II SA/BK 675/24

II SA/Bk 675/24 - Postanowienie WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2024-12-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Anna Bartłomiejczuk /sprawozdawca/
Barbara Romanczuk
Elżbieta Lemańska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6279 Inne o symbolu podstawowym  627
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Skarżony organ
Komendant Straży Granicznej
Treść wyniku
Odrzucono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 58 § 1 pkt 6 i § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Tezy
Skarga na czynność materialno – techniczną komendanta straży granicznej polegająca na zawróceniu do linii granicy państwowej cudzoziemca, który nielegalnie przedostał się na terytorium Polski, jest co do zasady dopuszczalna, tym niemniej aby sąd administracyjny mógł dokonać oceny zgodności z prawem takiej czynności, należy uprzednio udowodnić za pomocą wszelkich dostępnych środków dowodowych (a przynajmniej uprawdopodobnić w stopniu znacznym), że do takiej czynności ze strony funkcjonariuszy straży granicznej - doszło.
Sąd administracyjny jako sąd prawa nie może wyręczać strony, która domaga się uznania czynności organu straży granicznej za bezskuteczną w ustalaniu, czy taka czynność w stosunku do strony rzeczywiście miała miejsce.
W sytuacji braku dowodów, poza relacją samego cudzoziemca, że zaskarżona czynność polegająca na zawróceniu do linii granicy państwowej została w stosunku do cudzoziemca zrealizowana, brak jest podstaw do badania przez sąd administracyjny legalności tej czynności w zainicjowanym postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Skarga na czynność materialno-techniczną organu, do której przeprowadzenia nie doszło, jest niedopuszczalna i jako taka powinna zostać odrzucona z powodu braku przedmiotu zaskarżenia.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lemańska, Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk (spr.),, sędzia WSA Barbara Romanczuk, Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi M. S. na czynność Komendanta Placówki Straży Granicznej w Dubiczach Cerkiewnych z dnia 20 maja 2024 r. w przedmiocie zawrócenia do linii granicy państwowej p o s t a n a w i a 1. odrzucić skargę; 2. zwrócić skarżącemu M. S. kwotę 200 (dwieście) złotych uiszczoną tytułem wpisu od skargi. ,
Uzasadnienie
W dniu 8 października 2024 r. M. S. – obywatel Syrii (dalej powoływany jako: "skarżący"), reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wywiódł do tut. Sądu Administracyjnego skargę na czynność materialno-techniczną Komendanta Placówki Straży Granicznej w Dubiczach Cerkiewnych (dalej: "Komendant") polegającą na zawróceniu skarżącego jako cudzoziemca do linii granicy między Rzeczpospolitą Polską i Białorusią. Czynność miała mieć miejsce 20 maja 2024r., a skarżący - jak wskazuje - został zmuszony do przekroczenia granicy w miejscu do tego nieprzeznaczonym i do powrotu na terytorium Białorusi. Skarżący wskazał, że do zawrócenia doszło w okolicach miejscowości B., co wskazuje na właściwość miejscową Placówki SG w Dubiczach Cerkiewnych.
Wniósł o stwierdzenie bezskuteczności ww. czynności jako naruszającej:
1) art. 24 ust. 1, art. 26 ust. 1 i art. 28 ust. 1, 3 i 6 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2022 r., poz. 1264 ze zm., dalej:" u.u.c.o." z 2003 r.) w związku z:
a) art. 7, art. 56 ust. 2 oraz art. 87 ust. 1 Konstytucji RP;
b) art. 6 ust. 1 i 2 oraz art. 9 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej (Dz. U. UE. L z 2013 r., nr 180, s. 60, dalej: "dyrektywa proceduralna");
c) art. 18 i art. 19 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz. U. UE.C z 2007r., nr 303 s. 1, dalej: "KPP");
d) art. 33 ust. 1 Konwencji dotyczącej statusu uchodźców, podpisanej w Genewie w dniu 28 lipca 1951 r. (Dz.U. z 1991 r. nr 119, poz. 515; dalej: "Konwencja genewska");
e) art. 4 protokołu nr 4 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (odpowiednio: Dz. U. z 1995 r., nr 36, poz. 1752 ze zm., dalej: Protokół nr 4; Dz. U. z 1993 r. nr 61, poz. 284 ze zm., dalej: "EKPC");
f) art. 3 EKPC,
przez ich niezastosowanie, a zamiast tego zastosowanie norm o randze rozporządzenia a zatem norm hierarchicznie niższych, mimo że organ SG zobowiązany był w pierwszej kolejności zastosować przepisy u.u.c.o. z 2003 r.; zobowiązują one organy SG do przyjęcia od cudzoziemca deklarującego zamiar ubiegania się w Polsce o ochronę międzynarodową wniosku o udzielenie takiej ochrony; zaś wykonując czynność materialno - techniczną zawrócenia do linii granicy, bez uwzględnienia deklaracji cudzoziemca o zamiarze złożenia wniosku o ochronę międzynarodową, funkcjonariusze organu SG dokonali zbiorowego wydalenia skarżącego w rozumieniu art. 4 Protokołu nr 4 do EKPC oraz narazili go na nieludzkie lub poniżające traktowanie w rozumieniu art. 3 EKPC;
ewentualnie, w przypadku gdyby sąd uznał za nieudowodniony fakt ubiegania się przez cudzoziemca w Polsce o ochronę międzynarodową w momencie ujęcia, wniósł o uznanie czynności materialno-technicznej za naruszającą:
2) art. 302 ust. 1 pkt 1 i 10 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2021r., poz. 2354 ze zm., dalej: "u.o.c.") w związku z:
a) art. 7 Konstytucji RP,
b) art. 87 ust. 1 Konstytucji RP oraz w związku z
c) art. 4 Protokołu nr 4, art. 13 EKPC w zw. z art. 4 Protokołu nr 4 i art. 3 EKPC,
przez ich niezastosowanie, a w ich miejsce zastosowanie norm o randze rozporządzenia, a zatem norm hierarchicznie niższych, mimo że organ Straży Granicznej zobowiązany był w pierwszej kolejności zastosować przepisy o randze ustawy, tj. przepisy u.u.c.o. z 2003 r., które, w przypadku ujawnienia pobytu na terytorium Polski cudzoziemca, który przekroczył granicę wbrew przepisom prawa oraz przebywa na terytorium Polski bez ważnego dokumentu uprawniającego do wjazdu i pobytu na tym terytorium, obligowały organ do przeprowadzenia kontroli legalności pobytu, wszczęcia postępowania w przedmiocie zobowiązania cudzoziemca do powrotu do kraju pochodzenia, a następnie, w zależności od poczynionych w takim postępowaniu ustaleń, wydania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu lub odmowie takiego zobowiązania i udzieleniu cudzoziemcowi zgody na pobyt w Polsce ze względów humanitarnych bądź zgody na pobyt tolerowany; zaś odstąpienie od wszczęcia wspomnianego postępowania pozbawiło skarżącego statusu strony w postępowaniu administracyjnym i związanych z tym praw, w tym prawa do skutecznego środka odwołania w rozumieniu art. 13 EKPC, natomiast wykonanie czynności materialno-technicznej zawrócenia cudzoziemca do linii granicy, a w konsekwencji zawrócenia na terytorium Białorusi, bez przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania nosiło znamiona zbiorowego wydalenia w rozumieniu art. 4 Protokołu nr 4 do EKPC oraz naraziło cudzoziemca na nieludzkie lub poniżające traktowanie, o jakim mowa w art. 3 EKPC;
3) § 3 ust. 2b rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie czasowego zawieszenia lub ograniczenia ruchu granicznego na określonych przejściach granicznych (Dz. U. z 2020r., poz. 435 ze zm., dalej: "rozporządzenie graniczne") w związku z:
a) 92 ust. 1 Konstytucji RP w związku z art. 16 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o ochronie granicy państwowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 295 z późn. zm.);
b) art. 7, art. 56 ust. 1 i 2 oraz art. 87 ust. 1 Konstytucji oraz w związku z
c) art. 4 Protokołu nr 4, art. 13 EKPC w zw. z art. 4 Protokołu nr 4 i art. 3 EKPC
przez jego zastosowanie, tj. zawrócenie skarżącego do linii granicy państwowej na podstawie aktu wykonawczego, który wydany został z przekroczeniem delegacji ustawowej, a także mimo istniejących norm hierarchicznie wyższych (wymienionych w zarzutach 1 i 2 skargi), które nie przewidywały możliwości wykonania takiego zawrócenia, a wręcz obligowały organ SG do (-) przyjęcia od cudzoziemca wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej ewentualnie (-) do wszczęcia wobec cudzoziemca postępowania administracyjnego w przedmiocie zobowiązania go do powrotu; zaś działanie takie ostatecznie doprowadziło do pozbawienia skarżącego statusu strony w postępowaniu administracyjnym i związanych z nim praw, w tym prawa do skutecznego środka odwołania w rozumieniu art. 13 EKPC, a także skutkowało zbiorowym wydaleniem cudzoziemca w rozumieniu art. 4 Protokołu nr 4 do EKPC oraz naraziło go na nieludzkie lub poniżające traktowanie, o jakim mowa w art. 3 EKPC;
4) § 3 ust. 2 b rozporządzenia granicznego w związku z:
a) art. 7 Konstytucji RP,
b) art. 6 k.p.a.
przez jego zastosowanie, mimo że § 3 ust. 2b rozporządzenia granicznego, ani żaden inny przepis obowiązującego prawa nie wskazują w sposób wyraźny i jednoznaczny organu Straży Granicznej jako organu upoważnionego do realizacji czynności zawrócenia cudzoziemca do linii granicy, przy czym istnienia po stronie tego organu kompetencji do wykonania czynności administracyjnej zawrócenia, skierowanej do indywidualnego podmiotu i dotyczącej bezpośrednio jego praw i wolności, nie można domniemywać ani wyinterpretować z innych przepisów prawa;
5) art. 6, art. 7, art. 8 § 1 i 2, art. 9, art. 11, art. 14 § 1a, art. 15 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z:
a) art. 7 Konstytucji oraz w związku z
b) art. 13 EKPC w związku z art. 4 Protokołu nr 4 i art. 3 EKPC
przez bezzasadne odstąpienie od obowiązku przyjęcia od cudzoziemca wniosku o udzielenie w Polsce ochrony międzynarodowej i wszczęcia w tej sprawie postępowania, ewentualnie od wszczęcia postępowania w przedmiocie zobowiązania cudzoziemca do powrotu, co było działaniem nie na podstawie przepisów prawa, wiązało się z nieuwzględnieniem interesu strony i doprowadziło do zaniechania czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, godziło w zaufanie strony do organów władzy publicznej, naruszało obowiązek poinformowania strony o podstawach i przesłankach podjęcia wobec niej czynności, zaniechaniem prowadzenia sprawy w formie pisemnej i uniemożliwieniem skarżącemu wniesienia jakiegokolwiek środka odwoławczego, a więc załatwieniem sprawy w jednej tylko instancji oraz odstąpieniem od zebrania jakiegokolwiek materiału dowodowego w sprawie.
W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącego wniósł o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności.
Pełnomocnik skarżącego, powołując się na art. 53 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a."), wniósł też o rozpatrzenie skargi jako wniesionej w terminie 30 dni od dnia, kiedy skarżący i jego pełnomocnik dowiedzieli się o rodzaju i charakterze czynności prawnej podjętej wobec skarżącego 20 maja 2024 r. ewentualnie o uznanie, że skarga wniesiona po terminie podlega jednak merytorycznemu załatwieniu z uwagi na brak winy skarżącego w uchybieniu terminu. Skarżący przedstawił argumentację na tę okoliczność skoncentrowaną na wskazaniu, że w jego przypadku spóźnienie spowodowane było obiektywnymi i zewnętrznymi przyczynami, których skarżący nie mógł usunąć nawet przy użyciu największego wysiłku, a on sam, w momencie w którym stało się to możliwe, dochował staranności oczekiwanej od osoby, która dba o swoje interesy prawne wskazując m.in. na kryzys humanitarny na granicy polsko-białoruskiej oraz specyfikę działania białoruskich służb.
W skardze sformułowano również wniosek o poinformowanie - w trybie art. 155 § 1 p.p.s.a. - Komendanta Podlaskiego Oddziału SG i Komendanta Głównego SG o istotnych naruszeniach prawa stwierdzonych w sprawie. Wniesiono również o poinformowanie, w drodze postanowienia sygnalizacyjnego, Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o stwierdzonej wadliwości rozporządzenia granicznego, która ma bezpośredni wpływ na istotne naruszenia prawa przez organy SG stosujące to rozporządzenie.
Ponadto pełnomocnik skarżącego wniosła o dopuszczenie dowodu z dokumentów z załączonych do skargi tj. zdjęć dokumentujących fakt, że skarżący przebywał przy zaporze granicznej w pobliżu słupa granicznego nr 315 oraz poświadczających obrażenia stopy, jakie skarżący odniósł w czasie, kiedy podejmował próby przekroczenia granicy.
Do skargi dołączona została też kopia paszportu skarżącego oraz pismo Komendanta Głównego SG z 4 września 2024r., że nie odnotowano faktu wydania w stosunku do skarżącego postanowienia o opuszczeniu terytorium RP oraz pismo Komendanta Podlaskiego Oddziału SG z 2 września 2024r., że nie odnotowano prowadzenia żadnych czynności służbowych z udziałem cudzoziemca.
W uzasadnieniu skargi wskazano następujący stan faktyczny sprawy.
W dniu 20 maja 2024r. około godziny 21:30 skarżący przekroczył linię granicy polsko – białoruskiej i na podstawie współrzędnych położenia ustalono, że miało to miejsce w okolicach miejscowości B. Po przekroczeniu granicy skarżący został ujawniony wraz z innymi cudzoziemcami około 800 m od płotu granicznego przez dron. Jak wynika z dalszej treści skargi skarżący granicę między Białorusią, a RP przekraczał też wcześniej, tj. w dniach 12 i 15 maja 2024 r. ale za każdym razem był zawracany do linii granicy na podstawie § 3 ust. 2b rozporządzenia granicznego. W związku z tym, że cudzoziemiec nie zapamiętał szczegółów dotyczących miejsca przekroczenia linii granicy to czynności zawrócenia do linii granicy z dnia 12 i 15 maja 2024r. nie były przedmiotem wywiedzionej aktualnie skargi. Z relacji skarżącego wynikało również, że funkcjonariusze w grupie około 15 osób po dotarciu do grupy cudzoziemców zaczęli ich bić, wypuszczony został też pies, który początkowo nie atakował i dopiero na komendę funkcjonariusza SG ugryzł jednego z cudzoziemców. Skarżący podał dodatkowo, że użyto w stosunku do nich gazu pieprzowego, a przy użyciu noży zniszczono też im buty. Podkreślił, że funkcjonariusze odmawiali przyjmowania wniosków o ochronę międzynarodową. W dalszej kolejności wyjaśnił, że wszystkie zatrzymane osoby, w tym skarżący, zostali skuci kajdankami w pary w taki sposób, że nie mogli iść inaczej niż jedna za drugą. Taki marsz trwał przez około 1 km, po czym dotarli do dwóch samochodów. Wówczas zostali posadzeni na ziemi, a jedna z osób filmowała cudzoziemców kamerą. Po zakończeniu filmowania cudzoziemcy zostali przeszukani. Grupa spędziła około półtorej godziny w przy samochodach, po czym zatrzymanych podzielono na dwie mniejsze grupy i wywieziono w okolice znaku granicznego nr 318 i zmuszono do przejścia na drugą stronę zapory przez bramkę serwisową.
Według autora skargi podstawę zawrócenia skarżącego na terytorium Białorusi stanowił §3 ust. 2b rozporządzenia MSWiA z 13 marca 2020 r. w sprawie czasowego zawieszenia lub ograniczenia ruchu granicznego na określonych przejściach granicznych, a wobec skarżącego nie zastosowano żadnej z procedur uregulowanych w ustawie o cudzoziemcach. Ze skargi wynika też, że po zawróceniu na terytorium Białoruś, dokonanym przez SG, skarżący znalazł się w sytuacji, w której priorytet stanowiło dla niego zapewnienie sobie bezpieczeństwa i podstawowych środków umożliwiających przeżycie. Dopiero, jak znalazł "bezpieczne schronienie" zdecydował się nawiązać kontakt z polskimi organizacjami pozarządowymi. Wówczas opisał swoją historię i otrzymał propozycję złożenia pełnomocnictwa w celu dochodzenia jego praw przez polskimi organami lub sądami. Takie pełnomocnictwo skarżący podpisał w dniu 11 sierpnia 2024 r., a pełnomocnik otrzymała je w dniu 19 sierpnia 2024 r.
W uzasadnieniu skargi przytoczono też szeroką argumentację prawną podniesionych zarzutów.
Organ w odpowiedzi na skargę w pierwszej kolejności wniósł o jej odrzucenie z uwagi na uchybienie terminowi na jej wniesienie ewentualnie o jej oddalenie. Zaznaczył, że cała skarga oparta jest jedynie na twierdzeniach skarżącego, nie jest poparta żadnymi dowodami czy nawet poszlakami. Opiera się na domniemaniach, tezach wykreowanych przez niektóre organizacje pozarządowe, zniekształconych doniesieniach medialnych, nadinterpretacji, a wręcz insynuacjach. Organ zakwestionował jednocześnie, aby podejmował jakiekolwiek czynności na podstawie § 3 ust. 2b rozporządzenia granicznego, a jedynym dowodem jest udzielenie pełnomocnictwa w dniu 11 sierpnia 2024 r.
Na rozprawie w dniu 19 grudnia 2024r. pełnomocnik skarżącego oświadczyła, że cudzoziemiec w momencie udzielania pełnomocnictwa przebywał na terenie Unii Europejskiej, gdzie też prawdopodobnie przebywa obecnie.
W trakcie rozprawy sąd postanowił, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., dopuścić dowody zawnioskowane w skardze, a przedłożone do akt postępowania sądowego w dniu 18 grudnia 2024r., tj. dwa zdjęcia dokumentujące fakt, że skarżący przebywał przy zaporze granicznej w pobliżu słupa granicznego nr 315 oraz poświadczające obrażenia stopy, jakie skarżący odniósł w czasie, kiedy podejmował próby przekroczenia granicy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna.
Przed merytorycznym rozpoznaniem skargi, sąd w pierwszej kolejności bada z urzędu jej dopuszczalność, ustalając czy nie zachodzi jedna z przesłanek do jej odrzucenia, wymienionych w art. 58 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 635 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Skarga jest dopuszczalna, gdy została wniesiona przez uprawniony podmiot, spełnia wymogi formalne, została złożona w terminie, gdy istnieje przedmiot sprawy i należy do właściwości sądu. Stwierdzenie braku którejkolwiek z wymienionych przesłanek dopuszczalności zaskarżenia uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu, a w konsekwencji prowadzi do jej odrzucenia.
W niniejszej sprawie przedmiotem zaskarżenia jest czynność materialno-techniczną Komendanta Placówki Straży Granicznej w Dubiczach Cerkiewnych z dnia 20 maja 2024r. polegającą na zawróceniu skarżącego do linii granicy między Rzeczpospolitą Polską i Białorusią na podstawie § 3 ust. 2b rozporządzenia MSWiA z dnia 13 marca 2020r. w sprawie czasowego zawieszenia lub ograniczenia ruchu granicznego na określonych przejściach granicznych (t.j. Dz.U. z 2023r., poz. 1403, dalej w skrócie: "rozporządzenie graniczne").
Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie m.in. w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w k.p.a., postępowań określonych w działach IV, V i VI Ordynacji podatkowej, postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Jak wynika z powyższej regulacji czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podlegają co do zasady - zaskarżeniu. Przedmiotem kontroli sądowej może być jednak tylko konkretna czynność podjęta przez organ administracji publicznej o określonej treści, będąca zarazem wynikiem stosowania przez ten organ prawa, w postaci konkretyzacji prawa materialnego, wyrażonej w określonej formie. Przy czym, co trzeba też podkreślić, sąd administracyjny może kontrolować tylko wymierny i skonkretyzowany prawnie wynik podjętego przez organ władczego działania (tak m.in. NSA w postanowieniach z dnia: 26 stycznia 2024r., sygn. akt III OSK 3308/23, 16 listopada 2022r., sygn. akt III OSK 2438/22, oba dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej w skrócie: "CBOSA").
Ponadto, jak wskazano już na wstępie powyższych uwag, dla dopuszczalności skargi istotne znaczenie ma okoliczność istnienia czynności, do której odnosi się skarga, w przypadku bowiem braku przedmiotu zaskarżenia postępowanie nie może się toczyć, co skutkuje odrzuceniem skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd odrzuca skargę jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne. Taka okoliczność, zdaniem składu orzekającego, zaistniała w rozpoznawanej sprawie i to zaważyło na kierunku wydanego rozstrzygnięcia.
W tym miejscu wskazać jednak należy, że nie ulega wątpliwości, że skarga na czynność zawrócenia cudzoziemca na linię granicy jest co do zasady dopuszczalna i sąd administracyjny może dokonać kontroli tego typu czynności, co potwierdziły wcześniejsze wyroki tut. Sądu m.in. w sprawach o sygn. akt II SA/Bk 492/22, II SA/Bk 493/22, II SA/Bk 494/22, II SA/Bk 244/23 i II SA/Bk 145/23 oraz postanowienia wydane w sprawach o sygn. akt II SA/Bk 655/23 i II SA/Bk 656/23. Tym niemniej, aby dokonać oceny zgodności z prawem zrealizowanej przez komendanta placówki straży granicznej lub jego funkcjonariuszy czynności zawrócenia do linii granicy wobec cudzoziemca, należy uprzednio udowodnić za pomocy wszelkich dostępnych środków dowodowych (a przynajmniej uprawdopodobnić w stopniu znacznym), że do takiej czynności ze strony funkcjonariuszy straży granicznej rzeczywiście doszło.
Jak wynika z powyższego, aby sąd w rozpoznawanej sprawie mógł stwierdzić bezskuteczność zaskarżonej czynności polegającej na cofnięciu cudzoziemca do linii granicy należy bezspornie ustalić po pierwsze, że zaskarżona czynność w stosunku do skarżącego cudzoziemca faktycznie miała miejsce, po drugie że do takiej czynności doszło na terenie RP, a przynajmniej, że skarżący przekroczył granicę Polski. W niniejszej sprawie ma to ten skutek, że w sytuacji braku możliwości ustalenia, że zaskarżona czynność w stosunku do skarżącego cudzoziemca została zrealizowana w dniu 20 maja 2024r., brak jest podstaw do zbadania legalności tej czynności w zainicjowanym aktualnie postępowaniu sądowoadministracyjnym.
W złożonej skardze pełnomocnik skarżącego opisała dość szczegółowo wersję wydarzeń, jakie miały miejsce z udziałem skarżącego i funkcjonariuszy SG w dniu 20 maja 2024r. Tym niemniej, co warto podkreślić, jest to wersja przedstawiona jednostronnie przez skarżącego i żadna z przytoczonych okoliczności opisujących wykonaną w stosunku do cudzoziemca - czynność zawrócenia do linii granicy nie została potwierdzona jakimkolwiek innym dowodem. Wprawdzie pełnomocnik skarżącego, po uprzednim wezwaniu sądu, przedłożyła w dniu 18 grudnia 2024r. do akt postępowania sądowego zadeklarowane w skardze dowody w postaci dwóch zdjęć dokumentujących, jej zdaniem, że skarżący przebywał przy zaporze granicznej w pobliżu słupa granicznego nr 315 oraz doznał obrażenia stopy w czasie, kiedy podejmował próby przekroczenia granicy, tym niemniej przedłożone zdjęcia w żaden sposób nie dowodzą, że w stosunku do skarżącego w dniu 20 maja 2024r. została wykonana zaskarżona czynność i że do dokonania tej czynności doszło na terenie RP.
W ocenie sądu przedstawione i dołączone do akt postępowania zdjęcia przedstawiają jedynie, że osoba wykonująca te zdjęcia (nie ma bowiem jakichkolwiek dowodów, że są to zdjęcia wykonane przez samego skarżącego) znajduje się w pobliżu słupka granicznego nr 315 i zapory granicznej, tym niemniej bezsprzecznie po stronie terytorium Białorusi, a nie na terenie RP. Taką interpretację potwierdziła też pełnomocnik skarżącego na rozprawie w dniu 19 grudnia 2024r. wskazując wprost, że zdjęcia świadczą o tym, że skarżący przebywał w pobliżu zapory po stronie białoruskiej. Z kolei zdjęcie przedstawiające zranioną stopę w żaden sposób nie dowodzi, że jest to stopa skarżącego, a tym bardziej, że do tego obrażenia doszło podczas podejmowania prób przekroczenia granicy. Przedstawiony materiał zdjęciowy nie może być zatem, wbrew twierdzeniom autora skargi, uznany za dowód zrealizowania przez funkcjonariuszy SG w stosunku do skarżącego cudzoziemca czynności zawrócenia do linii granicy państwa i zmuszenia go do przekroczenia tej granicy w miejscu do tego nieprzeznaczonym i powrotu na terytorium Białorusi. Nie bez znaczenia jest również fakt, że pełnomocnik organu w odpowiedzi na skargę w sposób jednoznaczny wskazał na brak udokumentowania przez organy Straży Granicznej (w jej rejestrach) zaistnienia zaskarżonej czynności zawrócenia do linii granicy państwowej w dacie wskazanej przez skarżącego.
W okolicznościach przedmiotowej sprawy pełnomocnik skarżącego błędnie natomiast oczekuje, że to organ SG przedstawi dowody na to, że w dniu 20 maja 2024r. do zaskarżonej czynności pushback w stosunku do skarżącego - nie doszło. Fakt, że SG nie prowadzi rejestru cudzoziemców, którzy zostali zawróceni na podstawie rozporządzenia granicznego, nie może być intepretowany na niekorzyść strony (jak przyjmował dotychczas tut. sąd w poprzednich sprawach dotyczących czynności zawrócenia na linię granicy – m.in. w sprawie o sygn. akt II SA/BK 72/24 czy też II SA/Bk 664/23) ale nie może być też intepretowany na korzyść cudzoziemca w sytuacji braku jakichkolwiek innych dowodów, że do takiej czynności doszło. Brak prowadzenia rejestrów nie może być zatem okolicznością potwierdzającą stanowisko strony skarżącej, że przekroczenie granicy i zawrócenie do niej faktycznie miało miejsce.
Konkludując powyższe rozważania sąd doszedł do wniosku, że dla udokumentowania faktu zrealizowania w stosunku do skarżącego cudzoziemca czynności zawrócenia do linii państwowej nie jest wystarczające przedstawienie przez stronę skarżącą wyłącznie własnej wersji wydarzeń ze zrealizowania takiej czynności oraz brak prowadzenia przez organy SG rejestru cudzoziemców, którzy zostali zawróceni na podstawie rozporządzenia granicznego. W rozpoznawanej aktualnie sprawie relacja skarżącego jest podstawowym i jedynym źródłem informacji o okolicznościach zawrócenia do linii granicy. Relacja ta, w odróżnieniu od pozostałych spraw rozpatrywanych przez tut. sąd w przedmiocie zawrócenia do linii granicy, nie została jednak udokumentowana żadnym innym dowodem potwierdzającym, że do takiej czynności rzeczywiście doszło. Przedłożona zaś przez pełnomocnika dokumentacja zdjęciowa świadczy jedynie o tym, że skarżący przebywał w okolicach zapory granicznej ale bezsprzecznie po stronie białoruskiej. Dowód ten nie jest jednak wystarczający do uznania, że zaskarżona czynność w stosunku do skarżącego miała miejsce na terenie RP i że doszło do niej w dniu 20 maja 2024r.
W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że dotychczasowe sprawy procedowane przed WSA w Białymstoku ze skarg cudzoziemców na czynności zawrócenia do linii granicy państwowej (tzw. pushbacki), w których składy orzekające stwierdzały bezskuteczność takich czynności różnią się w sposób zasadniczy od aktualnie rozpatrywanej sprawy. Otóż w stanach faktycznych tych spraw poza relacją samego skarżącego cudzoziemca do skargi dołączane były dodatkowe dowody potwierdzające, że do takich czynności rzeczywiście doszło. Przykładowo w sprawach o sygn. akt II SA/Bk 71/24 i II SA/Bk 72/24 fakt przebywania skarżących na terytorium RP i zrealizowania w stosunku do nich czynności zawrócenia do linii granicy został dodatkowo potwierdzony kartą informacyjną wystawioną przez izbę przyjęć szpitala, do których skarżący byli przyjmowani i udzielano tam im opieki, czy też pismem potwierdzającym umieszczenie skarżącego cudzoziemca w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców.
Z kolei w sprawie o sygn. akt II SA/Bk 664/23 sąd jako podstawę dla przyjęcia, że zaskarżona czynność miała rzeczywiście miejsce uwzględnił twierdzenia skarżącego poparte screenami z jego telefonu przedstawiającymi zapis lokalizacji w dniu przekraczania granicy polsko – białoruskiej (z konkretnymi współrzędnymi) oraz treść korespondencji smsowej prowadzonej przez skarżącego w momencie przekraczania tej granicy. W sprawie o sygn. akt II SA/Bk 244/23 okoliczności zrealizowania zaskarżonej czynności zawrócenia do linii granicy państwowej, przedstawione w skardze, zostały dodatkowo potwierdzone pismem Rzecznika Praw Obywatelskich, który powołując się na korespondencję prowadzoną z komendantem placówki SG przyznał, że w dniu 4 lutego 2023r. doszło do przekroczenia granicy przez cudzoziemców, którzy zostali zatrzymani przez funkcjonariuszy SG, a następnie zawróceni do linii granicy państwowej. W przypadku natomiast sprawy o sygn. akt II SA/Bk 72/23 okoliczność przebywania skarżącego cudzoziemca na terenie Polski i dokonania w stosunku do niego zaskarżonej czynności została dodatkowo wsparta dokumentacją medyczną wydaną przez szpital, w którym skarżący przebywał na terenie RP. W sprawie o sygn. akt II SA/Bk 145/23 relacja skarżącego, co do wykonania w stosunku do niego zaskarżonej czynności pushback i jej data zostały dodatkowo potwierdzone oświadczeniami dwóch innych cudzoziemców, którzy przebywali w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców na terenie Polski i przyznali, że wraz ze skarżącym przekroczyli granicę polsko – białoruską oraz podali szczegółowe okoliczności towarzyszące tej czynności.
W sprawie niniejszej, co zostało już zaakcentowane wyżej, poza samą relacją skarżącego przedstawioną przez jego pełnomocnika w skardze nie ma żadnych dowodów potwierdzających, że czynność zawrócenia do linii granicy państwowej została w stosunku do niego w dniu 20 maja 2024r. – zrealizowana. W tym miejscu należy zaś przypomnieć, że sąd administracyjny nie jest sądem faktu (jak sąd powszechny) ale sądem prawa, a zatem nie ma kompetencji do gromadzenia dowodów i przeprowadzania całego postępowania dowodowego (poza wyjątkowo dowodem z dokumentów) za stronę. Sąd nie może zatem wyręczać strony, która domaga się uznania czynności za bezskuteczną w ustaleniu, czy rzeczywiście taka czynność w stosunku do niej miała miejsce.
Skoro w okolicznościach kontrolowanej sprawy nie zostało w żaden sposób dowiedzione przez stronę, że do zaskarżonej czynności zawrócenia do linii granicy państwowej doszło w dniu 20 maja 2024r., to skarga wywiedziona na taką czynność jest niedopuszczalna z powodu braku przedmiotu zaskarżenia. Powyższe skutkuje z kolei koniecznością jej odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.
Z podanych względów w zaistniałym stanie faktycznym bez znaczenia pozostaje też kwestia zgodności (bądź jej braku) zaskarżonej czynności z przepisami ustawowymi, Konstytucji RP i międzynarodowymi, skoro – jak wykazano już wyżej - nie ma żadnych dowodów, że taka czynność w stosunku do skarżącego miała miejsce. W związku zaś z tym, że przedmiot skargi nie istnieje, to sąd nie miał też żadnych podstaw do dokonywania merytorycznej oceny podniesionych w skardze - zarzutów. W konsekwencji zbędne było również odnoszenie się do kwestii terminowości skargi, a w szczególności rozważania, czy skarżący i jego pełnomocnik dochowali terminu na wniesienie skargi na czynność z dnia 20 maja 2024r. W ocenie sądu ustalenia, czy skarga została złożona z zachowaniem terminu, czy z jego uchybieniem nabierają bowiem znaczenia dopiero po uprzednim przesądzeniu, że przedmiot skargi istnieje.
Finalnie w realiach rozpatrywanej sprawy sąd nie znalazł też podstaw do wystąpienia z postanowieniem sygnalizacyjnym do organów wskazanych we wniosku skargi o zastosowanie tego trybu (wynikającego z art. 155 § 1 p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem w razie stwierdzenia w toku rozpoznawania sprawy istotnych naruszeń prawa lub okoliczności mających wpływ na ich powstanie, skład orzekający sądu może, w formie postanowienia, poinformować właściwe organy lub ich organy zwierzchnie o tych uchybieniach. Zastosowanie instytucji sygnalizacji zostało pozostawione do dyspozycji sądu, który może a nie musi z niej skorzystać. W sprawie niniejszej sąd nie stwierdza takiej potrzeby. Wobec zaś niezaskarżalności orzeczeń w tym przedmiocie, brak wydania postanowienia w trybie art. 155 § 1 p.p.s.a. nie wymagało bliższego uzasadnienia.
Z podanych wyżej względów sąd skargę odrzucił na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 p.p.s.a., o czym orzeczono w pkt 1 sentencji postanowienia. O zwrocie uiszczonego wpisu sąd zdecydował na podstawie art. 232 § 1 p.p.s.a. (pkt 2 postanowienia).