II SA/BK 7/25

II SA/Bk 7/25 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2025-02-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Anna Bartłomiejczuk
Elżbieta Trykoszko
Marek Leszczyński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 lutego 2025 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 3 grudnia 2024 r. nr 406.809/E-8/25/24 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 3 grudnia 2024 r., nr 406.809/E-8/25/24, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku (dalej: "SKO" lub "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję z 31 października 2024 r., nr DPI.5026.7.38-1.2017, wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Białegostoku, na mocy której: 1) ustalono M. C. (dalej: "Skarżący") opłatę za pobyt syna K. C. w Domu Pomocy Społecznej w C.: – od dnia 1 sierpnia 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. w wysokości 1.237,04 zł miesięcznie, – od dnia 1 stycznia 2025 r. w wysokości 535,04 zł miesięcznie; 2) odmówiono Skarżącemu całkowitego oraz częściowego zwolnienia z opłaty syna K. C. w Domu Pomocy Społecznej w C.
Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym:
K. C., syn Skarżącego, przebywa w Domu Pomocy Społecznej w C.(dalej: "DPS") od 13 lipca 2017 r.
W dniu 30 sierpnia 2024 r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Białymstoku (dalej: MOPR") na podstawie art. 107 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm., dalej: "u.p.s.") zlecił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego ze Skarżącym w związku z pobytem jego syna w DPS. Wywiad został przeprowadzony przez Zespół Pracowników Socjalnych nr 5 w dniu 18 września 2024 r. Do wywiadu dołączono oświadczenie o stanie majątkowym. Skarżący wniósł jednocześnie o częściowe zwolnienie z ponoszenia odpłatności.
W dniu 3 października 2024 r. MOPR poinformował Skarżącego, że w związku z pobytem syna w DPS jest jako ojciec ustawowo zobowiązany do wnoszenia opłat za tenże pobyt. Ośrodek wskazał, że pobyt w DPS jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Po przedstawieniu sytuacji finansowej Skarżącego wyjaśniono, że jego dochód od lipca 2024 r. do grudnia 2024 r. przekracza kwotę 300 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej o kwotę 1.237,04 zł (3.565,04 zł – 2.328,00 zł = 1.237,04 zł), zaś od stycznia 2025 r. dochód będzie przekraczał 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej o kwotę 535,04 zł (3.565,04 zł – 3.030,00 zł = 535,04 zł). W odpowiedzi na wniosek o częściowe zwolnienie MOPR uznał, że nie widzi podstaw do zwolnienia, albowiem wydatki Skarżonego są standardowymi wydatkami, które ponoszą wszyscy obywatele za możliwość dostępu do określonych usług.
MOPR zaproponował Skarżącemu ustalenie wysokości opłaty na poziomie dostosowanym do jego sytuacji życiowej (na dany miesiąc uwzględniając dochody z miesiąca poprzedzającego) – za okres od 1 sierpnia 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. w wysokości 1.237,04 zł miesięcznie, a od 1 stycznia 2025 r. w wysokości 535,04 zł miesięcznie, tj. w wysokości przekroczenia 300% kryterium dochodowego. Jednocześnie MOPR wezwał Skarżącego do podpisania 2 egzemplarzy umowy cywilno-prawnej, dotyczącej opłat za pobyt syna w DPS w terminie 7. dni od daty otrzymania pisma. Pouczył również, że nie zastosowanie się do wezwania w terminie uznane zostanie za odmowę podpisania umowy, co w konsekwencji spowoduje, że MOPR ustali Skarżącemu opłatę w drodze decyzji administracyjnej.
Skarżący w wyznaczonym terminie nie zawarł umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s.
Pismem z 18 października 2024 r. MOPR zawiadomił Skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie decyzyjnego ustalenia opłaty za pobyt syna Skarżącego w DPS.
W dniu 31 października 2024 r. Kierownik Działu Pomocy Instytucjonalnej, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Białegostoku, wydał opisaną na wstępie decyzję ustalającą Skarżącemu opłatę za pobyt syna w DPS oraz odmawiającą całkowitego oraz częściowego zwolnienia z tejże opłaty.
Organ I instancji ustalił, że K. C. nie dysponuje wystarczającymi środkami finansowymi na pokrycie pełnej opłaty za pobyt w DPS w wysokości 6.735,00 zł, co stanowi średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w tym ośrodku od 1 lutego 2024 r. Kwota różnicy między średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca w DPS, a opłatą, do wnoszenia której zobowiązany jest mieszkaniec K. C., aktualnie wynosi 5.600,53 zł miesięcznie. Na skutek niedysponowania przez niego większymi środkami finansowymi, wnoszona opłata pokrywa jedynie w części średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej.
MOPR wskazał, że obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt K. C. w DPS poza samym mieszkańcem spoczywa na ojcu oraz matce, którzy winni w zależności od sytuacji dochodowej partycypować w kosztach pobytu syna. Organ wyjaśnił, że wobec osób ustawowo zobowiązanych prowadzone są odrębne postępowania w celu ustalenia ich sytuacji dochodowej i możliwości ponoszenia opłaty.
Organ stwierdził, że analiza sytuacji socjalno-bytowej Skarżącego, ustalonej na podstawie wywiadu środowiskowego cz. II z 18 września 2024 r. oraz dokumentacji pozyskanej we własnym zakresie, wykazała, że Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie ma nikogo na utrzymaniu. Od 30 czerwca 2024 r., tj. od daty osiągnięcia 65 lat, ZUS przyznał Skarżącemu emeryturę. MOPR wyjaśnił, że dochód Skarżącego w czerwcu 2024 r. nadal nie przekraczał 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Natomiast od lipca 2024 r. dochód wynosi 3.565,04 zł miesięcznie i przekracza 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej o kwotę 1 237,04 zł (3 565,04 zł - 2 328,00 zł = 1 237,04 zł) miesięcznie. Od 1 stycznia 2025 r. po zmianie kryterium dochodowego, gdy sytuacja dochodowa nie ulegnie zmianie, miesięczny dochód nadal będzie przekraczał 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej o kwotę 535,04 zł (3 565,04 zł - 3 030,00 zł = 535,04 zł) miesięcznie. Organ I instancji ustalił, że łączna kwota stałych miesięcznych obciążeń finansowych Skarżącego (m.in. czynsz, energia elektryczna, TV, telefon) nie uległa znaczącej zmianie w stosunku do roku ubiegłego i wynosi 553,85 zł miesięcznie przy wzroście dochodu o 1 513,33 zł.
MOPR nie znalazł podstaw do częściowego, a także całkowitego zwolnienia Skarżącego z ponoszenia opłaty za pobyt syna w DPS. W tym zakresie powtórzył, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie ma na utrzymaniu innych osób. Stwierdził, że wnioskodawca ponosi więc wydatki jedynie na własne potrzeby. W ocenie organu nie można mówić o braku źródła utrzymania. Skarżący od lipca 2024 r. otrzymuje stałe miesięczne świadczenia z ZUS w wysokości 3.565,04 zł miesięcznie. Od 13 lipca 2017 r. do 1 sierpnia 2024 r. (7 lat) nie partycypował w kosztach pobytu syna w domu pomocy społecznej. Zdaniem organy z analizy obciążeń finansowych wynika, że stanowią one zwykłe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (czynsz, energia, TV, telefon w łącznej kwocie 553,85 zł) i w porównaniu do wysokości osiąganych dochodów nie stanowią dla Skarżącego takiego obciążenia, które uzasadniałoby stwierdzenie, że zmniejszeniu uległy możliwości co do wnoszenia opłaty za pobyt w syna w DPS. MOPR wskazał także, że ponoszenie kosztów związanych z bieżącymi potrzebami nie czyni sytuacji Skarżącego wyjątkową na tle innych osób i rodzin, bowiem nie jest niczym szczególnym i nie może być traktowane, jako okoliczność mająca wpływ na pogorszenie sytuacji dochodowej. Są to bowiem standardowe wydatki, które ponoszą wszyscy obywatele za możliwość dostępu do określonych usług. Skarżący nie przedstawił dokumentacji stwierdzającej, że jest osobą chorą przewlekle, nie przedstawił orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, nie przedstawił ani nie określił w wywiadzie z 18 września 2024 r. wydatków na leki (wydatki takie były wykazane w 2023 r.). Skarżący wskazał, że przyjmuje bezpłatne leki, które mu przysługują z racji wieku (oświadczenie złożone ustnie w MOPR). W ocenie organu Skarżący jest w stanie wywiązać się z obowiązku pokrycia opłaty, a jego sytuacja nie jest wyjątkowa. Nie wykazał on, aby wystąpiły zdarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które negatywnie wpłynęłyby na jego sytuację materialną lub rodzinną. Wyjaśniono także, że w kategoriach "uzasadnionych okoliczności", o których mowa w art. 64 pkt u.p.s. nie można traktować faktu ponoszenia opłat za czynsz i media, czy też pomocy świadczonej na rzecz syna.
Nie zgadzając się z powyższą decyzją Skarżący wniósł odwołanie. Wniósł o zmianę propozycji finansowania pobytu syna w DPS z kwoty 1.237,04 zł na rok 2024 r. na kwotę 400 zł miesięcznie oraz z kwoty 535,04 zł w 2025 r. na kwotę 400 zł miesięcznie. Wskazał także, że do przeprowadzonego wywiadu środowiskowego przedkłada "wyjaśnienie odmowy".
W uzasadnieniu odwołania Skarżący podniósł m.in., że co miesiąc wspiera syna kwotą 400 zł kupując odzież, obuwie, żywność, słodycze i doładowanie telefonu. Do czerwca 2024 r. był na rencie chorobowej, która wynosiła 2.297,38 zł. Nadmienił, że posiada troje wnuków w wieku 4, 6 i 8 lat i w związku z tym ponosi koszty związane z kupowaniem im prezentów na urodziny, dzień dziecka czy święta. Wskazał, że pieniądze, które mu zostaną w kwocie 2,328 zł po opłaceniu zobowiązań, zbliżają go do ubóstwa finansowego i nie będzie miał pieniędzy na wsparcie syna ani na prezenty dla wnuków. Stwierdził, że kwota 400 zł opłaty za pobyt jest odpowiednia do jego możliwości finansowych.
SKO opisaną na wstępie decyzją z 3 grudnia 2024 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W ocenie organu odwoławczego organ I instancji prawidłowo uznał Skarżącego za osobę zobowiązaną do uiszczenia opłaty i dokonał wyliczenia opłaty zgodnie z regułami zawartymi w ustawie o pomocy społecznej. W ocenie SKO przyjęty sposób dokonanych obliczeń jest zgodny z treścią ustawy. Kolegium przedstawiło ustalony w sprawie (a opisany powyżej) stan faktyczny, i uznało, że wypełnione zostały przesłanki do ustalenia opłaty za pobyt osoby bliskiej w DPS na podstawie art. 61 ust. 2d w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s. Organ II instancji wyjaśnił, że przepis prawa wymaga ustalenia nie tylko sytuacji dochodowej osoby zobowiązanej, ale również jej "możliwości", przez które należy rozumieć zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem w DPS, w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej. Kolegium uznało, że Skarżący posiada zdolności płatnicze do uiszczania przedmiotowej opłaty. Przy ustalaniu wysokości dochodu przepisy ustawy o pomocy społecznej nie przewidują odliczenia od przychodu wydatków na rachunki i codzienne bieżące utrzymanie. Zdaniem Kolegium potrzeby Skarżącego związane z wykazanymi wydatkami są zabezpieczone, ponieważ ustalenie opłaty następuje w ten sposób, że osobie zobowiązanej pozostaje 300% kryterium dochodowego, czyli w niniejszej sprawie 2.328,00 zł, a od 1 stycznia 2025 r. jest to 3.030,00 zł. W ocenie organu odwoławczego sytuacja Skarżącego jest stabilna, posiada stałe świadczenie ZUS, posiada własne mieszkanie, nie zgłasza ani chorób, ani wydatków na leki. Z tego powodu w ocenie Kolegium Skarżący posiada zabezpieczone swoje potrzeby i ma też zdolności płatnicze do uiszczania ustalonej opłaty.
SKO rozpatrzył sytuację Skarżącego pod kątem wniosku o zastosowanie zwolnienia w oparciu o art. 64 u.p.s. Kolegium doszło do przekonania, że pod rozwagę można wziąć jedynie przesłankę z art. 64 pkt 2 u.p.s., a zatem możliwość wydania decyzji zwalniającej z opłat, jeżeli występują "uzasadnione okoliczności". Organ odwoławczy przedstawił rozumienie ww. klauzuli powołując się w tym zakresie na orzecznictwo sądów administracyjnych, zwłaszcza wyrok WSA w Krakowie z 28 maja 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 90/24. Zdaniem Kolegium w omawianej sprawie ani przedstawione wydatki na utrzymanie siebie i mieszkania, ani wskazane w odwołaniu wydatki na potrzeby syna w wysokości 400 zł miesięcznie czy też wydatki na prezenty dla wnuków, nie wyczerpują przewidzianych przez ustawodawcę powodów do zastosowania zwolnienia. Z powyższych względów zdaniem SKO nie zachodzą podstawy do zastosowania zwolnienia ani częściowego ani całkowitego, a Skarżący posiada zdolności do uiszczania opłat za pobyt osoby bliskiej w DPS.
Skargę do sądu administracyjnego na powyższą decyzję wniósł Skarżący. Podniósł, że nie zgadza się z nią. Ponadto zwrócił się do sądu o częściowe zwolnienie z opłaty. Wskazał, że decyzja SKO jest dla niego krzywdząca finansowo.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności, jest decyzja SKO utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji, w której ustalono Skarżącemu odpłatność za pobyt syna – K. C. w DPS w wysokości 1.237,04 zł miesięcznie od 1 sierpnia 2024 r. do 31 grudnia 2024 r., a od 1 stycznia 2025 r. w kwocie 535,04 miesięcznie, a także odmówiono Skarżącemu całkowitego oraz częściowego zwolnienia z ponoszenia tejże opłaty.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1, art. 61 ust. 2d oraz art. 64 u.p.s.
Wyjaśnić należy, że przepis art. 60 ust. 1 u.p.s. wprowadza generalną zasadę, w myśl której pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Szczegółowe zagadnienia dotyczące ponoszenia opłat za pobyt w DPS reguluje natomiast art. 61 u.p.s. Przepis ten w ust. 1 stanowi, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
Zgodnie zaś z ust. 2 przywołanego przepisu, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
Stosownie zaś do ust. 2d tego artykułu, w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s. z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości.
W niniejszej sprawie bezspornym pozostaje, że syn Skarżącego K. C. przebywa w DPS od 13 lipca 2017 r. Średni koszt utrzymania w tym ośrodku wynosi 6.735,00 zł, a mieszkaniec ponosi opłatę w wysokości 1.134,47 zł, czyli pozostała kwota do zapłaty to 5.600,53 zł. Osoby zobowiązane do uiszczania opłaty to matka I. C. i ojciec M. C. Jak wyjaśnił organ, w stosunku do matki prowadzone jest odrębne postepowanie.
W przedmiotowej sprawie opłata za pobyt mieszkańca w DPS została określona decyzyjnie. Z akt sprawy wynika, że organy podjęły działania zmierzające do zawarcia ze Skarżącym umowy cywilno-prawnej regulującej zasady odpłatności za pobyt syna w placówce. Skarżącemu przy piśmie z 3 października 2024 r. (k. 72 akt admin.) wysłano do podpisu umowę nr [...] w sprawie opłat za pobyt jego syna w DPS zobowiązującą do wnoszenia opłaty w wysokości 1.237,04 zł miesięcznie od 1 sierpnia 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. oraz począwszy od 1 stycznia 2025 r. w kwocie 535,04 miesięcznie. Skarżący nie podpisał jednak umowy w wyznaczonym terminie, co stanowi zdaniem Sądu o prawidłowym uznaniu, że spełnione zostały formalne przesłanki do decyzyjnego określenia opłaty za pobyt syna w DPS.
Odmowa zawarcia umowy wyczerpuje hipotezę art. 61 ust. 2d u.p.s., a przepis ten obliguje przy ustalaniu wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej do uwzględnienia ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, ale też w art. 103 ust. 2 u.p.s., a więc nie tylko warunku dochodowego, określonego w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b, ale również możliwości skarżącego.
Analiza treści zaskarżonych decyzji prowadzi do wniosku, że ustalając wysokość spornej opłaty organy uwzględniły ustawowe ograniczenia, o których mowa wyżej, a następnie przełożyły te rozważania na finalne rozstrzygniecie.
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności przeprowadzonego wywiadu środowiskowego (k. 67 akt admin.), oświadczenia majątkowego (k. 63 akt admin.) oraz treści wniosku o częściowe zwolnienie z przedmiotowej opłaty (k. 65 akt admin.) wynika, że Skarżący jest osobą rozwiedzioną, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada własnościowe mieszkanie o pow. 39 m. kw. Utrzymuje się ze świadczenia ZUS w wysokości 3.565,04 zł miesięcznie. Jak trafnie zauważył organ, jego dochód przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę (2.328,00 zł) o kwotę 1.237,04 zł, a od stycznia 2025 r. dochód będzie przekraczał 300% kryterium dochodowego na osobę (3.030,00 zł) o kwotę 535,04 zł. W wywiadzie środowiskowym Skarżący wskazał, że na bieżące rachunki przeznacza ok. 553,85 zł, w tym czynsz 363,33 zł, energia elektryczna 58,52 zł oraz rachunki za TV i telefon. Powyższe ustalenia co do zasady nie są kwestionowane przez Skarżącego, znajdują odzwierciedlanie w aktach sprawy i jako takie odpowiadają prawu.
Analizując możliwości płatnicze Skarżącego do ponoszenia ww. opłaty organ wziął pod uwagę jego dochody oraz pozostałe elementy składające się na sytuację finansową. Sąd podziela stanowisko organu, że jest ona stabilna, albowiem Skarżący posiada stały dochód w postaci świadczenia z ZUS, ma własne mieszkanie, a leki, które przyjmuje są bezpłatne z racji wieku (oświadczenie złożone ustnie w MOPR). Mając na uwadze dochód Skarżącego w kwocie 3.565,04 zł, po odliczeniu opłaty ustalonej do końca 2024 r. w wysokości 1.237,04 zł, a od 1 stycznia 2025 r. w wysokości 535,04 zł, pozostała w budżecie Skarżącego kwota (odpowiednio – 2.328,00 zł oraz 3.030,00 zł) pozwala na zaspokojenie jego potrzeb. Skarżący posiada zatem możliwości do uiszczania opłaty za pobyt syna w DPS w ww. kwotach. Tym samym zdaniem Sądu organ dokonał prawidłowej interpretacji pojęcia "możliwości", o którym stanowi art. 103 ust. 2 u.p.s. Ustalając przedmiotową opłatę organ wziął bowiem pod uwagę podnoszone przez Skarżącego okoliczności życiowe i rodzinne, które jednak nie wpływają na zdolność do ponoszenia spornej opłaty.
W tym stanie rzeczy uznać należy, że organy dokonały w omawianym zakresie wszystkich koniecznych ustaleń i rozpoznały sprawę w jej całokształcie, stosownie do wymogów wynikających z art. 61 ust. 2d w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s.
W kontrolowanym postępowaniu, zdaniem Sądu, nie doszło też do naruszenia art. 64 u.p.s. Przepis ten stanowi, że osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:
1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu; 7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.
Zgodnie z ugruntowaną już linią orzecznictwa, organ podejmując decyzję na podstawie art. 64 u.p.s. działa w ramach uznania administracyjnego (tak: wyrok WSA w Krakowie z 21 grudnia 2021 r., III SA/Kr 1153/21 – wszystkie przytaczane orzeczenia dostępne są w bazie CBOSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższe należy odczytywać jako możliwość wyboru przez organ administracyjny sposobu rozstrzygnięcia sprawy, które uznaje za najwłaściwsze, co oczywiście nie oznacza jego dowolności w tym zakresie. Dlatego też kontrola sądowa aktu wydanego w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy wydanie takiej decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej (w szczególności, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym prowadzącym do pełnego zebrania materiału dowodowego i ustalenia stanu faktycznego sprawy) oraz czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne przyznające organowi dyskrecjonalne uprawnienie w ramach rozstrzygnięcia sprawy. Skoro prawo daje organowi administracji możliwość wyboru, to każdy wybór mieszczący się w ramach tego upoważnienia jest zgodny z prawem i on sam nie może być z zasady zakwestionowany przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygniecie nie było dowolne.
Z uwagi na podnoszone przez Skarżącego we wniosku o zwolnienie argumenty, w konkretnym przypadku mogą odnosić się one do przesłanki z art. 64 pkt 2 u.p.s., tj. występowania "uzasadnionych okoliczności".
W orzecznictwie podnosi się, że pojęcie uzasadnionych okoliczności nie zostało sprecyzowane. Jednak wymienione w nim przykłady zdarzeń uzasadniających zwolnienie z opłat wskazują, że zamiarem ustawodawcy było objęcie ich zakresem okoliczności związanych ze stanem zdrowia zobowiązanego lub członków jego rodziny, jak również sytuacji nagłego pogorszenia się sytuacji materialnej będącej wynikiem zdarzeń niezależnych od woli zobowiązanego. Te "uzasadnione okoliczności", wymienione w art. 64 pkt 2 u.p.s., powinny mieć charakter obiektywny, wyjątkowy i nadzwyczajny, ale przede wszystkim odnoszą się do osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty (zob. wyrok NSA z 26 lipca 2024 r., I OSK 1686/23). Wskazuje się także, że niezasadne zwolnienie jest sprzeczne z zasadą pomocniczości, przerzuca bowiem na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywane przez swoich krewnych. Toteż rozpatrując wniosek o zwolnienie z opłat, organ powinien mieć na uwadze nie tylko słuszny interes wnioskodawcy, lecz także interes społeczny (zob. I. Sierpowska, komentarz do art. 64 (w:) Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2023, dostępny w LEX). Nie można doprowadzać do sytuacji, w której obowiązki członków rodziny w zakresie pokrywania kosztów pobytu w domu pomocy społecznej jej członka byłyby w sposób zbyt swobodny i nieznajdujący uzasadnienia w wyjątkowych okolicznościach przerzucane na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji całego społeczeństwa (por. np. wyroki WSA: w Szczecinie z 15 maja 2014 r., II SA/Sz 66/14; w Opolu z 20 marca 2014 r., II SA/Op 76/14 i inne).
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy, stwierdzić należy, że organy obu instancji wydając orzeczenie o odmowie zwolnienia Skarżącego w całości oraz w części z opłaty za pobyt syna w DPS nie naruszyły zasad wynikających z regulacji zawartej w art. 64 u.p.s. Skarżący wskazał, że nie korzysta z dodatku mieszkaniowego, utrzymuje się z emerytury ZUS, utrzymuje z synem regularny kontakt, wspiera go w kwocie 400 zł kupując odzież, obuwie, żywność, słodycze i doładowanie telefonu. Nadmienił, że posiada troje wnuków w wieku 4, 6 i 8 lat, a idąc do nich na urodziny, dzień dziecka lub święta kupuje im prezenty. Obawia się, że pozostała na życie kwota zbliża go do ubóstwa finansowego. W ocenie Sądu w toku postępowania wzięto pod uwagę wszystkie wskazywane wyżej okoliczności. Kolegium w skarżonej decyzji uzasadniło swoje stanowisko, opierając je na poglądach orzecznictwa odnoszących się do kwestii zwolnienia na podstawie art. 64 u.p.s. Rację ma SKO, że przeznaczana na potrzeby syna kwota 400 zł miesięcznie, a tym bardziej koszt prezentów dla wnuków, nie mogą stanowić podstawy do zastosowania zwolnienia. Nie są to "uzasadnione okoliczności", wymienione w art. 64 pkt 2 u.p.s., które – jak już wskazano – powinny mieć charakter wyjątkowy i nadzwyczajny. Tymczasem łożenie na dziecko oraz wnuki stanowi typowe, standardowe obciążenie finansowe związane z pełnieniem roli ojca oraz dziadka. W aspekcie zwolnienia z opłaty Sąd ma również na względzie, że od 1 stycznia br. została ona znacznie zmniejszona – z 1.237,04 zł do 535,04 zł miesięcznie, co ma związek z podniesieniem kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej.
Nadmienić należy, że w skardze nie wskazano na żadne dodatkowe wydatki, czy też inne okoliczności, które winny zostać wzięte pod uwagę, a zostały przez organy pominięte. Skarga w istocie nie określa naruszenia prawa, lecz stanowi jedynie wyraz niezadowolenia z rozstrzygnięcia, a także zawiera wniosek do sądu o częściowe zwolnienie z opłaty. Odnosząc się do tego ostatniego, Sąd wyjaśnia, że nie jest władny uczynić zadość oczekiwaniu Skarżącego. Sąd administracyjny nie orzeka merytorycznie, tj. nie wydaje orzeczeń co do istoty sprawy, lecz bada zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd nie ma więc uprawnienia do merytorycznego orzeczenia w postaci częściowego zwolnienia z opłaty za pobyt w DPS.
Sąd pragnie nadmienić, że rozumie trudną sytuację życiową Skarżącego wynikłą z choroby syna i umieszczenia go w ośrodku w 2017 r., niemniej jednak MOPR oraz Kolegium zobowiązane były działać na podstawie przepisów prawa, a więc w niniejszym przypadku, w zakresie prawa materialnego, przytoczonymi przepisami ustawy o pomocy społecznej. Zaskarżonej decyzji nie można czynić zarzutu naruszenia prawa materialnego. Organy obu instancji prawidłowo je zastosowały i zinterpretowały, uwzględniając stan prawny obowiązujący w chwili wydawania rozstrzygnięcia.
W realiach niniejszej sprawy nie zostały również naruszone przepisy prawa procesowego. Wydanie kwestionowanej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia (art. 7 i 77 k.p.a.). Ocena ta nie nosi cech dowolności (art. 80 kpa). Zgodnie zaś z art. 107 § 3 k.p.a. w decyzji zawarto podstawowe jej elementy, wskazano uzasadnienie faktyczne i prawne. W szczególności uzasadniono stanowisko organu, wyjaśniono podstawy prawne rozstrzygnięcia z przytoczeniem przepisów prawa.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.
Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie stosowny wniosek złożył organ w odpowiedzi na skargę. Skarżący, poinformowany o tym fakcie w piśmie z 8 stycznia 2025 r., w wyznaczonym terminie nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.