II SA/Ka 3018/01

II SA/Ka 3018/01 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2004-02-19
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2001-10-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Symbol z opisem
634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Sentencja
Dnia 19 lutego 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA(del) Zofia Borowicz Sędziowie: NSA(del.) Szczepan Prax Asesor WSA Beata Kalaga – Gajewska (spr) Protokolant: stażysta Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2004 roku, sprawy ze skargi M. M., na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, z dnia [...] roku, nr [...], w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich: 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] r., nr [...]; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz skarżącej kwotę [...],-zł.( [...] złotych ) tytułem zwrotu wpisu od skargi.
Uzasadnienie
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art.1 ust.1 i art.4 ust.1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz.395 z późn. zmianami), zwanej dalej ustawą o świadczeniu pieniężnym... odmówił przyznania stronie M. M. uprawnienia do świadczenia pieniężnego.
W uzasadnieniu decyzji podano, że wyżej wymieniona nie spełniła warunku określonego w art.4 ust.1 ustawy o świadczeniu pieniężnym..., który stanowi, że uprawnienie do świadczenia przyznawane jest na podstawie wniosku, zaopiniowanego przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych, dokumentów oraz dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji. Zdaniem organu orzekającego strona nie przedstawiła, w określonym terminie wymaganych przez Urząd dokumentów potwierdzających rodzaj i okres represji, w związku z tym nie został spełniony ustawowy warunek przyznania stronie wnioskowanego świadczenia.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona podniosła, że mając [...] lat została wywieziona z domu do b. do miejscowości A. S. koło B., która od 1939 r. do 1945 r. była na terytorium III Rzeszy, gdzie od [...] r. do [...] r. pracowała przez 10 do 12 godzin dziennie w gospodarstwie, a w sezonie letnim też w polu oraz nie otrzymywała wynagrodzenia za pracę tylko skromne wyżywienie, odzież i spanie. Strona wyjaśniła rozbieżność nazwisk oraz to, że w ankiecie nr [...] złożonej w dniu [...] r. do Biura Dowodów Osobistych w B. nie wpisała, że w czasie okupacji pracowała na robotach przymusowych w Niemczech, bo bała się napisać prawdę w tamtych czasach, gdyż podjęła zatrudnienie w więziennictwie. Strona wnioskowała o ponowne rozpatrzenie wniosku, gdyż jej zdaniem spełnia wymogi do przyznania wnioskowanego świadczenia.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. nr [...] po ponownym rozpatrzeniu sprawy na podstawie art. 127 § 3 i art.138 § 1 pkt 2 kpa oraz art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym... odmówił przyznania stronie M. M. uprawnień do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej, jednocześnie uznając, że strona nie przekroczyła terminu do uzupełnienia i złożenia wniosku.
W motywach uzasadnienia wskazano, że M. M. nie przedłożyła dowodów, na podstawie których Stowarzyszenie [...] – Zarząd Miejski w D. G. uznało w dniu [...] r., że doznała ona represji i na tej podstawie Wydział Emerytur i Rent Ministerstwa Sprawiedliwości zaświadczeniem z dnia [...] r. zaliczył jej okres deportacji do pracy przymusowej w A. S. od dnia [...] r. do dnia [...] r. do wysługi emerytalnej.
Ponadto w uzasadnieniu decyzji wskazano, że dokonane w ankiecie nr [...] zapisy nie wskazują, że strona zamieszkiwała na terytorium Rzeszy, ale na terytorium II RP i dlatego nie dano wiary oświadczeniu strony odnośnie deklarowanej represji w okresie II wojny światowej.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca M. M. ponowiła zarzuty podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Akcentowała, iż otrzymała pomoc finansową z Fundacji [...] i uznała , że skoro ją otrzymała to musiała być ona przyznana na tych samych, wystarczających dokumentach, na podstawie których uzyskała zaskarżoną decyzję odmowną. Skarżąca podkreśliła, że w [...] r. przedłożyła ręcznie napisane, w jednym egzemplarzu zeznania świadków na okoliczność pracy w Niemczech do Stowarzyszenia [...] – Zarząd Miejski w D. G. Następnie w dniu [...] r. została pozytywnie zweryfikowana pod nr [...] i w dniu [...] r. otrzymała zaświadczenie o wywiezieniu na roboty niewolnicze.
Odpowiadając na skargę organ orzekający postulował jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany wcześniej zajętego stanowiska.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Z dniem 1 stycznia 2004 r. uległ zmianie stan prawny i w myśl postanowień art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone , podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153,poz.1270).
Na wstępie należy jednak podnieść, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) sąd administracyjny jest powołany do kontroli decyzji, postanowień, czynności czy też innych aktów, w aspekcie ich zgodności z prawe i jest związany wolą ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa.
W niniejszym postępowaniu sądowym kontroli podlegała wyłącznie zaskarżona decyzja.
Sąd nie posiada kompetencji przyznania skarżącej świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, na podstawie ustawy o świadczeniu pieniężnym .... .
Sąd bada zatem, czy nie doszło do naruszenia prawa materialnego jak i procesowego, w zakresie , w jakim stosował go Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
Mając na uwadze powyższe kryteria sądowej kontroli aktów administracyjnych należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa i dlatego skarga zasługuje na uwzględnienie. W sprawie tej nie zostały wyjaśnione w sposób wnikliwy i wszechstronny wszystkie okoliczności istotne do ostatecznego jej rozstrzygnięcia.
Przyczyną uwzględnienia skargi jest stwierdzenie naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, takich jak art. 7, 77, 80 , 107 § 3 i 138 § 1 pkt 2 k.p.a., które prowadzi do konieczności wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwej decyzji w oparciu o art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270).
W oparciu o delegację art. 4 ust. 3 ustawy o świadczeniu pieniężnym... wydane zostało rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 grudnia 1999 r. w sprawie wymaganych dokumentów i dowodów potwierdzających rodzaj represji okres jej trwania oraz szczegółowego trybu postępowania przy składaniu i rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Republik Radzieckich( Dz. U. nr 111, poz. 1300), zwane dalej rozporządzeniem.
Według tego rozporządzenia dowodami potwierdzającymi fakt podlegania represjom są między innymi oryginały lub uwierzytelnione kserokopie dokumentów wystawionych w czasie II wojny światowej przez władze niemieckie, świadectwa pracy wystawione w okresie powojennym przez zakłady pracy, dokumenty ewidencji ludności wytworzone bezpośrednio po zakończeniu II wojny światowej na podstawie oświadczeń wnioskodawcy, a w szczególności karty osobowe i ankiety personalne z teczek dowodów osobistych.
Natomiast, w przypadku gdy brak jest możliwości udokumentowania doznanej represji dowodami takimi mogą być również oświadczenia wnioskodawcy lub protokół z jego przesłuchania. Podkreślić należy, że wnioski osób, które mają orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności rozpatruje się poza kolejnością.
Prowadząc postępowanie weryfikacyjne Kierownik Urzędu pominął okoliczności faktyczne istotne w sprawie podniesione przez skarżącą i wynikające z akt sprawy.
Doprowadziło to do nie umotywowanego pomijania dowodów powołanych przez stronę, a mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
Powyższe oznacza, że rozstrzygnięcie omawianej kwestii wymagało najpierw ustalenia dokładnego stanu faktycznego, następnie jego oceny stosownie do art. 80 k.p.a., a w dalszej kolejności dokonania pełnej oceny prawnej. Natomiast uzasadnienie przyjętego w rozstrzygnięciu stanowiska powinno spełniać wymogi art.107 § 3 k.p.a.
W szczególności wybiórcze traktowanie zaświadczenia Stowarzyszenia [...] z dnia [...] r. i z dnia [...] r. oraz postanowienia weryfikacyjnego tego Stowarzyszenia nr [...] z dnia [...] r., a także zaświadczenia Biura Emerytalnego Służby Więziennej w W. z dnia [...] r. i w tej samej sprawie zaświadczenie z Ministerstwa Sprawiedliwości z dnia [...] r. o zaliczeniu do wysługi emerytalnej okresu pracy w czasie okupacji wskazuje, że nie wykazano, którym dowodom i dlaczego, dano wiarę, a którym i dlaczego, odmówiono wiarygodności .
Skarżąca we wniosku z dnia [...] r. skierowanym do Urzędu pisała o przekazaniu oryginałów stosownych dokumentów, a w szczególności zeznań świadków do Stowarzyszenia [...], celem przekazania Komisji Weryfikacyjnej w K.. Mimo to skarżąca została zobowiązana do udokumentowania kwestionowanych przez organ orzekający okoliczności dotyczących potwierdzenia pobytu na robotach przymusowych. Natomiast organ orzekający odnosząc się do tego zarzutu w zaskarżonej decyzji stwierdził jedynie, że "strona nie przedłożyła żadnych dowodów na podstawie których stowarzyszenie wydało zaświadczenie z dnia [...] r."
Nie sposób uznać, że ocena twierdzeń i dowodów powołanych przez skarżącą na tę okoliczność została przeprowadzona przez orzekający organ stosownie do przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. oraz aby uzasadnienie zaskarżonej decyzji w tej części spełniło wymogi art. 107 § 3 k.p.a.
Słusznym jest zarzut skarżącej, że skoro już w odrębnym postępowaniu składane były dokumenty potwierdzające jej pracę w III Rzeszy, to także w tym postępowaniu należało je wykorzystać, ale poprzez stosowne działania organu, a nie nałożenie tego obowiązku na skarżącą, skoro dokumenty te znajdują się w posiadaniu innej instytucji( Stowarzyszenia [...] czy Fundację [...]).
W ramach odwołania skarżąca w swoim wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, podniosła tę okoliczność i wielokrotnie udzielała w tej sprawie obszernych, pisemnych wyjaśnień.
Ponadto strona skarżąca pisemnie udzieliła odpowiedzi na temat powstania rozbieżności, co do miejsca jej pobytu w czasie wojny, a wypełnioną przez skarżącą w dniu [...] r. ankietą nr [...] oraz złożyła własne oświadczenie, co do przyczyn powstania zaistniałych rozbieżności.
Jednakże organ orzekający nie dał wiary twierdzeniom skarżącej, bez wskazania, którym dowodom i dlaczego odmówił wiarygodności.
Dalsza wadliwość zaskarżonej decyzji wiąże się z zawartym w tej decyzji rozstrzygnięciem.
Przepis art. 138 § 1 k.p.a. określa jaki rodzaj rozstrzygnięć uprawniony jest wydać organ odwoławczy.
W sytuacji, gdy w istocie rzeczy organ orzekający ponownie w tej sprawie odmówił przyznania prawa do świadczenie pieniężnego jedynie z innym uzasadnieniem prawnym to wadliwym było uchylenie zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i ponowne orzekanie o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie o świadczeniu pieniężnym..., gdyż w takim wypadku właściwe jest orzeczenie zgodnie z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Mając na uwadze powyższe okoliczności i uwzględniając zarzuty skarżącej uznać należy, że podjęte rozstrzygnięcie nie odpowiada prawu, gdyż narusza przepisy prawa materialnego i procesowego.
W tym stanie rzeczy obowiązkiem organu było wyczerpujące zebranie materiału dowodowego oraz dokonanie jego wnikliwej i wszechstronnej oceny dla ustalenia, czy istnieją przesłanki do przyznania skarżącej przedmiotowego świadczenia. Należało uwzględnić zgromadzone dokumenty źródłowe będące w dyspozycji innych organów, organizacji i związków, tym bardziej , że okoliczności te były podnoszone przez skarżącą zarówno w odwołaniu, jaki i w skardze. Ocena, czy okoliczności faktyczne, istotne w świetle treści norm materialnych zawartych w ustawie o świadczeniu pieniężnym ...zostały udowodnione, może być powzięta jedynie w zgodzie z art. 80 k.p.a. w związku z art. 4 tej ustawy.
W zaskarżonej decyzji takich działań nie podjęto, ponieważ nie znalazło to odzwierciedlenia w uzasadnieniu decyzji.
Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 15 kwietnia 2003 r. ( SK 4/02, OTK ZU nr 4/A/2003, poz. 31 ) uznał, że "administracja pełni wobec obywatela rolę służebną i w sytuacji, gdy zakończenie procesu weryfikacyjnego dokumentacji jest utrudnione z przyczyn niezależnych od zainteresowanego, to jej obowiązkiem jest fachowa i rzetelna pomoc. Brak takiej pomocy, skutkujący pozbawieniem możliwości dochodzenia uprawnień przez strony postępowania, jest wysoce naganny i nie może prowadzić do naruszenia konstytucyjnie chronionej godności człowieka, na której straży stoi także administracja publiczna" ( str.431 uzasadnienia wyroku).
Mając na uwadze powyższe stanowisko Sąd uznał, że nierozpoznanie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu weryfikacyjnym stanowiło naruszenie nie tylko art.4 ust.1, 3 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym ... , ale także art. 7,77 § 1, 80 i 107 § 1 k.p.a. i mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ administracyjny usunie uchybienia, które zostały wytknięte w powyższych rozważaniach.
Dopiero po wszechstronnym wyjaśnieniu istotnych okoliczności sprawy, a więc uzupełnieniu materiału dowodowego, poddaniu go właściwej ocenie i poczynieniu stanowczych ustaleń możliwe będzie rozważenie spełnienia przez skarżącą przesłanek do uzyskania przedmiotowego świadczenia pieniężnego z mocy ustawy o świadczeniu pieniężnym....
Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1271 z późn. zm.) orzeczono jak w punkcie 1 i 2 sentencji, mając na uwadze fakt, że niniejszy wyrok uwzględniający skargę jest nieprawomocny.
Stosownie do art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w punkcie 3 sentencji orzeczono o zwrocie kosztów postępowania.