II SA/Bk 658/23

II SA/Bk 658/23 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2023-10-31
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-08-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Barbara Romanczuk /sprawozdawca/
Elżbieta Lemańska
Grzegorz Dudar /przewodniczący/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Transport
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2201
art. 92 a ust. 2 w zw. z art. 92 c ust. 1 i 1 a
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Dudar, Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lemańska, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Renata Kryńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 31 października 2023 r. sprawy ze skargi S.W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 21 czerwca 2023 r. nr BP.501.67.2022.2152.DL1.423241 w przedmiocie kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 2 grudnia 2021 r., o nr WITD.DI.0152.I0035/72/21, 2. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącego S.W. kwotę 387 (słownie: trzysta osiemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 21 czerwca 2023 r. nr BP.501.67.2022.2152.DL1.423241 Główny Inspektor Transportu Drogowego, po rozpatrzeniu odwołania S.W. (dalej skarżący) od decyzji od decyzji Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 2 grudnia 2021 r. nr WITD.DI.0152.10035/72/21 o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 1.000 zł, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiło naruszenie przez przewoźnika w zakresie wykonywania przewozu drogowego w czasie obowiązywania ograniczeń oraz zakazów ruchu niektórych rodzajów pojazdów po drogach, zaś kara pieniężna została nałożona na skarżącego jako osobę zarządzającą transportem.
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Z materiałów zebranych w sprawie wynikało, że w dniu 16 lipca 2021 r., piątek o godzinie 19:00 na autostradzie A4, kierunek Wrocław - Jędrzychowice kontroli poddano zespół pojazdów składający się z pojazdu marki MERCEDES-BENZ o nr rej. [...] wraz z przyczepą o nr rej. [...], którym kierował Pan A.R. Ww. zespołem pojazdów wykonywano przewóz ładunku w ramach międzynarodowego zarobkowego przewozu drogowego rzeczy w imieniu i na rzecz przedsiębiorstwa "A." Spółka Akcyjna w Z. W wyniku kontroli okazanych dokumentów oraz danych pobranych z pamięci tachografu oraz karty kierowcy stwierdzono, że przewóz wykonywany był w trakcie trwania okresowych ograniczeń ruchu. Dopuszczalna masa całkowita pojazdu członowego przekraczała 12 ton, jak również przewożony ładunek oraz charakter przewozu nie zwalniały przewozu ze stosowania się do zakazu. Ustalenia z kontroli zostały zawarte w protokole kontroli drogowej nr WITD.DI.P.I0035/261/21 z dnia 16 lipca 2021 r.
Na podstawie danych zawartych w bazie Krajowego Rejestru Elektronicznego Przedsiębiorców Transportu Drogowego (dalej KREPTD) ustalono, że osobą zarządzającą transportem w przedsiębiorstwie A. Spółka Akcyjna z siedzibą w Z. był S.W.
Dolnośląski Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego decyzją administracyjną z dnia 2 grudnia 2021 r. o nr WITD.DI.0152.10035/72/21 nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości 1000 złotych, tytułem popełnienia naruszenia z Ip. 18 załącznika nr 4 do ustawy o transporcie drogowym.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył S.W., reprezentowany przez pełnomocnika. Wskazano, że zarządzający transportem dochował należytej staranności, wysyłając do kierowców przed wyruszeniem w trasę informację o obowiązujących zakazach i fakt pisemnego potwierdzenia przez kierowcę, że zapoznał się z przesłaną informacją. Pełnomocnik podniósł, iż do naruszenia doszło wskutek niedających się przewidzieć okoliczności, uzasadniających brak zatrzymania pojazdu przed rozpoczęciem obowiązywania zakazu ruchu. Skarżący wniósł do organu o udzielenie informacji ze strony operatora pobierającego opłaty dotyczących kompletu pojazdów na parkingu o godzinie 17:57 oraz dotyczących zatłoczenia i korka na bramce na A4 na trasie Wrocław - Jędrzychowice w godzinach popołudniowych w dniu kontroli. Pełnomocnik wniósł także o udzielenie informacji dotyczących ilości wystawionych mandatów za jazdę podczas obowiązującego zakazu w dniu kontroli. Pełnomocnik strony podniósł, iż w zaskarżonej decyzji nie wyjaśniono jakie konkretnie obowiązki naruszył zarządzający transportem oraz w żaden sposób nie odniesiono się do przedstawionych dowodów i argumentów. Strona wyjaśnia, iż w związku z brakiem wpływu na powstanie naruszenia i braku możliwości przewidzenia zdarzeń i okoliczności, które do niego doprowadziły, w sprawie znajduje zastosowanie art. 92a ust. 1 u.t.d.
Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia 21 czerwca 2023 r. nr BP.501.67.2022.2152.DL1.423241 utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu zacytowano przepisy mające zastosowanie w sprawie oraz wskazano, że stan faktyczny sprawy jest bezsporny. Przewoźnik wykonywał przewóz drogowy w czasie obowiązywania ograniczeń oraz zakazów ruchu niektórych rodzajów pojazdów na drogach. Ponadto na podstawie danych zawartych w bazie KREPTD ustalono, że osobą zarządzającą transportem ww. przedsiębiorstwie jest Pan S.W., posiadający certyfikat kompetencji zawodowych nr [...] wydany w dniu [...] grudnia 2007 r. W oparciu o powyższe organ odwoławczy uznał za zasadne utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji o nałożeniu na stronę kary pieniężnej w wysokości 1.000 zł, tytułem popełnienia naruszenia z Ip. 18 załącznika nr 4 do u.t.d.
Organ odwoławczy podkreślił, że przedmiotowe postępowanie toczyło się wobec S.W. jako podmiotu, o którym mowa w art. 92a ust. 2 u.t.d. (zarządzający transportem, osoba, o której mowa w art. 7c, a także każda inna osoba wykonująca czynności związane z przewozem drogowym). W omawianym przypadku doszło bowiem do naruszenia obowiązków związanych z przewozem drogowym przez skarżącego jako osoby zarządzającej transportem w przedsiębiorstwie "A." Spółka Akcyjna w Z. Do obowiązków zarządzającego transportem należy zarządzanie operacjami transportowymi przedsiębiorstwa wykonywane w sposób rzeczywisty i ciągły, co wynika z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1071/2009. W ramach zarzadzania operacjami transportowymi skarżący powinien nadzorować przestrzeganie przepisów obowiązujących w transporcie drogowym przez pracowników przedsiębiorstwa i osoby współpracujące z przedsiębiorstwem. Strona nie wywiązała się ze swoich obowiązków, ponieważ wykonywano przewóz drogowy w czasie obowiązywania ograniczeń oraz zakazów ruchu niektórych rodzajów pojazdów po drogach. Uwolnienie się od odpowiedzialności za popełnione naruszenie jest możliwe tylko po wykazaniu przez zarządzającego transportem braku wpływu na powstanie naruszenia. Zebrany materiał dowodowy nie zawierał natomiast dowodów wskazujących na istnienie okoliczności wyłączających odpowiedzialność skarżącego.
Organ odwoławczy wskazał także, że stosownie do art. 78 kpa żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy (§ 1). W ocenie organu odwoławczego zebrany w sprawie materiał dowodowy był wyczerpujący, wiarygodny i spójny, a przeprowadzenie kolejnych dowodów miałoby istotnie jedynie na celu jedynie przedłużenie postępowania, zaś organ nie ma obowiązku przeprowadzania wszystkich dowodów wnioskowanych przez stronę. Okoliczności dotyczące braku miejsc parkingowych na parkingu znajdującym się przy trasie przejazdu jak i ilość wykonanych kontroli drogowych oraz ilość wystawionych mandatów nie wpływa na ponoszoną przez stronę odpowiedzialność. Strona powinna była tak zorganizować przejazd, aby do naruszenia nie doszło, na co miała wpływ. Okoliczności dotyczące parkingu, powstania korków drogowych czy też ilość nałożonych kar pozostają poza zakresem przedmiotowego postępowania i odpowiedzialności skarżącego. Z powodu braku związku ww. okoliczności organ odmówił przesłania stronie wnioskowanych informacji i przeprowadzenia dowodu na okoliczność zapełnienia parkingu, gdyż czynność te byłyby bezcelowe i jedynie przedłużyłyby postępowanie. W ocenie organu odwoławczego strona nie dochowała należytej staranności poprzez wykonywanie przewozu drogowego w czasie obowiązywania ograniczeń oraz zakazów ruchu niektórych rodzajów pojazdów po drogach. Organ wskazał, iż ponoszona przez osobę zarządzającą transportem odpowiedzialność administracyjna ma charakter obiektywny i jest ona obarczona ryzykiem. Ryzyko to polega m.in. na tym, iż strona będzie odpowiadać nawet za zawinione działanie pracownika, którym posługuje się przy realizacji usług transportu. Ponadto, organ ocenia jedynie fakt wystąpienia naruszenia. Bez znaczenia w tym wypadku pozostaje wewnętrzna organizacja pracy przedsiębiorstwa czy też wina kierowcy skoro dopuszczono do powstania naruszenia.
Organ II instancji wskazał także, że określone w załączniku nr 4 do ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym kary pieniężne zostały ustalone w sposób sztywny, co powoduje, że ich wysokość nie została pozostawiona uznaniu organów i kara nie może być nałożona w innej wysokości niż określona w załączniku. Powyższe oznacza, że decyzja o nałożeniu kary ma charakter decyzji związanej i wobec stwierdzenia naruszenia obowiązków lub warunków wykonywania przewozu drogowego organ, co do zasady, zobowiązany jest do ustalenia kary pieniężnej określonej w załączniku i nałożenia jej w wysokości wynikającej z art. 92 a ust. 2 i 4 ww. ustawy.
Równocześnie w ocenie organu odwoławczego zgromadzony materiał dowodowy nie zawierał przesłanek, które dawałyby możliwość zastosowania art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. w niniejszej sprawie. Strona bowiem nie przedłożyła wystarczających dowodów na potwierdzenie, iż w sprawie zaistniały okoliczności wyłączające jej odpowiedzialność za popełnienie naruszenia. Należy wskazać, że wykonywanie przewozu drogowego w czasie obowiązywania ograniczeń oraz zakazów ruchu niektórych rodzajów pojazdów po drogach jest bezsporne. Jednocześnie przedstawione przez stronę w toku postępowania wyjaśnienia i dowody m.in. w postaci oświadczenia kierowców nie stanowią wystarczających dowodów potwierdzających, że zapewnia w przedsiębiorstwie prawidłową organizację pracy w przedsiębiorstwie. Dokument ten obejmujący wskazane oświadczenie ma charakter dokumentu prywatnego w związku z czym stanowi wyłącznie dowód, że osoba która go podpisała złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie (art. 245 k.p.c.) Nie dowodzi natomiast prawdziwości tych twierdzeń. Natomiast strona nie przedstawiła dowodów wskazujących na okoliczność, że w niniejszej sprawie strona nie podlegała zakazom i ograniczeniom w ruchu w przypadku zespołu pojazdów, którym wykonywany był przewóz, a także nie wykazała braku wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których zarządzający nie mógł przewidzieć. Strona wskazała na planowanie tras wyjazdów z uwzględnieniem tych ograniczeń w ruchu i należytą staranność przy planowaniu zadań przewozowych, jednak nie przedstawiła dowodów na te okoliczności. Natomiast to po stronie zarządzającego transportem spoczywa obowiązek należytej dbałości o to, aby przewóz był wykonywany z uwzględnieniem obowiązujących przepisów prawa, w tym rozporządzenia w sprawie okresowych ograniczeń oraz zakazu ruchu niektórych rodzajów pojazdów na drogach.
Na tej podstawie organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję
Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego wniósł S.W. i zarzucił:
A. Naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:
1. art. 92 c ust. 1 pkt 1 ustawy o transporcie drogowym (zwanej dalej ustawą) poprzez stwierdzenie, że przedsiębiorca powinien przewidzieć nadzwyczajną okoliczność, jaką jest spowodowanie kilkugodzinnego "korka" na bramce wjazdu na autostradę spowodowanym wprowadzeniem trzy tygodnie wcześniej zmiany przepisów e-toll i nieprzygotowania kierowców indywidualnych do tej zmiany, co spowodowało znaczne zwolnienie z obsługi wjazdu na autostradę oraz zajęcie okolicznych parkingów dla pojazdów ciężarowych na trasie autostrady;
2. art. 92 c ust. 1 pkt 1 ustawy o transporcie drogowym (zwanej dalej ustawą) poprzez ustalenie, że informacja o zmianie przepisów w zakresie wprowadzenia systemu opłat e-toll na stronach zarządcy drogi jest okolicznością wyłączającą przesłankę z art. 92 c ust. 1 o niemożliwości przewidzenia skutków wprowadzenia tej zmiany, podczas właśnie rozpowszechnianie informacji prowadzi do wniosku, że uczestnicy drogowi są przygotowani do nowych zasad wjazdu na autostradę i w tych okolicznościach nieprzewidzenie dokładnie odwrotnej sytuacji, w szczególności już po kilku tygodniach od wprowadzenia zmian, jest uzasadnione;
B. przepisów prawa procesowego, którym uchybienie miało istotny wpływ na wynik przedmiotowej sprawy tj.
1) art. 7 a § 1 kpa poprzez przyjęcie interpretacji przepisu, która w zasadzie nie dopuszcza możliwości zaistnienia przesłanek przewidzianych w art. 92 c ust. 1 ustawy o transporcie drogowym a z uzasadnienia organu wynika, że organ nie dokonał subsumpcji i nie określił, jakie zachowanie w niniejszym stanie faktycznym uzasadniałoby przyjęcie, że strona zachowała należytą staranność i z jakim wyprzedzeniem powinna przy jej zachowaniu kierować pojazdy na autostrady (organ ustalił zakłócenia w ruchu drogowym przy wjeździe na autostradę), poprzestając jedynie na stwierdzeniu, że nie zachowano należytej staranności w nadzorze nad flotą;
2) art. 7 kpa poprzez niepodjęcie wszelkich czynności do ustalenia stanu faktycznego, poprzez pominięcie twierdzeń stron, że w momencie zakazu wjazdu na autostradę, kierowca nie miał możliwości zatrzymania pojazdu, z uwagi na brak miejsca parkingowego, brak zjazdu lub zawrotu, a ponadto niemożliwość zaparkowania przez wejściem zakazu z uwagi na brak ilość miejsc, co ma znaczenie dla zaistnienie przesłanek egzoneracyjnych, przewidzianych w art. 92 c ust. 1 pkt. 1 ustawie prawo o transporcie drogowym;
3) art. 75 ust. 1 kpa poprzez pominięcie wniosku dowodowego dotyczącego potwierdzenia braku miejsc parkingowych na dłuższym odcinku po przejeździe wjazdu na autostradę przez co postępowanie dowodowe nie zostało przeprowadzone zgodnie z zasadami postępowania dowodowego i uwzględnianiu dowodów wskazanych przez stronę, naruszając tym samym jej prawo do obrony;
4) art. 75 ust. 1 i art. 7 kpa poprzez pominięcie zeznań kierowcy, potwierdzonego przedstawionym zapisem GPS dotyczącym zwolnienia na wysokości parkingu o godz. 17:57, dotyczących braku miejsc parkingowych na najbliższym parkingu (co uwzględniając stan faktyczny dotyczący również innych ciężarówek mieści się w ramach doświadczenia życiowego) i stwierdzenie, że strona nie przedstawiła żadnego dowodu na tę okoliczność, pomimo że oświadczenie kierowcy i zapis GPS są dowodami w rozumieniu przepisów kpa, zgodnymi z pozostałym materiałem dowodowym w zakresie okoliczności egzoneracyjnej, a organ nie przedstawił dowodu przeciwnego i nie ma żadnej przesłanki do stwierdzenia, że miejsca parkingowe były dostępne i że kierowca nie zwolnił pojazdu z zamiarem zaparkowania przed godziną obowiązywania zakazu;
5) art. 75 ust. 1 kpa poprzez stwierdzenie, że strona powołała kolejne dowody po wydaniu decyzji, podczas gdy powołany przepis dotyczy organów drugiej instancji i organ drugiej instancji powinien rozpatrzyć stan faktyczny w oparciu o nowe dowody lub uchylić decyzję i przekazać do ponownego rozpatrzenia;
6) art. 78 kpa poprzez niezastosowanie się do przepisu i pominięcie wniosku dowodowego strony o ustalenie, czy w momencie możliwości zaparkowania pojazdu na parkingu, parking był dostępny.
Wskazując na powyższe naruszenia strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania, bądź przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Jednocześnie wniosła o przeprowadzenie dowodu z decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 2 sierpnia 2022 r. zapisanej pod sygn. akt BP.501.225.2021.1284.dl1.249291, m.in. na okoliczność potwierdzenia przez organ w oparciu o dane z systemu e-toll zakłócenia ruchu drogowego w dniu 16 lipca 2021 r. w godzinach poprzedzających i w trakcie kontroli drogowej, (strona 9 decyzji) oraz przeprowadzenie dowodu z akt sprawy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 738/22 dotyczącego tożsamego stanu faktycznego (różnica: wymiar kary na przedsiębiorstwo), w tym w szczególności wyroku z dnia 13 grudnia 2022r. uchylającego decyzję organu o nałożeniu kary jako konsekwencję tego samego zdarzenia na przewoźnika, t.j. A. S.A. z siedzibą w Z.;
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja, nakładającą na skarżącego – jako osobę zarządzającą transportem, karę pieniężną w wysokości 1.000 zł za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym. Na podstawie danych zawartych w bazie Krajowego Rejestru Elektronicznego Przedsiębiorców Transportu Drogowego (dalej KREPTD) ustalono, że osobą zarządzającą transportem w przedsiębiorstwie A. Spółka Akcyjna z siedzibą w Z. był S.W.
Podstawę materialną decyzji stanowił art. 92a ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.U. z 2022 r. poz. 2201 ze zm. dalej "u.t.d."), art. 10 ust. 11 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1047 ze zm. dalej "p.r.d."), § 2 pkt 3 lit. a rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 lipca 2007 r. w sprawie okresowych ograniczeń oraz zakazu ruchu niektórych rodzajów pojazdów na drogach (Dz.U. z 2021 r. poz. 783 ze zm. dalej "rozporządzenie w sprawie okresowych ograniczeń") oraz Ip. 18 załącznika nr 4 do ustawy o transporcie drogowym, w brzmieniu obowiązującym w czasie przeprowadzenia kontroli.
Zgodnie z art. 92 a ust. 2 u.t.d. zarządzający transportem, osoba o której mowa w art. 7c, a także każda inna osoba wykonująca czynności związane z przewozem drogowym, która naruszyła obowiązki lub warunki przewozu drogowego, podlega karze pieniężnej w wysokości od 200 zł do 2.000 zł za każde naruszenie.
Zgodnie z art. 92a ust. 8 u.t.d., wykaz naruszeń obowiązków lub warunków przewozu drogowego, o których mowa w ust. 2, wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia, a w przypadku niektórych naruszeń numer grupy naruszeń oraz wagę naruszeń wskazane w załączniku I do rozporządzenia Komisji (UE) 2016/403, określa załącznik nr 4 do ustawy.
Stosownie do art. 2 pkt 5 rozporządzenia 1071/2009 zarządzający transportem oznacza osobę fizyczną zatrudnioną przez przedsiębiorcę lub, jeżeli przedsiębiorca jest osobą fizyczną, tę osobę fizyczną lub, w razie potrzeby, inną osobę fizyczną wyznaczoną przez tego przedsiębiorcę na podstawie umowy, zarządzającą w sposób rzeczywisty i ciągły operacjami transportowymi przedsiębiorcy. Ponadto zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia 1071/2009 przedsiębiorca wykonujący zawód przewoźnika drogowego wyznacza przynajmniej jedną osobę fizyczną - zarządzającego transportem - która spełnia warunki przewidziane w art. 3 ust. 1 lit. b) i d) i która:
a) w sposób rzeczywisty i ciągły zarządza operacjami transportowymi tego przedsiębiorstwa;
b) ma rzeczywisty związek z przedsiębiorstwem, polegający na przykład na tym, że jest jego pracownikiem, dyrektorem, właścicielem lub udziałowcem lub nim zarządza lub, jeżeli przedsiębiorca jest osobą fizyczną, jest tą właśnie osobą; oraz
c) posiada miejsce zamieszkania na terenie Wspólnoty.
Według Ip. 18 załącznika nr 4 do ustawy o transporcie drogowym wykonywanie przewozu drogowego w czasie obowiązywania ograniczeń oraz zakazów ruchu niektórych rodzajów pojazdów na drogach sankcjonowane jest na zarządzającego transportem karą pieniężną w wysokości 1.000 zł.
Z akt sprawy, w tym protokołu kontroli nr WITD.DI.P.10035/261/21 z dnia 16 lipca 2021 r. wynikało, że w dniu 16 lipca 2021 r. o godzinie 19:00 na autostradzie A4, kierunek Wrocław - Jędrzychowice, 118 km na drodze o kategorii droga krajowa autostrada 11,5 t kontroli poddano zespół pojazdów składający się z pojazdu marki MERCEDES-BENZ o nr rej. [...] wraz z przyczepą o nr rej. [...], którym kierował Pan A.R. W toku kontroli stwierdzono, że podmiotem wykonującym ww. zespołem pojazdów wykonywano przewóz ładunku w ramach międzynarodowego zarobkowego przewozu drogowego rzeczy w imieniu i na rzecz przedsiębiorstwa "A." S.A. w Z. Na podstawie informacji zawartych w protokole kontroli organ stwierdził, że dopuszczalna masa całkowita w/w zespołu pojazdów przekraczała 12 ton. Ww. zespół pojazdów został zatrzymany 16 lipca 2021 r. o godzinie 19:00 (piątek). Powyższe okoliczności w zasadzie są bezsporne.
Na podstawie danych zawartych w bazie KREPTD ustalono, że osobą zarządzającą transportem ww. przedsiębiorstwie jest Pan S.W., posiadający certyfikat kompetencji zawodowych nr [...] wydany w dniu [...] grudnia 2007 r.
Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika bezspornie, że doszło do stwierdzonych przez organ naruszeń określonych w lp. 18 załącznika nr 4 do u.t.d. Okoliczności te nie są kwestionowane przez strony. Sporna natomiast pozostaje kwestia ewentualnego wyłączenia odpowiedzialności skarżącego za stwierdzone naruszenia.
Wyjaśnić należy, że za naruszenia określone w załączniku nr 4 do u.t.d. można nałożyć kary tylko na podmioty wymienione w art. 92a ust. 2 u.t.d., a zatem:
1) na zarządzającego transportem,
2) na osobę, o której mowa w art. 7c oraz
3) na każdą inną osobę wykonującą czynności związane z przewozem drogowym.
Aby organy administracji mogły nałożyć na jeden z tych podmiotów karę pieniężną muszą w sposób niebudzący wątpliwości ustalić zaistnienie wskazanych w tym przepisie przesłanek. W niniejszej sprawie przesłanki te nie zostały dokładnie wyjaśnione, co wskazuje, że decyzje wydano z naruszeniem prawa procesowego tj. art. 7, 75, art. 78 i art. 107 § 3 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Określając odpowiedzialność skarżącego organy oparły się jedynie na danych wynikających z bazy KREPTD, gdzie ustalono, że osobą zarządzającą transportem ww. przedsiębiorstwie jest skarżący oraz protokole kontroli z dnia 16 lipca 2021 r. Podkreślono, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności protokołu kontroli drogowej jednoznacznie wynika, że w dniu 16 lipca 2021 r. o godzinie 19:00 (piątek, wakacje) przewoźnik u którego strona pełniła funkcję zarządzającego transportem dopuścił do wykonywania przewozu drogowego w czasie obowiązywania ograniczeń oraz zakazów ruchu niektórych rodzajów pojazdów na drogach zespołem pojazdów, przekraczającej 12 ton.
Jednocześnie organ odwoławczy nie uwzględnił żadnych wniosków dowodowych skarżącego, uzasadniających ewentualne zaistnienie przesłanek egzoneracyjnych, podkreślając, że ten obowiązek w całości obciąża skarżącego.
Stosownie do treści art. 92 c ust. 1 pkt 1 u.t.d., nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć. Ponadto w myśl ust. 1 a przepisu ust. 1 stosuje się odpowiednio w sprawach o nałożenie kary pieniężnej wobec osób, o których mowa w art. 92 a ust. 2 u.t.d.
Wykładnia powyższego przepisu nie budzi zasadniczych wątpliwości interpretacyjnych w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wskazuje się bowiem, że sytuacja wskazana w art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. może mieć miejsce, jeżeli strona nie miała wpływu na powstanie naruszenia lub nie mogła tego przewidzieć, a więc gdy naruszenie prawa jest wynikiem okoliczności całkowicie od niej niezależnych. Brak wpływu strony na powstanie naruszenia musi realnie zaistnieć, nie jest wystarczające jedynie zakwestionowanie swojej odpowiedzialności (por. np. wyrok w sprawie II SA/Bk 345/22 i powołane tam orzecznictwo). Jednak zwraca się również uwagę, że organy mają obowiązek zweryfikowania okoliczności, które strona powołuje jako wyłączające jej odpowiedzialność, a więc nie mogą zrezygnować czy odstąpić od wszechstronnego rozważenia okoliczności sprawy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie II GSK 22/18, "realizacji (wykonywaniu) kompetencji do nakładania dolegliwości w postaci sankcji prawnej – w rozpatrywanej sprawie sankcji administracyjnej – nie może towarzyszyć, co należy uznać za aksjomat, żadna dowolność, czy też arbitralność. Wręcz przeciwnie, w postępowaniu w sprawie jej nałożenia organ administracji publicznej zobowiązany jest jednoznacznie ustalić oraz w przekonujący sposób wykazać zaktualizowanie się wszystkich przesłanek jej nałożenia, tak faktycznych, jak i prawnych, co stanowi warunek konieczny uznania tego działania za zgodne z prawem. Jeżeli zaś warunek ten nie jest spełniony, to ocena działania organu administracji publicznej nie może być [...] inna, niż tylko krytyczna" (a także vide wyrok w sprawie III SA/Łd 793/21, orzeczenia.na.gov.pl).
Zauważyć przy tym należy, iż przedmiotowy stan faktyczny dotyczący wskazanych wyżej naruszeń był już przedmiotem postępowania przed WSA w Białymstoku w sprawie sygn. akt II SA/Bk 738/22, gdzie wyrokiem z dnia 13 grudnia 2022 r. uchylono zaskarżone decyzje w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej na "A." S.A. w Z., za wykonywanie przewozu drogowego w czasie obowiązywania ograniczeń oraz zakazów ruchu niektórych rodzajów pojazdów na drogach (wyrok nieprawomocny). Stan faktyczny tej sprawy dotyczy tego samego zdarzenia i protokołu kontroli z dnia 16 lipca 2021r. z tą odmiennością, że kara została nałożona na przewoźnika. Natomiast niniejsza sprawa dotyczy odpowiedzialności osoby zarządzającej transportem drogowym w tej spółce.
W związku z powyższym Sąd orzekając w sprawie niniejszej w całości, podziela dokonane tam ustalenia i przyjmuje za własne podnosząc, że "przepis art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. stanowi o przesłankach egzoneracyjnych wynikających z "okoliczności sprawy i dowodów". Tymczasem okoliczności sprawy były takie, że po czasie spędzonym w korku przed bramkami wjazdu na autostradę, kierowca skarżącej Spółki przez pewien czas poruszał się jeszcze przed (tuż przed ale jednak przed) godziną rozpoczęcia obowiązywania zakazu poruszania się pojazdów ciężarowych, tj. przed godziną 18.00 (poszukiwał parkingu już na autostradzie o godz. 17:57). Nie zostało to w ogóle dostrzeżone i należycie rozważone przez organy, które wręcz w ogóle się do tej okoliczności nie ustosunkowały. Tymczasem strona fakt ten akcentowała, bowiem np. na k. 48 akt adm. znajduje się stwierdzenie osoby zarządzającej przewozem, iż "kierowca stracił około pół godziny w korku"; na k. 54 akt adm. (odwołanie) – "kierowca zaparkowałby godzinę przed zakazem w normalnych okolicznościach"; na k. 55 (odwołanie) – "trasa obejmowała możliwość parkingu przed obowiązującym zakazem". Jeśli przyjąć twierdzenia strony skarżącej za prawdziwe (a przypomnieć należy, że organ w tym zakresie ich nie zakwestionował, jak również w ogóle nie zbadał ile czasu kierowca "stracił" w korku), a więc skoro przekroczenie bramek wjazdowych na autostradę miało miejsce jeszcze przed rozpoczęciem obowiązywania zakazu, gdyż kierowca już na autostradzie poruszał się o godz. 17:57 (k. 43 akt adm. oraz k. 56 akt adm. "zapis GPS z godz. 17:57 potwierdzający zwolnienie kierowcy w okolicach parkingu na trasie A4 pomiędzy Wilkowice i Krajków celem poszukiwania miejsca") - to obiektywnie rzecz biorąc przyjąć trzeba, że kierowca wyruszył w drogę posiadając zapas czasu, który pozwolił mu "pokonać" korki i wjechać na autostradę jeszcze przed początkiem obowiązywania zakazu. Tego organy nie dostrzegły, co było ich obowiązkiem w ramach uwzględniania zarówno interesu społecznego jak i słusznego interesu obywatela (art. 7 K.p.a.). Tymczasem, wbrew ogólnym konkluzjom organu, chociażby z uwagi na powyższe nie sposób jednoznacznie przypisać przewoźnikowi niezachowania należytej staranności, ale wręcz przeciwnie – powyższe świadczy o podjęciu przewozu z zachowaniem wymaganej staranności. Zupełnie bowiem inną jest sytuacja, w której przewoźnik jest zaskoczony utrudnieniami w ruchu np. korkiem na wjeździe na autostradę i już od początku jest w niedoczasie naruszając wprowadzony zakaz ruchu a inną sytuacja, w której wykorzystując posiadany zapas czasu "pokonuje" korek jeszcze w czasie, kiedy może się poruszać i wjeżdża na autostradę jeszcze przed obowiązywaniem zakazu ruchu. Nie może więc ujść uwadze w okolicznościach sprawy, że i poszukiwanie parkingu kierowca rozpoczął jeszcze w czasie, gdy mógł się poruszać zgodnie z prawem, czyli przed godz. 18:00 (vide ponownie wydruk na k. 43 akt adm.).
Reasumując tę część rozważań stwierdzić więc trzeba, że akurat w tej konkretnej sytuacji korki na wjeździe na autostradę stały się okolicznością, z której nie można wyprowadzać dla przewoźnika negatywnych konsekwencji jako tych których nie przewidział, bowiem jego zachowanie (przejechanie zatoru w czasie dopuszczalnej jazdy dla pojazdów ciężarowych) świadczy na korzyść przewoźnika (o planowaniu przejazdu z wyprzedzeniem). Powyższe ma swoje dalsze konsekwencje, w szczególności dla należytej oceny akcentowanej przez skarżącą Spółkę okoliczności braku możliwości znalezienia parkingu (która wystąpiła, gdy kierowca wykorzystał już zapas czasu na przejechanie korka).
W tym przedmiocie wskazać należy, że istnieje wyraźna dysproporcja między zachowaniem procesowym skarżącego a zachowaniem procesowym organu w trakcie postępowania w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej – odnośnie oceny i ustosunkowania się do faktu poszukiwania miejsca parkingowego. Sąd nie ma przy tym wątpliwości, że zasadniczy ciężar wykazania przesłanek egzoneracyjnych z art. 91c ust. 1 pkt 1 u.t.d. spoczywa na przewoźniku, a organ ma je ocenić. Ponownie jednak podkreślić trzeba, że organ jest związany zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a.), czyli ma mieć w polu widzenia nie wyłącznie interes społeczny ale też słuszny interes obywatela "z urzędu lub na wniosek stron podejmując wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy". Uwzględniając więc treść art. 7 K.p.a., ale także art. 75 K.p.a. (otwarty katalog środków dowodowych) oraz art. 78 § 1 K.p.a. (obowiązek uwzględnienia żądania przeprowadzenia dowodu, jeśli jego przedmiotem jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy) i analizując zachowanie skarżącej Spółki oraz organu w trakcie postępowania należy zaakcentować, że: zachowanie skarżącego polegało na: 1) wskazaniu, że były utrudnienia w ruchu które były następnie przyczyną braku możliwości znalezienia wolnego miejsca na parkingu – czego organ nie podważył; 2) wykazaniu, że na wysokości parkingu o godz. 17: 57 kierowca zwolnił do prędkości 16 km/h celem zorientowania się w sytuacji – której to okoliczności organ nie kwestionował i w ogóle jej nie ocenił; 3) złożeniu wniosku dowodowego na okoliczność ustalenia jak wyglądała 16 lipca 2021 r. sytuacja z parkingami - przy niekwestionowanych przez organ i wręcz przyznanych przez organ utrudnieniach w ruchu (na s. 9 decyzji GITD wskazano, iż uruchomienie nowego systemu poboru opłat "mogło wpłynąć na organizację ruchu, a także na natężenie ruchu na autostradzie A4, po której poruszał się poddany kontroli zespół pojazdów").
Zdaniem sądu, w szczególności do ww. wniosku dowodowego organ odwoławczy się nie odniósł. Tymczasem ewentualne potwierdzenie braku możliwości zatrzymania się na parkingu (wynikające już z oświadczenia kierowcy, k. 46 akt adm. oraz uprawdopodobnione przez Spółkę wydrukiem z GPS) mogło w okolicznościach tej konkretnej sprawy prowadzić do zastosowania art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. Skoro bowiem utrudnienia w ruchu (których organ nie kwestionował) mogły spowodować takie zajęcie parkingów, że brak było możliwości znalezienia na nich miejsca, to przy fakcie wjechania przez kierowcę Spółki na autostradę przed początkiem obowiązywania zakazu – nie można jednoznacznie stwierdzić, że za brak parkingu (brak możliwości zaparkowania przed zakazem) Spółka powinna ponieść odpowiedzialność w postaci kary pieniężnej za poruszanie się jej kierowcy w czasie obowiązywania zakazu." (Vide wyrok WSA w sprawie sygn. akt II SA/Bk 738/22).
Wyrok ten ma bezpośrednie przełożenie na niniejszą sprawę albowiem skarżący, jako osoba zarządzająca transportem, również w toku postępowania odwoławczego wnioskował o przeprowadzenie w/w dowodów. Skarżący konsekwentnie podnosił, że jako zarządzający transportem dochował należytej staranności, wysyłając do kierowców przed wyruszeniem w trasę informację o obowiązujących zakazach i fakt pisemnego potwierdzenia przez kierowcę, że zapoznał się z przesłaną informacją. Wskazano zatem, że do naruszenia doszło wskutek niedających się przewidzieć okoliczności, uzasadniających brak zatrzymania pojazdu przed rozpoczęciem obowiązywania zakazu ruchu. Skarżący wniósł zatem do organu o udzielenie informacji ze strony operatora pobierającego opłaty dotyczących kompletu pojazdów na parkingu o godzinie 17:57 oraz dotyczących zatłoczenia i korka na bramce na A4 na trasie Wrocław - Jędrzychowice w godzinach popołudniowych w dniu kontroli. Wniósł także o udzielenie informacji dotyczących ilości wystawionych mandatów za jazdę podczas obowiązującego zakazu w dniu kontroli. Akcentowano, iż w zaskarżonej decyzji nie wyjaśniono jakie konkretnie obowiązki naruszył zarządzający transportem oraz w żaden sposób nie odniesiono się do przedstawionych dowodów i argumentów. W związku z powyższym skarżący konsekwentnie twierdził, iż w związku z brakiem wpływu na powstanie naruszenia i braku możliwości przewidzenia zdarzeń i okoliczności, które do niego doprowadziły, w sprawie powinien mieć zastosowanie art. 92a ust. 1 u.t.d.
Odpowiedzialność osoby zarządzającej transportem nie ma charakteru bezwzględnego. Odpowiedzialność ta może być bowiem zniesiona w przypadkach wskazanych przez ustawę o transporcie drogowym. Argumentacja zatem organu odwoławczego, że ponoszona przez osobę zarządzającą transportem odpowiedzialność administracyjna ma charakter obiektywny i jest obarczona ryzykiem, zaś ryzyko to polega m.in. na tym, iż strona będzie odpowiadać nawet za zawinione działanie pracownika, którym posługuje się przy realizacji usług transportu, jest co najmniej przedwczesna, w sytuacji, kiedy nawet odpowiedzialność przewoźnika budzi uzasadnione wątpliwości, co potwierdza ww. wyrok WSA. Wprawdzie zarządzający transportem to osoba, która w sposób rzeczywisty i ciągły zarządza operacjami transportowymi przedsiębiorstwa, jednakże w niniejszej sprawie nie wskazano, co skarżący mógł realnie zrobić, aby nie doszło do wskazanego naruszenia, tym bardziej że zaistniała sytuacja, nie była okolicznością nieprzygotowania transportu drogowego (przewoźników), a dotyczyła osób indywidualnych, które nie zostały przygotowane na sprawne wdrożenie nowego systemu.
W ocenie sądu na obecnym etapie postępowania odmowa zastosowania przez organy art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. jest zatem co najmniej przedwczesna.
Zdaniem sądu, organy zbyt pobieżnie potraktowały istotne w sprawie okoliczności, nie przypisały im należytej wagi, co może mieć znaczenie dla kształtu rozstrzygnięcia kończącego postępowanie i dopuszczalności zastosowania art. 92c ust. 1 pkt 1 i 1 a u.t.d. Chodzi w szczególności o czas jazdy kierowcy wykonującego przewóz na rzecz skarżącej Spółki, czas spędzony przez tegoż kierowcę w korku drogowym, godzinę przejechania przez bramki wjazdu na autostradę i poruszanie się przez kierowcę po przekroczeniu bramek, w tym poszukiwanie parkingu, co bezpośrednio przekłada się również na odpowiedzialność osoby zarządzającej transportem. W rozpoznawanym przypadku cechy przejazdu nie były bowiem tak jednoznacznie i niewątpliwie świadczące o odpowiedzialności skarżącego jako osoby zarządzającej transportem, jak wynikałoby to z uzasadnień wydanych decyzji. W szczególności nieuprawnione było skoncentrowanie się przez organy wyłącznie na dostępności informacji o wprowadzeniu nowego systemu poboru opłat i zarzucenie skarżącemu braku należytego zorganizowania przejazdu (braku bieżącego nadzoru, niezastosowaniu środków dyscyplinujących), w sytuacji gdy sam organ nie kwestionował wystąpienia utrudnień w ruchu, nie wyjaśnił dlaczego nie były to utrudnienia niecodzienne (a nie zwyczajne) i nie podważył twierdzeń skarżącego o braku możliwości zatrzymania się przez kierowcę na autostradzie. W konsekwencji, nie można stwierdzić, że doszło do wszechstronnego rozważenia interesu społecznego i słusznego interesu strony postępowania w kontekście całego zgromadzonego materiału dowodowego, a więc że wymierzona kara obejmująca kwotę 1.000 zł jest uzasadniona, a decyzja nie jest przedwczesna. Zdaniem sądu, przedwcześnie odmówiono zastosowania prawa materialnego, tj. art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d., co jest głównym przedmiotem sporu. Organ nie wykazał bowiem, że prawidłowe planowanie i organizacja przez osobę zarządzającą transportem w tych okoliczności mogła zapewnić nie dokonanie powyższego naruszenia, tym bardziej że zarówno kierowca jak i osoba zarządzająca w trakcie pojawienia się problemów faktycznie nie mogła nic zrobić tj. kierowca przewoźnika nie mógł zwrócić, nie mógł się zatrzymać czy też zjechać w dowolnym miejscu.
Jak wskazał WSA w wyroku o sygn. akt II SA/Bk 738/22 "stwierdzić również należy, że nie może być jednoznacznie interpretowana na niekorzyść strony (jak argumentuje organ) okoliczność funkcjonowania na stronach internetowych centralnych urzędów informacji o wprowadzeniu nowego systemu poboru opłat, co – zdaniem organu - uzasadniało możliwość przewidzenia negatywnych skutków dla płynności przewozów po autostradach. Zwrócić jednak trzeba uwagę, że wprowadzanie nowego systemu poboru opłat nie jest okolicznością zwyczajną, następującą cyklicznie, regularnie raz na jakiś czas (np. raz w roku, raz na pół roku). Nie jest to więc okoliczność, której skutki są rozpoznane lub na które można się przygotować lub je przewidzieć. Negatywne skutki wprowadzenia zmian w eTOLL dla płynności przewozów po autostradach, jak w sprawie niniejszej, w tak krótkim odstępie czasu jak trzy tygodnie od rozpoczęcia funkcjonowania zmian i dodatkowo w okresie wakacyjnym, przy wzmożonym ruchu zwłaszcza aut osobowych, należy zakwalifikować jako nadzwyczajne a nie zwyczajne."
Ponownie rozpoznając sprawę organ będzie związany oceną prawną sformułowaną w niniejszym uzasadnieniu, w szczególności będzie miał na uwadze, że w sprawie wystąpił splot okoliczności wykluczających jednoznaczne przyjęcie tezy o niewystąpieniu okoliczności egzoneracyjnych z art. 91c ust. 1 pkt 1 i 1 a u.t.d. Dokonane ustalenia co do wystąpienia okoliczności uzasadniających odmowę zastosowania powyższego przepisu poprzedzać powinno dokładne wyjaśnienie sprawy, zebranie dowodów i ich ocena, zgodnie z zasadami k.p.a. Zauważyć należy, że w toku postępowania odwoławczego organ nie zgromadził dodatkowego materiału dowodowego w sprawie (wnioskowanego przez stronę, czy też zgromadzonego z urzędu), ograniczając się w tym zakresie do protokołu kontroli oraz wyjaśnień skarżącego.
Treść przepisów art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. nakazuje organom ustalenie istotnych w sprawie okoliczności po wyczerpującym zebraniu, rozpatrzeniu i ocenie całego materiału dowodowego oraz kierowanie się przy tym zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Zmaterializowanie tych reguł powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym w myśl art. 107 § 3 k.p.a. Dopiero zadośćuczynienie nakazom wynikającym z przytoczonych regulacji procesowych, umożliwia prawidłową subsumcję norm materialnoprawnych. Analiza akt administracyjnych oraz uzasadnienie zaskarżonych decyzji prowadzi bowiem do wniosku, że zapadły one z naruszeniem wyżej wskazanych przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co musi skutkować jej wyeliminowaniem z obrotu prawnego.
Niesporne jest, że w dniu kontroli pojazd wykonywał przewóz drogowy w czasie obowiązywania ograniczeń oraz zakazu ruchu niektórych pojazdów na drogach. Organy nie zweryfikowały jednak prawdziwości okoliczności podanych przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego i nie wyjaśniły, czy mogą one stanowić podstawę do uwolnienia skarżącego od odpowiedzialności, w oparciu o przepis art. 92c ust. 1 pkt 1 w związku z art. 92c ust. 1a u.t.d.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.
O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 200 P.p.s.a. w związku z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.). Na koszty te składają się wynagrodzenie pełnomocnika 287 zł wraz z opłatą kancelaryjną oraz wpis od skargi 100 zł.