rz 189/21; w Gdańsku z 27 maja 2021 sygn. III SA/Gd 143/21, z 20 maja 2021r. sygn. III Gd 119/21, z 13 maja 2021 r. sygn. III Gd 183/21, z 2 lipca 2020 r. III Gd 152/20; w Szczecinie z 15 kwietnia 2021 r. sygn. II SA/Sz 1086/20; w Opolu z 11 marca 2021r. sygn. II SA/Op 98/21; w Łodzi z 6 lipca 2020 r. sygn. II SA/Łd 346/20; w Poznaniu z 1 lipca 2020 r. sygn. IV SA/Po 473/20, z 14 maja 2020 r. sygn. II Po 25/20; w Warszawie z 30 czerwca 2020 r. sygn. I SA/Wa 2731/19; w Olsztynie z 30 czerwca 2020 r. sygn. II SA/Ol 297/20; w Gliwicach z 14 lutego 2020 r. sygn. II SA/Gl 1304/19, z 5 lutego 2020 r. sygn. II Gl 1337/19; w Bydgoszczy z 11 lutego 2020 r. sygn. II Bd 1158/19, CBOSA).
Drugie stanowisko, przytoczone przez SKO wskazuje m.in. wyrok NSA z 24.02.2021 r. o sygn. akt I OSK 2391/20, iż wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organy administracji ani sądy administracyjne nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy. Podobne poglądy wyrażają sądy w orzeczeniach - WSA w Olsztynie z 9.03.2021 r. II SA/Ol 74/21, WSA w Rzeszowie z 9.04.2021 r. II SA/Rz 125/21, WSA w Białymstoku z 29.04.2021 r. II SA/Bk 247/21, WSA w Krakowie z 23.03.2021 r. III SA/Kr 1340/20 oraz NSA wyrok z 23.02.2021 r. I OSK 2391/20, CBOSA).
W tej konkretnej sprawie, Sąd podziela linię orzeczniczą zaprezentowaną w pierwszej kolejności, która wskazuje, że z istoty świadczenia pielęgnacyjnego wynika, iż przysługuje ono nie osobie wymagającej opieki, ale osobie, która tę opiekę sprawuje. Ma ono za zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie. Stąd też pozostawanie w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości - osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności (zob. wyroki: WSA w Rzeszowie z 13 kwietnia 2012 r., sygn. II SA/Rz 121/12; WSA w Białymstoku z 11 października 2012 r., sygn. II SA/Bk 642/12 i z 4 kwietnia 2013 r. sygn. IISA/Bk 987/12; WSA we Wrocławiu z 8 marca 2012 r., sygn. IV SA/Wr 848/11; WSA w Poznaniu z 13 czerwca 2012 r., sygn. II SA/Po 242/12, WSA w Olsztynie z 22 stycznia 2013 r., sygn. II SA/Ol 1391/12, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W świetle powyższego, Sąd w rozpoznawanej sprawie, nie aprobuje przyjętej przez Kolegium zasady honorowania prymatu wykładni językowej i przychyla się do potrzeby stosowania przy interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wykładni celowościowej i systemowej oraz prokonstytucyjnej. Wymaga jednak wyraźnego podkreślenia, że sytuacja faktyczna w przedmiotowej sprawie jest na tyle jednoznaczna, że przyjęcie odmiennego stanowiska nie było możliwe. Z przedłożonej dokumentacji lekarskiej oraz oświadczenia strony skarżącej wynika, że organy administracji w ogóle nie wzięły pod uwagę, że ojciec skarżącej jest w takim stanie zdrowia, że musi korzystać z koncentratora tlenu i wózka inwalidzkiego. Czasem pod tlenem musi być nawet do 8 godzin dziennie, gdyż cierpi na chorobę obturacyjną płuc. W związku z powyższym nie mając nawet wiadomości specjalnych, na postawie tych okoliczności należy stwierdzić, że fakt korzystania z koncentratora tlenu i poruszanie się na wózku inwalidzkim w sposób obiektywny uniemożliwia mu opiekę nad niepełnosprawną żoną, czyli jak słusznie podnosi skarżąca istnieją obiektywne przeszkody po stronie jej ojca, uniemożliwiające mu wykonywanie obowiązków nałożonych przez Kodeks rodzinny. Ani organy, ani Sąd w tym zakresie nie potrzebują żadnych wiadomości specjalnych, aby dość do takich wniosków. Podkreślić przy tym należy, że dołączone do skargi orzeczenie o zaliczeniu B. Z. do znacznego stopnia niepełnosprawności z dnia [...] sierpnia 2021 r. tą okoliczność w sposób jednoznaczny potwierdza i nie pozwala jej kwestionować. Skarżący zresztą w odwołaniu podnosiła, że ma zamiar wystąpić o takie orzeczenie. Wprawdzie na datę orzekania przez organy obu instancji, skarżąca nie dysponowała tym orzeczeniem, a Sąd bada zaskarżone decyzję w zakresie zgodności z obowiązującymi przepisami na datę orzekania. Niemniej jednak w niniejszej sprawie orzeczenie to jedynie potwierdza słuszność podnoszonych przez skarżącą argumentów.
W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie wbrew literalnemu brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. lit. a u.ś.r., sam fakt, że osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, zaś jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie był przesądzający z uwagi na niewątpliwy stan zdrowia męża skarżącej. Istnieją bowiem sytuacje, w których pomimo pozostawania przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim z osobą, która formalnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, możliwe byłoby przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny. A mianowicie byłoby to dopuszczalne wówczas, gdy małżonek osoby niepełnosprawnej faktycznie, z przyczyn od siebie niezależnych i nie wynikających z jego woli, nie jest zdolny do sprawowania nad nią opieki. A zatem przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. lit. a u.ś.r. rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli (w przedmiotowej sprawie poruszanie się na wózku inwalidzkim i korzystanie z koncentratora tlenu)(zob. wyroki WSA: w Białymstoku z 11 października 2012 r., sygn. II SA/Bk 642/12 , z 4 kwietnia 2013 r. sygn. II SA/Bk 987/12, z 26 listopada 2019 r. sygn. II SA/Bk 649/19; w Olsztynie z 12 marca 2020 r. sygn. II SA/Ol 28/20; w Rzeszowie z 2 czerwca 2020 r. sygn. II SA/Rz 192/20 i z 24 czerwca 2020 sygn. II SA/Rz 288/20, CBOSA).
W związku z tym w rzetelnie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym zachodziła możliwość wykazania obiektywnego braku zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem, zaś oceny niemożności sprawowania opieki nad drugim współmałżonkiem można było dokonać kierując się zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego, czego organy nie uczyniły.
Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że organom orzekającym należy zarzucić naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., albowiem w kontrolowanej sprawie nie ustalono i przeanalizowano wszystkich okoliczności sprawy, dotyczących obiektywnej możliwości sprawowania opieki przez B. Z. nad jego żoną - H. Z.. Należy wręcz zauważyć, co podnosi w skardze również skarżąca, że w niniejszej sprawie organy obu instancji nie kwestionowały, że rzeczywisty stan zdrowia męża osoby wymagającej opieki w żaden sposób nie pozwala na jej sprawowanie, co oznacza że opiekę tę musi sprawować inna osoba. Otóż czyniąc ustalenia faktyczne organy orzekające oparły się wyłącznie na stwierdzeniu, że matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, zaś jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tymczasem, organy nie ustaliły rzeczywistej sytuacji ojca skarżącej, czy jest on w stanie realnie, fizycznie i efektywnie sprawować opiekę nad żoną – H. Z. ze względu na jego wiek i stan zdrowia. Nie odniesienie się do kwestii rzeczywistej sytuacji zdrowotnej, materialnej współmałżonka matki skarżącej w uzasadnieniu odmownych decyzji i poprzestanie organów jedynie na braku posiadania przez B. Z. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (na datę orzekania przez Sąd już takie orzeczenie jest), stanowi także o istotnym naruszeniu przez organy orzekające przepisów postępowania wyjaśniającego, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.
W świetle powyższego, błędna wykładnia prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r., jak i istotne naruszenie przepisów postępowania administracyjnego miało niewątpliwie wpływ na wynik sprawy. Dlatego Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej i poprzedzającą ją decyzji, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a.
Przy ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy organ powinien mieć uwadze powyższe wskazania oraz uwzględnią przyjętą przez Sąd i przedstawioną wyżej wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., a także fakt posiadania orzeczenie przez B. Z. o znacznym stopniu niepełnosprawności, co pozwoli w sposób niebudzący wątpliwości ustalić, czy skarżąca jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.